Luận Án Tiến Sĩ: Vận Dụng Phương Pháp Dự Án Trong Dạy Học Kinh Tế Chính Trị Mác-Lênin Ở Hải Phòng

Luận án tiến sĩ nghiên cứu vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị mác lênin ở các trường đại học trên, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Trương Thị Anh Đào
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Mai Phương
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Giáo dục Chính trị
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dự Án Trong Dạy Học Môn Kinh Tế Chính Trị Mác - Lênin Ở Các Trường Đại Học Trên Địa Bàn Thành Phố Hải Phòng Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Giả thiết khoa học
• 1.7. Phương pháp luận và Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp mới của luận án
• 1.9. Cấu trúc luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC
• 1.1. Những nghiên cứu về phương pháp dự án
• 1.2. Những nghiên cứu về vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin
• 1.3. Đánh giá chung về các nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Cơ sở lý luận của vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học
• 2.2. Thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN TẮC, BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HIỆN NAY
• 3.1. Nguyên tắc vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 3.2. Biện pháp vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
• 4.1. Kế hoạch thực nghiệm
• 4.2. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu vấn đề vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác Lênin ở các trường đại học

Nghiên cứu về phương pháp dạy học dự án (PPDA) trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác - Lênin đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Bản chất của PPDA là một phương pháp dạy học tích cực, giúp sinh viên (SV) tự chủ trong việc học tập và phát triển năng lực. Theo John Dewey, việc học tập cần phải gắn liền với thực tiễn, và SV phải là trung tâm của quá trình học. Điều này được khẳng định qua các nghiên cứu của William Heard Kilpatrick, người đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra môi trường học tập tự do cho trẻ em. PPDA không chỉ giúp SV tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế. Tại Việt Nam, PPDA đã được áp dụng trong nhiều bối cảnh giáo dục, đặc biệt là trong các trường đại học, nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho SV.

1.1. Những nghiên cứu về phương pháp dự án

Nghiên cứu về phương pháp dự án đã chỉ ra rằng, việc áp dụng PPDA trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác - Lênin có thể giúp SV phát triển tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, PPDA không chỉ là một phương pháp dạy học mà còn là một công cụ giúp SV kết nối lý thuyết với thực tiễn. Việc áp dụng PPDA trong dạy học giúp SV có cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi mà giáo dục đại học đang cần đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, việc áp dụng PPDA trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.2. Đánh giá chung về các nghiên cứu liên quan đến đề tài

Các nghiên cứu về vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác - Lênin đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng PPDA vẫn gặp phải một số thách thức. Một số giảng viên vẫn còn e ngại khi sử dụng PPDA do thiếu kinh nghiệm và kiến thức về phương pháp này. Hơn nữa, việc đánh giá kết quả học tập của SV khi áp dụng PPDA cũng gặp khó khăn. Tuy nhiên, những nghiên cứu này đã khẳng định rằng, nếu được áp dụng đúng cách, PPDA có thể nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho SV, từ đó đáp ứng được yêu cầu của đào tạo kinh tế trong thời đại mới.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác Lênin

Cơ sở lý luận cho việc vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác - Lênin được xây dựng trên nền tảng lý thuyết giáo dục hiện đại. Việc áp dụng PPDA không chỉ giúp SV tiếp thu kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho công việc sau này. Thực tiễn cho thấy, nhiều trường đại học tại Hải Phòng đã bắt đầu áp dụng PPDA trong giảng dạy, tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả của việc áp dụng này vẫn chưa đạt yêu cầu. Một số giảng viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, dẫn đến việc SV không phát huy được khả năng sáng tạo và tư duy độc lập. Do đó, cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của PPDA trong dạy học.

2.1. Cơ sở lý luận của vận dụng phương pháp dự án

Cơ sở lý luận cho việc vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác - Lênin được xây dựng dựa trên các nguyên lý giáo dục hiện đại. Theo đó, việc học tập cần phải gắn liền với thực tiễn và phát triển năng lực cho SV. PPDA giúp SV tự chủ trong việc học, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng PPDA trong dạy học không chỉ giúp SV tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho công việc sau này.

2.2. Thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác Lênin

Thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn kinh tế chính trị Mác - Lênin tại các trường đại học trên địa bàn Hải Phòng cho thấy, nhiều giảng viên đã bắt đầu áp dụng PPDA, tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả của việc áp dụng này vẫn chưa cao. Một số giảng viên vẫn còn e ngại khi sử dụng PPDA do thiếu kinh nghiệm và kiến thức về phương pháp này. Hơn nữa, việc đánh giá kết quả học tập của SV khi áp dụng PPDA cũng gặp khó khăn. Do đó, cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của PPDA trong dạy học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI --------------- TRƢƠNG THỊ ANH ĐÀO VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HIỆN NAY Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học Giáo dục Chính trị Mã ngành: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Giảng viên hƣớng dẫn: PGS.TS Trần Thị Mai Phƣơng Hà Nội, 2022 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, tài liệu được trích dẫn đúng quy định và được ghi đầy đủ trong danh mục tài liệu tham khảo, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trƣơng Thị Anh Đào luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Khách thể, đối tượng nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Giả thiết khoa học. Phương pháp luận và Phương pháp nghiên cứu . Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc luận án . 5 Chƣơng 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC . Những nghiên cứu về phương pháp dự án . Những nghiên cứu về vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin . Đánh giá chung về các nghiên cứu liên quan đến đề tài . 28 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG . Cơ sở lý luận của vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học . Thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng hiện nay . 59 luan an Chƣơng 3: NGUYÊN TẮC, BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HIỆN NAY85 3. Nguyên tắc vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng . Biện pháp vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng . 101 Chƣơng 4: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM . Kế hoạch thực nghiệm . Kết quả thực nghiệm . 132 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ . 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 155 PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC CH VIẾT TẮT TT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Dạy học DH 2 Dạy học dự án DHDA 3 Dự án DA 4 Đại học ĐH 5 Điểm trung bình ĐTB 6 Độ lệch chuẩn ĐLC 7 Đối chứng ĐC 8 Giáo viên GV 9 Giảng viên GV 10 Giáo dục - Đào tạo GD - ĐT 11 Học sinh HS 12 Kinh tế chính trị KTCT 13 Nhà xuất bản NXB 14 Phương pháp PP 15 Phương pháp dự án PPDA 16 Phương pháp dạy học PPDH 17 Sinh viên SV 18 Thực nghiệm TN 19 Thực nghiệm sư phạm TNSP 20 Trung học phổ thông THPT luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Phân loại dự án theo quy mô . Nhận thức của GV về sự cần thiết vận dụng PPDA trong dạy học môn KTCT Mác - Lênin . Nhận thức của SV về sự cần thiết dạy học môn KTCT Mác - Lênin bằng PPDA . Mức độ vận dụng PPDA trong dạy học môn KTCT Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng . Cách thức chọn chủ đề DA trong DH bằng PPDA ở môn KTCT Mác - Lênin tại các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng . Mức độ hỗ trợ của GV đối với SV trong thu thập thông tin phục vụ DA. Cách thức đánh giá kết quả DA trong dạy học môn KTCT Mác - Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng . Những chủ đề DA có thể lựa chọn trong dạy học môn KTCT Mác – Lênin. Kế hoạch DA. Phiếu thông tin dữ liệu . Phiếu thông tin đối tượng. Phiếu đánh giá thái độ, hành vi của SV trong quá trình học tập theo PPDA . Phiếu tự đánh giá của SV trong quá trình thực hiện DA . Phiếu quan sát của GV đối với SV trong quá trình thực hiện DA. Phiếu đánh giá đồng đẳng (giữa các SV trong nhóm) . Phiếu đánh giá giữa các nhóm SV thực hiện DA . Phiếu đánh giá theo tiêu chí thực hiện DA . Đối tượng thực nghiệm sư phạm . Giảng viên và cán bộ quản lý được khảo sát trong thực nghiệm . Tiêu chí đánh giá nhận thức của SV . Thống kê kết quả điểm kiểm tra trình độ của SV trước TN . Thống kê tần xuất phân phối điểm bài kiểm tra về trình độ của SV . 134 luan an Bảng 4. Bảng xếp loại kiểm tra trình độ của các lớp TN và ĐC. Kết quả T -Test về trình độ của các lớp TN và ĐC . Các tham số về kết quả kiểm tra của nhóm TN và ĐC ở TNSP lần 1 . Các tham số về tính tích cực học tập và hình thành kỹ năng của SV của nhóm TN và ĐC ở TNSP lần 1 . Các tham số về kết quả bài kiểm tra của nhóm TN và nhóm ĐC ở TNSP lần 2 . Các tham số về Tính tích cực học tập và hình thành kỹ năng SV của nhóm TN và nhóm ĐC sau TNSP lần 2 . 142 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biều đồ 2. Đánh giá mức độ phát triển tri thức KTCT của SV các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng khi áp dụng PPDA . Đánh giá mức độ phát triển tri thức KTCTMác - Lênin của SV các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng khi áp dụng các PPDH khác (ngoài PPDA) . Kết quả xếp loại trình độ của SV lớp TN và ĐC ở trường Đại học Hải Phòng . Kết quả xếp loại trình độ của SV lớp TN và lớp ĐC ở trường Đại học Hàng Hải Việt Nam . Kết quả kiểm tra của nhóm TN và ĐC sau TNSP lần 1 . Kết quả tính tích cực học tập và hình thành kỹ năng của SV của nhóm TN, ĐC sau TNSP lần 1. Kết quả bài kiểm tra của nhóm TN và ĐC ở TNSP lần 2 . Kết quả tính tích cực học tập và hình thành kỹ năng của SV nhóm TN và nhóm ĐC sau TNSP lần 2. Hứng thú của SV trong học tập theo PPDA . 146 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu Môn KTCT Mác - Lênin có vị trí, vai trò quan trọng trong chương trình đào tạo đại học. Theo chủ trương đổi mới GD - ĐT hiện nay, DH môn KTCT Mác - Lênin ở các trường đại học không chỉ truyền thụ cho SV kiến thức, kỹ năng, thái độ mà phải nhằm mục tiêu hình thành, phát triển cho SV các phẩm chất và năng lực cốt lõi của người công dân Việt Nam trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới. Đó là các phẩm chất và năng lực của con người được hình thành, phát triển trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật. Để thực hiện được mục tiêu đó, DH môn KTCT Mác - Lênin không thể chỉ sử dụng các PPDH truyền thống như: thuyết trình, đàm thoại, nêu vấn đề, … mà phải kết hợp sử dụng các PPDH tích cựu khác như: DH tình huống, DH giải quyết vấn đề, DHDA, … Trong các PPDH tích cực trên, PPDA phù hợp với DH môn KTCT Mác - Lênin theo định hướng phát triển năng lực vì có những lợi thế vượt trội. PPDA giúp cụ thể hoá những đơn vị kiến thức hàn lâm mang tính khái quát và trừu tượng cao của môn KTCT Mác -Lênin thành những kiến thức cụ thể, trực quan, sinh động, bám sát đời sống kinh tế - xã hội, trên cơ sở đó giúp SV tăng hứng thú và dễ tiếp thu kiến thức môn học. Thông qua PPDA, SV tự đặt ra mục tiêu, lên kế hoạch và thực hiện kế hoạch DA dưới sự hướng dẫn của GV, nhờ đó quá trình học tập diễn ra một cách chủ động, tự giác, sáng tạo. PPDA thực sự là PPDH lấy người học làm trung tâm, gắn sát lý luận với thực tiễn, lý thuyết với thực hành và mang lại kết quả giáo dục toàn diện. Hải phòng là thành phố cảng có sự phát triển nhanh, mạnh, năng động về kinh tế - xã hội. Thực tiễn đó đòi hỏi các trường đại học ở Hải Phòng phải có sự phát triển tương xứng, đào tạo ra nguồn nhân lực không chỉ đáp ứng nhu cầu của thành phố mà còn cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho cả nước cũng như quốc tế, đặc biệt là nhân lực ngành kinh tế và hàng hải. Để đáp ứng được luan an 2 nhu cầu trên, các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng phải tích cực thực hiện chủ trương của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện GD - ĐT, trong đó đặc biệt quan trọng là đổi mới PPDH. Trên địa bàn thành phố Hải phòng hiện nay, mỗi năm có khoảng gần 10.000 SV ở 4 trường đại học tham gia học tập môn KTCT Mác - Lênin. Với số lượng người học lớn như vậy, việc đổi mới PPDH trong môn KTCT Mác – Lênin ở các trường đại học tại Hải Phòng, trong đó có vận dụng PPDA là rất cần thiết. Thực tế DH môn KTCT Mác – Lênin ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hải Phòng cho thấy, nhiều GV đã tích cực đổi mới PPDH, một số GV đã chú trọng sử dụng PPDA. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả đổi mới PPDH nói chung và vận dụng PPDA nói riêng chưa cao; mục tiêu hình thành và phát triển năng lực cho SV trong sử dụng PPDA chưa đạt được như mong muốn.