CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG TRONG VIỆC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG VÀNG 1. Những vấn đề chung về vàng 1. Khái niệm Theo định nghĩa về vàng của IMF: “Vàng là kim loại mềm, dễ uốn, dễ dát mỏng, màu vàng và chiếu sáng, vàng không phản ứng với hầu hết các hóa chất có dạng quặng hoặc hạt trong đá và trong các mỏ bồi tích. Bên cạnh đó vàng không bị ảnh hưởng về mặt hoá học bởi nhiệt, độ ẩm, ôxy và hầu hết các chất ăn mòn.
Vì vậy, nó thích hợp để tạo tiền và làm đồ trang sức”. Từ thế kỉ thứ VII trước công nguyên, tiền kim loại bắt đầu được sử dụng và phát triển rộng rãi trong suốt thời kì các triều đại phong kiến. Trong giai đoạn đầu, để thanh toán cho nhau người ta thường cân đong những kim loại như sắt, đồng, kẽm, sao cho tương xứng với giá trị hàng hóa. Khi chủ nghĩa tư bản hình thành, nền sản xuất trao đổi hàng hóa phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi vật trung gian trao đổi phải có giá trị cao, tồn tại như một hình thức được nhiều người chấp nhận và phải có độ bền cao để tồn tại giá trị theo thời gian.
Từ đó, vàng, bạc đã chiếm ưu thế tuyệt đối so với các kim loại khác để trở thành kim loại phổ biến trong thế kỉ XVIII và XIX. Trong giai đoạn này, có những nước đã thực hiện chế độ song bản vị. Tuy nhiên, cùng tồn tại bên cạnh vàng, vai trò trao đổi của bạc bị giảm sút, không chỉ về hình thức mà giá trị quý hiếm của vàng ngày càng cách xa bạc. Cho đến cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, khi giá bạc trên thị trường giảm mạnh, hầu hết các nước phương tây đều áp dụng chế độ bản vị vàng.
Do mối quan hệ giao thương bị phụ thuộc vào các nước châu Âu nên sau đó các nước châu Á cũng chuyển sang chế độ bản vị vàng Trong ngành kim hoàn ở Việt Nam, khối lượng của vàng được tính theo đơn vị là cây (lượng hay lạng) hoặc là chỉ. Một cây vàng nặng 37,5 gram. Một chỉ bằng 1/10 cây vàng. Cụ thể: 1kg = 26,666 lạng = 266,66 chỉ = 2666,6 phân = 26666 ly (lai) Trên thị trường thế giới, vàng thường được tính theo đơn vị là ounce hay troy ounce.
1 ounce tương đương 31,103476 gram. Một Karat tương đương 1/24 vàng nguyên chất. Xét trong mối quan hệ giữa đơn vị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 trọng lượng thông dụng quốc tế SI thì: 1K = 0,2 g = 2mg (= 5,32 ly). Vàng 9999 tương đương với 24K.
Khi người ta nói tuổi vàng là 18K thì nó tương đương với hàm lượng vàng trong mẫu xấp xỉ 75%. Vàng dùng trong ngành trang sức thông thường còn gọi là vàng tây có tuổi khoảng 18K.1: Quy ƣớc giá vàng (chƣa tính phí và thuế) Thị trường vàng thế giới Thị trường vàng Việt Nam USD/ounce Đơn vị yết VND/lượng (1ounce = 1 troy ounce = 0,83 giá (1 lượng = 1,20556 ounce) lượng) Giá vàng Việt Nam * 0,83/ Giá vàng thế giới * 1,20556 * Tỷ Giá vàng Tỷ giá USD/VND giá USD/VND Nguồn: giavang.net Công thức chuyển đổi giá vàng thế giới (TG) sang giá vàng trong nƣớc (TN) có tính chi phí và thuế: TN = (TG + phí vận chuyển)* 1,20556 * (1+thuế NK)* tỉ giá USD/VND + phí gia công. Đặc điểm về vàng Vàng là một kim loại quý Vàng là kim loại quý trong ngành trang sức, điêu khắc và trang trí kể từ khi được xuất hiện trong lịch sử. Vàng có tính bền vững hóa học cao với vẻ đẹp bề ngoài sáng bóng; vàng nguyên chất có độ dẻo cao, dễ dát thành lá mỏng và kéo sợi nên vàng rất phù hợp với việc chế tác đồ kim hoàn, các linh kiện và vi mạch điện tử…Ngoài ra, vàng là vật chất có độ dẫn điện, dẫn nhiệt cao, phản ánh tia hồng ngoại rất mạnh.
Vàng là một hàng hóa đặc biệt Với tính chất ưu việt và được công nhận rộng rãi, vàng đã trở thành một vật chất đặc biệt mang hình thái hàng hóa – tiền tệ. Lịch sử tiền vàng kéo dài hàng mấy nghìn năm và phổ biến trên khắp các nước với những biến cố, những giai đoạn thăng trầm khác nhau. Khi đóng vai trò là tiền thì tiền vàng đã có đầy đủ các chức năng của tiền tệ nói chung và cho đến ngày nay chưa có loại tiền nào có chức năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 đầy đủ như thế, bao gồm: chức năng phương tiện thanh toán, thước đo giá trị và phương tiện tích trữ. Vàng à dự trữ quốc gia và của các tổ chức tài chính quốc tế trong thanh toán quốc tế Các quốc gia, ngân hàng và quỹ đầu tư trên toàn thế giới tăng cường giữ vàng trong danh mục đầu tư của mình để tránh nguy cơ giảm giá trị tài sản do lạm phát và phá giá tiền tệ trong điều kiện suy thoái kinh tế toàn cầu như hiện nay.
Kể từ sau chế độ Bretton Woods, vàng và Đô la trở thành hai loại tài sản quan trọng đối với DTNH của quốc gia. Tính đến 5/2014, dự trữ vàng chính thức của Mỹ là 8.133,5 tấn và mức tỷ lệ dự trữ vàng trong DTNH đạt 71,9%. Ngoài ra, Đức cũng có mức dự trữ vàng rất cao khoảng 3.387,1 tấn và tỷ lệ dự trữ vàng trong DTNH: 68,7%. Vai trò của vàng trong nền kinh tế Với những đặc tính riêng có của nó, trong lịch sử vàng được sử dụng làm tiền tệ, ngoài ra vàng còn được sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực của cuộc sống như làm trang sức, dùng cho lĩnh vực y tế, trang trí thực phẩm và đồ uống, điện tử… Tuy nhiên, bài nghiên cứu sẽ chỉ ra 4 vai trò nổi bật của vàng đối với nền kinh tế: Thứ nhất, vàng là tiền tệ thế giới Tiền tệ thế giới là tiền tệ được các quốc gia thừa nhận làm phương tiện thanh toán quốc tế, phương tiện dự trữ quốc tế mà không cần phải có sự thừa nhận trong các hiệp định ký kết giữa các chính phủ nhiều bên hoặc hai bên.
Đồng tiền đó chỉ có thể là vàng. Hiện nay chưa có một vật nào khác có thể thay thế vàng thực hiện các chức năng tiền tệ thế giới. Vàng là tiền tệ thế giới trong thời đại ngày nay có một số đặc điểm riêng có của nó như: - Không dùng vàng để thể hiện giá cả cũng như tính toán tổng giá trị hiệp định/ hợp đồng - Không dùng vàng để thanh toán các giao dịch phát sinh hàng ngày - Tiền giấy không được đổi ra vàng một cách tự do thông qua hàm lượng vàng của tiền tệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Vàng là tiền tệ dự trữ của các quốc gia và của các tổ chức tài chính quốc tế trong thanh toán quốc tế. - Vàng chỉ được dùng làm tiền tệ chi trả giữa nước mắc nợ và nước chủ nợ cuối cùng sau khi không tìm được các công cụ trả nợ khác thay thế Ngày nay, vàng ngày một tách rời khỏi chức năng là tiền tệ thế giới, nó đã và đang trở thành một hàng hóa thông thường và quý hiếm như các hàng hóa khác.
Giá vàng thể hiện bằng USD biến động mạnh trong những năm gần đây, một mặt thể hiện sự mất giá của USD, nhưng một mặt khác quan trọng hơn là vàng trở thành hàng hóa mua bán xuất nhập khẩu quan trọng trong thương mại quốc tế. Ngày nay vàng không những là đối tượng ngoại hối quốc gia mà còn là mặt hàng bị đầu cơ nghiêm trọng. Thứ hai, vàng là một kênh trú ẩn an toàn cho lạm phát, biến động tỷ giá và bất ổn định chính trị, xã hội. Các nhà đầu tư thường mua vàng với số lượng lớn khi đất nước đối mặt với lạm phát cao.
Nhu cầu vàng tăng cao trong suốt thời kỳ lạm phát vì giá trị vốn có của nó cũng như nguồn cung hạn chế. Vàng có thể giữ giá trị tốt hơn nhiều so với các hình thức tiền tệ khác vì nó không bị mất giá. Ví dụ như vào tháng 4 năm 2011, các nhà đầu tư lo sợ sự giảm giá trị của tiền tệ định danh và giá vàng đã tăng lên mốc đáng kinh ngạc 1,500 USD/ounce. Điều này cho thấy có rất ít niềm tin vào các loại tiền tệ trên thị trường thế giới.
Thứ ba, vàng là một kênh trú ẩn an toàn cho thị trường chứng khoán trong ngắn hạn Một kênh trú ẩn an toàn trên thị trường tài chính được xác định là một tài sản có tương quan âm với các tài sản khác hoặc với danh mục bình quân ở những giai đoạn nhất định - những thời điểm thị trường suy thoái. Để xác định một tài sản có là kênh trú ẩn an toàn hay không thì điều này phụ thuộc vào sự tương quan âm của nó với danh mục trong những thời điểm thị trường khó khăn nhất. Tính chất này hàm ý tài sản đó không nhất thiết phải tương quan âm hoặc dương với thị trường nếu xét về tổng thể, nhưng độ tương quan của nó chỉ có thể là âm hoặc bằng không trong những giai đoạn cụ thể. Do vậy, trong điều kiện bình thường, hoặc trong thị trường tăng giá, sự tương quan có thể là dương hoặc âm.
Nếu điều kiện thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 trường xấu, tài sản đó phải có tương quan âm, và do vậy làm giúp nhà đầu tư giảm bớt thua lỗ trong danh mục của mình. Nếu trong điều kiện thị trường bình thường, vàng vẫn có mối tương quan âm, thì lúc này nó nên được xem là một tài sản phòng ngừa rủi ro, thay vì là một kênh trú ẩn an toàn. Nghiên cứu của Baur và McDermott (2009) đưa ra kết luận rằng: Vàng đồng thời là một kênh trú ẩn ngắn hạn lẫn phòng ngừa rủi ro cho phần lớn các thị trường chứng khoán Châu Âu và Mỹ. Vàng có thể tạo lực ổn định cho hệ thống tài chính bằng cách làm giảm bớt các khoản thua lỗ khi thị trường chứng khoán đối diện với những cú sốc tiêu cực.
Baur và Lucey (2010) cũng đưa ra những bằng chứng thực nghiệm tại Mỹ và Anh về việc vàng là một kênh trú ẩn an toàn cho chứng khoán, nhưng trong một thời gian hạn chế - cụ thể là chỉ trong 15 ngày giao dịch của thị trường. Còn trong dài hạn, vàng không còn là một kênh trú ẩn an toàn cho thị trường chứng khoán. Thứ tư, vàng à một trong những lựa chọn để đa dạng hóa các danh mục đầu tư Đa dạng hoá danh mục đầu tư sẽ giúp giảm thiểu rủi ro thua lỗ một cách hiệu quả.