Luận Văn Thạc Sĩ: Vận Dụng Dạy Học Khám Phá Trong Dạy Học Di Truyền Học Lớp 12

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued vận dụng dạy học khám phá trong dạy học chương ii phần di truyền học sinh học lớp 12 trung, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Khánh Vân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đức Thành
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học (Bộ Môn Sinh Học)
• Đề tài: Vận Dụng Dạy Học Khám Phá Trong Dạy Học Chương II, Phần “Di Truyền Học”, Sinh Học Lớp 12, Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Các phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu dạy học khám phá ở nước ngoài
• 1.3. Tình hình nghiên cứu dạy học khám phá ở trong nước
• 1.4. Một số khái niệm về dạy học khám phá
• 1.5. Khái niệm khám phá
• 1.6. Khái niệm dạy học khám phá
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC CHƯƠNG II – PHẦN DI TRUYỀN HỌC, SINH HỌC 12, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BẰNG DẠY HỌC KHÁM PHÁ
• 2.1. Đặc điểm nội dung chương II – phần Di truyền học, Sinh học 12, Trung học phổ thông
• 2.2. Logic của nội dung
• 2.3. Chuẩn kiến thức kĩ năng
• 2.4. Khả năng sử dụng dạy học khám phá
• 2.5. Các nguyên tắc sử dụng dạy học khám phá trong dạy học chương II – phần Di truyền học, Sinh học 12, Trung học phổ thông
• 2.6. Nguyên tắc thực hiện mục tiêu dạy học
• 2.7. Phù hợp với đặc điểm kiến thức của nội dung
• 2.8. Phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh
• 2.9. Đảm bảo tính hiệu quả
• 2.10. Thể hiện tính khả thi
• 2.11. Qui trình dạy học khám phá trong dạy học chương II – phần Di truyền học, Sinh học 12, Trung học phổ thông
• 2.11.1. Qui trình dạy học khám phá trong hình thành kiến thức mới
• 2.11.2. Qui trình dạy học khám phá trong hoàn thiện, củng cố kiến thức
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.2.1. Nội dung các bài dạy thực nghiệm
• 3.2.2. Tiêu chí đánh giá các bài trong thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Chọn trường lớp thực nghiệm
• 3.5. Bố trí thực nghiệm
• 3.6. Xử lý số liệu bằng thống kê toán học
• 3.7. Kết quả thực nghiệm
• 3.8. Phân tích định lượng các bài kiểm tra
• 3.9. Phân tích định lượng các bài kiểm tra sau thực nghiệm
• 3.10. Phân tích định tính các bài kiểm tra
• 3.11. Nhận xét, đánh giá
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vận dụng dạy học khám phá trong di truyền học

Dạy học khám phá là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh chủ động tìm tòi và khám phá kiến thức. Trong bối cảnh dạy học di truyền học lớp 12, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực tư duy sáng tạo. Nội dung chương II phần di truyền học trong sách giáo khoa sinh học lớp 12 có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực này.

1.1. Khái niệm và vai trò của dạy học khám phá

Dạy học khám phá (DHKP) là phương pháp dạy học mà trong đó học sinh là trung tâm của quá trình học tập. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn tham gia tích cực vào việc tìm kiếm và khám phá thông tin. Điều này giúp nâng cao khả năng tư duy độc lập và sáng tạo của học sinh.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng dạy học khám phá trong di truyền học

Việc áp dụng DHKP trong di truyền học giúp học sinh hiểu rõ hơn về các quy luật di truyền, từ đó phát triển khả năng phân tích và giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ có cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành kiến thức vững chắc và khả năng ứng dụng vào thực tiễn.

II. Thách thức trong việc áp dụng dạy học khám phá trong di truyền học

Mặc dù dạy học khám phá mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng phương pháp này trong dạy học di truyền học cũng gặp phải không ít thách thức. Nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc thiết kế bài học theo hướng khám phá, dẫn đến hiệu quả dạy học chưa cao.

2.1. Khó khăn trong việc thiết kế bài học khám phá

Nhiều giáo viên chưa quen với việc thiết kế bài học theo phương pháp khám phá, dẫn đến việc không thể tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Việc thiếu tài liệu và hướng dẫn cụ thể cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.2. Sự thiếu hụt về kỹ năng của giáo viên

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học khám phá, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học và sự hứng thú của học sinh.

III. Phương pháp dạy học khám phá hiệu quả trong di truyền học

Để nâng cao hiệu quả dạy học khám phá trong di truyền học, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu sâu hơn về kiến thức.

3.1. Sử dụng các hoạt động nhóm trong dạy học

Hoạt động nhóm giúp học sinh trao đổi, thảo luận và cùng nhau khám phá kiến thức. Việc này không chỉ nâng cao khả năng làm việc nhóm mà còn giúp học sinh phát triển tư duy phản biện.

3.2. Tích hợp công nghệ thông tin vào dạy học

Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học di truyền học giúp học sinh tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả. Các phần mềm mô phỏng và ứng dụng học tập trực tuyến có thể hỗ trợ học sinh trong việc khám phá kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học khám phá trong di truyền học

Việc áp dụng dạy học khám phá trong di truyền học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn khi được học theo phương pháp này.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh được dạy theo phương pháp khám phá có kết quả học tập cao hơn so với học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của phương pháp dạy học này.

4.2. Ví dụ thực tiễn từ các trường học

Nhiều trường học đã áp dụng thành công phương pháp dạy học khám phá trong giảng dạy di truyền học. Các hoạt động thực hành, thí nghiệm và dự án nhóm đã giúp học sinh hiểu rõ hơn về các quy luật di truyền.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy học khám phá trong di truyền học

Dạy học khám phá là một phương pháp hiệu quả trong việc giảng dạy di truyền học. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng tự học. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học khám phá để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại. Việc áp dụng dạy học khám phá sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.2. Hướng đi cho giáo dục di truyền học trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học hiện đại, trong đó có dạy học khám phá, để nâng cao chất lượng giáo dục di truyền học trong các trường phổ thông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy và học môn Sinh học cấp trung học phổ thông trong nhiều năm qua cho thấy học sinh còn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận các nội dung kiến thức mang tính trừu tượng. Khảo sát thực tế trên 300 học sinh khối 12 tại trường Trung học phổ thông Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng cho thấy có 52,00% học sinh chỉ coi môn Sinh học là nhiệm vụ học tập bắt buộc để đối phó, 31,33% học sinh hoàn toàn không có hứng thú với môn học và 17,01% học sinh không chuẩn bị bài trước khi đến lớp. Bên cạnh đó, số liệu từ 21 tiết dự giờ với 6 giáo viên chuyên môn cho thấy phương pháp thuyết trình và giải thích minh họa một chiều vẫn chiếm ưu thế áp đảo với tỷ lệ sử dụng thường xuyên từ 50,00% đến 66,67%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm thế nào để khắc phục lối dạy truyền thụ thụ động, giúp học sinh nắm vững bản chất quy luật di truyền thay vì ghi nhớ máy móc công thức. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn, từ đó thiết kế quy trình và hệ thống công cụ dạy học khám phá áp dụng cho Chương II phần Di truyền học trong chương trình Sinh học lớp 12. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại trường Trung học phổ thông Kiến Thụy trong năm học 2011 - 2012. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao năng lực tư duy độc lập và kết quả học tập của học sinh, nâng tỷ lệ đạt điểm khá giỏi lên trên 68,00% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới mức 3,00%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hoạt động trong tâm lý học dạy học do nhà tâm lý học A. Rubinstein đặt nền móng từ giai đoạn 1930 - 1940, khẳng định quá trình chiếm lĩnh tri thức của học sinh chỉ thực sự hiệu quả khi thông qua hành động có ý thức. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng thuyết học tập khám phá của Jerome Bruner (1961) và Richard Suchman, mô tả quá trình nhận thức trải qua 3 giai đoạn cơ bản: thao tác trên dữ liệu thực tế, hành động mô hình hóa và ký hiệu hóa quy luật.

Khung lý thuyết tích hợp 4 khái niệm then chốt bao gồm: dạy học khám phá, dạy học tích cực, tính quy luật di truyền và phiếu học tập nhận thức. Mô hình nghiên cứu vận dụng quy trình 5 bước sư phạm chuẩn hóa:

• Bước 1: Xác định nhiệm vụ học tập chứa đựng mâu thuẫn nhận thức.
• Bước 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh phương thức thu thập và xử lý thông tin.
• Bước 3: Học sinh chủ động thực hiện nhiệm vụ khám phá độc lập hoặc theo nhóm.
• Bước 4: Học sinh báo cáo kết quả, tranh luận và bảo vệ quan điểm khoa học.
• Bước 5: Giáo viên nhận xét, tổng kết và chính xác hóa kết luận tri thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa dạng kết hợp giữa điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm. Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 300 học sinh khối 12 và 6 giáo viên giảng dạy môn Sinh học. Cỡ mẫu thực nghiệm sư phạm được triển khai trên 92 học sinh lớp 12, chia thành 2 nhóm tương đồng: nhóm Thực nghiệm gồm 46 học sinh học theo phương pháp khám phá và nhóm Đối chứng gồm 46 học sinh học theo hướng dẫn sách giáo viên truyền thống.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên theo cặp lớp tương đồng dựa trên kết quả kiểm tra khảo sát chất lượng đầu năm học 2011 - 2012. Thu thập dữ liệu được thực hiện thông qua 2 bộ phiếu điều tra xã hội học, 21 tiết dự giờ chuyên môn, 5 bài kiểm tra định kỳ trong quá trình thực nghiệm và 2 bài kiểm tra tổng kết sau thực nghiệm. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê toán học trong nghiên cứu giáo dục để tính toán điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định giá trị sai số với mức ý nghĩa p nhỏ hơn 0,05. Lý do lựa chọn thống kê toán học là nhằm lượng hóa chính xác sự khác biệt về năng lực nhận thức giữa hai nhóm, đảm bảo tính khách quan và loại bỏ các yếu tố sai số ngẫu nhiên. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt 9 tháng trong năm học 2011 - 2012, chia thành 3 giai đoạn: khảo sát thực trạng từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2011, thiết kế thực nghiệm từ tháng 12 năm 2011 đến tháng 3 năm 2012, xử lý số liệu và đánh giá từ tháng 4 đến tháng 5 năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng và định tính từ đề tài ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, thực trạng học tập của học sinh còn thụ động sâu sắc trước khi can thiệp. Chỉ có 16,67% học sinh thực sự yêu thích môn Sinh học, 2,00% học sinh có thói quen đọc tài liệu tham khảo ngoài sách giáo khoa và có tới 26,33% học sinh không dám phát biểu xây dựng bài vì sợ trả lời sai.
• Thứ hai, điểm số trung bình của nhóm Thực nghiệm luôn cao hơn nhóm Đối chứng một cách ổn định qua 5 lần kiểm tra với mức chênh lệch từ 0,85 đến 1,24 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi (từ 7,0 đến 10,0 điểm) ở nhóm Thực nghiệm đạt 68,48%, cao hơn đáng kể so với mức 47,83% của nhóm Đối chứng (chênh lệch 20,65%).
• Thứ ba, phương pháp dạy học khám phá giúp kéo giảm mạnh tỷ lệ học sinh yếu kém. Tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới 5,0 ở nhóm Thực nghiệm chỉ còn 2,17%, trong khi ở nhóm Đối chứng tỷ lệ này vẫn chiếm tới 13,04%.
• Thứ tư, năng lực phân tích bản chất cơ chế tế bào học và giải quyết các bài tập quy luật di truyền phức tạp của học sinh nhóm Thực nghiệm tăng trưởng trên 35,00% so với nhóm Đối chứng qua các bài kiểm tra sau thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm Thực nghiệm bắt nguồn từ việc học sinh được đặt vào vị trí người trực tiếp tái phát hiện tri thức. Thay vì tiếp nhận thụ động tỷ lệ phân li 9:3:3:1 của Menđen hay các biến dạng tương tác gen 9:7 và 9:6:1, học sinh tự phân tích bảng số liệu thực nghiệm, phát hiện mâu thuẫn giữa số loại kiểu hình và số tổ hợp giao tử, từ đó tự rút ra bản chất tác động qua lại giữa các gen. Việc sử dụng hệ thống câu hỏi logic và phiếu học tập phân tầng đã kích hoạt vùng phát triển nhận thức gần nhất của người học.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học sinh học tại Việt Nam, khẳng định phương pháp khám phá giúp nâng cao khả năng lưu giữ tri thức lên 25,00% đến 30,00% sau 3 tháng so với phương pháp truyền thụ một chiều. Về mặt trình bày trực quan, toàn bộ dữ liệu định lượng được thể hiện rõ ràng qua bảng tổng hợp 5 lần kiểm tra và 2 biểu đồ phân bố tần số điểm. Trên biểu đồ so sánh, đường phân phối điểm của nhóm Thực nghiệm có đỉnh lệch hẳn về phía thang điểm 8,0 đến 9,0 với độ dốc chuẩn, trong khi đường phân phối của nhóm Đối chứng có xu hướng dàn trải và tập trung chủ yếu ở dải điểm 5,0 đến 6,0.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 giải pháp cụ thể nhằm mở rộng hiệu quả ứng dụng phương pháp dạy học khám phá:

• Thiết kế và số hóa ngân hàng gồm 25 đến 30 phiếu học tập nhận thức chuẩn hóa cho 100% các bài học thuộc Chương II Di truyền học lớp 12, thực hiện hoàn thành trước tháng 8 hàng năm do tổ chuyên môn Sinh học các trường trung học phổ thông đảm nhiệm.
• Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng sư phạm tích cực cho 100% giáo viên Sinh học thông qua 12 đến 16 tiết tập huấn chuyên đề về kỹ thuật đặt câu hỏi nêu vấn đề trong mỗi năm học, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học sư phạm triển khai.
• Đổi mới cấu trúc bài kiểm tra đánh giá định kỳ bằng cách nâng tỷ lệ câu hỏi vận dụng giải quyết tình huống và phân tích cơ chế tế bào học lên mức 40,00% đến 50,00% tổng điểm, thực hiện bởi Ban giám hiệu và tổ chuyên môn ngay từ đầu năm học mới.
• Đầu tư bổ sung trang thiết bị trực quan và tối thiểu 2 phần mềm mô phỏng động các quá trình phân li, hoán vị gen tại 100% phòng thực hành bộ môn trong lộ trình 2 năm tới, do các cấp quản lý giáo dục địa phương phê duyệt và cấp kinh phí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giáo viên Sinh học cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các mẫu giáo án thực nghiệm, bảng phân tích mâu thuẫn nhận thức và hệ thống phiếu học tập cho Chương II để nâng cao chất lượng bài giảng trong khung thời gian 45 phút trên lớp.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách môn Sinh học: Sử dụng dữ liệu thực chứng từ 21 tiết dự giờ và 300 phiếu khảo sát để làm cơ sở xây dựng kế hoạch chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Sinh học: Tham khảo như một nghiên cứu điển hình về phương pháp thiết kế nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, kỹ thuật xây dựng công cụ đo lường và xử lý số liệu bằng thống kê toán học.
• Chuyên gia phát triển chương trình và tác giả sách giáo khoa: Tận dụng các phát hiện về logic nhận thức của học sinh để tối ưu hóa cách thức trình bày các bài học quy luật di truyền theo hướng gợi mở hoạt động khám phá.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học khám phá có làm mất nhiều thời gian dẫn đến nguy cơ cháy giáo án trong tiết học 45 phút không? Giáo viên hoàn toàn có thể kiểm soát thời gian nếu chuẩn bị trước phiếu học tập phân tầng rõ ràng và giới hạn hoạt động nhóm từ 5 đến 7 phút cho mỗi nhiệm vụ. Thực nghiệm qua 21 tiết dự giờ cho thấy việc tổ chức bài bản giúp bài dạy diễn ra đúng tiến độ và nâng cao tốc độ tiếp thu của học sinh lên 15,00%.

Những bài học nào trong Chương II Di truyền học Sinh học 12 phù hợp nhất với phương pháp này? Phương pháp phát huy hiệu quả cao nhất ở các bài học có tính quy luật và mâu thuẫn nhận thức rõ nét như Bài 9 về Quy luật phân li độc lập, Bài 10 về Tương tác gen và Bài 11 về Liên kết gen và hoán vị gen. Học sinh dễ dàng tự rút ra kiến thức khi so sánh tỷ lệ 9:3:3:1 của Menđen với các tỷ lệ biến dạng 9:7 hoặc kết quả lai phân tích của Moocgan.

Học sinh có học lực trung bình hoặc yếu có thể theo kịp phương pháp dạy học khám phá không? Phương pháp hoàn toàn phù hợp với mọi đối tượng nhờ hệ thống câu hỏi dẫn dắt từ dễ đến khó và sự hỗ trợ hợp tác nhóm. Số liệu thực nghiệm đã chứng minh tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới 5,0 ở nhóm can thiệp giảm từ 13,04% xuống chỉ còn 2,17%, giúp học sinh yếu kém cải thiện rõ rệt năng lực tự học.

Giáo viên cần chuẩn bị những gì để tổ chức thành công một giờ dạy học khám phá? Giáo viên cần soạn giáo án theo quy trình 5 bước, chuẩn bị đầy đủ phiếu học tập in sẵn cho học sinh và xây dựng trước ít nhất 2 phương án gợi ý khi học sinh gặp bế tắc. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hệ thống câu hỏi logic đảm bảo 100% học sinh tham gia tích cực vào tiến trình bài học.

Hiệu quả của phương pháp dạy học khám phá được đo lường bằng những tiêu chí cụ thể nào? Hiệu quả được đánh giá thông qua 5 tiêu chí định lượng: điểm số trung bình các bài kiểm tra, tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt trên 68,00%, mức độ hứng thú học tập tăng từ 16,67% lên trên 75,00%, kỹ năng tự lực hoàn thành phiếu học tập và khả năng vận dụng lý thuyết để giải bài tập di truyền.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về dạy học khám phá dựa trên nền tảng tâm lý học hoạt động và lý thuyết nhận thức hiện đại.
• Khảo sát thực trạng trên 300 học sinh và 6 giáo viên tại trường Trung học phổ thông Kiến Thụy đã làm rõ những hạn chế cơ bản của phương pháp dạy học truyền thống.
• Đã xây dựng thành công quy trình sư phạm 5 bước chuẩn hóa cùng hệ thống phiếu học tập chuyên sâu cho toàn bộ Chương II phần Di truyền học lớp 12.
• Thực nghiệm sư phạm trên 92 học sinh đã khẳng định tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên mức 68,48% và giảm tỷ lệ yếu kém xuống còn 2,17%.
• Đề tài xác lập lộ trình triển khai mở rộng cho các chương tiếp theo của môn Sinh học trong năm học 2012 - 2013 và các giai đoạn tiếp theo.

Các cơ sở giáo dục và giáo viên bộ môn Sinh học hãy chủ động áp dụng quy trình dạy học khám phá ngay từ năm học này để khơi dậy niềm đam mê khoa học và phát triển toàn diện năng lực tư duy sáng tạo cho thế hệ học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Dạy học chƣơng II – phần Di truyền học, Sinh học 12, Trung học phổ thông bằng dạy học khám phá Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu dạy học khám phá ở nước ngoài Ở Pháp sau chiến tranh thế giới thứ hai, ra đời những “Lớp học mới”. Tại một số trƣờng trung học thí điểm, mọi hoạt động đều tuỳ thuộc vào sáng kiến, hứng thú, lợi ích, nhu cầu của học sinh.

Giáo viên là ngƣời giúp đỡ, phối hợp các hoạt động của học sinh, hƣớng vào sự phát triển nhân cách của học sinh. Trong những năm 1970 đến 1980, bộ giáo dục Pháp chủ trƣơng khuyến khích áp dụng các biện pháp giáo dục để tăng cƣờng các hoạt động chủ động, tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh, chỉ đạo áp dụng phƣơng pháp này từ sơ học, tiểu học lên trung học. Định hƣớng giáo dục 10 năm của Pháp (1989) ghi rõ: “Về nguyên tắc, mọi hoạt động giáo dục đều phải lấy học sinh làm trung tâm”[7]. Ở Mỹ năm 1970 đã xuât hiện ý tƣởng dạy học cá thể hoá và đã đƣợc đƣa vào thử nghiệm ở gần 200 trƣờng.

Trong đó giáo viên xác định mục tiêu cung cấp các phiếu hƣớng dẫn để học sinh tiến hành hoạt động tự lực, tự khám phá ra kiến thức mới theo nhip độ phù hợp với năng lực. Vào nửa sau của những năm 1950, ở một số nƣớc XHCN trƣớc đây nhƣ Liên Xô, CHDC Đức, Tiệp Khắc, Ba Lan… đã có các nhà nghiên cứu giáo dục nhận thấy phải tích cực hoá quá trình dạy học, trong đó cần có những biện pháp tổ chức học sinh hoạt động khám phá kiến thức. Điển hình cho hƣớng nghiên cứu đó là: B. Những năm gần đây, đổi mới phƣơng pháp theo hƣớng tích cực hoá ngƣời học, với các biện pháp tổ chức học sinh hoạt động tự lực, chủ động khám phá ra kiến thức mới đã trở thành xu hƣớng của nhiều Quốc gia trên thế giới nói chung và khu vực nói riêng.

Với những hình thức mới nhƣ phƣơng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] pháp giáo dục theo mục tiêu, chú trọng phƣơng pháp tự học, tự nghiên cứu, tự khám phá ra kiến thức mới, phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề coi đó nhƣ một mục tiêu của dạy học. Tình hình nghiên cứu dạy học khám phá ở trong nước Vào những năm 1960, nhiều nghiên cứu về các biện pháp tổ chức học sinh hoạt động tự lực, chủ động, sáng tạo khám phá ra kiến thức mới đã đƣợc đặt ra. Nhƣng các nghiên cứu mới chỉ hạn chế về mặt lí thuyết. Từ năm 1970 trở đi, các nghiên cứu về các biện pháp tổ chứ học sinh hoạt động tự lực khám phá ra kiến thức mới đƣợc quan tâm, nghiên cứu đồng bộ cả về lí thuyết và thực hành, trong đó nổi bật là các công trình nghiên cứu: “Cải tiến phƣơng pháp dạy và học nhằm phát huy trí thông minh của học sinh” của tác giả Nguyễn Sỹ Tỳ (1971); “ Kiểm tra lại kiến thức bằng phiếu kiểm tra” của tác giả Lê Nhân (1974).

Cũng trong thời gian này một số tài liệu nƣớc ngoài đã đƣợc dịch để phục vụ giảng dạy và nghiên cứu trong các trƣờng Sƣ phạm nhƣ: “Những cơ sở lí luận của dạy học nêu vấn đề” của tác giả Ôkôn (1976).