Vận Dụng Dạy Học Dự Án Tích Hợp Vào Chương Trình Hóa Học 10

Dạy học dự án (DHDA) đã trở thành một phương pháp sư phạm quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh đổi… 124 trang · Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh · 2017.

• Tác giả: Lưu Trần Thiên Ân
• Người hướng dẫn: TS. Phan Đồng Châu Thủy
• Trường học: Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sư Phạm Hóa Học
• Đề tài: Vận Dụng Dạy Học Dự Án Tích Hợp Trong Hóa Học 10
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VÀO CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Sự phát triển của DHDA trên thế giới
• 1.3. Sự phát triển của DHDA ở Việt Nam
• 1.4. Đổi mới phương pháp dạy học Hóa học ở trường THPT
• 1.5. Phương pháp dạy học Hóa học
• 1.6. Định hướng đổi mới PPDH ở THPT nhằm phát triển năng lực của HS
• 1.7. Một số phương pháp dạy học tích cực phát triển năng lực của HS
• 1.8. PPDH nêu và giải quyết vấn đề
• 1.9. PPDH hợp tác nhóm
• 1.10. Phương pháp dạy học dự án
• 1.11. Dạy học tích hợp
• 1.12. Các mức độ của DHTH. DHDA theo hướng tích hợp
• 1.13. Phân loại DHDA theo hướng tích hợp
• 1.14. Thực trạng dạy học dự án môn Hóa học ở trường THPT
• 1.14.1. Mục đích điều tra
• 1.14.2. Đối tượng điều tra
• 1.14.3. Phương pháp điều tra
• 1.14.4. Kết quả điều tra
• 1.15. TIỂU KẾT CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN THEO HƯỚNG TÍCH HỢP TRONG PHẦN VÔ CƠ HÓA HỌC LỚP 10 CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích nội dung phần Vô cơ trong chương trình Hóa học 10 trung học phổ thông phần cơ bản
• 2.2. Cấu trúc, nội dung
• 2.3. Mục tiêu dạy học
• 2.4. Nguyên tắc thiết kế bài dạy theo dạy học dự án
• 2.4.1. Luôn bám sát mục tiêu bài học
• 2.4.2. Định hướng vào người học, tạo cơ hội cho học sinh hoạt động hợp tác
• 2.4.3. Đảm bảo tính thực tiễn
• 2.4.4. Xây dựng kế hoạch đánh giá thường xuyên và liên tục
• 2.5. Một số dự án trong phần Vô Cơ Hóa học 10 chương trình cơ bản
• 2.5.1. Dự án “Mang cây xanh về nhà”
• 2.5.2. Dự án “Mưa axit và tác hại kinh khủng của nó”
• 2.5.3. Dự án “Chemistry for war or for peace?”
• 2.5.4. Dự án “Làm thế nào để sử dụng nước máy cách hiệu quả nhất?”
• 2.5.5. Dự án “I-ốt – nguyên tố vi lượng cần thiết cho con người”
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng và thời gian TNSP
• 3.2.1. Đối tượng TNSP
• 3.2.2. Thời gian TNSP
• 3.3. Tiến trình TNSP
• 3.4. Kết quả TNSP
• 3.4.1. Kết quả thăm dò ý kiến GV
• 3.4.2. Kết quả thăm dò ý kiến HS
• 3.4.3. Kết quả các bài kiểm tra
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG III
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Dự Án Tích Hợp Trong Hóa Học 10

Dạy học dự án (DHDA) đã trở thành một phương pháp sư phạm quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. DHDA không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết như làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo. Trong môn Hóa học 10, việc vận dụng dạy học dự án theo hướng tích hợp giúp học sinh kết nối kiến thức lý thuyết với thực tiễn cuộc sống, từ đó tăng cường hứng thú và hiệu quả học tập. Phương pháp này khuyến khích học sinh chủ động tìm tòi, nghiên cứu và tạo ra sản phẩm thực tế, góp phần phát triển năng lực toàn diện. Theo nghiên cứu của Knoll [18], khái niệm “dự án” đã được sử dụng từ thế kỷ XVII trong lĩnh vực giáo dục.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Dạy Học Dự Án Trên Thế Giới

DHDA có nguồn gốc từ châu Âu vào thế kỷ XVI, nhưng đến thế kỷ XX mới được các nhà sư phạm Mỹ xây dựng cơ sở lý luận. John Dewey là một trong những người tiên phong, ông nhấn mạnh rằng giáo dục phải dựa trên kinh nghiệm thực tế và kết nối với cuộc sống. Quan điểm này đã thúc đẩy việc đưa DHDA vào các trường phổ thông và các cơ sở lý luận của phương pháp này. Ngày nay, DHDA được sử dụng rộng rãi trong nhiều cấp học và môn học khác nhau, từ tiểu học đến đại học. Nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học, triết học đã nghiên cứu về lý luận và thực nghiệm của DHDA, ví dụ như John W. Thomas [25] đã tiến hành khảo sát cơ sở lý luận và phương pháp DHDA.

1.2. Thực Trạng Dạy Học Dự Án Hóa Học 10 Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, DHDA đã được áp dụng trong các đồ án môn học kỹ thuật, kiến trúc, tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp ở các trường cao đẳng, đại học. Ở các trường phổ thông, DHDA cũng bắt đầu được áp dụng thông qua một số dự án trồng cây, dự án tuyên truyền… Tuy nhiên, DHDA vẫn là một phương pháp dạy học khá mới mẻ ở Việt Nam. Từ năm 2003, chương trình DHDA của Intel bắt đầu được thực hiện ở Việt Nam nhằm cung cấp những buổi tập huấn cho giáo viên đến từ các trường trên toàn quốc. Cuộc thi “Giáo viên sáng tạo trên nền tảng Công Nghệ Thông Tin” đã được tổ chức với một số lượng lớn về các sản phẩm của DHDA [26]. Điều này chứng tỏ DHDA bắt đầu được sự quan tâm hơn của giáo viên và học sinh.

II. Thách Thức Khi Vận Dụng Dạy Học Dự Án Hóa Học 10

Mặc dù DHDA mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai phương pháp này trong môn Hóa học 10 vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự hạn chế về thời gian và nguồn lực. Việc thiết kế và thực hiện một dự án đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian và công sức, đồng thời cần có sự hỗ trợ về cơ sở vật chất và tài liệu tham khảo. Bên cạnh đó, việc đánh giá kết quả dự án cũng là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp đánh giá khách quan và toàn diện. Theo kết quả điều tra, nhiều giáo viên còn thiếu kinh nghiệm và kỹ năng cần thiết để triển khai DHDA hiệu quả.

2.1. Rào Cản Về Thời Gian Và Nguồn Lực Thực Hiện Dự Án

Việc thiết kế một dự án đòi hỏi giáo viên phải đầu tư thời gian để nghiên cứu, xây dựng kế hoạch, chuẩn bị tài liệu và hướng dẫn học sinh. Học sinh cũng cần thời gian để tìm hiểu, thu thập thông tin, thực hiện thí nghiệm và hoàn thành sản phẩm. Nguồn lực tài chính hạn chế cũng là một rào cản lớn, đặc biệt đối với các trường học ở vùng sâu, vùng xa. Việc thiếu trang thiết bị, hóa chất và tài liệu tham khảo ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của dự án.

2.2. Đánh Giá Kết Quả Dự Án Hóa Học 10 Tiêu Chí Nào

Đánh giá kết quả dự án là một khâu quan trọng, nhưng cũng là một thách thức đối với giáo viên. Việc đánh giá không chỉ dựa trên sản phẩm cuối cùng mà còn phải xem xét quá trình thực hiện, sự tham gia của các thành viên trong nhóm và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Cần có các tiêu chí đánh giá rõ ràng, khách quan và phù hợp với mục tiêu của dự án. Giáo viên cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau như đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá và đánh giá của giáo viên để có cái nhìn toàn diện về năng lực của học sinh.

2.3. Thiếu Kinh Nghiệm Và Kỹ Năng Triển Khai Dạy Học Dự Án

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về DHDA và thiếu kinh nghiệm thực tế trong việc triển khai phương pháp này. Việc thiếu kiến thức về thiết kế dự án, quản lý nhóm và đánh giá kết quả khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc hướng dẫn và hỗ trợ học sinh. Cần có các chương trình bồi dưỡng, tập huấn để nâng cao năng lực cho giáo viên, giúp họ tự tin và thành công hơn trong việc áp dụng DHDA.

III. Phương Pháp Dạy Học Dự Án Tích Hợp Hóa Học 10 Hiệu Quả

Để vận dụng dạy học dự án tích hợp trong môn Hóa học 10 một cách hiệu quả, cần có một quy trình rõ ràng và sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Quy trình này bao gồm các bước như xác định chủ đề, lập kế hoạch, thực hiện dự án, đánh giá và báo cáo kết quả. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện cho học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập. Việc tích hợp kiến thức từ nhiều môn học khác nhau giúp học sinh có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về vấn đề nghiên cứu.

3.1. Xây Dựng Kế Hoạch Dạy Học Dự Án Chi Tiết Hóa Học 10

Kế hoạch DHDA cần được xây dựng một cách chi tiết và khoa học, bao gồm các mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và tiêu chí đánh giá. Kế hoạch cần đảm bảo tính khả thi, phù hợp với trình độ của học sinh và điều kiện thực tế của trường học. Giáo viên cần phối hợp với học sinh để xây dựng kế hoạch, tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào quá trình ra quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả của dự án.

3.2. Tích Hợp Liên Môn Trong Dạy Học Dự Án Hóa Học 10

Việc tích hợp kiến thức từ nhiều môn học khác nhau giúp học sinh có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về vấn đề nghiên cứu. Ví dụ, khi thực hiện dự án về ô nhiễm môi trường, học sinh có thể tích hợp kiến thức từ Hóa học, Sinh học, Địa lý và Giáo dục công dân để phân tích nguyên nhân, hậu quả và đề xuất giải pháp. Việc tích hợp liên môn giúp học sinh hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa các môn học và ứng dụng kiến thức vào thực tế.

3.3. Hướng Dẫn Học Sinh Thực Hiện Dự Án Hóa Học 10

Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách tìm kiếm, thu thập và xử lý thông tin, cách thực hiện thí nghiệm và cách trình bày kết quả. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh làm việc nhóm, trao đổi ý kiến và học hỏi lẫn nhau. Giáo viên cũng cần theo dõi, đánh giá tiến độ của dự án và đưa ra những điều chỉnh kịp thời để đảm bảo dự án được hoàn thành đúng thời hạn và đạt kết quả tốt.

IV. Ví Dụ Về Dạy Học Dự Án Tích Hợp Trong Hóa Học 10

Có rất nhiều chủ đề trong chương trình Hóa học 10 có thể được khai thác để xây dựng các dự án học tập tích hợp. Một số ví dụ điển hình bao gồm dự án về "Ảnh hưởng của mưa axit đến môi trường", dự án về "Sản xuất và sử dụng phân bón hóa học" và dự án về "Ứng dụng của hóa học trong đời sống hàng ngày". Các dự án này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức hóa học mà còn phát triển các kỹ năng mềm và ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

4.1. Dự Án Nghiên Cứu Về Mưa Axit Và Tác Hại Của Nó

Dự án này giúp học sinh tìm hiểu về nguyên nhân gây ra mưa axit, tác hại của mưa axit đối với môi trường và sức khỏe con người, và các biện pháp phòng tránh. Học sinh có thể thực hiện các thí nghiệm để đo độ pH của nước mưa, phân tích thành phần hóa học của nước mưa và tìm hiểu về ảnh hưởng của mưa axit đối với cây trồng, đất đai và các công trình xây dựng. Dự án này tích hợp kiến thức từ Hóa học, Sinh học, Địa lý và Giáo dục công dân.

4.2. Dự Án Sản Xuất Và Sử Dụng Phân Bón Hóa Học Hợp Lý

Dự án này giúp học sinh tìm hiểu về các loại phân bón hóa học, vai trò của phân bón đối với cây trồng, và cách sử dụng phân bón một cách hợp lý để tăng năng suất cây trồng mà không gây ô nhiễm môi trường. Học sinh có thể thực hiện các thí nghiệm để so sánh hiệu quả của các loại phân bón khác nhau, tìm hiểu về quy trình sản xuất phân bón và đánh giá tác động của việc sử dụng phân bón đối với đất đai và nguồn nước. Dự án này tích hợp kiến thức từ Hóa học, Sinh học và Nông nghiệp.

4.3. Dự Án Ứng Dụng Của Hóa Học Trong Đời Sống Hàng Ngày

Dự án này giúp học sinh nhận thấy vai trò quan trọng của hóa học trong cuộc sống hàng ngày, từ việc sản xuất thực phẩm, đồ dùng gia đình đến việc bảo vệ sức khỏe và môi trường. Học sinh có thể thực hiện các nghiên cứu về thành phần hóa học của các sản phẩm tiêu dùng, tìm hiểu về quy trình sản xuất và đánh giá tác động của các sản phẩm này đối với sức khỏe và môi trường. Dự án này tích hợp kiến thức từ Hóa học, Công nghệ và Khoa học môi trường.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Dạy Học Dự Án Tích Hợp Hóa Học 10

Việc đánh giá hiệu quả của DHDA tích hợp trong môn Hóa học 10 cần dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và sản phẩm của học sinh. Giáo viên cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau như bài kiểm tra, bài thuyết trình, báo cáo dự án và đánh giá đồng đẳng để có cái nhìn toàn diện về năng lực của học sinh. Kết quả đánh giá sẽ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả của DHDA.

5.1. Tiêu Chí Đánh Giá Dạy Học Dự Án Hóa Học 10

Các tiêu chí đánh giá cần được xác định rõ ràng và phù hợp với mục tiêu của dự án. Các tiêu chí này có thể bao gồm kiến thức về hóa học, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng viết báo cáo và chất lượng của sản phẩm. Giáo viên cần thông báo rõ các tiêu chí đánh giá cho học sinh trước khi bắt đầu dự án để học sinh có thể định hướng và nỗ lực đạt được kết quả tốt nhất.

5.2. Hình Thức Đánh Giá Dạy Học Dự Án Hóa Học 10

Có nhiều hình thức đánh giá khác nhau có thể được sử dụng trong DHDA, bao gồm bài kiểm tra, bài thuyết trình, báo cáo dự án, đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá. Bài kiểm tra có thể được sử dụng để đánh giá kiến thức về hóa học, bài thuyết trình có thể được sử dụng để đánh giá kỹ năng thuyết trình, báo cáo dự án có thể được sử dụng để đánh giá kỹ năng viết báo cáo và đánh giá đồng đẳng có thể được sử dụng để đánh giá kỹ năng làm việc nhóm. Tự đánh giá giúp học sinh tự nhận xét và đánh giá quá trình học tập của bản thân.

5.3. Phân Tích Kết Quả Đánh Giá Dạy Học Dự Án Hóa Học 10

Sau khi thu thập dữ liệu đánh giá, giáo viên cần phân tích kết quả để xác định điểm mạnh và điểm yếu của học sinh, cũng như hiệu quả của phương pháp DHDA. Kết quả phân tích sẽ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học, cung cấp hỗ trợ kịp thời cho học sinh và nâng cao chất lượng của các dự án trong tương lai.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Dạy Học Dự Án Tích Hợp Hóa 10

DHDA tích hợp là một phương pháp dạy học hiệu quả, giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Tuy nhiên, để triển khai phương pháp này thành công, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, sự hỗ trợ từ nhà trường và sự nỗ lực của cả giáo viên và học sinh. Trong tương lai, DHDA tích hợp sẽ tiếp tục được phát triển và ứng dụng rộng rãi trong chương trình Hóa học 10 và các môn học khác.

6.1. Ưu Điểm Của Dạy Học Dự Án Tích Hợp Hóa Học 10

DHDA tích hợp giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, phát triển kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng tư duy sáng tạo. Phương pháp này cũng giúp học sinh kết nối kiến thức lý thuyết với thực tiễn cuộc sống, từ đó tăng cường hứng thú và hiệu quả học tập. DHDA tích hợp cũng góp phần phát triển ý thức trách nhiệm với cộng đồng và khả năng hợp tác với người khác.

6.2. Hướng Phát Triển Dạy Học Dự Án Tích Hợp Hóa Học 10

Trong tương lai, DHDA tích hợp sẽ tiếp tục được phát triển và ứng dụng rộng rãi trong chương trình Hóa học 10 và các môn học khác. Cần có các nghiên cứu sâu hơn về phương pháp này để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của DHDA và đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng của các dự án. Cần có các chương trình bồi dưỡng, tập huấn để nâng cao năng lực cho giáo viên và cung cấp cho họ các công cụ và tài liệu cần thiết để triển khai DHDA thành công.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020, việc phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xác định là một trong những khâu đột phá. Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, ngành giáo dục Việt Nam đã ban hành Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (tháng 4 năm 2017), chuyển đổi căn bản mục tiêu dạy học từ việc truyền thụ kiến thức đơn thuần sang phát triển hài hòa thể chất, tinh thần, năng lực thực tiễn và phẩm chất công dân. Bối cảnh chuyển giao chuẩn bị áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới vào năm 2018 đòi hỏi giáo viên phổ thông phải tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là dạy học tích hợp (DHTH) và dạy học dự án (DHDA). Môn Hóa học là môn khoa học thực nghiệm có mối liên hệ mật thiết với đời sống, tự nhiên và các lĩnh vực khoa học khác, đòi hỏi học sinh không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn phải có kỹ năng giải quyết các vấn đề phức hợp trong thực tế. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lưu Trần Thiên Ân tập trung giải quyết vấn đề xây dựng và vận dụng các dự án học tập tích hợp vào giảng dạy Hóa học lớp 10 nhằm khắc phục các rào cản thực tiễn tại nhà trường phổ thông.

Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu, xây dựng và sử dụng dạy học dự án theo hướng tích hợp phần Vô cơ Hóa học lớp 10 chương trình Cơ bản trung học phổ thông (THPT) nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học và khả năng vận dụng kiến thức môn Hóa học và một số môn học có liên quan vào cuộc sống.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài:
   • Nghiên cứu lịch sử vấn đề dạy học dự án trên thế giới và tại Việt Nam.
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học, các phương pháp dạy học tích cực và phương pháp DHDA theo hướng tích hợp.
   • Điều tra thực trạng áp dụng DHDA ở một số trường THPT.
2. Nghiên cứu xây dựng và vận dụng DHDA theo hướng tích hợp trong phần Vô cơ Hóa học lớp 10 THPT:
   • Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương trình phần Vô cơ Hóa học 10 Cơ bản.
   • Xác định các nguyên tắc thiết kế bài dạy theo DHDA.
   • Xây dựng 5 dự án học tập cụ thể trong phần Vô cơ Hóa học 10 chương trình Cơ bản.
   • Thiết kế hệ thống công cụ bổ trợ và tiêu chí đánh giá trong quá trình dạy học dự án.
3. Thực nghiệm sư phạm:
   • Tiến hành thực nghiệm sư phạm các dự án đã thiết kế tại trường THPT để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của đề tài.
   • Xử lý dữ liệu định lượng, rút ra kết luận và đề xuất sư phạm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Hóa học ở trường THPT.
• Đối tượng nghiên cứu: Việc xây dựng và vận dụng DHDA theo hướng tích hợp trong phần Vô cơ Hóa học 10 Cơ bản THPT.
• Phạm vi nội dung: Phần Vô cơ trong chương trình cơ bản Hóa học 10 THPT (gồm Chương 5: Nhóm halogen và Chương 6: Oxi - Lưu huỳnh).
• Phạm vi không gian: Khảo sát và thực nghiệm tại một số trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (chính thức thực nghiệm tại trường THPT Nguyễn Công Trứ).
• Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm diễn ra từ tháng 6/2016 đến tháng 5/2017.

Giả thuyết khoa học: Nếu giáo viên xây dựng và vận dụng DHDA theo hướng tích hợp trong dạy học phần Vô cơ Hóa học 10 THPT thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học và khả năng vận dụng kiến thức môn Hóa học cùng các môn học liên quan vào thực tiễn cuộc sống.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống khung lý thuyết, các khái niệm khoa học giáo dục và văn bản định hướng chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo:

• Cơ sở lý luận dạy học dự án và tích hợp: Quan điểm giáo dục thực nghiệm lấy học sinh làm trung tâm của John Dewey (nhấn mạnh trường học là xã hội thu nhỏ, gắn học tập với trải nghiệm thực tế); các nghiên cứu lý luận và mô hình DHDA của Knoll (1997), Wright (1990), John W. Thomas (2000), Intel Teach Program (2007), Krajcik (2002); các nghiên cứu trong nước của Nguyễn Văn Cường, Trịnh Văn Biểu, Phan Đồng Châu Thủy, Nguyễn Thị Diệu Thảo; lý luận về khoa sư phạm tích hợp của Xavier Roegiers và các mức độ tích hợp (đơn môn, đa môn, liên môn, xuyên môn) theo phân loại của Hoàng Thị Chiên và Hoàng Đức Mậu.
• Khái niệm dạy học dự án theo hướng tích hợp: Mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm, trong đó học sinh làm việc theo nhóm, đóng vai và chủ động giải quyết vấn đề mang tính tích hợp nội dung từ các môn học khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định, tạo ra các sản phẩm thực tế hoặc bài thuyết trình, đồng thời hình thành các kỹ năng mềm.
• Văn bản pháp lý và chương trình: Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020; Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (tháng 4/2017) của Bộ Giáo dục và Đào tạo; Sách giáo khoa, sách giáo viên và phân phối chương trình môn Hóa học lớp 10, Sinh học lớp 11, Lịch sử và Vật lý THPT.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tài liệu lý luận dạy học Hóa học trong và ngoài nước, sách giáo khoa và phân phối chương trình các môn học liên quan.
2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
   • Điều tra bằng bảng hỏi trực tuyến đối với 313 học sinh THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (thực hiện từ tháng 1/2017 đến tháng 5/2017) nhằm khảo sát mức độ tiếp cận và hứng thú đối với DHDA.
   • Phỏng vấn sâu giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường THPT (như THPT chuyên Lương Thế Vinh - Đồng Nai, THPT Nguyễn Thượng Hiền - TP.HCM) để tổng hợp ý kiến chuyên môn về thuận lợi và khó khăn khi triển khai.
   • Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Công Trứ (TP.HCM), bố trí các cặp lớp thực nghiệm và đối chứng để đối sánh kết quả học tập.
3. Phương pháp xử lý thông tin: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý định lượng dữ liệu điều tra và kết quả kiểm tra (tính tần số, tần suất, tần suất tích lũy, tham số thống kê đặc trưng, vẽ đồ thị đường tích lũy và kiểm chứng giả thuyết bằng Chi-square $\chi^2$ 3 miền).

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu sơ cấp: 313 phiếu trả lời khảo sát trực tuyến của học sinh THPT; biên bản phỏng vấn giáo viên; kết quả điểm số các bài kiểm tra 15 phút, phiếu chấm điểm rubric sản phẩm và phiếu đánh giá đồng đẳng của học sinh các lớp thực nghiệm và đối chứng tại trường THPT Nguyễn Công Trứ.
• Dữ liệu thứ cấp: Chương trình giáo dục Hóa học 10 cơ bản, tài liệu tập huấn chương trình dạy học Intel, các đề tài luận án tiến sĩ và tạp chí khoa học chuyên ngành sư phạm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng dạy học dự án theo hướng tích hợp vào chương trình Hóa học Trung học phổ thông

Chương 1 khái quát lịch sử hình thành và phát triển của phương pháp dạy học dự án từ nguồn gốc thế kỷ XVI - XVII tại châu Âu (Viện Hàn lâm San Luca - Rome) đến việc hoàn thiện cơ sở lý luận đầu thế kỷ XX tại Mỹ gắn với tên tuổi nhà triết học John Dewey. Tại Việt Nam, DHDA được tiếp cận bài bản từ năm 2003 thông qua chương trình đào tạo của Intel và các cuộc thi giáo viên sáng tạo trên nền tảng công nghệ thông tin.

Về mặt lý luận, chương 1 phân tích 4 đặc trưng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học: tổ chức chuỗi hoạt động tự khám phá, rèn luyện phương pháp tự học và tư duy, tăng cường phối hợp học tập hợp tác nhóm, và đổi mới đánh giá theo mục tiêu bài học. Luận văn đối sánh DHDA với các phương pháp dạy học tích cực khác:

• Dạy học nêu và giải quyết vấn đề: Gồm 3 bước (Bước 1: Nhận biết vấn đề; Bước 2: Tìm các phương án giải quyết; Bước 3: Quyết định phương án giải quyết).
• Dạy học hợp tác nhóm: Tổ chức theo quy mô nhóm nhỏ 4 - 6 học sinh qua 3 giai đoạn (Nhập đề và giao nhiệm vụ; Làm việc nhóm; Trình bày và đánh giá kết quả).
• Dạy học dự án: Xác lập 8 đặc điểm cốt lõi gồm định hướng thực tiễn, có ý nghĩa thực tiễn xã hội, định hướng hứng thú người học, tính phức hợp, định hướng hành động, tính tự lực cao của người học, cộng tác làm việc và định hướng sản phẩm. Quy trình thực hiện DHDA được chuẩn hóa thành 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (Thiết kế dự án), Giai đoạn 2 (Thực hiện DHDA), Giai đoạn 3 (Kết thúc, đánh giá tổng thể dự án).
• Dạy học tích hợp: Hệ thống hóa 4 mức độ (tích hợp đơn môn, đa môn, liên môn, xuyên môn) và phân loại DHDA tích hợp theo nội dung (khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, tự nhiên kết hợp xã hội), theo lĩnh vực (giáo dục, môi trường, văn hóa, kinh tế), theo quy mô (nhỏ: 2-6 giờ; trung bình: 1 ngày đến 1 tuần hoặc 40 giờ; lớn: trên 1 tuần đến nhiều tháng), theo tính chất công việc (tham quan tìm hiểu, nghiên cứu học tập, tuyên truyền giáo dục/quảng cáo sản phẩm, tổ chức hoạt động xã hội).

Về mặt thực tiễn, kết quả điều tra 313 học sinh THPT tại TP.HCM chỉ ra rằng có 64% học sinh chưa từng được học theo phương pháp DHDA trong môn Hóa học. Tuy nhiên, nhóm học sinh chưa tiếp cận thể hiện mức độ hứng thú rất cao đối với việc giải quyết các vấn đề thực tiễn gắn với đời sống thông qua kiến thức nhà trường. Giáo viên được phỏng vấn đều ghi nhận vai trò của DHDA trong việc nâng cao hứng thú và năng lực quản lý lớp, nhưng cũng nhấn mạnh các thách thức lớn về thời gian chuẩn bị, thiết kế tiêu chí đánh giá và điều kiện cơ sở vật chất.

Tiêu chí khảo sát thực trạng	Kết quả ghi nhận từ mẫu khảo sát (N = 313)
Tỷ lệ học sinh chưa từng học theo DHDA	64%
Tỷ lệ học sinh đã từng học theo DHDA	36%
Thái độ của học sinh chưa từng tiếp cận	Thể hiện mức độ hứng thú cao và mong muốn được trải nghiệm
Đánh giá từ phía giáo viên THPT	Đánh giá cao hiệu quả phát triển năng lực; gặp khó khăn về quỹ thời gian và xây dựng công cụ đánh giá

---

Chương 2: Xây dựng và sử dụng dạy học dự án theo hướng tích hợp trong phần Vô cơ Hóa học lớp 10 chương trình Cơ bản Trung học phổ thông

Chương 2 phân tích nội dung chương trình phần Vô cơ Hóa học 10 Cơ bản gồm 2 chương chính:

• Chương 5: Nhóm halogen (8 bài, từ bài 21 đến bài 28, bao gồm khái quát nhóm halogen, Clo, Hidro clorua - Axit clohidric và muối clorua, sơ lược hợp chất có oxi của clo, Flo - Brom - Iot, luyện tập và 2 bài thực hành).
• Chương 6: Oxi - Lưu huỳnh (7 bài, từ bài 29 đến bài 35, bao gồm Oxi - Ozon, Lưu huỳnh, Hidro sunfua - Lưu huỳnh đioxit - Lưu huỳnh trioxit, Axit sunfuric và muối sunfat, luyện tập và 2 bài thực hành).

Tác giả xác lập 4 nguyên tắc thiết kế bài dạy theo DHDA:

1. Luôn bám sát mục tiêu bài học: Đảm bảo không làm mờ nhạt chuẩn kiến thức trọng tâm trong khi mở rộng thực tiễn.
2. Định hướng vào người học, tạo cơ hội cho học sinh hoạt động hợp tác: Giáo viên đóng vai trò cố vấn, tổ chức đóng vai, thảo luận và tranh luận.
3. Đảm bảo tính thực tiễn: Vấn đề học tập phải xuất phát từ thực tế xã hội và có ý nghĩa đối với cuộc sống của học sinh.
4. Xây dựng kế hoạch đánh giá thường xuyên và liên tục: Phối hợp đánh giá chẩn đoán, đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết.

Trên cơ sở các nguyên tắc trên, tác giả đã thiết kế hoàn chỉnh 5 dự án học tập tích hợp:

1. Dự án "Mang cây xanh về nhà" (Vận dụng vào Bài 29: Oxi - Ozon).
2. Dự án "Mưa axit và tác hại kinh khủng của nó" (Chương Oxi - Lưu huỳnh).
3. Dự án "Chemistry for war or for peace?" (Chương Nhóm halogen / Oxi - Lưu huỳnh, tích hợp Hóa học và Lịch sử).
4. Dự án "Làm thế nào để sử dụng nước máy cách hiệu quả nhất?" (Bài Clo và hợp chất của Clo).
5. Dự án "I-ốt – nguyên tố vi lượng cần thiết cho con người" (Bài Flo - Brom - Iot, tích hợp Sinh học và Y tế).

Khóa luận trình bày chi tiết hồ sơ sư phạm của dự án "Mang cây xanh về nhà", gắn với bối cảnh sự kiện Giờ Trái Đất và tình trạng biến đổi khí hậu, phát thải khí nhà kính tại TP.HCM. Dự án tích hợp kiến thức Bài 29 Hóa học 10 (tính chất, ứng dụng, điều chế O2) với Bài 8 Sinh học 11 (Quang hợp ở thực vật, bào quan lục lạp, hệ sắc tố).

Nội dung tích hợp	Môn Hóa học (Lớp 10 - Bài 29: Oxi - Ozon)	Môn Sinh học (Lớp 11 - Bài 8: Quang hợp ở thực vật)
Chuẩn kiến thức	- Vị trí, cấu hình electron, tính chất vật lý, tính chất hóa học (tính oxi hóa mạnh). - Phương pháp điều chế và ứng dụng của oxi.	- Vai trò của quang hợp, cơ quan quang hợp (lá cây), bào quan lục lạp. - Hệ sắc tố quang hợp (diệp lục, carotenoit).
Chuẩn kỹ năng	- Dự đoán tính chất, viết phương trình phản ứng hóa học minh họa. - Quan sát hình ảnh, thí nghiệm điều chế.	- Phân tích các sắc tố chính trong lá cây. - Giải thích cơ chế giải phóng O2 từ quang hợp.

Quy trình đánh giá của dự án "Mang cây xanh về nhà" được xây dựng chi tiết qua 3 thời điểm:

• Trước khi thực hiện dự án: Sử dụng sơ đồ tư duy thảo luận câu hỏi khái quát, câu hỏi hệ thống; điền cột K (đã biết) và W (muốn biết) trong bảng KWL.
• Trong khi thực hiện dự án: Sử dụng bộ câu hỏi định hướng, bảng phân công công việc, phiếu theo dõi tiến độ và phiếu đánh giá đồng đẳng (thang điểm từ -1 đến +2 theo 6 tiêu chí: nhiệt tình, trách nhiệm, hiệu quả đúng hạn, quan tâm giúp đỡ, hòa đồng, ý tưởng sáng tạo).
• Sau khi thực hiện dự án: Học sinh hoàn thành cột L (đã học được) trong bảng KWL; giáo viên và học sinh sử dụng phiếu đánh giá rubric sản phẩm (PowerPoint, Brochure, Video clip theo thang điểm 0-3 cho các tiêu chí hình thức và nội dung); thực hiện bài kiểm tra 15 phút tổng hợp trắc nghiệm và tự luận.

Cơ cấu tính điểm tổng thể của dự án được phân bổ khoa học theo tỷ trọng:

• Sơ đồ tư duy trả lời câu hỏi định hướng ban đầu: 10%
• Bảng KWHL: 10%
• Điểm kiểm tra 15 phút: 20%
• Đánh giá đồng đẳng giữa các thành viên: 10%
• Đánh giá mẫu sản phẩm (PowerPoint, Brochure, Video clip): 40%
• Các tiêu chí bổ trợ và báo cáo: 10%

---

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc tổ chức thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Công Trứ (TP.HCM) trong năm học 2016 - 2017 nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các dự án tích hợp đã xây dựng.

Quy trình thực nghiệm được triển khai theo các bước:

• Chọn đối tượng thực nghiệm gồm các cặp lớp tương đương về trình độ học lực: Cặp 1 (TN1 - ĐC1) và Cặp 2 (TN2 - ĐC2). Nhóm thực nghiệm (TN) học tập theo phương pháp DHDA tích hợp; nhóm đối chứng (ĐC) học tập theo phương pháp dạy học truyền thống với cùng nội dung và thời lượng phân phối chương trình.
• Tổ chức dạy học, hướng dẫn học sinh thực hiện dự án, giám sát tiến độ qua các công cụ trực tuyến và tiến hành đánh giá quá trình.
• Thu thập dữ liệu sau thực nghiệm thông qua các phiếu thăm dò ý kiến giáo viên, phiếu khảo sát thái độ học sinh và kết quả bài kiểm tra kiến thức phần Vô cơ.

Dữ liệu thực nghiệm được xử lý bằng toán thống kê:

• Lập bảng phân bố tần số, tần suất và tần suất tích lũy kết quả bài kiểm tra của các cặp lớp TN và ĐC.
• Phân loại kết quả học tập của học sinh theo các mức điểm (Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu, Kém).
• Xác lập đồ thị đường phân bố tần suất tích lũy và thực hiện kiểm định Chi-square ($\chi^2$) 3 miền để kiểm tra mức độ chênh lệch có ý nghĩa thống kê giữa nhóm TN và ĐC. Kết quả thống kê khẳng định lớp thực nghiệm có tỷ lệ học sinh đạt điểm Khá - Giỏi cao hơn rõ rệt và tỷ lệ điểm Yếu - Kém giảm đáng kể so với lớp đối chứng.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính:

• Khảo sát thực trạng chỉ ra 64% học sinh THPT trong mẫu khảo sát chưa từng được tiếp cận DHDA, đồng thời phản ánh nhu cầu cao của học sinh về việc gắn kết kiến thức bài học với các vấn đề thực tiễn đời sống.
• Thiết kế hoàn chỉnh 5 bộ hồ sơ dự án dạy học tích hợp liên môn cho phần Vô cơ Hóa học 10 Cơ bản (tích hợp Hóa học với Sinh học, Lịch sử, Môi trường và Y tế).
• Xây dựng hệ thống công cụ kiểm tra đánh giá quá trình và tổng kết đồng bộ, bao gồm bộ câu hỏi định hướng 3 cấp độ, bảng KWL, bảng tiêu chí rubric chấm điểm PowerPoint/Brochure/Video clip, phiếu đánh giá đồng đẳng và đề kiểm tra 15 phút tích hợp.
• Dữ liệu thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Công Trứ chứng minh phương pháp DHDA theo hướng tích hợp giúp học sinh nâng cao rõ rệt kết quả học tập và phát triển năng lực tư duy, kỹ năng hợp tác nhóm, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin so với phương pháp dạy học truyền thống.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả:

• Đối với cấp quản lý giáo dục: Cần tạo điều kiện linh hoạt về phân phối thời gian chương trình, giảm tải nội dung lý thuyết thuần túy để giáo viên có quỹ thời gian tổ chức các hoạt động dự án; đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin và cơ sở vật chất hỗ trợ học tập trải nghiệm.
• Đối với giáo viên bộ môn: Cần chủ động bồi dưỡng năng lực tích hợp liên môn, nâng cao kỹ năng thiết kế công cụ đánh giá quá trình (đặc biệt là kỹ thuật rubric và đánh giá đồng đẳng); linh hoạt lựa chọn các chủ đề bài học có tính thực tiễn cao để xây dựng dự án thay vì áp dụng dàn trải.
• Về phối hợp xã hội: Cần có sự liên kết giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội để hỗ trợ học sinh không gian và điều kiện thực hiện các hoạt động điều tra, tuyên truyền thực tế.

Đóng góp mới của đề tài:

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa một cách có cấu trúc cơ sở lý luận về DHDA theo hướng tích hợp trong môn Hóa học THPT; làm rõ các mức độ tích hợp và quy trình 3 giai đoạn thiết kế - thực hiện - đánh giá dự án phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp 5 giáo án dự án tích hợp cụ thể cho phần Vô cơ Hóa học 10 cùng bộ công cụ đánh giá đa chiều, có thể áp dụng trực tiếp hoặc làm tài liệu tham khảo cho giáo viên phổ thông khi triển khai chương trình giáo dục phổ thông đổi mới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Phạm vi nội dung nghiên cứu chỉ giới hạn trong phần Vô cơ của chương trình Hóa học 10 Cơ bản (Chương 5: Nhóm halogen và Chương 6: Oxi - Lưu huỳnh), chưa mở rộng sang phần Hóa học đại cương hoặc phần Hóa học hữu cơ.
• Mẫu khảo sát thực trạng (313 học sinh) và địa bàn thực nghiệm sư phạm chỉ tập trung tại một số trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (chính thức tại THPT Nguyễn Công Trứ), chưa bao quát nhiều vùng miền có điều kiện kinh tế - xã hội và cơ sở vật chất khác nhau.
• Phương pháp dạy học dự án đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chuẩn bị của giáo viên và học sinh, do đó khó triển khai thường xuyên cho toàn bộ các bài học trong khung chương trình hiện hành.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng việc xây dựng các dự án dạy học tích hợp cho phần Hóa học hữu cơ và các khối lớp 11, 12 ở trường THPT.
• Thiết kế các chủ đề dự án liên môn phục vụ trực tiếp cho môn Khoa học tự nhiên trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
• Mở rộng phạm vi và quy mô thực nghiệm sư phạm tại nhiều trường THPT ở các khu vực địa lý khác nhau để hoàn thiện bộ công cụ đánh giá năng lực học sinh.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Giáo viên Hóa học và giáo viên môn Khoa học tự nhiên tại các trường THCS và THPT muốn đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
  • Sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học, Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học làm tài liệu tham khảo khi nghiên cứu khóa luận, luận văn.
  • Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường phổ thông dùng để định hướng sinh hoạt tổ chuyên môn về xây dựng bài học tích hợp liên môn.
• Phần nội dung có giá trị ứng dụng cao:
  • Quy trình thiết kế bài dạy dự án 3 giai đoạn (Chương 1 và Chương 2): Là khung tham chiếu chuẩn hóa giúp giáo viên nắm bắt từng bước chuẩn bị mục tiêu, bộ câu hỏi và kịch bản hoạt động.
  • Hồ sơ chi tiết 5 dự án học tập phần Vô cơ Hóa 10 (Chương 2): Cung cấp đầy đủ giáo án mẫu, bảng tích hợp chuẩn kiến thức Hóa học - Sinh học - Lịch sử, phiếu hướng dẫn học sinh và phiếu khảo sát mẫu.
  • Bộ công cụ đánh giá năng lực học sinh (Chương 2): Các bảng rubric chấm điểm PowerPoint, Brochure, Video clip, phiếu chấm điểm đồng đẳng và bảng phân bổ tỷ trọng điểm là tư liệu thực hành trực tiếp giúp giáo viên khắc phục khó khăn trong khâu đánh giá quá trình.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận xây dựng bao nhiêu dự án học tập và áp dụng cụ thể vào những nội dung nào của chương trình Hóa học 10? Tác giả đã xây dựng 5 dự án học tập tích hợp cho phần Vô cơ Hóa học 10 Cơ bản, gồm: (1) "Mang cây xanh về nhà" (Bài 29: Oxi - Ozon), (2) "Mưa axit và tác hại kinh khủng của nó" (Chương Oxi - Lưu huỳnh), (3) "Chemistry for war or for peace?" (Chương Halogen / Oxi - Lưu huỳnh), (4) "Làm thế nào để sử dụng nước máy cách hiệu quả nhất?" (Bài Clo và hợp chất của Clo), (5) "I-ốt – nguyên tố vi lượng cần thiết cho con người" (Bài Flo - Brom - Iot).

2. Trong dự án "Mang cây xanh về nhà", kiến thức Hóa học lớp 10 được tích hợp với nội dung bài học nào của môn học khác? Dự án tích hợp kiến thức của Bài 29: Oxi - Ozon (Hóa học lớp 10) về tính chất, điều chế và ứng dụng của oxi với kiến thức của Bài 8: Quang hợp ở thực vật (Sinh học lớp 11) về vai trò của quang hợp, cơ quan lá cây, bào quan lục lạp và hệ sắc tố diệp lục, carotenoit.

3. Khóa luận sử dụng các công cụ nào để đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết hoạt động học tập của học sinh trong DHDA? Quá trình đánh giá được thực hiện qua 3 giai đoạn với hệ thống công cụ gồm: Sơ đồ tư duy trả lời câu hỏi khái quát/hệ thống; bảng KWL (trước, trong và sau dự án); phiếu phân công kế hoạch; phiếu đánh giá đồng đẳng giữa các học sinh trong nhóm; bảng rubric chấm điểm sản phẩm (PowerPoint, Brochure, Video clip); và bài kiểm tra 15 phút tổng hợp kiến thức cuối dự án.

4. Khảo sát thực trạng ban đầu trên 313 học sinh THPT tại TP.HCM phản ánh tỷ lệ tiếp cận phương pháp DHDA như thế nào? Kết quả khảo sát cho thấy 64% học sinh được điều tra chưa từng được học theo phương pháp DHDA trong môn Hóa học; 36% học sinh đã từng được tiếp cận. Đồng thời, nhóm học sinh chưa tiếp cận thể hiện mức độ hứng thú rất cao và mong muốn được trải nghiệm phương pháp học tập giải quyết vấn đề thực tiễn này.

5. Điểm số tổng thể của học sinh trong dự án "Mang cây xanh về nhà" được phân bổ tỷ trọng như thế nào? Điểm tổng thể được tổng hợp từ 6 thành phần: Sơ đồ tư duy câu hỏi khái quát và hệ thống (10%), Bảng KWHL (10%), Điểm kiểm tra 15 phút (20%), Đánh giá đồng đẳng (10%), Đánh giá mẫu sản phẩm PowerPoint/Brochure/Video (40%), và Tiêu chí đánh giá bộ câu hỏi định hướng/báo cáo (10%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lưu Trần Thiên Ân đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng việc áp dụng dạy học dự án theo hướng tích hợp tại trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Tác giả đã thiết kế thành công 5 dự án học tập liên môn phần Vô cơ Hóa học 10 Cơ bản đi kèm hệ thống công cụ đánh giá quá trình và tiêu chí rubric sản phẩm chi tiết, khoa học. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Công Trứ đã chứng minh tính khả thi, hiệu quả nâng cao chất lượng học tập và năng lực thực tiễn của học sinh, tạo nguồn tư liệu tham khảo giá trị cho giáo viên phổ thông trong quá trình đổi mới giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VÀO CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Sự phát triển của DHDA trên thế giới Khái niệm “dự án” thường được sử dụng nhiều trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội: trong sản xuất, kinh doanh, trong nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lý xã hội… Không dừng lại đó, khái niệm “dự án” đã tiến sâu vào lĩnh vực giáo dục không chỉ mang ý nghĩa là phát triển các dự án giáo dục mà còn được sử dụng rộng rãi như một phương pháp dạy học. Theo nghiên cứu của Knoll [18] về nguồn gốc của DHDA, vào thế kỉ XVII, tại học viện Accamedia di San Luca – Rome, khái niệm “dự án” đã lần đầu tiên được sử dụng.

Các cuộc thi của học viện được thiết kế thành những dự án học tập. Các dự án học tập thường là những tình huống giả định, trong đó SV được giao nhiệm vụ thiết kế và gia công một sản phẩm hoàn thiện. Wright [21] trong luận án tiến sĩ của mình, DHDA được bắt đầu từ Châu Âu vào thế kỉ XVI nhưng đến tận thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mỹ mới xây dựng cơ sở lý luận cho phương pháp dạy học dự án, nổi trội nhất là nhà triết học, nhà lí luận học John Dewey. Ông đã khẳng định rằng giáo dục phải dựa trên những kinh nghiệm thực tế trong cuộc sống, điều này trái ngược hoàn toàn với nhưng môn học trong những trường học truyền thống, nơi mà những môn học không liên hệ với cuộc sống.

Dewey cho rằng những hoạt động dạy học phải được học sinh tiếp thu qua sự tò mò tự nhiên và tất cả các môn học đều phải dựa trên những kinh nghiệm thật trong cuộc sống. Theo Dewey, trường học chính là một xã hôi thu nhỏ và những thành viên trong xã hội này cần được hoạt động cùng nhau qua những công việc hằng ngày để đảm bảo sự phát triển toàn diện ở mỗi cá nhân. Nhờ Dewey và những quan điểm cải cách của ông, các nhà sư phạm Mỹ đã đưa DHDA vào các trường phổ thông và các cơ sở lý luận của PPDH này. Ngoải ra, DHDA còn gọi là PPDH quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm, khắc phục nhược điểm của PPDH lấy GV làm trung tâm.

Ngày nay, DHDA được sử dụng trong mọi cấp giáo dục: từ phổ thông, trung học cơ sở đến các cấp tiểu học, trong hầu hết các môn học, trong đào tạo nghề cũng như trong đào tạo cao đẳng, đại học. Bên cạnh đó, rất nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học, triết học nghiên cứu về lý luận và thực nghiệm của DHDA: John W. Thomas [25] đã tiến hành khảo sát cơ sở lý luận và phương pháp DHDA, công ty Intel cũng đã đầu tư rất nhiều vào phương pháp này với hàng loạt các nghiên cứu khác nhau trên toàn thế giới… GVHD: TS. Phan Đồng Châu Thuỷ Trang 4 SVTH: Lưu Trần Thiên Ân Đại học Sư phạm TP.

Sự phát triển của DHDA ở Việt Nam Ở Việt Nam, các hình thức trong phương pháp DHDA đã được sử dụng khá lâu trong các đồ án các môn học kĩ thuật, kiến trúc, tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp ở các trường cao đẳng, đại học. Ở các trường phổ thông, DHDA cũng bắt đầu được áp dụng thông qua một số dự án trồng cây, dự án tuyên truyền… Tuy nhiên, DHDA vẫn là một PPDH khá còn mới mẻ ở Việt Nam. Chính vì thế, từ năm 2003, chương trình DHDA của Intel bắt đầu được thực hiện ở Việt Nam nhằm cung cấp những buổi tập huấn cho GV đến từ các trường trên toàn quốc. Sau một thời gian hoạt động, chương trình này đã bắt đầu gây được những hiệu ứng tích cực cho các GV.

Các dự án bắt đầu được thực hiện ở các trường và được sự quan tâm rất lớn của các nhà giáo dục Việt Nam. Vào năm 2015 và năm 2016, cuộc thi “ Giáo viên sáng tạo trên nền tảng Công Nghệ Thông Tin” đã được tổ chức với một số lượng lớn về các sản phẩm của DHDA. Số sản phẩm đạt giải nhất của DHDA là 64 dự án từ các trường tiểu học, các trường Trung học cơ sở và các trường Trung học phổ thông [26]. Điều này chứng tỏ DHDA bắt đầu được sự quan tâm hơn của GV và HS.

Tuy nhiên, nhìn chung, DHDA vẫn chưa được sử dụng như một hình thức dạy học phổ biến và chưa đem lại hiệu quả thực sự vốn có của nó. Về mặt lý luận, DHDA ở Việt Nam mới được bước đầu quan tâm nghiên cứu. Trong nghiên cứu của Nguyễn Văn Cường [1], tác giả đã trình bày những vấn đề cơ bản của DHDA và đã đề xuất tiến trình DHDA gồm 5 giai đoạn: - Quyết định chủ đề: GV/ HS lập kế hoạch làm việc, xác định mục đích của dự án. - Xây dựng kế hoạch: HS lập kế hoạch làm việc, phân công lao động.

- Thực hiện: HS làm việc nhóm và cá nhân theo kế hoạch. Kết hợp lý thuyết và thực hành, tạo sản phẩm. - Giới thiệu sản phẩm: HS thu thập sản phẩm. Giới thiệu, công bố sản phẩm dự án.

- Đánh giá: GV và HS đánh giá kết quả và quá trình, rút ra kết luận. Tiến trình này đã được rất nhiều người ứng dụng và có những thành công nhất định như Nguyễn Thị Diệu Thảo [10], đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với đề tài nghiên cứu:” Dạy học dự án và vận dụng trong đào tạo giáo viên trung học cơ sở môn Công Nghệ” tại Trường DHSP Hà Nội năm 2009. Nhóm tác giả: Trịnh Văn Biều, Phan Đồng Châu Thủy, Trịnh Lê Hồng Phương [15] đã trình bày một cách hệ thống những vấn đề cơ bản nhất của DHDA và đặc biệt đưa ra những kinh nghiệm để thành công trong khi thực hiện DHDA. Phan Đồng Châu Thủy [13] đã chỉ ra cụ thể những khó khăn, thách thức của GV và HS Việt Nam.

Theo tác giả, vì phương pháp DHDA khác xa so với những phương pháp dạy học truyền thống, nên cả GV lẫn HS phải thích nghi với vai trò và nhiệm vụ mới, đồng thời biết cách vượt qua những thách thức do phương pháp này mang lại để đạt hiệu quả cao nhất. Phan Đồng Châu Thuỷ Trang 5 SVTH: Lưu Trần Thiên Ân Đại học Sư phạm TP. HCM Trong luận án tiến sĩ “Dạy học dự án và vận dụng trong đào tạo Giáo viên Hóa học tại các trường Đại học Sư Phạm” của Phan Đồng Châu Thủy [14]. Tác giả đã sử dụng các công cụ bổ trợ để đánh giá quá trình như công cụ đánh giá đồng đẳng, công cụ đánh giá sản phẩm… và đặc biệt là sử dụng hiệu quả Công nghệ thông tin trong quá trình làm việc như: Wiki Spaces, Google Drive… Chính những điều này làm cho DHDA trở nên hiệu quả hơn và đáp ứng được những yêu cầu của DHDA.

Ngoải ra, còn rất nhiều luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp và bài báo khoa học nghiên cứu về lý luận cũng như thực tiễn của DHDA. Có thể nêu lên một số công trình tiêu biểu như sau: Lê Khoa với luận án tiến sĩ “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy kiến thức về sản xuất và sử dụng điện năng cho học sinh trung học Phổ thông” tại Đại học Thái Nguyên năm 2015, “Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chương “Các định luật bảo toàn”” của Hoàng Thị Nguyên, khóa luận tốt nghiệp DHSP TPHCM năm 2011, “Dạy học dự án bài “Khái niệm Tecpen” chương trình hóa học lớp 11 nâng cao” của Phan Đồng Châu Thủy, Nguyễn Quỳnh Mai Phương, tạp chí khoa học DHSP TPHCM số 34 năm 2012… 1. Đổi mới phương pháp dạy học Hóa học ở trường THPT 1. Phương pháp dạy học Hóa học 1.

Phương pháp dạy học Theo Nguyễn Văn Cường [1], PPDH là những hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những môi trường dạy học được chuẩn bị, nhằm đạt mục đích dạy học, phát triển các năng lực của cá nhân. Trịnh Văn Biều [16], PPDH là một trong những thành tố quan trọng nhất của quá trình dạy học. Cùng một nội dung nhưng HS có hứng thú, tích cực hay không, có hiểu bài một cách sâu sắc không, phần lớn phụ thuộc vào PPDH của người thầy. PPDH có tầm quan trọng đặc biệt nên nó luôn luôn được các nhà giáo dục quan tâm.

PPDH theo nghĩa rộng bao gồm: phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và PPDH theo nghĩa hẹp. Phương pháp dạy học Hóa học: Trong “Các phương pháp dạy học tích cực và hiệu quả”, PGS. Trịnh Văn Biều [16] đã đề xuất 6 đặc trưng cơ bản của PPDH Hóa học như sau: - Hóa học là môn khoa học thực nghiệm và lý thuyết. Trong dạy hóa học, thí nghiệm là một phương tiện không thể thiếu.

- Trong dạy học hóa học, các phương pháp nhận thức sau đây được sử dụng một cách thường xuyên: Phương pháp diễn dịch – quy nạp: sử dụng khi dạy về mối liên hệ giữa vị trí – cấu tạo – tính chất; khi hình thành khái niệm chu kì, nhóm trong hệ thống tuần hoàn. Phương pháp cụ thể - trừu tượng: Môn Hóa học đòi hỏi HS phải có một trình độ phát triển nhất định về tư duy trừu tượng (không thể dạy sớm hơn). GV phải sử dụng các GVHD: TS. Phan Đồng Châu Thuỷ Trang 6 SVTH: Lưu Trần Thiên Ân Đại học Sư phạm TP.

HCM phương tiện trực quan (hình vẽ, mô hình…) khi đề cập đến các vấn đề HS không thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường. - Các học thuyết, định luật có vai trò rất lớn trong dạy học hóa học:  Là công cụ cho phép quy nạp và diễn dịch, phân tích và tổng hợp.  Là công cụ để tiên đoán khoa học.  Là công cụ để dạy về các chất cụ thể.

- Định luật tuần hoàn – hệ thống tuần hoàn và các kiến thức về cấu tạo chất (thuyết nguyên tử phân tử, thuyết cấu tạo hóa học…) là lý thuyết chủ đạo của hệ thống kiến thức hóa học. Từ chỗ là đối tượng nhận thức, sau khi học xong, nó lại trở thành phương tiện sư phạm rất hiệu nghiệm. - BTHH là công cụ rất quan trọng để để củng cố, khắc sâu và mở rộng kiến thức cho HS, là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn đời sống. - Hóa học là bộ môn có nhiều ứng dụng trong đời sống.

Trong dạy học hóa học cần có sự liên hệ mất thiết giữa nội dung kiến thức hóa học với thế giới tự nhiên và cuộc sống đời thường của con người.