MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Khi xã hội ngày càng phát triển, yêu cầu đối với mỗi cá nhân ngày càng cao.Vai trò của giáo dục & đào tạo nói chung và đào tạo cao đẳng, đại học nói riêng có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực có trình độ cho đất nƣớc, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi Việt Nam đã gia nhập WTO và phấn đấu trở thành đất nƣớc công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Để giúp cho sinh viên có thể nắm bắt toàn diện những kiến thức chuyên môn ở bậc cao đẳng, đại học đòi hỏi giảng viên phải có nhiều nỗ lực trong hoạt động dạy học, đặc biệt phải giành thời gian nghiên cứu, đổi mới và vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực vào hoạt động dạy học của mình. Vấn đề vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực vào hoạt động dạy học đóng vai trò quan trọng trong việc giúp sinh viên lĩnh hội kiến thức môn học cũng nhƣ phát huy năng lực tích cực của bản thân trên cơ sở chính là sự hƣớng dẫn của giảng viên.
Trong giải pháp chiến lƣợc cho giáo dục Việt Nam giai đoạn 2009-2020 có nêu 11 giải pháp cho sự pháp triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2009-2020 trong đó giải pháp thứ 5 đề cập đến vấn đề Đổi mới phƣơng pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập, kiểm định và đánh giá cơ sở giáo dục [25]. Nhƣ vậy Đổi mới phƣơng pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập tiếp tục giữ vị trí cao trong chiến lƣợc phát triển giáo dục, điều đó chứng tỏ rằng việc đổi mới phƣơng pháp giảng dạy là một trong những yêu cầu bức thiết hiện nay. Thực hiện cuộc vận động toàn ngành đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của ngƣời học, biến quá trình học tập thành quá trình tự học có hƣớng dẫn và quản lý của giáo viên. Hiện nay việc đổi mới phƣớng pháp dạy học đã và đang đƣợc nhiều cơ sở, trƣờng học áp dụng.
Trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh cũng tổ chức nhiều buổi hội thảo về đổi mới phƣơng pháp dạy học trong nhà trƣờng nói chung và trong các môn học chuyên ngành nói riêng. Trƣờng tổ chức kế hoạch dự giờ đối với từng GV đó là một trong những động lực giúp GV tích cực hơn trong hoạt động giảng 1 dạy, cụ thể là GV sẽ tích cực vận dụng PPDHTC vào dạy học để đạt đƣợc những tiêu chí chất lƣợng của nhà trƣờng đƣa ra. Một trong những chuyên ngành mới còn gặp một số khó khăn là ngành Công nghệ SX Giày da. Hiện nay ngành Công nghiệp Da – Giày là một trong những ngành xuất khẩu có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân về nhiều mặt nhƣ: thu hút nhiều lao động trong xã hội và có điều kiện thuận lợi trong hợp tác quốc tế, đồng thời có lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu và tiềm năng xuất khẩu lớn thu nhiều ngoại tệ về cho đất nƣớc.
Theo số liệu điều tra số lao động trong ngành giày đƣợc đào tạo theo trƣờng, lớp, chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại đƣợc đào tạo dƣới hình thức kèm cặp là chủ yếu. Hiện nay ở khu vực thành phố Hồ Chí Minh, có 3 trƣờng đào tạo chuyên ngành Công nghệ Giày bậc cao đẳng là: trƣờng Đại học Công nghiệp Thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh, trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh, trƣờng Cao đẳng Công nghệ và Quản trị Sonadezi Đồng Nai. Sinh viên ngành giày khi tốt nghiệp ra trƣờng làm việc ở lĩnh vực định mức vật liệu còn rất ít, đôi khi năng lực không đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp về lĩnh vực này. Vậy câu hỏi đặt ra là làm sao để sinh viên ngành công nghệ giày sau khi tốt nghiệp trƣờng cao đẳng có thể tính định mức vật liệu, định mức lao động và tính giá thành sản phẩm giày cho các công ty đang gia công sản phẩm giày –da ở thị trƣờng Việt Nam.
Nắm bắt đƣợc nhu cầu thực tiễn của các xí nghiệp giày, khoa Công nghệ Giày trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến mối liên kết giữa kiến thức chuyên ngành và kiến thức cơ sở ngành. Tuy nhiên việc dạy và học môn học Định mức kỹ thuật giày tại trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều hạn chế, chƣa bắt kịp nhu cầu thực tiễn đề ra vì nhiều lí do: sách tham khảo hạn chế, phƣơng pháp dạy học còn theo phƣơng pháp truyền thống – truyền thụ một chiều giáo viên → sinh viên. Tỷ lệ sinh viên ra trƣờng có khả năng tính định mức kỹ thuật giày cho các xí nghiệp còn rất thấp. Do đặc thù của môn học chuyên ngành, nhu cầu nâng cao chất lƣợng dạy và học của toàn trƣờng, ngƣời nghiên cứu thấy rằng, cần phải nghiên cứu thực trạng chung và đề xuất vận dụng phƣơng pháp giảng dạy tích cực vào dạy học.
Vận dụng 2 PPDHTC vào dạy học không những nâng cao chất lƣợng dạy và học chuyên ngành giày da cho phù hợp với mục tiêu đào tạo, nhu cầu xã hội mà còn nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên, giúp sinh viên tham gia tích cực vào bài giảng. Đồng thời rèn luyện năng lực tự học trong mỗi sinh viên; tiến tới việc giúp SV biết cách tự học ở mọi lúc, mọi nơi; nâng cao tính chủ động sáng tạo ở ngƣời học theo tinh thần của học chế tín chỉ. Chính vì những lí do trên, tác giả đã chọn: “Vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực vào dạy môn định mức nguyên liệu giày tại trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng TP.HCM” làm đề tài luận văn Thạc sỹ. Mục đích nghiên cứu Vận dụng “phƣơng pháp dạy học tích cực” trong dạy học môn Định mức nguyên liệu giày nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập và nâng cao chất lƣợng dạy và học của sinh viên trƣờng CĐ Công thƣơng TP.
Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu: Qúa trình dạy học môn Định mức nguyên liệu giày ở trƣờng CĐ Công Thƣơng Đối tƣợng nghiên cứu: “Phƣơng pháp dạy học tích cực” trong dạy học môn Định mức nguyên liệu giày cho sinh viên trƣờng CĐ Công Thƣơng. Giả thuyết nghiên cứu Nếu vận dụng “phƣơng pháp dạy học tích cực”trong dạy học bộ môn Định mức nguyên liệu giày sẽ phát huy đƣợc tính tích cực, tính tự lực nhận thức, tính tự giác của sinh viên trong học tập, hình thành ở họ năng lực độc lập giải quyết vấn đề góp phần nâng cao đƣợc chất lƣợng và hiệu quả của quá trình dạy học. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu mục tiêu môn học, nội dung môn học, phƣơng tiện dạy học, đặc điểm của ngƣời học… cụ thể là SV Cao đẳng công nghệ sản xuất giày năm 3 tại trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu thực trạng dạy và học môn ĐMNLG ở trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh.
3 Vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực (PP thảo luận có hƣớng dẫn) vào dạy môn ĐMNLG. Giới hạn nội dung nghiên cứu Vì thời gian có hạn nên ngƣời nghiên cứu chỉ tập trung làm nổi bật cơ sở lý luận về phƣơng pháp dạy học tích cực, vận dụng “phƣơng pháp dạy học tích cực” vào hoạt động dạy học môn Định mức nguyên liệu giày ở trƣờng CĐ Công Thƣơng TP. Do đặc thù của môn học nên ngƣời nghiên cứu chọn 2 chủ đề chính của môn học là định mức nguyên liệu da, định mức nguyên liệu cuộn làm nội dung thực nghiệm. Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này, ngƣời nghiên cứu đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau: a.
Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết: - Phƣơng pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết - Phƣơng pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết về phƣơng pháp dạy học tích cực giúp tác giả nhìn tổng quan vấn đề cần nghiên cứu, cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu và giải quyết đƣợc nội dung nghiên cứu. Thông qua cách tham khảo, phân tích các tài liệu nhƣ: tài liệu chuyên môn (chƣơng trình và giáo trình môn ĐMNLG, các tài liệu bồi dƣỡng giảng dạy,…), tài liệu sƣ phạm (lý luận dạy học, phƣơng tiện dạy học, phƣơng pháp dạy học, công nghệ dạy học, trắc nghiệm và đo lƣờng thành quả học tập…), tạp chí giáo dục, kỷ yếu hội thảo và các đề tài thạc sĩ có liên quan,…), từ đó định hƣớng cơ sở lí luận cho đề tài. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn: - Phƣơng pháp quan sát, điều tra: thực trạng dạy học môn ĐMNLG ở trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh nhằm đánh giá chất lƣợng của hoạt động dạy-học của GV & SV khoa Công nghệ sản xuất giày da. - Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm: thực nghiệm vận dụng PPDHTC (PP 4 thảo luận có hƣớng dẫn) vào dạy môn ĐMNLG qua những việc nhƣ: thiết kế giáo án và giờ dạy thực nghiệm nhằm xem xét, xác định tính khả thi của việc vận dụng PPDHTC (PP thảo luận có hƣớng dẫn) trong thực tế dạy học ở khoa CNSX giày da trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh.
Nhóm phƣơng pháp thống kê toán học: - Sử dụng Excel, toán thống kê để phân tích kết quả điều tra thực trạng cũng nhƣ phiếu đánh giá nhu cầu và hiệu quả việc vận dụng PPDHTC vào dạy môn ĐMNLG của GV và SV trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh. Điểm mới của đề tài: - Về mặt lí luận: xây dựng cơ sở lí luận cho việc vận dụng các PP dạy học tích cực (PP thảo luận có hƣớng dẫn) cho khoa Công nghệ sản xuất giày da tại trƣờng trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh. - Về mặt thực tiễn: nâng cao chất lƣợng dạy và học môn ĐMNLG đồng thời góp phần nâng cao chất lƣợng đào tạo cho khoa Công nghệ sản xuất giày da tại trƣờng trƣờng Cao đẳng Công Thƣơng thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài ra, cơ sở lý luận của đề tài có thể áp dụng cho các cơ sở đào tạo khác trong môn học này.
5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Bối cảnh trên thế giới Với xu hƣớng cải tiến, đổi mới phƣơng pháp dạy học trong quá trình dạy học hiện đại, từ những năm năm mƣơi của thế kỷ XX, nhiều phƣơng pháp dạy học mới đã ra đời nhằm tích cực hóa, cá biệt hóa hoạt động học tập của ngƣời học đáp ứng yêu cầu cao của sự phát triển đời sống xã hội.