Chương 1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TỔ CHỨC XÃ HỘI DÂN SỰ 1. Tổng quan về BĐKH 1. Một số khái niệm liên quan đến BĐKH 1. Thời ti t Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố: Nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa, (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011).
h h u Khí hậu thường được định nghĩa là trung bình theo thời gian của thời tiết (thường là 30 năm). Bi n đổi kh h u (BĐ H) BĐKH là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên bên trong hệ thống khí hậu hoặc do tác động thường xuyên của con người, đặc biệt tăng hiệu ứng nhà kính làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển (IPCC, 2007). ịch bản Bi n đổi kh h u Kịch bản BĐKH là bức tranh toàn cảnh của khí hậu trong tương lai dựa trên một tập hợp các mối quan hệ khí hậu, được xây dựng để sử dụng trong nghiên cứu những hậu quả của BĐKH do con người gây ra và thường được dùng như là đầu vào cho các quy mô đánh giá tác động (IPCC, 2007).
Đánh giá tác động của BĐ H Đánh giá tác động do BĐKH là nghiên cứu xác định các ảnh hưởng của BĐKH lên môi trường và các hoạt động kinh tế xã hội của địa phương. Ngoài các ảnh hưởng 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bất lợi còn có thể có các ảnh hưởng có lợi. Đánh giá tác động của BĐKH là cơ sở để đề xuất các giải pháp thích ứng với BĐKH (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011). Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu thường được thực hiện cho hai bối cảnh hiện tại và tương lai theo các kịch bản biến đổi khí hậu và các kịch bản phát triển kinh tế xã hội.
Kết quả đánh giá tác động cần được cập nhật thường xuyên khi có thay đổi về kịch bản BĐKH hoặc khi có điều chỉnh định hướng phát triển của ngành/địa phương. Thông thường, đánh giá tổng thể cho toàn địa bàn trước, trên cơ sở kết quả nhận được sẽ tiến hành các đánh giá chuyên sâu và cần có sự tham gia của các bên liên quan, nhất là cộng đồng địa phương. Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH. Vì các giải pháp thích ứng làm giảm nhẹ tác động của BĐKH, đánh giá các giải pháp thích ứng trở thành một bước công việc của đánh giá tác động do BĐKH.
Tác động của BĐKH vì vậy có thể phân ra làm hai loại: các tác động khi không có các giải pháp thích ứng và tác động khi có các giải pháp thích ứng. T nh dễ bị tổn thương do BĐ H IPCC trong nhiều năm qua đã nghiên cứu và phát triển các định nghĩa về tính dễ bị tổn thương đối với BĐKH và NBD. Ban đầu tính dễ bị tổn thương được xác định là mức độ không có khả năng đối phó với những hậu quả của BĐKH và NBD (IPCC, 1992). Tiếp theo, Báo cáo đánh giá lần thứ 2 (IPCC, 1996) đã xác định tính dễ bị tổn thương là mức độ mà BĐKH có thể gây tổn hại hay bất lợi cho hệ thống; khi đó tính dễ bị tổn thương không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy của hệ thống mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới.
Định nghĩa này bao gồm sự lộ diện, tính nhạy, khả năng phục hồi của hệ thống để chống lại các mối nguy hiểm do ảnh hưởng của BĐKH. Đánh giá tổn thương do BĐ H Là đánh giá mức độ dễ bị ảnh hưởng BĐKH đối với các cộng đồng hoặc hoạt động kinh tế - xã hội. Mức độ ảnh hưởng của một khu vực, nhóm đối tượng không chỉ phụ thuộc vào bản chất của BĐKH mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của khu vực/đối tượng/ngành đó có nguy cơ bị ảnh hưởng nhiều nhất hoặc có khả năng thích ứng kém nhất với tác động của BĐKH. Kết quả đánh giá tổn thương có thể được thể 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiện trên các bản đồ tổn thương chỉ ra các vùng sinh thái và dân cư có khả năng bị tổn thương cao do BĐKH xảy ra.
Tác động của BĐKH là sự thay đổi các điều kiện môi trường và kinh tế xã hội trong tương lai giữa hai trạng thái: có biến đổi khí hậu và không có biến đổi khí hậu. Các điều kiện môi trường, kinh tế xã hội khi không có biến đổi khí hậu gọi là các điều kiện nền. Đánh giá tác động do BĐKH vì vậy là nghiên cứu xác định các ảnh hưởng do BĐKH mang lại so với điều kiện nền. Cần chú ý rằng ngoài các ảnh hưởng bất lợi có thể có các ảnh hưởng có lợi.
Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH vì các giải pháp thích ứng sẽ làm giảm nhẹ tác động của BĐKH. Tác động của BĐKH do đó có thể phân ra làm hai loại: các tác động khi không có các giải pháp thích ứng và tác động khi có các giải pháp thích ứng. Ứng phó với bi n đổi kh h u Ứng phó với BĐKH là các hoạt động của con người nhằm thích ứng và giảm nhẹ BĐKH. Như vậy ứng phó với BĐKH gồm hai hợp phần chính là thích ứng với BĐKH và giảm nhẹ BĐKH (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011).
Th ch ứng (Adaptation) với BĐKH là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc KT- XH đối với hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm khả năng bị tổn thương do dao động và BĐKH hiện hữu hoặc tiềm tàng và tận dụng các cơ hội do nó mang lại (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011). Biện pháp th ch ứng/th ch nghi với BĐ H (Adaptation measures) là những hành động cụ thể thực hiện tại một địa điểm cụ thể ở một thời điểm cụ thể để giảm thiểu các tác động của biến đổi khí hậu đang xảy ra hoặc có thể xảy ra. Ví dụ như cải thiện các tiêu chuẩn xây dựng của nhà chống bão để giảm thiểu sự tàn phá của bão trong những khu vực dự báo bão sẽ tăng về cường độ 1. i n thức bản địa Kiến thức và cách làm của người dân địa phương, người sống lâu năm hoặc dân bản địa trong một khu vực cụ thể nào đó.
Ví dụ, hiểu biết về các loại cây mọc dại tại 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com địa phương có thể ăn được, hay các cách xây dựng nhà ở hoặc nơi trú ẩn có thể thích ứng được với các hiểm họa khí hậu tại địa phương 1. ước biển d ng Nước biển dâng là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão,. Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác. ng gh p v n đề bi n đổi kh h u vào các k hoạch phát triển Lồng ghép các vấn đề BĐKH được định nghĩa là “ đưa các mục tiêu thích ứng và giảm nhẹ BĐKH vào tất cả các bước của quá trình hoạch định chính sách của tất cả các ngành”.
Như vậy lồng ghép BĐKH vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-XH là một phương pháp tiếp cận nhằm đạt được biện pháp ứng phó với BĐKH thông qua sự tích hợp các chính sách và biện pháp này trong các kế hoạch phát triển KT-XH các cấp nhằm đảm bảo ổn định trong các hoạt động đầu tư và giảm tính dễ bị tổn thương của các lĩnh vực KT-XH do tác động của BĐKH. Lồng ghép vấn đề BĐKH do đó có thể đảm bảo rằng các chương trình phát triển chính sách không làm tăng rủi ro trước những thay đổi về khí hậu ở hiện tại và tương lai. p k hoạch Lập kế hoạch bao gồm việc tìm ra các giải pháp cho một tình huống không mong muốn bằng cách xác định các kết quả mà có thể giải quyết các vấn đề và đápứng nhu cầu đã được xác định một cách tốt nhất, đồng thời xác định các hoạtđộng và nguồn lực cần thiết để đạt được các kết quả đó. Đây là nền tảng chocông tác quản lý đem lại kết quả tốt và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Lập kế hoạch có thể được xem là một quá trình lựa chọn các mô hình hoạt độngkhác nhau, sau đó sắp xếp ưu tiên các bước cần thực hiện để làm thay đổi một vấn đề cụ thể để trở nên tốt hơn. Thông thường, thời gian và nguồn lực (bao gồm vật lực, nhân lực và tài chính) là có hạn. Hai hạn chế này có tác động trực tiếp đến khả năng của một tổ chức để cải thiện hoặc giải quyết một hoàn cảnh khó khăn. Đó là lý 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com do tại sao việc lập kế hoạch là vô cùng quan trọng, đặc biệt là đối với các tổ chức nhỏ với nguồn lực hạn chế.
p k hoạch hành động Lập kế hoạch hành động là một quy trình xác định xem làm thế nào để có thể đạt được các mục tiêu đã nêu trong kế hoạch chiến lược khi triển khai thực hiện. Kế hoạch hành động được xây dựng thông qua một loạt các bước (chi tiết ở Phần 3), xác định hoặc làm rõ hơn mục tiêu ở mỗi cấp độ, kết nối với các mục tiêu của kế hoạch chiến lược. Sau đó, các mục tiêu này được nhóm lại và sắp xếp vào “kế hoạch”, “chương trình” và “dự án”. Kế hoạch hành động thường cho giai đoạn ngắn hạn (từ vài tháng đến 3 năm).
Biến đổi khí hậu ở Việt Nam, những nguyên nhân, biểu biện và tác động 1. Tóm lược về Bi n đổi kh h u ở Việt am Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỉ 21. Thiên tai và các hiện tượng khí hậu cực đoan khác đang gia tăng ở hầu hết các nơi trên thế giới, nhiệt độ và mực nước biển trung bình toàn cầu tiếp tục tăng nhanh chưa từng có và đang là mối lo ngại của các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam.