MỞ ĐẦU Với sự phát triển từng ngày của khoa học công nghệ và xã hội, những kiến thức sinh viên tiếp thu từ khi bƣớc vào trƣờng đến khi ra trƣờng đã có thể trở nên lạc hậu. Chính vì vậy việc đáp ứng nhu cầu học tập để ngƣời học có khả năng tự học, tự nghiên cứu hiện nay đang đƣợc nhiều trƣờng quan tâm. Trên thực tế ở các trƣờng đại học hiện nay, sinh viên vẫn rất thụ động trong việc tiếp thu và tích lũy kiến thức mà luôn phụ thuộc, dựa dẫm vào nội dung bài giảng của giảng viên. Sinh viên thƣờng ít đọc trƣớc bài ở nhà, việc tham gia thảo luận trên lớp còn hạn chế.
Học đại học là tự nghiên cứu, tự học, nhƣng nhiều sinh viên không làm chủ đƣợc vấn đề này. Khi làm thực hành thì sinh viên vẫn chỉ dừng lại ở việc bắt chƣớc và áp dụng một cách máy móc, kỹ năng giải quyết một vấn đề mới rất lúng túng và có thể không làm đƣợc do lý thuyết không lắm vững, còn khi học lý thuyết sinh viên luôn thấy khó khăn, dễ nản. Ngoài ra thói quen ngại phát biểu trong giờ học sẽ dẫn đến ngại phát biểu, ngại đƣa ra những quan điểm cá nhân của mình khi tiếp xúc với môi trƣờng làm việc thực tế. Nguyên nhân một phần do giảng viên có thể chƣa có phƣơng pháp tổ chức lớp học phù hợp, hoặc tổ chức thảo luận để lôi cuốn sinh viên, một phần do tính ỉ lại, lƣời vận động và suy nghĩ của sinh viên.
Do đó những buổi học trên lớp thƣờng diễn ra tẻ nhạt, thiếu sôi động. Gần đây các nhà giáo dục trên thế giới đã xây dựng một phƣơng pháp học tập mới đƣợc gọi tên là học tập đảo ngƣợc (flipped learning) giúp ngƣời học tăng tính tự chủ và kỹ năng tự học tốt hơn. Học tập đảo ngƣợc là nơi có sự kết hợp giữa các giờ lên lớp bình thƣờng với việc sử dụng các công cụ máy tính để hỗ trợ quá trình học. Để áp dụng thành công phƣơng pháp này, đòi hỏi cả ngƣời dạy và ngƣời học đều thay đổi thói quen dạy-học của mình, ngoài ra cần phải có một hệ thống để hỗ trợ quá trình học tập.
Đề tài này nằm trong hƣớng phân tích thiết kế và xây dựng hệ thống học tập để hỗ trợ ngƣời học cũng nhƣ giáo viên trong việc dạy và học. Đề tài đƣợc nghiên cứu dựa trên việc vận dụng quan điểm về dạy học nhƣ học thuyết kiến tạo, thuyết vi hành, học sáng tạo, học phân hóa, Mooc và phƣơng pháp giảng dạy học lấy học sinh làm trung tâm, học qua giải quyết vấn đề, học qua các dự án, học tập đảo ngƣợc. Cụ thể đề tài tập trung phân tích hệ thống học tập dựa theo phƣơng pháp hỗ trợ học tập đảo ngƣợc, áp dụng công TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 nghệ thông tin để xây dựng hệ thống hỗ trợ học tập cho cả ngƣời học và ngƣời dạy. Nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng và phần kết luận.
Chƣơng 1 giới thiệu thuyết kiến tạo và phƣơng pháp học tập đảo ngƣợc. Trong chƣơng này trình bày cơ sở khoa học nghiên cứu của đề tài dựa trên thuyết kiến tạo và mô hình học tập đảo ngƣợc. Chƣơng 2 phân tích thiết kế hệ thống. Qua khảo sát một số hệ thống học tập hiện nay và dựa trên những ƣu điểm của các hệ thống hiện tại, chƣơng này trình bày phần phân tích thiết kế hệ thống hỗ trợ học tập phù hợp cho môi trƣờng học tập khi áp dụng phƣơng pháp học tập đảo ngƣợc.
Hệ thống này cần có những yêu cầu cơ bản hỗ trợ học cho ngƣời học nhƣ xem tài liệu học, đánh giá qua quiz, điểm bài học, phản hồi của giáo viên, thảo luận qua diễn đàn, thông báo khi có các thay đổi của hệ thống. Chƣơng 3 xây dựng hệ thống. Chƣơng này trình bày về công nghệ sử dụng để xây dựng hệ thống và thực thi, cài đặt hệ thống. Cuối cùng, phần kết luận trình bày một số kết quả đạt đƣợc của luận văn và hƣớng nghiên cứu tiếp theo trong tƣơng lai.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 CHƢƠNG I: GIỚI THIỆU THUYẾT KIẾN TẠO 1.1 Lý thuyết kiến tạo (Constructivism) Khởi nguồn từ những khám phá của Jean Piaget về tri thức của con ngƣời là do con ngƣời tự tạo dựng dựa trên những thực nghiệm cá nhân chứ không phải tự nhiên mà có. Đây là một khám phá mở đƣờng trong ngành khoa học tâm lý học khiến những ngƣời làm việc liên quan đến nhận thức về tri thức nhƣ các nhà xã hội học, giáo dục học, hay các giảng viên có thể nhìn nhận lại về các thực tiễn hành động của mình. Thuyết kiến tạo là một học thuyết, một tri thức luận về sự nhận thức tri thức hay một định hƣớng giáo dục. Theo lý thuyết này, khi con ngƣời đối mặt với một vấn đề mới, con ngƣời sẽ sử dụng những ý tƣởng và kinh nghiệm có từ trƣớc để đối ứng.
Điều này có thể dẫn đến làm thay đổi điều mà con ngƣời tin tƣởng và loại bỏ chúng nếu không thích đáng. Tuy nhiên, trong bất cứ hoàn cảnh nào, theo bản năng con ngƣời sẽ đƣa ra những nghi vấn, khám phá và đánh giá cái mà con ngƣời biết đến hoặc đang tìm hiểu, đó chính là cách giúp con ngƣời trở thành những nhà kiến tạo tri thức cho chính bản thân. Kiến tạo là một lý thuyết về cách học, chúng ta học tập dựa trên sự tự kiến tạo tri thức thông qua sự trải nghiệm và tƣơng tác giữa kinh nghiệm với các ý tƣởng bên trong và bên ngoài của cá nhân. Thuyết kiến tạo là ở đó con ngƣời đi tìm câu trả lời cho câu hỏi “chúng ta học nhƣ thế nào?” [1][3].2 Bản chất của dạy học theo thuyết kiến tạo Theo Piaget, kiến thức phát triển theo một quy luật hết sức phức tạp trong cấu tạo và hoạt động dựa trên một nền tảng logic tự thân.
Vì vậy khi con ngƣời buông bỏ một lý thuyết hiện tại, một hệ thống niềm tin, cần nhiều sức lực hơn là chỉ đơn giản giới thiệu họ với một lý thuyết tốt hơn. Theo quan điểm của ông lối dẫn đến tri thức cao nhất là quá trình từ chi tiết đến tổng thể, từ bối cảnh cụ thể đến khái niệm tổng quát, từ có hỗ trợ bên ngoài đến quá trình tự vận hành bên trong. Dạy học không bao giờ có thể trực tiếp thay vào đó là để ngƣời học tự biên dịch cái họ nghe thấy, nhìn thấy bằng kiến thức và trải nghiệm. Kiến thức xây dựng đƣợc là do quá trình trải nghiệm và tƣơng tác với thế giới [3][12].
Vậy dạy và học là một quá trình hoạt động mà ở đó nhà trƣờng, bạn bè, thầy cô chỉ đóng vai trò là những ngƣời trợ giúp, hƣớng dẫn hay định hƣớng, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 ngƣời học phải tự mình khai phá, tiếp nhận tri thức và biến những tri thức đó trở thành tri thức của chính mình. Thuyết kiến tạo đƣợc xây dựng dựa trên cơ sở nhận thức duy vật; tức là nhận thức quá trình hoạt động thu nhận tri thức; bản chất của ý thức là tích cực, tự giác, sáng tạo theo nhu cầu biến đổi khách thể. Thực chất của tri thức là hình ảnh chủ quan của thế giới bên ngoài [1]. Về bản chất, theo Piaget, tiếp nhận tri thức đƣợc đánh giá qua ba yếu tố khả năng hoạt động trí tuệ trong thế giới thực, khả năng phân tách kiến thức từ gốc rễ, khả năng liên kết các tình huống.
Khả năng hoạt động trí tuệ trong thế giới thực tức là triển khai các hoạt động trong đầu thay vì thể hiện ra ngoài. Khi ngƣời học có thể chuyển những kiến thức và trải nghiệm vào thực tiễn tức là ngƣời học đã đƣợc tiếp nhận một phần tri thức. Việc chuyển thể này không phải do việc dạy trực tiếp từ giáo viên mà chính do bản thân ngƣời học [3][8]. Do đó khi ngƣời dạy truyền tải cho ngƣời học một khái niệm, mà ngƣời học chỉ thụ động tiếp nhận tức là ngƣời dạy đã không cho ngƣời học cơ hội để tự thân khám phá.
Khả năng phân tách kiến thức từ gốc rễ của kiến thức đó từ bối cảnh sử dụng và mục tiêu cá nhân. Kiến thức nhận đƣợc từ sự trải nghiệm qua việc tƣơng tác với con ngƣời khác và sự vật khác chứ không phải là thông tin đƣợc phân phát ở một đầu và tái sử dụng ở một đầu khác. Khả năng liên kết các tình huống tức là khái niệm không chỉ tồn tại độc lập mà là sự tổ hợp của nhiều các tri thức khác nhau. Qua các trải nghiệm và có đƣợc sự trợ giúp từ ngƣời dạy, ngƣời học có thể liên kết các tình huống hay liên kết các tri thức khác nhau để có chiều sâu hơn về tri thức đó.3 Mô hình học trải nghiệm của Kolb theo thuyết kiến tạo Dạy học theo quan điểm thuyết kiến tạo là giáo viên hƣớng dẫn học sinh tự khám phá ra tri thức, thực hiện nhiệm vụ học tập, từ đó kiến tạo tri thức cho bản thân.
Ngƣời học tự xây dựng kiến thức riêng của bản thân bằng cách kết hợp thông tin đã có với thông tin mới, nhờ vậy kiến thức mới trở nên có ý nghĩa cá nhân đối với ngƣời học. Sau đây là mô hình dạy học của Kolb theo lý thuyết kiến tạo [15]: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Mô hình học tập qua trải nghiệm của kolb [15]. Trong chu trình này, ngƣời học có thể khởi đầu từ bất kỳ bƣớc nào, nhƣng cần tuân thủ theo trình tự của chu trình. Tuy nhiên, ngƣời học nên bắt đầu từ việc dựa vào những kinh nghiệm (concrete experience) vốn có nhƣ ngƣời học có thể đã xem một số video trên Internet hoặc nghe bài giảng trên lớp hay đọc tài liệu nào đó, đôi khi là tự mình mò mẫm v.
Các yếu tố này sẽ tạo ra các kinh nghiệm cho ngƣời học tại thời điểm khởi đầu này. Tiếp theo ngƣời học cần suy ngẫm, đánh giá, phân tích (reflective observation) những kinh nghiệm đó để từ đó rút ra đƣợc định hƣớng cho quá trình tiếp theo. Từ những quan sát và đánh giá ngƣời học khái quát hóa các kinh nghiệm đã tìm hiểu đƣợc để hình thành các khái niệm (abstract conceptualisation). Khi ngƣời học đã khám phá những khái niệm tƣơng ứng thì tới lớp học sẽ có cơ hội để làm và áp dụng (active experimentation).
Ở đây họ đƣợc tƣơng tác với những ngƣời học khác, đƣợc sự hỗ trợ của giáo viên, nhận đƣợc feedback về những việc mình làm ngay lập tức. Đó là những điều kiện rất tốt cho sự tiến bộ.