Nghiên cứu vai trò của gia đình đối với đời sống tình cảm của học sinh trung học phổ thông tại ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của gia đình đối với đời sống tình cảm của học sinh trung học phổ thông qua nghiên cứu, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phan Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Bá Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai Trò Của Gia Đình Trong Đời Sống Tình Cảm Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.2. Các lý thuyết tiếp cận
• 1.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.4. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về vai trò của gia đình, mối quan hệ trong gia đình
• 1.5. Chính sách, luật pháp của nhà nước về gia đình, vai trò của gia đình, mối quan hệ trong gia đình
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI TÌNH CẢM
• 2.1. LIÊN QUAN VIỆC HỌC TẬP, BẠN BÈ VÀ TÌNH YÊU CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1.1. Giới thiệu sơ lược về địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Trường Trung học phổ thông Thường Tín, huyện Thường Tín, Hà Nội
• 2.1.3. Trường Trung học phổ thông Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội
• 2.1.4. Một vài nét nổi bật về đời sống tình cảm của học sinh Trung học phổ thông
• 2.1.5. Vai trò của gia đình đối với tình cảm liên quan việc học tập của học sinh Trung học phổ thông
• 2.1.6. Sự quan tâm của gia đình đối với việc học tập của học sinh Trung học phổ thông
• 2.1.7. Vai trò của gia đình đối với những tình cảm liên quan đến việc học tập
• 2.1.8. Vai trò của gia đình đối với tình cảm bạn bè của học sinh Trung học phổ thông
• 2.1.9. Sự quan tâm của gia đình đối với mối quan hệ bạn bè của học sinh Trung học phổ thông
• 2.1.10. Vai trò của gia đình đối với tình yêu của học sinh Trung học phổ thông
• 2.1.11. Sự quan tâm của gia đình đối với tình yêu của học sinh Trung học phổ thông
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của gia đình trong đời sống tình cảm học sinh

Gia đình là nền tảng quan trọng trong việc hình thành và phát triển tình cảm của học sinh. Vai trò của gia đình không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vật chất mà còn bao gồm việc hỗ trợ tâm lý và tình cảm cho con cái. Nghiên cứu cho thấy rằng sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tình cảm của học sinh. Đặc biệt, trong giai đoạn vị thành niên, khi mà các em đang tìm kiếm bản sắc và định hướng cho tương lai, sự hỗ trợ từ gia đình trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Tình cảm gia đình và sự phát triển cá nhân

Tình cảm gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và sự tự tin của học sinh. Khi trẻ em cảm thấy được yêu thương và hỗ trợ từ gia đình, chúng có xu hướng phát triển tốt hơn về mặt tâm lý và xã hội.

1.2. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái

Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển tình cảm của học sinh. Cha mẹ cần tạo ra một môi trường an toàn và cởi mở để con cái có thể chia sẻ những lo lắng và cảm xúc của mình.

II. Những thách thức trong vai trò của gia đình đối với tình cảm học sinh

Trong bối cảnh hiện đại, gia đình phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì mối quan hệ tốt đẹp với con cái. Sự bận rộn trong công việc, áp lực kinh tế và các yếu tố xã hội khác có thể làm giảm sự quan tâm của cha mẹ đối với đời sống tình cảm của học sinh. Điều này dẫn đến việc trẻ em cảm thấy cô đơn và thiếu sự hỗ trợ cần thiết.

2.1. Sự thiếu thời gian của cha mẹ

Nhiều cha mẹ hiện nay phải làm việc nhiều giờ để đảm bảo cuộc sống cho gia đình, dẫn đến việc họ không có đủ thời gian để quan tâm đến con cái. Điều này có thể gây ra khoảng cách giữa cha mẹ và con cái.

2.2. Áp lực xã hội và tâm lý

Áp lực từ xã hội và bạn bè có thể khiến học sinh cảm thấy căng thẳng và lo lắng. Nếu không có sự hỗ trợ từ gia đình, các em có thể gặp khó khăn trong việc đối phó với những áp lực này.

III. Phương pháp hỗ trợ tâm lý cho học sinh từ gia đình

Để giúp học sinh phát triển tốt hơn về mặt tình cảm, gia đình cần áp dụng những phương pháp hỗ trợ tâm lý hiệu quả. Việc lắng nghe và thấu hiểu cảm xúc của con cái là rất quan trọng. Cha mẹ nên tạo ra không gian an toàn để trẻ có thể chia sẻ những suy nghĩ và cảm xúc của mình.

3.1. Lắng nghe và chia sẻ

Cha mẹ cần dành thời gian để lắng nghe con cái, từ đó hiểu rõ hơn về những lo lắng và mong muốn của chúng. Việc này giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng và yêu thương.

3.2. Tạo môi trường an toàn

Môi trường gia đình cần được xây dựng trên nền tảng của sự tin tưởng và tôn trọng. Khi trẻ cảm thấy an toàn, chúng sẽ dễ dàng chia sẻ những vấn đề của mình với cha mẹ.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về vai trò của gia đình

Nghiên cứu cho thấy rằng sự quan tâm của gia đình có thể cải thiện đáng kể tình cảm và tâm lý của học sinh. Các trường hợp nghiên cứu tại Trường Trung học phổ thông Thường Tín và Yên Hòa cho thấy rằng những học sinh có sự hỗ trợ tốt từ gia đình thường có kết quả học tập và đời sống tình cảm tốt hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu tại Trường Thường Tín

Tại Trường Trung học phổ thông Thường Tín, học sinh cho biết rằng sự quan tâm của cha mẹ đã giúp họ vượt qua nhiều khó khăn trong học tập và cuộc sống.

4.2. Kết quả nghiên cứu tại Trường Yên Hòa

Tương tự, tại Trường Trung học phổ thông Yên Hòa, học sinh cũng nhận thấy rằng sự hỗ trợ từ gia đình đã giúp họ phát triển tốt hơn về mặt tình cảm và xã hội.

V. Kết luận và tương lai của vai trò gia đình trong đời sống tình cảm học sinh

Vai trò của gia đình trong đời sống tình cảm của học sinh là rất quan trọng. Để đảm bảo sự phát triển toàn diện cho con cái, gia đình cần phải chú trọng đến việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với con cái. Tương lai của trẻ em phụ thuộc rất nhiều vào sự hỗ trợ và tình yêu thương từ gia đình.

5.1. Tầm quan trọng của sự gắn kết gia đình

Sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái không chỉ giúp trẻ phát triển tốt về mặt tình cảm mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho tương lai của chúng.

5.2. Định hướng cho tương lai

Gia đình cần định hướng cho con cái về những giá trị sống và kỹ năng cần thiết để đối mặt với những thách thức trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, vai trò của gia đình đối với đời sống tình cảm của học sinh trung học phổ thông (THPT) ngày càng trở nên quan trọng. Theo thống kê của Hội Kế hoạch hóa gia đình, Việt Nam nằm trong nhóm ba nước có tỷ lệ phá thai cao nhất thế giới, với khoảng 1,2-1,6 triệu ca mỗi năm, trong đó 20% thuộc lứa tuổi vị thành niên. Ngoài ra, hiện tượng tự tử ở vị thành niên cũng gia tăng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và thể chất của các em. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường THPT Thường Tín, huyện Thường Tín và Trường THPT Yên Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội, trong giai đoạn từ tháng 6/2010 đến tháng 11/2013 nhằm làm rõ vai trò của gia đình trong việc hỗ trợ đời sống tình cảm của học sinh THPT, tập trung vào các khía cạnh học tập, quan hệ bạn bè và tình yêu. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá mức độ quan tâm, hỗ trợ của gia đình đối với các vấn đề tình cảm của học sinh, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò này. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện mối quan hệ gia đình – học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nhân cách vị thành niên, đồng thời cung cấp dữ liệu tham khảo cho các nhà giáo dục, phụ huynh và các nhà hoạch định chính sách.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết cấu trúc chức năng và lý thuyết về sự gắn bó xã hội. Lý thuyết cấu trúc chức năng nhìn nhận gia đình như một thiết chế xã hội thực hiện các chức năng cơ bản như sinh sản, kinh tế, giáo dục và tâm lý – tình cảm, góp phần duy trì sự ổn định xã hội. Trong đó, chức năng tâm lý – tình cảm của gia đình được xem là yếu tố then chốt giúp thỏa mãn nhu cầu tinh thần của các thành viên, đặc biệt là học sinh THPT. Lý thuyết về sự gắn bó xã hội của Travis Hirschi nhấn mạnh rằng sự gắn bó giữa cha mẹ và con cái làm giảm nguy cơ hành vi lệch chuẩn ở vị thành niên. Các yếu tố như thời gian dành cho con, sự thân mật trong giao tiếp và sự quan tâm của cha mẹ được xem là những mối ràng buộc xã hội quan trọng thúc đẩy sự tuân thủ chuẩn mực xã hội của con trẻ.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Gia đình: nhóm người có quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng, cùng chung sống và có ngân sách chung.
• Đời sống tình cảm: toàn bộ các hoạt động và trạng thái cảm xúc, tình cảm của học sinh THPT liên quan đến học tập, bạn bè và tình yêu.
• Vai trò của gia đình: hệ thống các hành động mong đợi từ các thành viên gia đình nhằm hỗ trợ đời sống tình cảm của học sinh THPT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Phương pháp định lượng được thực hiện qua phiếu khảo sát với cỡ mẫu 300 học sinh THPT, phân bổ đều giữa Trường THPT Thường Tín (nông thôn) và Trường THPT Yên Hòa (thành thị). Mẫu được chọn ngẫu nhiên có cân nhắc yếu tố địa bàn và thành phần gia đình. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 13 để phân tích thống kê mô tả và so sánh nhóm.

Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn sâu với 10 đối tượng gồm học sinh, phụ huynh, ông bà và anh chị em trong gia đình nhằm thu thập thông tin chi tiết về vai trò của gia đình trong đời sống tình cảm của học sinh. Ngoài ra, nghiên cứu còn phân tích tài liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu, văn bản pháp luật và các báo cáo ngành liên quan.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2010 đến tháng 11/2013, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phân tích sâu sắc các khía cạnh của đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ quan tâm của gia đình đối với việc học tập: Khoảng 60,1% đến 75,5% học sinh được gia đình cung cấp đầy đủ điều kiện học tập như góc học tập riêng, đồ dùng học tập, học phí và dinh dưỡng. Tuy nhiên, chỉ có 56,7% phụ huynh nắm rõ thông tin về trường lớp con theo học, 47,5% biết kết quả học tập, trong khi chỉ 31,7% và 30,8% biết về cô giáo chủ nhiệm và chương trình học. Mức độ quan tâm này có sự khác biệt rõ rệt theo nghề nghiệp và trình độ học vấn của bố mẹ.

2. Ứng xử của gia đình với kết quả học tập của con: Khi con đạt kết quả tốt, 47,5% học sinh được khen ngợi bằng lời, 33% bố mẹ tỏ ra tự hào, 26,3% được thưởng quà hoặc tiền. Tuy nhiên, vẫn còn 34% học sinh không nhận được sự động viên nào. Khi kết quả học tập không tốt, 32,1% cha mẹ thường xuyên và 60,8% thỉnh thoảng an ủi, động viên con; 12,8% thường xuyên và 59,4% thỉnh thoảng trách cứ; 7,8% thường xuyên và 37,1% thỉnh thoảng chửi mắng; 7,9% thỉnh thoảng sử dụng bạo lực. Phản ứng tích cực nhiều hơn ở học sinh lớp 12 và ở khu vực nông thôn.

3. Vai trò của gia đình trong đời sống tình cảm liên quan đến bạn bè và tình yêu: Học sinh thường tâm sự với mẹ (42,7%) và bố (24,3%) khi gặp khó khăn trong học tập. Tuy nhiên, trong các mối quan hệ bạn bè và tình yêu, gia đình chưa thực sự là nơi chia sẻ chính, bạn bè chiếm vị trí quan trọng hơn. Sự quan tâm của gia đình đối với chuyện yêu đương của học sinh còn hạn chế, đặc biệt là ở người cha.

4. Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế và trình độ học vấn: Gia đình có mức sống cao hơn thường sử dụng hình thức thưởng quà để động viên con, trong khi gia đình có mức sống thấp hơn chủ yếu khen ngợi bằng lời. Cha mẹ có trình độ học vấn cao hơn quan tâm và hỗ trợ con học tập tích cực hơn, bao gồm cả việc giảng giải bài học.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy gia đình vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh THPT về mặt học tập và đời sống tình cảm, tuy nhiên mức độ quan tâm và cách thức hỗ trợ còn nhiều hạn chế. Sự khác biệt giữa các nhóm gia đình theo nghề nghiệp, trình độ học vấn và điều kiện kinh tế phản ánh sự đa dạng trong nhận thức và khả năng thực hiện vai trò của gia đình. Việc nhiều học sinh không nhận được sự động viên khi đạt thành tích tốt hoặc bị áp lực bạo lực khi học kém cho thấy cần có sự thay đổi trong cách ứng xử của cha mẹ.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với lý thuyết về sự gắn bó xã hội, khi sự quan tâm và giao tiếp tích cực giữa cha mẹ và con cái giúp giảm thiểu các hành vi lệch chuẩn và tăng cường sự phát triển lành mạnh của vị thành niên. Tuy nhiên, sự thiếu quan tâm đúng mức đến đời sống tình cảm, đặc biệt là các mối quan hệ bạn bè và tình yêu, là điểm cần được cải thiện. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mức độ quan tâm của cha mẹ theo các nhóm nghề nghiệp, trình độ học vấn và mức sống, cũng như bảng so sánh phản ứng của cha mẹ với kết quả học tập của con.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục kỹ năng làm cha mẹ: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo dành cho phụ huynh về kỹ năng giao tiếp, lắng nghe và hỗ trợ con cái trong học tập và đời sống tình cảm nhằm nâng cao nhận thức và phương pháp ứng xử tích cực. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng, chủ thể: các trường học phối hợp với trung tâm tư vấn gia đình.

2. Xây dựng chương trình hỗ trợ tâm lý học sinh tại trường: Thiết lập các phòng tư vấn tâm lý chuyên nghiệp để học sinh có thể chia sẻ các vấn đề về học tập, bạn bè và tình yêu, đồng thời phối hợp với gia đình để hỗ trợ kịp thời. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng, chủ thể: nhà trường và các tổ chức xã hội.

3. Khuyến khích sự tham gia của cha mẹ trong các hoạt động giáo dục: Tổ chức các buổi họp phụ huynh định kỳ với nội dung không chỉ về học tập mà còn về đời sống tình cảm của học sinh, tạo điều kiện cho cha mẹ hiểu và đồng hành cùng con. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm, chủ thể: nhà trường và phụ huynh.

4. Phát triển các chương trình truyền thông nâng cao nhận thức về vai trò gia đình: Sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để phổ biến kiến thức về tầm quan trọng của sự quan tâm, chia sẻ trong gia đình đối với sự phát triển toàn diện của học sinh THPT. Thời gian thực hiện: 12-24 tháng, chủ thể: các cơ quan quản lý giáo dục và truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Phụ huynh học sinh THPT: Nhận thức rõ hơn về vai trò của mình trong việc hỗ trợ đời sống tình cảm và học tập của con, từ đó cải thiện mối quan hệ gia đình và tạo môi trường phát triển lành mạnh cho con.

2. Nhà giáo dục và cán bộ quản lý trường học: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình hỗ trợ học sinh, tăng cường phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục toàn diện.

3. Chuyên gia tâm lý và tư vấn học đường: Sử dụng dữ liệu và phân tích để phát triển các dịch vụ tư vấn phù hợp với nhu cầu của học sinh và gia đình, góp phần giảm thiểu các vấn đề tâm lý vị thành niên.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và xã hội: Tham khảo để xây dựng các chính sách, chương trình hỗ trợ gia đình và học sinh, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thay đổi cấu trúc gia đình.

Câu hỏi thường gặp

1. Gia đình có vai trò như thế nào trong việc giảm stress học tập của học sinh THPT?
   Gia đình cung cấp sự hỗ trợ vật chất và tinh thần, đặc biệt là sự quan tâm, lắng nghe và động viên kịp thời giúp học sinh giảm áp lực, tăng khả năng đối phó với stress. Ví dụ, 60% học sinh được bố mẹ an ủi khi gặp khó khăn học tập.

2. Tại sao học sinh thường tâm sự với mẹ hơn là với bố?
   Mẹ thường được xem là người gần gũi, dễ chia sẻ cảm xúc hơn. Kết quả khảo sát cho thấy 42,7% học sinh chọn mẹ làm người tâm sự chính khi gặp khó khăn, trong khi bố chỉ chiếm 24,3%.

3. Gia đình có ảnh hưởng thế nào đến mối quan hệ bạn bè và tình yêu của học sinh?
   Gia đình là nơi cung cấp nền tảng tình cảm và định hướng giá trị, tuy nhiên nhiều học sinh vẫn ưu tiên bạn bè trong việc chia sẻ các vấn đề tình cảm. Sự quan tâm của gia đình đặc biệt quan trọng trong việc giúp học sinh cân bằng giữa học tập và các mối quan hệ xã hội.

4. Làm thế nào để cha mẹ có thể hỗ trợ con khi kết quả học tập không tốt?
   Cha mẹ nên ưu tiên động viên, an ủi và tìm hiểu nguyên nhân thay vì sử dụng bạo lực hay trách mắng. Nghiên cứu cho thấy phản ứng tích cực giúp học sinh giảm căng thẳng và cải thiện kết quả học tập.

5. Có sự khác biệt nào về vai trò gia đình giữa học sinh ở thành thị và nông thôn?
   Học sinh ở nông thôn thường nhận được sự an ủi, động viên nhiều hơn khi học kém so với học sinh thành thị, trong khi các phản ứng tiêu cực như chửi mắng, trừng phạt lại phổ biến hơn ở thành thị.

Kết luận

• Gia đình đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ đời sống tình cảm và học tập của học sinh THPT, đặc biệt qua sự quan tâm, chia sẻ và động viên của cha mẹ.
• Mức độ quan tâm và cách thức hỗ trợ của gia đình có sự khác biệt rõ rệt theo nghề nghiệp, trình độ học vấn và điều kiện kinh tế.
• Việc ứng xử tích cực của cha mẹ khi con đạt hoặc không đạt kết quả học tập ảnh hưởng lớn đến tâm lý và động lực học tập của học sinh.
• Gia đình cần tăng cường vai trò trong việc hỗ trợ các mối quan hệ bạn bè và tình yêu của học sinh để giúp các em phát triển toàn diện.
• Các giải pháp nâng cao vai trò của gia đình cần được triển khai đồng bộ, bao gồm giáo dục kỹ năng làm cha mẹ, hỗ trợ tâm lý học sinh và tăng cường phối hợp giữa nhà trường và gia đình.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng cho phụ huynh, xây dựng hệ thống tư vấn tâm lý học đường và phát triển các chính sách hỗ trợ gia đình trong giáo dục vị thành niên.

Call-to-action: Các bậc cha mẹ, nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục cần phối hợp chặt chẽ để tạo dựng môi trường gia đình lành mạnh, giúp học sinh THPT phát triển toàn diện về mặt học tập và tình cảm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHAN THỊ THU HÀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TÌNH CẢM CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Qua nghiên cứu trường hợp tại Trường Trung học phổ thông Thường Tín, huyện Thường Tín và trường Trung học phổ thông Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội) LUẬN VĂN THẠC SỸ XÃ HỘI HỌC Hà Nội – 2014 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHAN THỊ THU HÀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TÌNH CẢM CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Qua nghiên cứu trường hợp tại Trường Trung học phổ thông Thường Tín, huyện Thường Tín và trường Trung học phổ thông Yên Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 60 31 30 LUẬN VĂN THẠC SỸ XÃ HỘI HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hoàng Bá Thịnh Hà Nội - 2014 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC MỤC LỤC.1 DANH MỤC BẢNG.5 DANH MỤC BIỂU ĐỒ . Lý do chọn đề tài. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn . Ý nghĩa khoa học . Ý nghĩa thực tiễn. Lịch sử nghiên cứu vấn đề . Tình hình nghiên cứu trong nước . Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu . Khách thể nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Câu hỏi, giả thuyết, khung phân tích và phương pháp nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu . Giả thuyết nghiên cứu. Khung phân tích. Phương pháp nghiên cứu .19 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI . Cơ sở lý luận của đề tài .1 Các khái niệm công cụ.2 Các lý thuyết tiếp cận .2 Cơ sở thực tiễn của đề tài . Tư tưởng của Hồ Chí Minh về vai trò của gia đình, mối quan hệ trong gia đình . Chính sách, luật pháp của nhà nước về gia đình, vai trò của gia đình, mối quan hệ trong gia đình .35 Chương 2: VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI TÌNH CẢM .37 LIÊN QUAN VIỆC HỌC TẬP, BẠN BÈ VÀ TÌNH YÊU CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.1 Giới thiệu sơ lược về địa bàn nghiên cứu . Trường Trung học phổ thông Thường Tín, huyện Thường Tín, Hà Nội 37 2. Trường Trung học phổ thông Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội . Một vài nét nổi bật về đời sống tình cảm của học sinh Trung học phổ thông . Vai trò của gia đình đối với tình cảm liên quan việc học tập của học sinh Trung học phổ thông .42 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sự quan tâm của gia đình đối với việc học tập của học sinh Trung học phổ thông . Vai trò của gia đình đối với những tình cảm liên quan đến việc học tập 46 2. Vai trò của gia đình đối với tình cảm bạn bè của học sinh Trung học phổ thông . Sự quan tâm của gia đình đối với mối quan hệ bạn bè của học sinh Trung học phổ thông. Vai trò của gia đình đối với tình cảm bạn bè của học sinh Trung học phổ thông . Vai trò của gia đình đối với tình yêu của học sinh Trung học phổ thông. Sự quan tâm của gia đình đối với tình yêu của học sinh Trung học phổ thông . Vai trò của gia đình đối với tình yêu của học sinh Trung học phổ thông82 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .92 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .99 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Mức độ “nắm rõ” các thông tin về học tập của con theo nghề nghiệp của bố mẹ .2: Mức độ bố mẹ quan tâm, hỗ trợ việc học của con .3: Mức độ quan tâm đến việc học tập của con theo trình độ học vấn của bố mẹ.4: Hình thức khen ngợi khi con đạt kết quả học tập tốt theo mức sống hộ gia đình.5: Đối tượng được học sinh THPT tâm sự về lo lắng, khó khăn trong học tập theo nghề nghiệp của bố mẹ .6: Hình thức chia sẻ khó khăn về học tập của học sinh THPT với người thân.7: Vai trò hỗ trợ của người thân đối với những khó khăn trong học tập của học sinh THPT.8: Vai trò của gia đình đối với khó khăn trong học tập của học sinh THPT.9: Các lý do học sinh THPT không chia sẻ khó khăn trong học tập với gia đình.10: Lý do không chia sẻ khó khăn về học tập với gia đình theo địa bàn sinh sống .11: Đối tượng biết bạn thân của học sinh THPT theo địa bàn sinh sống .12: Đối tượng được học sinh THPT tâm sự khi gặp khó khăn trong mối quan hệ bạn bè.13: Đối tượng được học sinh THPT tâm sự quan hệ bạn bè theo địa bàn sinh sống, loại hình gia đình và mức sống gia đình.14: Vai trò hỗ trợ của gia đình đối với những khó khăn trong quan hệ tình bạn của học sinh THPT.15: Vai trò hỗ trợ của gia đình đối với những khó khăn của học sinh THPT theo trình độ học vấn của bố mẹ . Phản ứng của bố mẹ khi học sinh THPT không chia sẻ khó khăn về quan hệ bạn bè theo địa bàn sinh sống . Thái độ của bố mẹ về chuyện yêu đương của học sinh THPT.18: Đối tượng học sinh THPT tâm sự về chuyện yêu đương theo loại hình gia đình.19: Vai trò hỗ trợ của gia đình đối với quan hệ yêu đương của học sinh THPT theo địa bàn sinh sống. Phản ứng của bố mẹ khi học sinh THPT không chia sẻ về chuyện yêu đương. 88 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu 2.1: Ứng xử của cha mẹ khi con đạt kết quả học tập tốt .3: Đối tượng học sinh THPT thường tâm sự khi lo lắng về học tập . Đối tượng được học sinh THPT tâm sự về chuyện học tập theo địa bàn .6 : Đối tượng được học sinh THPT tâm sự về khó khăn trong học tập theo loại hình gia đình.7: Lý do không chia sẻ khó khăn về học tập theo giới tính người trả lời .8: Đối tượng biết bạn thân của học sinh THPT .9: Các mức độ biết bạn thân của học sinh THPT theo địa bàn sinh sống . Đối tượng được học sinh THPT hỏi ý kiến kết bạn theo địa bàn sinh sống . Vai trò hỗ trợ của gia đình đối với khó khăn trong quan hệ bạn bè của học sinh THPT. Đối tượng biết học sinh THPT đang có người yêu .14: Đối tượng biết học sinh THPT đang có người yêu theo địa bàn sinh sống .15: Đối tượng được học sinh THPT chia sẻ mối quan hệ yêu đương .16: Đối tượng được học sinh THPT tâm sự về chuyện yêu đương theo địa bàn .17: Vai trò hỗ trợ của gia đình đối với quan hệ yêu đương của học sinh THPT. Lý do học sinh THPT không chia sẻ chuyện yêu đương với gia đình . 88 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Gia đình và đặc biệt là các bậc cha mẹ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự hình thành và phát triển toàn diện của con cái. Mặc dù vậy, không phải lúc nào, ở đâu, gia đình và cha mẹ cũng nhận thức và thực hiện tốt được các chức năng này. Trong bối cảnh hiện nay, việc thực hiện các chức năng của gia đình đối với con cái chịu sự tác động khá lớn bởi nhiều yếu tố bên ngoài. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái đứng trước khá nhiều thách thức. Do bận rộn với hoạt động kinh tế để mưu sinh, nhiều cha mẹ không có thời gian hoặc dành rất ít thời gian để quan tâm đến những vấn đề của con. Một số người quá chú trọng đến việc chu cấp đầy đủ vật chất cho con mà không để ý đến những tâm tư, tình cảm của chúng. Giữa cha mẹ và con cái ngày càng tồn tại khoảng cách vô hình. Nhiều đứa con cảm thấy cô đơn ngay giữa ngôi nhà của mình vì không có người để giãi bày tâm sự, để định hướng. Đó cũng chính là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến một số vấn đề tiêu cực xảy ra đối với con cái, đặc biệt ở lứa tuổi vị thành niên trong thời gian gần đây như: Quan hệ tình dục sớm, nạo phá thai… Theo thống kê của Hội Kế hoạch hóa gia đình thì Việt Nam là một trong ba nước có tỷ lệ phá thai cao nhất thế giới (1,2-1,6 triệu ca mỗi năm), trong đó 20% thuộc lứa tuổi vị thành niên[56]. Ngoài ra, hiện tượng nhiều vị thành niên tự tử vì những lý do vụn vặt trong thời gian trở lại đây cũng rất đáng lo ngại. Tình trạng trên không chỉ gây ra sự tốn kém về kinh tế mà còn đem lại những hậu quả nặng nề về mặt sức khỏe, tinh thần cho trẻ vị thành niên. Nếu những lúc cảm thấy bế tắc, các em được người lớn lắng nghe và chỉ dẫn chu đáo, sẽ hạn chế được hành động sai lầm. Có thể thấy, vị thành niên là một lực lượng to lớn và nòng cốt của xã hội, là nguồn nhân lực chủ yếu của đất nước trong tương lai. Trong mỗi gia đình, vị thành niên có vai trò quan trọng là lực lượng lao động sẽ thay thế cha mẹ để bảo đảm đời sống cho các thành viên trong gia đình và sự tồn tại, phát triển của mỗi gia đình, mỗi dòng tộc. Vì vậy, nếu trẻ vị thành niên được bắt đầu cuộc sống một cách tốt đẹp, họ có thể có được một sức sống và một ý chí để học tập, để lao động. Do đó, vai trò của gia đình với tư cách là chỗ dựa, nâng đỡ con cái ở tuổi vị thành niên trong đời sống 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tình cảm là rất quan trọng. Vì những lý do trên, tôi thực hiện đề tài nghiên cứu “Vai trò của gia đình đối với đời sống tình cảm của học sinh trung học phổ thông” (Nghiên cứu trường hợp tại trường Trung học phổ thông Thường Tín, huyện Thường Tín và trường Trung học phổ thông Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội) nhằm góp phần giúp gia đình thực sự trở thành chỗ dựa tình cảm bền vững cho con cái nói chung và tuổi vị thành niên nói riêng. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 2. Ý nghĩa khoa học Luận văn góp phần bổ sung cho những nghiên cứu về các mối quan hệ trong gia đình, đặc biệt là mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.