CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ QUẢN LÝ VÀ LÃNH ĐẠO TRONG DỰ ÁN 1. Tổng quan về quản lý và lãnh đạo Để làm rõ vai trò của quản lý và lãnh đạo trong doanh nghiệp, trước tiên tác giả đề cập tới các khái niệm như lãnh đạo, quản lý, dự án sau đó phân biệt quản lý và lãnh đạo, kết hợp hiệu quả giữa quản lý và lãnh đạo trong doanh nghiệp trên cơ sở đó nâng cao vai trò của quản lý và lãnh đạo trong dự án xây dựng để dự án thành công hơn. Cuối cùng là các nhân tố ảnh hưởng tới vai trò của quản lý và lãnh đạo trong dự án. Lãnh đạo Friedrich Nietzsche, nhà triết học nổi tiếng người Đức đã từng nói “làm những điều tuyệt vời đã khó, nhưng để chỉ huy những điều tuyệt vời còn khó hơn gấp bội”.
Theo Nguyễn Vân Hà, là tác giả cuốn Leadership năm 2022 thì: “Lãnh đạo được hiểu là một quá trình gây ảnh hưởng của chủ thể lãnh đạo lên những cá nhân hoặc một nhóm nhất định. Trong đó, ảnh hưởng của chủ thể lãnh đạo là tổng thể các biện pháp do một cá nhân hoặc nhiều người thực nhiện nhằm mục đích tọa ra những thay đỏi về mặt thái độ hoặc hành vi của một hoặc nhiều cá nhân khác. Hiểu được khái niệm, vai trò và chức năng của “lãnh đạo”, “lãnh đạo” hiệu quả, nắm được cách tiếp cận nghiên cứu về “lãnh đạo” sẽ giúp người học có thể vận dụng trong công tác quản ly ở tất cả các vị trí. Khái niệm lãnh đạo Lãnh đạo là một thuật ngữ tương đối phức tạp, chưa có sự thống nhất về các hiểu, Theo Nguyễn Vân Hà (2022), tác giả cuối Leadership như sau: “Lãnh đạo là một quá trình gây ảnh hưởng đến hoạt động của cá nhân hoặc nhóm một cách tự nguyện nhằm đạt được những mục tiêu chung của tổ chức trong những điểu kiện nhất định”.
9 Nói một cách đơn giản, trong hoạt động kinh doanh lãnh đạo là hướng tất cả đội ngũ vào một chiến lược, gây ảnh hưởng để đội ngũ đạt được mục tiêu và mong muốn của doanh nghiệp đề ra. Như vậy, cho dù có nhiều quan điểm khác nhau về lãnh đạo nhưng có thể hiểu về bản chất của lãnh đạo được thống nhất như sau: “Lãnh đạo là một quá trình gây ảnh hưởng của chủ thể lãnh đạo lên những cá nhân hoặc một nhóm nhất định nhằm đạt mục tiêu lãnh đạo. Trong đó, “gây ảnh hưởng” là toàn bộ các biện pháp được thực hiện bởi một người hoặc nhiều cá nhân nhằm tạo ra những thay đổi về thái độ hoặc hành vi của một hoặc nhiều cá nhân khác. Vì vậy, “sự ảnh hưởng” thực chất là sự tác động từ người này sang người khác.
Phía thực hiện sự tác động, trong quá trình gây ảnh hưởng được gọi là “chủ thể lãnh đạo” và phía chịu sự tác động làm ảnh hưởng đến hoạt động của nó được gọi là: “đối tượng lãnh đạo”. Vai trò của nhà lãnh đạo (Nguyễn Vân Hà, 2022). Hiện nay nhà lãnh đạo đóng vai trò quan trọng trong các tổ chức, họ chính là những người: + Có tầm ảnh hưởng tổ chức + Giúp tổ chức thiết lập các mục tiêu và định hướng họ hoàn thành mục tiêu + Giúp tổ chức hoạt động một các hiệu quả. Chính vì thế, vai trò của người lãnh đạo được thể hiện cụ thể như sau: Thứ nhất, phát triển “tầm nhìn” và “chia sẻ tầm nhìn”: Nhà lãnh đạo là người vạch ra đường lối, mục tiêu viễn cảnh tương laic ho doanh nghiệp.
Họ chịu trách nhiệm với những mục tiêu mang tính thách thức liên quan đến thay đổi, truyền ảnh hưởng và thuyết phục nhân viên tin vào mục tiêu đó. Người lãnh đạo truyền đạt mục tiêu tổng thể của tổ chức tới các thành viên để các thành viên hiểu. Gắn các mục tiêu sang cá nhân của mọi người với muc tiêu nhóm để hỗ trợ những mục tiêu rộng hơn. Thứ hai, cam kết đạt mục tiêu, giá trị và chuẩn mực: Người lãnh đạo, 10 ngoài việc truyền đạt mục tiêu tổng thể của tổ chức để mọi người hiểu, gắn mọi người với cách mục tiêu cá nhân và mục tiêu nhóm để hỗ trợ những mục tiêu rộng hơn, phải cho các thành viên thấy việc quyết tâm theo đuổi và cam kết đạt mục tiêu của mình.
Bên cạnh việc xác định kết quả cuối cùng cần phải đạt được, mục tiêu sẽ gắn kết với nhà lãnh đọa trong suốt cuộc đời của mình. Cột mốc của con đường dẫn đến thành công chính là mục tiêu, vì vậy người lãnh đạo phải là người đưa ra được “mục tiêu của tổ chức” và cam kết thực hiện, đạt “mục tiêu” đó. Thứ ba, lãnh đạo luôn động viên các thành viên xây dựng một “văn hóa tổ chức” phù hợp. Người lãnh đọa chính là tấm gương và có ảnh hưởng mạnh đến cấp dưới: Người lãnh đọa chính là hiện thân của những “giá trị cốt lõi tổ chức”.
Giai doạn tiếp theo là người lãnh đạo “truyền đạt những giá trị” cốt lõi đó một cách nhất quản, biến những giá trj này thành niềm tin trong rổ chức của mình. Sau khi truyền đạt, điều khó nhất mà người lãnh đạo phải làm là đảm bảo có một “hệ thống quản lý” để có thể duy trì những giá trị cốt lõi này. Thứ tư, Giao quyền cho cấp dưới: Không ai làm việc hết mình nên họ không có ước mơ hay đam mê riêng của họm người lãnh đạo luôn chia sẻ, động viên cộng sự nhằm mục tiêu cá nhân của họ, không bao giờ chỉ đạo người khác làm bất cứ điều gì, người lãnh đạo chỉ gợi ý cách làm mà cá nhân mình đã thành công mà thôi còn lại trao quyền cho cộng sự quyền quyết định cuối cùng. Không bao giờ áp đặt người khác làm theo ý kiến hay chính kiến của mình.
Thứ năm, lãnh đạo là người truyền nhiệt huyết truyền cảm hứng và xây dựng niềm tin, khuyến khích, động viên, phát triển nhân viên, khen ngợi và ghi nhận thành tích. “Người lãnh đạo cần tập trung vào “yếu tố con người”. “Người lãnh đạo” kêu gọi, dẫn dắt những người dưới quyền đi theo mình, hướng tới xây dựng sự nghiệp chung của doanh nghiệp. “Người lãnh đạo” sử dụng uy tín, sự ảnh 11 hưởng cá nhân để thúc đẩy những “người dưới quyền” làm việc.
Người lãnh đạo động viên những người dưới quyền phát huy hết năng lực của mình, cùng đồng hành với họ để đạt được mục tiêu lâu dài. Ngoài ra, “người lãnh đạo” cũng chính là người chịu trách nhiệm cao nhất về hoạt động và kết quả của tổ chức. Quản lý Hầu hết trong thực tế thường sử dụng hai thuật ngữ quản lý và lãnh đạo với cùng một nghĩa. Tuy nhiên, xét về bản chất đây là hai các gọi khác nhau.
Khái niêm quản lý Quản lý là một quá trình nhằm đạt đến sự thành công với các mục tiêu đề ra bằng việc phối hợp hiệu quả các nguồn lực của doanh nghiệp, là hoạt động liên tục và cần thiết trong một tổ chức. Quản lý là việc định giá tính ổn định, trật tự, hiệu quả công việc. Mục tiêu của quản lý là tạo ra “giá trị thặng dư” tức tìm ra phương thức thích hợp để thực hiện công việc nhằm đạt hiệu quả cao nhất với chi phí tối ưu nhất. Nhà quản lý là những người rất khách quan, họ quan tâm làm thế nào để hoàn thành công việc và nhắc nhở người khác làm việc tốt hơn.
Nhìn chung, “quản lý” là một hình thức phức tạp mà các nhà quản trị kinh doanh phải quản trị từ khâu đầu đến khâu cuối của một chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hay nói cách khách là quản trị các yếu tố đầu vào quá trình sản xuất kinh doanh các yếu tố đầu ra theo quá trình hoạt động. Vai trò của nhà quản lý Nhà quản lý sau khi được bổ nhiệm sẽ có được quyền lực chính thống trong tổ chức. Quyền lực này có thể hiểu quyền lực cưỡng chế và có quyền điều hành nhân viên cấp dưới. Vai trò của nhà quản lý là lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát và cuối cùng là điều chỉnh kế hoạch để hoàn thành những gì đã được thiết lập.
Theo xu hướng hiện nay cho thấy nhiều nhà quản lý thường có xu thế tìm 12 kiếm sự ổn định, thích sống một cuộc sống vừa dủ. Điều này dẫn đến hệ quả họ khá ngại rủi ro và nếu có thể họ cố gắng né tránh các xung đột. Sự khách nhau giữa quản lý và lãnh đạo Quản lý và lãnh đạo là hai thuật ngữ đã được sử dụng thay thế cho nhau nhưng chúng thể hiện các khái niệm hoàn toàn khác nhau. Lãnh đạo không chỉ là một yếu tố của chức năng quản lý mà còn liên quan đến việc khởi xướng các thay đổi, đề ra các phương hướng, tạo động lực và giữ cho các nhiệm vụ đi đúng hướng còn quản lý là quá trình phối hợp và quản trị các nguồn lực để đảm bảo rằng các nhiệm vụ và mục tiêu của tổ chức được hoàn thành đúng hạn (Hernon, 2009).
quản lý và lãnh đạo là những thuật ngữ thường được sử dụng thay thế cho nhau. Bennis và Nanus (1985) đã xác định sự khác biệt giữa quản lý và lãnh đạo đó là: Quản lý có nghĩa là tạo ra thủ tục, quy trình, báo cáo, thực hiện, hoàn thành, chịu trách nhiệm. Lãnh đạo có nghĩa là tạo ảnh hưởng và chỉ đạo về phương hướng, quá trình, hành động và thay đổi. Nhà quản lý là những người làm việc đúng, làm việc bằng lý trí và nhà lãnh đạo là những người làm đúng việc, làm việc bằng trái tim.
Trong bối cảnh quản lý dự án, quản lý là hoạt động hàng ngày của một kế hoạch dự án để đạt được các mục tiêu đúng thời gian, đảm bảo ngân sách và đạt chất lượng còn lãnh đạo là chức năng cao hơn, tạo ra một kế hoạch dự án để tăng cường chiến lược kinh doanh của tổ chức và đạt được kết quả (Norrie và Walker, 2004). Nhiệm vụ của nhà quản lý liên quan đến hiệu quả, định hướng và tính ổn định của dự án, trong khi nhiệm vụ của các nhà lãnh đạo liên quan đến sự thích ứng, đổi mới và linh hoạt của dự án, các nhà quản lý thực tế, có khả năng phê bình và khả năng logic, trong khi các nhà lãnh đạo có trí tưởng tượng, sáng tạo và nhạy cảm, bất chấp những khác biệt này, một nhà quản lý dự án thực sự có thể hành động trong cả vai trò lãnh đạo và quản lý (Yukl và Lepsinger, 2005).1 dưới đây chỉ rõ sự khác biệt trong lãnh đạo và quản lý dự án của Northouse (2010).