CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI ĐẠI DIEN THEO PHÁP LUAT CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của người đại điện theo pháp luật của đương sự trong tố tung dan sự 1. Khái uiệm về người đại điệu theo pháp luật của đương sự trong tế tụng đâu sị Thuật ngữ "tô tụng dân sự" thường được sử dụng để chỉ quá trình giải quyết các tranh chấp mau thuan về quyền và lợi ích giữa các cá nhân, tổ chức hoặc các đổi tương khác do pháp luật quy định tronglinh vực dân sự. Trong quá trình này, các bên tranh chap thường tim cách giải quyết tranh chấp một cách hòa bình thông qua hệ thông pháp luật, thay vì thông qua các cơ chế tai phan hay giải quyết đói thoại.
Trong tô tung dân sự, các bên tranh chap đưa van đề tranh chap của minh ra trước Toa án dé được xem xétvà gai quyệt Các chuthé tham gia tô tụng dân sự sẽ bao gồm đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, người đại điện của đương sự người làm chúng người phiên dịch, người giám định. “Đương sự” là một khái niệm cơ bản được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Đã có nhiêu định nghĩa về khái niêm đương su. Theo Từ điển Tiêng Việt thi “đương sự là người, là đôi tương trực tiếp của một việc đang giải quyết”, con theo Từ điển Từ và ngữ Hán Việt thì đương sự là người có liên quan trực tiếp đến một việc Trong nghiên cứu khoa hoc pháp ly thì đương sự được hiểu “1à người có quyền, nghĩa vụ được giải quyết trongmột việc khiêu nại hoặc một vụ án”.
Trong nghiên cứu khoa học luật tổ tung dân sự, đương sư được hiểu là “Người tham gia tô tung dé bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của mình hoặc bảo về lợi ích công cộng. lợi ích của nhà nước thuộc lĩnh vực mình phụ trách do có quyên, nghia vụ liền quan đến vu việc dân si? VỀ phương diện quy định của pháp luật, khoản Điều 68 Bộ luật Tổ tung din sự (BLTTDS) năm 2015 đã quy định theo hướng liệt kê các chủ thể có thé được xác định là đương sự, theo đó, đương sự trong vụ án dan sự là cá nhân, cơ quan, tổ chức bao gom nguyên đơn, bị đơn, người có quyén loi, nghia vụ liên quan, đương sự trong ! Nguyễn Quốc Hùng (1975),Hán Vit tin từ đến ộNhồ Khai Trí, >Trường Da ihoc Luật Hi N6i 2021), Giáo pink 73 tung dân sic Việt Nem, Nguyễn Công Bình chitbiin, ,tr 107 4 Việc dân sự là cơ quan, tổ chức cá nhân bao gồm người yêu câu giải quyết việc dân sự và người có quyênlợi, nghia vụ liên quan. BLTTDS năm 2015 đã quy dinh1é hon về đương sự so với BLTTDS năm 2004, sửa đổi, bỏ sung năm 2011 theo hưởng có sự phân biệt đương sự trong việc dân sự và trong vụ án dân sư. Trong tổ tụng dân sự, để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, các chủ thể thường tu mình thực hiện các quyên và nghĩa vụ của ho.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các chủ thể khác có thể thay mặt đương sự để thực hiện các quyền và nghia vụ tổ tung của đương sự và từ đó hình thành quan hệ đại diện. Người thay mat đương sự thực hiện các quyên và nghia vu của đương sự được gọi là người đại diện của đương sự Dựa trên yêu tô quyên, lợi ich của chủ thé thi đó là yêu tổ chủ yêu để phân biệt đương sự với người đại diện của ho Trên thé giới hiện hay có nhiéu cách tiếp cận về khái niém “dai diện”: Dong hoCommon Law là trường phái pháp luật đầu tiên đề cập đến van đề đại điện Trong hệ thông pháp luật của dòng ho Common Law thì khái niệm “dai diện” (Agency) được xuất phát ừ quan điểm của một câu châm ngôn La-tinh: “Dai điện là hành động của một người thông qua một chủ thể khác được pháp luật coi là hành đồng của chính người đó"). Từ đó, đại diện là một quan hệ phức hợp, với ba chủ thể tham gia gồm người uy quyền(principal), người đại dién(agent), người thứ ba (thirdparty). Ở nước Công hoà Dân chủ Nhân dân Lao thi van dé đại điện được tiếp cân đưới hai phương diện.
Nếu như ở phương điện ngôn ngữ thì theo Từ điển tiéng Lao của Viện Khoa học xã hôi Quốc ga Lào thì “Dat điền tức là một cá nhân, cơ quan, tổ chức khác thay mặt cho cá nhân, cơ quan, tổ chức khác dé thực hiệnmột cổng việc nhất định”t Dưới góc độ pháp lý Khoản1 Điêu 3 Luật về đại điện năm 2008 của Lao quy định “Dai điền là việc cá nhân, cơ quan, tế chức (goi làngười đại điện) nhân danh và vì lợi ích của cả nhân, cơ quan, tổ chức khác (goi là người được đại điện) xác lập, thực hiện các giao dich dân sự trong phạm vi đại điện và theo quy định của pháp luật” Ở Việt Nam, van dé đại diện cũng được tiếp cân đưới hai phương diện ở phương điện ngôn ngữ thì Dai Từ điển tiếng Việt định nghia đại diện là “Thay mat * Nguyễn Vii Hoàng 2013), Chế định đại điện rong pháp luật Việt Nam và vấn để datra mong thyc tiễnép ding, Tap chí hathoc 2) 4 Michael C Jensen and Wilam Mecking (1976), Theory of the Fim: Managerial Behavior Agency Costs cond Ownership Structie, Jounalof Fromcial Economics, Octover, 3,p 26 5 cho cá nhân hoặc tỗ chức làm việc gì "5. 6 phương điện pháp lý, qua nghiên cứu từ điển luật học quy định về đại điện có thể hiéu đại diện là một quan hệ pháp luật có sự tham gia của người đại diện và người được đại diện, nội dung của quan hệ nay là người đại điện sẽ thay mặc người được đại diện dé thực biện một công việc nhật định miễn sao công việc đó không ví pham điều cấm của xã hội và các quy định của pháp luật Thực chất, đai diện là một quan hệ pháp ly, theo đó người đại điện độc lập thực hiện sự thể biện ý chí làm phát sinh hậu quả pháp lý trực tiếp đổi với người được đại điện. Xét từ góc đô quy dinh của pháp luật thi có thé thay đại điện 1a một chế dink pháp lý thể hién sự linh hoạt, mém déo trong cách thức tham gia vào giao dich dân sự của các chủ thể. Khoản 1 Điều 134 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 định nghĩa “Dai điện là việc cả nhân, pháp nhân (sau đây goi chưng là người đại điện) nhân danh và vì lot ich của người khác (sau day goi ching là người được dai điện) xác lập và thực hiện giao dich dân sự".
Định nghiia đại điện theo quy định của BLDS nam 2015 đã chỉ rõ chủ thể đại điện là cá nhan và pháp nhân, khác với BLDS năm 2005 chỉ xác định đại điện là “một người”. Trong tô tụng dân sự thì “Người đại điện của đương sự là người tham gia tổ hing thay mặt đương sự thực hiện các quyền, nghiia vụ tổ ting dé bảo về quyên, lợi ích hợp pháp cho đương sur trước Toà án”t. Việc tham gia tô tụng dân sự của người đại điện của đương sự có ý nghia rat lớn đối với wiệc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đặc biệt 1a trong trường hợp họ là người bị han chế hoặc bi mat năng lực hànhvi tổ tung có tác dụng nhật định trong việc giúp cho đương su, cơ quan tiên hành tô tụng làm rõ được sự thật của vụ việc, vụ án dân su. Pháp luật tổ tụng dân sự Việt Nam không có các quy định chitiết về việc đại điện trong tô tụng dân sự mà chủ yếu được dẫn chiêu theo các quy định của pháp luật dân sự Xét về bản chat thì đại điện trong tô tụng dân sự được thiết lập trên nguyên lý của dai điện trong quan hệ dân sự Theo đó, người đại điện trong tô tụng dân sự phải nhân danh và vì lợi ích của đương sự trong phạm vi đại điện.
Duong sự được đại diện có thể là cá nhân không có năng lực hành vị tô tung dan sự chưa đủ hoặc bị hạn chế năng lực hành vị tô tụng nên Ý Nguyễn Như ¥ (968), Đợi rừ điển Tiếng trệt, Neb. Văn hoá théngtn, Hà Nội tr326 “Trường Daihoc Luật Hi Nỗi @021), Giáo trình Tổ trng dân stc Việt Nam, Nguyễn Công Bình chiidiin, tr.115 6 theo quy đính của pháp luật phải có người đại diện Các chủ thể là pháp nhân, tổ chức đại diện tập thé lao động đều hoat động thông qua hành vi của những người có thẩm. quyên đại diện cho chủ thé đó. Cơ quan cá nhân, tổ chức khởi kiện dé bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác cũng được coi là đại diện theo pháp luật trong tố tung dân sự của người được bảo vệ (khoản 2 Điều 85 BLTTDS năm 2015).
Pháp luật to tung dan sự không quy định như thé nảo là người dai điện theo pháp luật của đương sự mà chỉ liệt kê người đại điện bao gồm người đại điện theo pháp luật và người đại điện theo uy quyền của đương sự dong thời dẫn chiêu sang quy định về người dai điện theo pháp luật trong quan hệ dan sự được quy định tại khoản2 Diéu85 BLDS năm 2015. Theo quy định tại Điều85 BLTTDS năm 2015 thì người đại điện theo pháp luật được quy định trong BLDS năm 201 5 là người đại điện theo pháp luật trong tô tụng dân sự, trừ trường hợp bị hạn chê quyên đại điện theo quy định của pháp luật, Cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiên để bảo vê quyền và lợi ich hợp pháp của người khác cũng là người dai điện theo phép luật trong tổ tụng dân sự của người được bảo vệ. BLTTDS năm 2015 có những quy định cu thể hơn về người đại điện so với quy định tạiĐiêu 75 BLTTDS năm 2004, sửa đổi. bd sungnam 2011, Bộ luật nay đã quy định rõ hơn về tổ chức đại diện tập thể người lao đông tại khoản3 Điều §S BLTTDS năm 2015: “Tổ chức đại điện tập thé lao động là người đại điện theo pháp luật cho tập thé người lao động khởi liên vụ án lao động tham gia tô ning tại Toà án khi quyển, lợi ích hợp pháp của tập thé người lao động bị xâm phạm, tổ chức đại điện tập thể lao động đại điện cho người lao đồng khởi kiện vụ án lao động.
tham gia té hing khi được người lao động up quyền”.