Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm để phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học môn Giáo dục chính trị ở Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình

Luận văn ThS: Vận dụng thảo luận nhóm môn Giáo dục chính trị ở Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình

• Tác giả: Trần Thị Thư
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Khương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lý luận chính trị
• Đề tài: Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm để phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học môn Giáo dục chính trị ở Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan thảo luận nhóm môn Giáo dục chính trị

Thảo luận nhóm là phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm. Học sinh chia thành nhóm nhỏ, cùng trao đổi, tranh luận và giải quyết một vấn đề cụ thể. Giảng viên giữ vai trò tổ chức, định hướng và đánh giá. Trong môn Giáo dục chính trị, phương pháp này có ý nghĩa đặc biệt. Nội dung môn học khá trừu tượng, gồm chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thành tựu cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Nếu chỉ thuyết giảng một chiều, người học dễ thụ động và nhanh quên. Tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình, chương trình hệ trung cấp gồm 5 bài. Mỗi bài quy định rõ số giờ lý thuyết và số giờ thảo luận. Khung thời lượng này tạo điều kiện thuận lợi để đưa thảo luận nhóm vào giảng dạy một cách bài bản. Phương pháp giúp học sinh hiểu sâu kiến thức. Đồng thời, phương pháp phát triển các năng lực cần thiết như hợp tác, giải quyết vấn đề, giao tiếp và tư duy phản biện. Đây là hướng đổi mới phù hợp với yêu cầu giáo dục hiện nay.

1.1. Khái niệm và bản chất của phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là hình thức tổ chức dạy học trong đó người học cùng làm việc để đạt mục tiêu chung. Mỗi thành viên phải trao đổi thông tin, góp ý, đánh giá và tìm lời giải cho vấn đề. Bản chất của phương pháp nằm ở sự tương tác tích cực giữa các cá nhân. Kiến thức không được truyền đạt sẵn. Người học tự khám phá qua đối thoại và tranh luận. Cách học này làm tăng tính chủ động. Học sinh cũng biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến khác và chịu trách nhiệm với kết quả của nhóm.

1.2. Vai trò của thảo luận nhóm trong môn Giáo dục chính trị

Môn Giáo dục chính trị trang bị nền tảng tư tưởng, đạo đức và nhận thức xã hội cho học sinh. Nội dung môn học thường mang tính lý luận cao. Thảo luận nhóm giúp chuyển kiến thức lý thuyết thành hiểu biết gắn với thực tiễn. Học sinh liên hệ bài học với đời sống, nghề nghiệp và trách nhiệm công dân. Không khí lớp học trở nên sinh động hơn. Người học mạnh dạn nêu quan điểm. Giảng viên cũng nắm bắt nhanh mức độ tiếp thu để điều chỉnh bài giảng kịp thời.

II. Thực trạng dạy học thảo luận nhóm môn Giáo dục chính trị

Thực tế giảng dạy cho thấy việc áp dụng thảo luận nhóm còn nhiều hạn chế. Chương trình đã dành thời lượng riêng cho thảo luận. Tuy nhiên, nhiều giờ học vẫn nặng thuyết giảng. Một số giảng viên chưa nắm vững quy trình tổ chức nhóm. Câu hỏi thảo luận đôi khi chưa gắn với thực tiễn. Học sinh vì thế thiếu hứng thú. Đối tượng học sinh hệ trung cấp cũng có đặc điểm riêng. Nhiều em có xu hướng coi môn Giáo dục chính trị là môn phụ. Mức độ chủ động và kỹ năng làm việc nhóm chưa đồng đều. Một số nhóm chỉ có vài thành viên tham gia, số còn lại thụ động. Điều kiện cơ sở vật chất, thời gian và sĩ số lớp cũng ảnh hưởng đến chất lượng thảo luận. Từ thực trạng này, việc nghiên cứu và đề xuất quy trình vận dụng thảo luận nhóm trở thành yêu cầu cấp thiết. Mục tiêu là nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực toàn diện cho người học tại Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình.

2.1. Những hạn chế trong tổ chức thảo luận nhóm

Hạn chế đầu tiên nằm ở khâu chuẩn bị. Nhiều buổi thảo luận thiếu mục tiêu rõ ràng và câu hỏi chưa kích thích tư duy. Việc chia nhóm đôi khi mang tính hình thức. Vai trò từng thành viên không được phân công cụ thể. Thời gian thảo luận thường bị rút ngắn. Phần báo cáo và nhận xét vì thế sơ sài. Giảng viên chưa đánh giá đầy đủ quá trình làm việc của nhóm. Học sinh khó nhận ra điểm mạnh, điểm yếu của mình để cải thiện.

2.2. Yếu tố ảnh hưởng đến năng lực người học

Năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề và giao tiếp của học sinh chịu tác động từ nhiều yếu tố. Thái độ học tập là yếu tố quan trọng nhất. Em nào coi nhẹ môn học sẽ ít tham gia thảo luận. Phương pháp giảng dạy của giảng viên cũng có ảnh hưởng lớn. Ngoài ra còn có không gian lớp học, tài liệu và hình thức kiểm tra đánh giá. Khi các yếu tố này không đồng bộ, hiệu quả phát triển năng lực sẽ giảm đáng kể.

III. Quy trình vận dụng thảo luận nhóm hiệu quả

Vận dụng thảo luận nhóm cần tuân thủ quy trình rõ ràng. Trước hết, giảng viên xác định yêu cầu về nội dung và chương trình môn học. Mỗi bài có số giờ thảo luận riêng, vì thế cần chọn đúng nội dung phù hợp để tổ chức. Tiếp theo là khâu thiết kế nhiệm vụ. Câu hỏi thảo luận phải rõ ràng, vừa sức và gắn với thực tiễn. Sau đó, giảng viên chia nhóm hợp lý, phân công vai trò như nhóm trưởng, thư ký và người báo cáo. Trong giờ học, giảng viên theo dõi, gợi mở và hỗ trợ kịp thời. Các nhóm trình bày kết quả và phản biện lẫn nhau. Bước cuối cùng là nhận xét, đánh giá và tổng kết. Giảng viên chốt kiến thức trọng tâm và ghi nhận đóng góp của từng nhóm. Quy trình này giúp buổi thảo luận có tổ chức, tiết kiệm thời gian và đạt mục tiêu phát triển năng lực cho học sinh.

3.1. Các yêu cầu cơ bản khi vận dụng phương pháp

Việc vận dụng cần đáp ứng nhiều yêu cầu. Nội dung thảo luận phải bám sát chương trình, gồm chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thành tựu cách mạng Việt Nam. Vấn đề đưa ra cần có tính mở để khuyến khích tranh luận. Giảng viên phải nắm vững kỹ thuật tổ chức nhóm. Học sinh cần được hướng dẫn kỹ năng làm việc tập thể. Thời lượng và không gian lớp học phải được bố trí phù hợp với hoạt động nhóm.

3.2. Các bước tổ chức thảo luận nhóm trong giờ học

Giờ thảo luận nên chia thành bốn giai đoạn. Giai đoạn một là giao nhiệm vụ và nêu rõ mục tiêu. Giai đoạn hai là làm việc nhóm, mỗi thành viên đóng góp ý kiến theo vai trò. Giai đoạn ba là báo cáo và phản biện giữa các nhóm. Giai đoạn bốn là tổng kết của giảng viên. Cách làm này giữ nhịp học tập ổn định. Đồng thời, nó giúp mọi học sinh đều có cơ hội tham gia và rèn luyện năng lực.

IV. Ứng dụng thảo luận nhóm phát triển năng lực học sinh

Thảo luận nhóm mang lại giá trị rõ rệt khi được vận dụng đúng cách. Trước hết, phương pháp phát triển năng lực hợp tác. Học sinh học cách chia sẻ trách nhiệm, hỗ trợ nhau và hướng tới lợi ích chung. Đây là kỹ năng quan trọng trong lao động và đời sống. Bên cạnh đó, năng lực giải quyết vấn đề được hình thành qua việc trao đổi thông tin, góp ý và đánh giá. Khả năng giao tiếp, thuyết trình và tư duy phản biện cũng tiến bộ rõ. Với môn Giáo dục chính trị, học sinh hiểu sâu hơn giá trị tư tưởng, đạo đức lao động và trách nhiệm công dân. Kết quả này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình. Nhà trường có thể nhân rộng mô hình sang các môn học khác. Để duy trì hiệu quả, cần thường xuyên bồi dưỡng giảng viên và đổi mới cách kiểm tra đánh giá.

4.1. Kết quả phát triển năng lực hợp tác và giải quyết vấn đề

Qua thảo luận nhóm, học sinh dần chủ động hơn trong học tập. Các em biết phân công nhiệm vụ, lắng nghe và thống nhất ý kiến. Năng lực hợp tác thể hiện qua trách nhiệm cá nhân và sự tương tác tích cực. Năng lực giải quyết vấn đề thể hiện ở khả năng phân tích tình huống và đưa ra lời giải hợp lý. Những tiến bộ này giúp học sinh tự tin hơn. Các em cũng sẵn sàng hơn cho môi trường làm việc thực tế sau khi tốt nghiệp.

4.2. Định hướng nhân rộng và nâng cao chất lượng đào tạo

Để nhân rộng hiệu quả, nhà trường cần xây dựng bộ câu hỏi thảo luận phù hợp từng bài học. Giảng viên nên được tập huấn thường xuyên về kỹ thuật tổ chức nhóm. Tiêu chí đánh giá cần ghi nhận cả quá trình lẫn sản phẩm của nhóm. Việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các giảng viên cũng rất cần thiết. Khi thực hiện đồng bộ, thảo luận nhóm sẽ trở thành công cụ bền vững để nâng cao chất lượng dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nghề nghiệp đang là trọng tâm chiến lược theo tinh thần Điều 36 Luật Giáo dục năm 2019 và Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu cốt lõi đặt ra là đào tạo lực lượng lao động trực tiếp có tay nghề vững vàng, năng động, sở hữu năng lực thích ứng cao với thị trường việc làm nhiều biến động. Trong cấu trúc chương trình đào tạo trình độ trung cấp theo Thông tư số 24/2018/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, môn Giáo dục chính trị giữ vị trí môn học chung bắt buộc với thời lượng 30 giờ, bao gồm 15 giờ lý thuyết, 13 giờ thảo luận và 2 giờ kiểm tra. Môn học đóng vai trò định hình nhân cách, thế giới quan khoa học, đạo đức công dân và ý thức kỷ luật lao động cho người học.

Tuy nhiên, tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình, công tác giảng dạy môn học này đang đứng trước nhiều thách thức đặc thù. Nhà trường hiện đào tạo gần 500 học sinh trung cấp và cao đẳng, trong đó khoảng 90% học sinh theo học mô hình đào tạo 3 năm 2 bằng song song văn hóa và nghề ngay sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở ở độ tuổi 15. Tỷ lệ học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm tới 83,2%, điều kiện kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn, nhận thức chưa đồng đều và tâm lý học tập còn rụt rè, thụ động trước các nội dung lý luận chính trị trừu tượng.

Nhằm giải quyết triệt để thực trạng trên, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của tác giả Trần Thị Thư, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Khương tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, đã tập trung nghiên cứu giải pháp vận dụng phương pháp thảo luận nhóm. Mục tiêu then chốt của đề tài là xây dựng quy trình sư phạm chuẩn hóa và xác định hệ điều kiện thực thi nhằm phát triển toàn diện ba năng lực cốt lõi: hợp tác, giao tiếp và giải quyết vấn đề cho học sinh. Triển khai trong năm học 2022 - 2023, nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, chuyển đổi căn bản từ truyền thụ một chiều sang học tập tương tác chủ động, đồng thời nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên trên 85% trong các giờ học chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm và lý thuyết học tập hợp tác của các chuyên gia giáo dục như Robert Slavin và Casinet Roger. Luận văn kế thừa hệ thống lý luận của tác giả Phan Trọng Ngọ về bản chất của phương pháp thảo luận nhóm, xem đây là phương thức tổ chức dạy học mà lớp học được chia thành những nhóm nhỏ từ 4 đến 6 học sinh để cùng trao đổi, tương tác và giải quyết một nhiệm vụ học tập chung.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung làm rõ 3 khái niệm công cụ nền tảng:

• Phương pháp dạy học: Cách thức, con đường và phương tiện được giáo viên sử dụng có kế hoạch nhằm dẫn dắt học sinh chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng và hoàn thiện nhân cách nghề nghiệp.
• Phương pháp thảo luận nhóm: Hình thức dạy học hợp tác kích thích sự tương tác đa chiều giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với nhau, tạo môi trường rèn luyện tư duy phản biện và khả năng làm việc tập thể.
• Năng lực người học: Thuộc tính tâm lý phức hợp hội tụ tri thức, kỹ năng, thái độ và sự sẵn sàng hành động để hoàn thành hiệu quả các nhiệm vụ học tập cũng như yêu cầu thực tế đời sống.

Căn cứ theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 và quy chuẩn môn Giáo dục chính trị 30 giờ theo Thông tư số 24/2018/TT-BLĐTBXH, đề tài xác lập cấu trúc đo lường cho 3 nhóm năng lực then chốt. Năng lực hợp tác gồm 8 thành tố cụ thể như xác định mục đích, phương thức hợp tác, phân chia trách nhiệm, theo dõi tiến độ, hòa giải xung đột và đánh giá hoạt động nhóm. Năng lực giải quyết vấn đề bao gồm 6 thành tố cơ bản: nhận diện ý tưởng mới, phân tích tình huống có vấn đề, đề xuất giải pháp, lập kế hoạch thực thi, điều chỉnh hoạt động và tư duy độc lập. Năng lực giao tiếp được bồi dưỡng thông qua việc làm chủ phương tiện ngôn ngữ, tự tin trình bày chính kiến và lắng nghe phản hồi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp giữa nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp, khái quát hóa văn bản khoa học) và nghiên cứu thực tiễn (điều tra xã hội học, phỏng vấn chuyên sâu, quan sát sư phạm và thực nghiệm giảng dạy) trong năm học 2022 - 2023.

Về cỡ mẫu nghiên cứu:

• Mẫu khảo sát thực trạng: Điều tra toàn diện 100% đội ngũ gồm 4 trên 4 giảng viên trực tiếp tham gia giảng dạy môn Giáo dục chính trị tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình (bao gồm 1 cán bộ quản lý cấp trường, 1 chuyên viên phòng đào tạo, 1 bí thư đoàn trường và 1 giáo viên trẻ).
• Mẫu thực nghiệm sư phạm: Lựa chọn cỡ mẫu 80 học sinh hệ trung cấp khóa 2022 - 2024, được phân bổ cân bằng thành hai nhóm độc lập: nhóm thực nghiệm gồm 40 học sinh và nhóm đối chứng gồm 40 học sinh. Cơ cấu mẫu nghiên cứu đảm bảo phản ánh sát thực đặc thù của nhà trường với 48,4% học sinh nữ, 51,6% học sinh nam và 83,2% học sinh là người dân tộc thiểu số.

Về phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling). Tiêu chí chọn mẫu dựa trên sự tương đồng về độ tuổi bình quân 15 tuổi vừa tốt nghiệp trung học cơ sở, trình độ học lực đầu vào tương đương và theo học các chuyên ngành nghề đại diện như Quản lý bán hàng siêu thị, Chăn nuôi thú y, Công nghệ thông tin.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu kết hợp phân tích định tính và định lượng bằng thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm) và thống kê so sánh kết quả học tập. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này là nhằm lượng hóa chuẩn xác mức độ chuyển biến của học sinh thông qua điểm bài kiểm tra 1 tiết (thời lượng 45 phút) và hệ thống bảng kiểm quan sát hành vi (rubric đánh giá năng lực). Việc đối sánh số liệu định lượng giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng trước và sau can thiệp sư phạm tạo ra luận cứ khoa học tin cậy để kiểm chứng tính đúng đắn của giả thuyết khoa học đã đề ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình ghi nhận 100% giảng viên môn Giáo dục chính trị (4 trên 4 giảng viên) đánh giá việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm là hoàn toàn cần thiết và rất cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học. Về tần suất áp dụng, 75% giảng viên (3 trên 4 người) sử dụng phương pháp này với tần suất 1 buổi 1 lần (mỗi buổi học gồm 4 tiết), trong khi 25% giảng viên áp dụng định kỳ 2 buổi 1 lần. Toàn bộ 4 giảng viên đều đồng thuận rằng thảo luận nhóm giúp hình thành đồng thời 5 phẩm chất năng lực ở học sinh: năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, tư duy sáng tạo, năng lực phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, nghiên cứu phát hiện nhiều rào cản thực tiễn đáng chú ý. Về phía giảng viên, 100% người được hỏi nhận định áp lực thời lượng là khó khăn lớn nhất, do một tiết thảo luận kéo dài 60 phút nhưng nội dung bài giảng thường nặng về lý thuyết; 75% giảng viên thừa nhận còn lúng túng khi phối hợp các kỹ thuật dạy học tích cực như kỹ thuật khăn trải bàn hay sơ đồ tư duy. Về phía người học, 50% giảng viên phản ánh tình trạng học sinh yếu có xu hướng ỷ lại vào các bạn khá giỏi; kỹ năng thuyết trình và hợp tác của học sinh dân tộc thiểu số còn hạn chế.

Dù vậy, khi tiến hành thực nghiệm sư phạm trong năm học 2022 - 2023 với quy trình thiết kế bài dạy khoa học, kết quả thu được đã chứng minh tính ưu việt rõ rệt của phương pháp. Trong bài kiểm tra định kỳ 1 tiết, nhóm lớp thực nghiệm đạt tỷ lệ khá giỏi lên tới 77,5% (trong đó loại giỏi chiếm 22,5%, loại khá chiếm 55,0%), cao hơn 25,0% so với nhóm lớp đối chứng chỉ đạt 52,5% (loại giỏi 10,0%, loại khá 42,5%). Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh đạt điểm yếu kém ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống mức 2,5%, trong khi ở lớp đối chứng tỷ lệ này vẫn ở mức cao 15,0%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về kết quả học tập và mức độ phát triển năng lực của lớp thực nghiệm xuất phát từ việc chuyển đổi thành công phương thức dạy học. Khi giảng viên vận dụng phương pháp thảo luận nhóm theo cụm 4 đến 6 người kết hợp phiếu học tập định hướng rõ ràng, rào cản tâm lý e ngại của 83,2% học sinh dân tộc thiểu số đã được tháo gỡ. Môi trường nhóm nhỏ tạo không gian an toàn, bình đẳng để các em chia sẻ suy nghĩ, từ đó biến những kiến thức trừu tượng về Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh thành nhận thức thực tế gắn liền với đạo đức công dân và kỹ năng nghề nghiệp.

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của tác giả Mai Thu Trang năm 2018 tại Thành phố Hồ Chí Minh và Lê Dung Nhi năm 2021 tại Thái Nguyên, kết quả nghiên cứu này tái khẳng định vai trò quyết định của dạy học hợp tác trong việc kích hoạt tính tích cực của người học. Điểm đóng góp mới của luận văn là đã điều chỉnh quy trình thảo luận nhóm phù hợp với đối tượng học sinh trường nghề hệ 9+ miền núi, nơi mà tâm lý ỷ lại và sự thiếu hụt kỹ năng mềm từng là thách thức lớn nhất.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột ghép thể hiện sự phân bổ phổ điểm kiểm tra giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, làm nổi bật khoảng cách chênh lệch 25,0% ở phân khúc điểm khá giỏi. Bên cạnh đó, mức độ hứng thú học tập của học sinh có thể trình bày qua biểu đồ tròn so sánh, phản ánh sự gia tăng tỷ lệ tích cực từ 46,7% ở lớp truyền thống lên 88,2% ở lớp thực nghiệm. Đồng thời, một bảng ma trận đối sánh 5 cấp độ biểu hiện hành vi của năng lực hợp tác và giải quyết vấn đề (từ mức độ tiếp nhận nhiệm vụ, tương tác chia sẻ, phân công công việc đến hòa giải xung đột) sẽ giúp các nhà quản lý giáo dục quan sát rõ nét tiến trình phát triển năng lực qua từng giai đoạn học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục chính trị tại các trường cao đẳng, trung cấp nghề, luận văn đề xuất 4 giải pháp trọng tâm:

• Chuẩn hóa quy trình thiết kế giáo án thảo luận nhóm 3 giai đoạn: Giảng viên bộ môn Giáo dục chính trị chủ động xây dựng kịch bản dạy học chi tiết bao gồm giai đoạn giao nhiệm vụ trước giờ học, giai đoạn điều hành thảo luận trực tiếp 15 đến 20 phút trên lớp và giai đoạn tổng kết, chuẩn hóa kiến thức. Mục tiêu đạt 100% bài giảng môn học có kịch bản thảo luận cụ thể, thời gian hoàn thành trong học kỳ 1 năm học 2023 - 2024.
• Xây dựng và áp dụng bộ công cụ đánh giá năng lực theo chuẩn rubric: Tổ bộ môn Lý luận chính trị phối hợp cùng Phòng Quản lý đào tạo ban hành bảng kiểm hành vi và phiếu đánh giá nhóm kết hợp tự đánh giá cá nhân. Động thái này nhằm lượng hóa chuẩn xác 8 thành tố năng lực hợp tác và 6 thành tố giải quyết vấn đề, hướng đến mục tiêu 100% giờ thảo luận có biên bản đánh giá minh bạch, giảm tỷ lệ học sinh thụ động, ỷ lại xuống dưới 8,0% vào quý 4 năm 2023.
• Bồi dưỡng chuyên sâu kỹ năng sư phạm tương tác cho giảng viên: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp với các chuyên gia giáo dục thuộc Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng làm chủ kỹ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy và nghệ thuật xử lý tình huống phản biện, phấn đấu 100% giảng viên (4 trên 4 giảng viên) làm chủ phương pháp dạy học tích cực trong giai đoạn 2023 - 2025.
• Cải tạo không gian lớp học và bổ sung trang thiết bị học tập nhóm: Bộ phận Quản trị cơ sở vật chất chịu trách nhiệm sắp xếp lại bàn ghế linh hoạt dễ di chuyển ghép cụm 4 đến 6 chỗ ngồi, trang bị đầy đủ bảng phụ di động, giấy khổ lớn và bút dạ cho 100% phòng học chuyên đề môn chung trong năm 2024, tạo điều kiện vật chất lý tưởng cho 13 giờ thảo luận bắt buộc của môn học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục:

• Giảng viên giảng dạy môn Giáo dục chính trị tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Khai thác quy trình sư phạm chuẩn hóa và hệ thống giáo án mẫu bám sát thời lượng 30 giờ theo Thông tư 24/2018/TT-BLĐTBXH. Giảng viên có thể vận dụng trực tiếp các chủ đề thảo luận thực tiễn về đạo đức nghề nghiệp và chính sách pháp luật vào giảng dạy 5 bài học chính khóa.
• Cán bộ quản lý đào tạo và bảo đảm chất lượng trường nghề: Tiếp cận khung công cụ đánh giá năng lực dựa trên bảng kiểm rubric định lượng để kiểm tra, đánh giá chuẩn đầu ra cho học sinh hệ trung cấp 3 năm 2 bằng (nhóm đối tượng chiếm tới 90% quy mô tuyển sinh tại các trường nghề hiện nay).
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Chính trị: Tham khảo phương pháp luận thiết kế thực nghiệm sư phạm đối chứng với cỡ mẫu 80 học sinh, đồng thời kế thừa cơ sở dữ liệu thực nghiệm về mô hình dạy học phát triển năng lực cho học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số (chiếm 83,2% cơ cấu mẫu).
• Giáo viên bộ môn Giáo dục kinh tế và pháp luật bậc trung học phổ thông: Học hỏi kỹ thuật tổ chức thảo luận nhóm 4 đến 6 học sinh kết hợp kỹ thuật khăn trải bàn để đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển giao hiệu quả từ lối dạy học truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển năng lực người học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Câu hỏi thường gặp

Thời lượng môn học chỉ có 30 giờ thì có đủ điều kiện để tổ chức thảo luận nhóm thường xuyên không? Chương trình môn Giáo dục chính trị theo quy định hiện hành đã phân bổ cụ thể 13 giờ thảo luận trên tổng số 30 giờ toàn khóa, chiếm hơn 43% thời lượng. Giảng viên hoàn toàn có thể chủ động trích từ 15 đến 20 phút trong mỗi buổi học để tổ chức các hoạt động thảo luận nhóm nhỏ giải quyết tình huống thực tế, vừa củng cố lý thuyết vừa rèn luyện kỹ năng.

Làm thế nào để khắc phục triệt để tình trạng học sinh ỷ lại vào bạn học khá trong giờ thảo luận? Giảng viên nên áp dụng linh hoạt kỹ thuật khăn trải bàn, giới hạn quy mô nhóm từ 4 đến 6 thành viên và yêu cầu mỗi học sinh viết ý kiến độc lập vào góc riêng trước khi thống nhất vào ô trung tâm. Kết hợp cùng bảng kiểm rubric đánh giá chéo giữa các thành viên, nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh biện pháp này giúp giảm tỷ lệ học sinh ỷ lại từ 50,0% xuống dưới 8,0%.

Phương pháp thảo luận nhóm có thực sự hiệu quả với học sinh dân tộc thiểu số vốn có tâm lý rụt rè không? Nghiên cứu khẳng định phương pháp này đặc biệt phù hợp với 83,2% học sinh là người dân tộc thiểu số tại trường. Khi được làm việc trong nhóm nhỏ thân thiện, áp lực nói trước đám đông giảm đi rõ rệt, thúc đẩy tỷ lệ học sinh tự tin phát biểu ý kiến tăng từ 32,5% lên 85,0% và nâng cao đáng kể mức độ hiểu bài so với phương pháp thuyết trình truyền thống.

Việc kiểm tra và đánh giá năng lực của học sinh qua thảo luận nhóm được thực hiện theo tiêu chí nào? Đánh giá được thực hiện minh bạch thông qua hệ thống rubric đo lường 8 thành tố năng lực hợp tác và 6 thành tố giải quyết vấn đề. Điểm số của mỗi cá nhân là sự kết hợp giữa 50% điểm sản phẩm chung của nhóm và 50% điểm đóng góp cá nhân do các thành viên trong nhóm tự chấm chéo, đảm bảo 100% học sinh đều có động lực tham gia.

Cơ sở vật chất của các trường nghề hiện nay có đáp ứng được yêu cầu của phương pháp thảo luận nhóm không? Phương pháp này không đòi hỏi công nghệ phức tạp mà chỉ cần không gian lớp học có bàn ghế dễ di chuyển thành cụm 4 đến 6 chỗ ngồi và các học liệu đơn giản như giấy khổ lớn, bút dạ màu. Toàn bộ 100% phòng học hiện tại của Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình đều đáp ứng tốt các yêu cầu này mà không phát sinh thêm chi phí tốn kém.

Kết luận

• Luận văn khẳng định tính cấp thiết mang tính quy luật của việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm giải quyết yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp trong bối cảnh 90% học sinh theo học hệ 3 năm 2 bằng sau trung học cơ sở.
• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và xác lập quy trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm 3 giai đoạn kết hợp kỹ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy cho môn Giáo dục chính trị 30 giờ.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm minh chứng tính hiệu quả vượt bậc khi nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 77,5% (vượt 25,0% so với lớp đối chứng) và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống mức 2,5%.
• Đóng góp bộ công cụ rubric đánh giá định lượng chuẩn xác 8 thành tố năng lực hợp tác và 6 thành tố năng lực giải quyết vấn đề phù hợp với học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thiết kế giáo án, tập huấn giảng viên, chuẩn hóa công cụ đo lường và hoàn thiện cơ sở vật chất cho giai đoạn 2023 - 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, khẳng định thảo luận nhóm là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn trong dạy học lý luận chính trị ở trường nghề, biến môn học trừu tượng thành môi trường rèn luyện phẩm chất và kỹ năng sống sinh động.

Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2023 - 2025, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình và các trường nghề trên địa bàn miền núi cần nhân rộng quy trình sư phạm này cho 100% các lớp trung cấp nghề, đồng thời số hóa ngân hàng tình huống thảo luận trên hệ thống học tập trực tuyến.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và đội ngũ giảng viên hãy chủ động chuyển đổi tư duy, linh hoạt áp dụng phương pháp thảo luận nhóm ngay hôm nay để đào tạo nên thế hệ lao động trẻ toàn diện, vừa vững vàng chuyên môn kỹ thuật, vừa kiên định bản lĩnh chính trị và năng lực hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT HÒA BÌNH 1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trong dạy học trên thế giới, TLN là PP được sử dụng khá phổ biến và từ lâu trong các nhà trường từ tiểu học đến các cấp bậc học cao hơn. Cùng với các PP dạy học khác, TLN đã đem lại cho quá trình dạy và học một sự hứng thú cao, đem đến nhiều thành công trong dạy học.

Thoạt đầu, TLN chỉ được sử dụng chính là hướng vào phát triển kỹ năng làm việc tập thể cho người học. Sau này, phương pháp TLN đã chú trọng đến các kĩ năng khác như làm việc nhóm, hợp tác nhóm. Bàn luận về phương pháp TLN, các nhà khoa học trên thế giới đưa ra nhiều quan điểm khác nhau: Casinet Roger nhận định về vấn đề cốt yếu nhất trong TLN là làm việc nhóm. Công việc này đòi hỏi sự đóng góp của từng thành viên cho nhiệm vụ chung của nhóm [14, tr.

Đánh giá về sự hữu ích của dạy học theo nhóm nhỏ trong cuốn “Dạy học theo nhóm nhỏ, lý thuyết nghiên cứu và thực hành” Robert Slavin cho rằng hình thức dạy học này có thể áp dụng cho nhiều môn học. Ông cũng nhấn mạnh về cách thức tiến hành học theo nhóm nhỏ là học viên sẽ được tổ chức làm việc trong các nhóm nhỏ với nhằm hoàn thành các mục tiêu học tập chung. Jakiel nhà giáo dục người Ba Lan cũng nói về vai trò của học tập nhóm trong cuốn sách “Học tập theo nhóm ở trường học”. Tác giả này khẳng định đây là hình thức học đem lại hiệu quả cao trong hoạt động dạy học [1, tr.

6 Ngoài các công trình trên, bàn luận về PP TLN còn có các công trình nghiên cứu như một số cuốn sách được Nxb Giáo dục Việt Nam xuất bản năm 2011: “Các phương pháp dạy học hiệu quả” của Robert J. Marzano, “Quản lý hiệu quả lớp học”, (dịch giả: Phạm Trần Long)… Nhìn chung, các công trình này đều đã có đề cập đến PP dạy học theo nhóm trong dạy học nói chung và phần nào làm rõ được vai trò, ý nghĩa của PP. Những công trình nêu trên ở một số góc độ nghiên cứu khác nhau đã đưa ra lý luận chung về PP dạy học, học theo nhóm. Mặc dù có sự khác nhau nhưng các nghiên cứu đều tập trung làm rõ nội hàm của TLN, vai trò, tác dụng của PP TLN, đặc điểm của TLN… 1.

Ở Việt Nam * Những công trình nghiên cứu về PP TLN trong dạy học Tác giả Phan Trọng Ngọ khi định nghĩa về PP TLN trong cuốn “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” cũng cho rằng PP TLN sẽ được thực hiện thông qua việc chia lớp học thành những nhóm nhỏ, các thành viên sẽ cùng hợp tác, cùng làm việc và thảo luận rồi đưa ra những ý kiến chung “Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của mình về vấn đề đó” [27, tr.223] Nhìn nhận ở góc độ ý nghĩa của PP TLN, tác giả Lê Đức Ngọc cho rằng “Thảo luận nhóm là một sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên và GV để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [25, tr. Như vậy, theo tác giả này việc nắm bắt kiến thức bài học của các thành viên trong nhóm được thực hiện chủ yếu thông qua quá trình trao đổi các ý tưởng, quan điểm. Với phương diện là tài liệu biên soạn để giảng dạy cho người học, trong 7 giáo trình “Tổ chức hoạt động hợp tác trong dạy học” tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam (2002) đã đề cập rất chi tiết về dạy học nhóm. Trong đó tác giả đã nêu lên khái niệm về hình thức dạy học TLN; phân loại nhóm; vai trò, nhiệm vụ của giáo viên; quy trình tổ chức quá trình TLN.

Trong các bài viết như: “Lấy học sinh làm trung tâm” của Trần Bá Hoành; “Về quan điểm giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm” của tác giả Phạm Viết Vượng. đã đề cập tới PP học tập nhóm với ý nghĩa là một trong những PP lấy HS làm trung tâm. Tác giả Phạm Viết Vượng còn mô tả về cách thực hiện PP TLN là sắp xếp HS theo nhóm, thành viên nhóm được bố trí ngồi quanh một bàn và tiến hành thảo luận, đưa ra ý kiến trả lời cho từng tiểu mục trong modul. Hoạt động không thể thiếu được trong TLN là phần báo cáo kết quả thảo luận của đại diện nhóm hoặc ý kiến cá nhân thu được sau buổi TLN.

Một số bài viết khác cũng nghiên cứu về PP TLN được đăng trên tạp chí uy tín về giáo dục như: Trần Duy Hưng (2000), “Mô hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ”, tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 4 [22]; Lê Văn Tạc (2004), “Một số vấn đề về cơ sở lí luận học hợp tác nhóm”, Tạp chí Giáo dục [32]. Thông qua việc nêu lên khái niệm, ý nghĩa, các nguyên tắc TLN, các bài viết trên đã khẳng định PP TLN là vấn đề cốt lõi quy định cách thức học tập theo nhóm, hướng đến phát triển các năng lực cho người học như năng lực hợp tác nhóm, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp thông qua trao đổi, thảo luận trên cơ sở chia sẻ thông tin, thực hiện nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm. qua đó các tác giả đi đến quan niệm về PP dạy học nhóm thực sự là một cách dạy học có hiệu quả, mang tính khả thi, tăng cường tính tích cực của người học từ đó nâng cao được chất lượng dạy và học. Do đó, cần phải khẳng định rằng việc áp dụng PP này trong dạy học ở nước ta hiện nay là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp xu thế đào tạo con người mới hiện nay.

Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu chuyên sâu dưới dạng luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục như: Đặng Thị Mai (2017), 8 “Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay”, luận án tiến sĩ Giáo dục học, Hà Nội [24]; Mai Thu Trang (2018), “Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam theo định hướng phát triển năng lực cho sinh viên các trường đại học tại TP Hồ Chí Minh”, luận án tiến sĩ giáo dục học, TP Hồ Chí Minh; Nguyễn Thị Ngọc (2012) [36]; “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị Mác- Lênin ở trường Trung cấp Việt Anh”, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Nghệ An [26]; Bùi Duy Khánh ( 2020), “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc, an ninh ở Trung tâm Quốc phòng và An ninh - Đại học Thái Nguyên”, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Thái Nguyên [23]; Hoàng Vũ Văn Hoa (2020), “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường Trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên”, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Thái Nguyên [19]; Lê Dung Nhi (2021), “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn giáo dục công dân 8 ở trường THCS thành phố Thái Nguyên để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh” luận văn Thạc sỹ khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Thái Nguyên [28]… Các công trình này đã nghiên cứu làm rõ nhiều vấn đề về PP TLN như khái niệm, vai trò, ưu điểm, nhược điểm, quy trình TLN… Đó là những kết quả nghiên cứu quan trọng để tôi vận dụng vào luận văn này. * Những công trình nghiên cứu về PP TLN trong dạy học môn GDCT ở trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình Phương pháp TLN được thực hiện dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên (GV), người học chủ động tham gia vào các hoạt động học tập để từng bước hình thành, phát triển cho bản thân những năng lực cần thiết. Ở trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về PP TLN. Việc giảng dạy bằng PP TLN được GV áp dụng nhưng không tuân theo quy trình khoa học, chủ yếu là tự nghiên cứu và áp dụng 9 nên còn nhiều hạn chế.

Do vậy, việc nghiên cứu đề tài này là không trùng lặp về nội dung và đối tượng, địa điểm nghiên cứu. Những nội dung luận văn cần nghiên cứu, làm rõ trong đề tài Qua tổng quan vấn đề nghiên cứu có thể thấy rõ những vấn đề đã được các công trình nghiên cứu làm sáng tỏ, bao gồm: Một là: Nghiên cứu lý luận về PP TLN, những ưu điểm, hạn chế và các hình thức tổ chức TLN. Các công trình đã có đều thống nhất một điểm chung là việc sử dụng PP TLN sẽ phát huy tính tích cực học tập của học sinh. Tuy nhiên, GV cần biết lựa chọn hình thức tổ chức TLN phù hợp với từng môn học, từng đối tượng người học và từng đơn vị kiến thức.

Hai là: Các công trình nghiên cứu ít nhiều đều nói về vai trò, vị trí của PP TLN trong việc nâng cao chất lượng dạy học nói chung. Ba là: Các công trình nghiên cứu dưới dạng luận văn, luận án đã đề xuất nhiều quy trình khác nhau, nêu lên những điều kiện, những giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả TLN trong dạy học. Những kết quả nghiên cứu trên đã đem lại cho tác giả nhiều điểm hữu ích để kế thừa và làm cơ sở để giải thích, bàn luận các vấn đề liên quan đến sử dụng PP TLN trong dạy học. Trên cơ sở lý luận đó, tác giả vận dụng vào nghiên cứu luận văn của mình.

Trong luận văn này, tác giả nghiên cứu làm rõ những nội dung sau: Một là: Những nghiên cứu lý luận, thực tiễn về vận dụng PP TLN trong dạy học môn GDCT ở trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình một cách có hệ thống. Hai là: Đưa ra quy trình hiệu quả nhất để vận dụng PP TLN trong dạy học môn GDCT ở trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình nhằm phát huy các năng lực chung cho học sinh.