Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chuyên gia, chuyên gia kinh tế, báo chí kinh tế Chương 2 : Sức nặng của thông tin kinh tế được cung cấp từ các chuyên gia Chương 3: Một số vấn đề đặt ra đối với việc khai thác thông tin kinh tế từ chuyên gia kinh tế 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYÊN GIA, CHUYÊN GIA KINH TẾ, BÁO CHÍ KINH TẾ 1.1 Chuyên gia, chuyên gia kinh tế Từ điển tiếng Việt định nghĩa, chuyên gia là người trực tiếp làm công việc chuyên môn, là người có kiến thức chuyên sâu [20]. Theo Từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia, chuyên gia là thuật ngữ chỉ về những người người được đào tạo theo hướng chuyên sâu có kinh nghiệm thực hành công việc và có kỹ năng thực tiễn, lý luận chuyên sâu về một lĩnh vực cụ thể hoặc có hiểu biết vượt trội so với mặt bằng kiến thức chung. Tài liệu “Điều gì làm nên một chuyên gia” của Trung tâm Đào tạo phát triển xã hội (Trường Đại học Tôn Đức Thắng) thì cho rằng, các chuyên gia có thể tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua việc cho ý kiến, tham vấn) vào một công việc hay một lĩnh vực cụ thể. Một trong những đặc điểm quan trọng để nhận dạng chuyên gia so với các chuyên viên, đồng nghiệp thông thường là: Kỹ năng, nghề nghiệp vượt trội đồng nghiệp; trong công việc luôn cho kết quả chính xác; tinh thông nghiệp vụ, am tường về công việc đang làm; được tổ chức có thẩm quyền thừa nhận hoặc công nhận bằng văn bản; có khả năng tư vấn thông thạo trên mọi lĩnh vực.
Thạc sĩ Đặng Thanh Vân, sáng lập viên và Giám đốc điều hành Công ty Thanhs, người có nhiều nghiên cứu về xây dựng thương hiệu và truyền thông, đã đưa ra định nghĩa về chuyên gia của riêng mình trong bài viết “Làm gì để trở thành chuyên gia”: Chuyên gia (từ tiếng Anh là expert) có từ gốc là experience (kinh nghiệm, trải nghiệm) và bản thân từ này lại xuất phát từ “experiment” (thí nghiệm, thử nghiệm, thực nghiệm). Vậy điều kiện cần của chuyên gia trước tiên là người có rất nhiều kinh nghiệm rút ra thông qua việc thử nghiệm/thí nghiệm/thực nghiệm nhiều lần trong chuyên môn của họ. Điều kiện đủ mới là “có khả năng tham vấn, tư vấn, hướng dẫn cho người khác về lĩnh vực đó”. Cũng theo tác giả Đặng Thanh Vân, trước nay, chúng ta “dị 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ứng” với từ chuyên gia, cho rằng chuyên gia là một điều gì đó quá cao siêu không thể đạt tới.
Thực tế, một người quản đốc phân xưởng với tay nghề bậc 7/7 chính là một “chuyên gia” trong nghề. Theo TS Cao Sỹ Kiêm, Chuyên gia là một khái niệm chỉ người làm chuyên sâu về một số lĩnh vực nhưng phải có tầm hiểu biết rộng rãi các mặt, có mối liên hệ các mặt kể cả trong nước và thế giới, tính lịch sử và tính thời đại. Hiểu rồi, có nhận thức toàn diện rồi, có tính chất chuyên sâu một vấn đề nhưng còn có khả năng phán đoán, phân tích, khả năng đề xuất giải pháp mà qua thực tế công tác rút ra. Từ đó đưa ra kiến nghị cả về đường lối chính sách, cả giải pháp để giải quyết vấn đề chung đặc biệt là lĩnh vực chuyên sâu mình phụ trách.
Chuyên gia không chỉ là người giỏi về lĩnh vực chuyên môn mà còn có khả năng đóng góp, phân tích, giải quyết vấn đề đặt trong mối quan hệ chung [Biên bản phỏng vấn sâu TS Cao Sỹ Kiêm – Phụ lục 1]. Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long thì nhấn mạnh, đã là chuyên gia mỗi người am hiểu một lĩnh vực nhất định, không có ai hiểu biết chuyên sâu về mọi mặt. Để phát huy được vai trò của mình thì mỗi chuyên gia phải có một lĩnh vực sâu, nếu cái gì cũng biết thì chẳng biết cái gì cả [Biên bản phỏng vấn sâu PGS.TS Ngô Trí Long – Phụ lục 1]. TS Nguyễn Minh Phong lưu ý đến trách nhiệm của chuyên gia: Chuyên gia hàm ý không chỉ là người am hiểu chuyên môn mà còn dám nói, dám chịu trách nhiệm về lời nói của mình cũng như về đa phần ý kiến của chuyên gia khá ngược với phát biểu chính thống [Biên bản phỏng vấn sâu TS Nguyễn Minh Phong – Phụ lục 1].
Như vậy, có thể hiểu, chuyên gia là người được đào tạo chuyên môn sâu, có kinh nghiệm thực hành, đầy đủ năng lực và kỹ năng. Chuyên gia tham gia gián tiếp hay trực tiếp các hoạt động trong một lĩnh vực cụ thể. Chuyên gia thường cho ra những lời nhận xét, ý kiến chuyên môn đáng tin tưởng để người khác tham khảo khi có những vấn đề liên quan đến lĩnh vực mà họ thông thạo. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên gia kinh tế là người được đào tạo chuyên sâu, có kinh nghiệm, kỹ năng, năng lực về một hoặc một số lĩnh vực kinh tế như tài chính, ngân hàng, bất động sản, kinh tế vĩ mô… Tác giả Bùi Bửu Hà trong Luận văn thạc sĩ “Thông tin chỉ dần đầu tư trên báo chí kinh tế Việt Nam” phân chia chuyên gia kinh tế thành hai loại là chuyên gia lý thuyết và chuyên gia thực tế.
Chuyên gia lý thuyết: Là các chuyên gia nghiên cứu chuyên sâu về các học thuyết đầu tư, kinh tế chuyên ngành, họ chủ yếu đưa ra các nguyên tắc hoặc tư vấn chỉ dẫn dựa trên nghiên cứu khảo sát của mình. Chuyên gia thực tế: Bên cạnh các chuyên gia kinh tế, nhà đầu tư-công chúng cũng rất quan tâm đến những người đầu tư thực tế, những người có thể không nắm chắc về lý thuyết nhưng có sự nhạy cảm về kinh tế dựa trên bản năng hoặc nghiên cứu quy luật lên xuống của thị trường để đưa ra quyết định đầu tư [23, tr.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế Theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt, vai trò dùng để nói về vị trí chức năng, nhiệm vụ mục đích của sự vật, sự việc, hiện tượng trong một hoàn cảnh, bối cảnh và mối quan hệ nào đó. Ví dụ : Vai trò của Đảng đối với sự phát triển đất nước, vai trò của tác phẩm văn học nào đó đối với sự nghiệp sáng tác văn học của tác giả. vai trò của từ đối với câu.
Vai trò cũng là từ được dùng để thể hiện tác dụng, chức năng của ai hoặc cái gì trong sự hoạt động, sự phát triển chung của một tập thể, một tổ chức. Như vậy, có thể thấy, vai trò được dùng khi muốn nói đến tác động, sức ảnh hưởng, đóng góp của ai, cái gì đối với sự vận động, phát triển của sự vật, sự việc, hiện tượng, với tập thể, tổ chức, cá nhân. Vai trò của chuyên gia kinh tế được thể hiện ở nhiều khía cạnh. Đối với đời sống kinh tế-xã hội nói chung, trước hết, chuyên gia kinh tế có đóng góp nổi bật ở khía cạnh chuyên môn.
Thông qua nghiên cứu của mình, chuyên gia bổ sung thêm kiến thức về lĩnh vực mà mình chuyên sâu. Nghiên cứu của 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyên gia là kết tinh công sức, trí tuệ, tâm huyết của người làm khoa học. Tri thức, kiến thức được chuyên gia chắt lọc, bổ sung, phát triển có ý nghĩa nhiều mặt đối với đời sống kinh tế-xã hội, không chỉ làm giàu thêm nguồn tri thức của dân tộc, của nhân loại mà còn có tác động hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế. Chuyên gia kinh tế là người thường xuyên theo dõi, nắm bắt thực tiễn, gắn kiến thức, kinh nghiệm của mình vào các vấn đề đang nảy sinh trong đời sống kinh tế để từ đó đưa ra những nhận định, đánh giá, khuyến nghị.
Theo TS Cao Sỹ Kiêm: Chuyên gia thường phát hiện khuynh hướng, quan sát thực tiễn, phân tích gắn vào chính sách, luật lệ, vào hoàn cảnh chung trong nước và thế giới. Thường thường đóng góp của chuyên gia ở khía cạnh đóng góp chính sách, phân tích những đúng sai của chính sách, tổng kết bài học thực hiện, rút ra kinh nghiệm và phán đoán tính hình sắp tới. Trong đó, có một phần đóng góp vào xây dựng chính sách, giải pháp. Đồng thời, cũng giúp cho các ngành chuyên môn, cơ quan lãnh đạo kể cả Đảng, Chính phủ, Quốc hội có thêm thông tin, tình hình thực tiễn [Biên bản phỏng vấn sâu TS Cao Sỹ Kiêm – Phụ lục 1].
Chia sẻ về quan điểm này TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh: Chuyên gia đúng nghĩa phải là người nêu được toàn cảnh thực trạng, lý giải được nguyên nhân, phát hiện vấn đề và đồng thời đề xuất giải pháp, như vậy mới thành tổng thể [Biên bản phỏng vấn sâu TS Nguyễn Minh Phong – Phụ lục 1]. Chuyên gia kinh tế là người có cái nhìn tương đối toàn diện, nêu được cả mặt tích cực và hạn chế trong mỗi hiện tượng, vấn đề. Chuyên gia sẽ tổng hợp, khái quát những yếu tố thành công, chưa thành công, những vấn đề còn đang cản trở để phát hiện, giúp cho cơ quan làm chính sách, cơ quan điều hành, quản lý có địa chỉ để giải quyết. Giúp khơi thông những ách tắc trong sản xuất, kinh doanh, những vấn đề tồn tại, vướng mắc trong các nội dung quy định của pháp luật, chính sách.
“Chuyên gia là những người nghiên cứu 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sâu, họ đứng bên ngoài nên nhìn sáng hơn, đầy đủ hơn, tham gia chuẩn xác, khách quan hơn” [Biên bản phỏng vấn sâu TS Cao Sỹ Kiêm – Phụ lục 1]. Nói đến vai trò của chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long khẳng định: Vai trò của chuyên gia trước một vấn đề phải phân tích mặt được, chưa được, mặt tốt, không tốt và hệ lụy của nó như thế nào. Thực tế hiện này trước một cơ chế, chính sách, một hiện tượng, vấn đề trong xã hội đang xảy ra thì chuyên gia phải phân tích tác dụng, những mặt thu được và chưa thu được. Ví dụ, một cơ chế chính sách ra đời chuyên gia phải cho xã hội biết được kết quả của nó thế nào, tác dụng phụ ra sao.
Tránh phân tích một chiều, “bám càng”, phục vụ cho một mục đích nào đó, một nhóm lợi ích nào đó. Một chiều là cực đoan, chỉ nói mặt tốt hoặc xấu chứ không nói tất cả [Biên bản phỏng vấn sâu PGS.TS Ngô Trí Long – Phụ lục 1]. Chuyên gia kinh tế với uy tín đã được khẳng định là người có tiếng nói trước công luận, dám nói và chịu trách nhiệm trước những phát ngôn của mình.