CHƯƠNG 1 LÝ THUYẾT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ ỨNG DỤNG HỆ THỐNG ABC VÀO DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh và nhu cầu thông tin chi phí của doanh nghiệp. Tổng quan về môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh và những ảnh hưởng đến nhu cầu thông tin chi phí. - Tổng quan về môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh: Môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là tập hợp những điều kiện, những yếu tố bên ngoài và bên trong có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Những yếu tố cơ bản của môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh + Môi trường bên ngoài Môi trường vĩ mô Tự nhiên (Natural) : tác động rất lớn đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Về cơ bản thường tác động bất lợi đối với các hoạt động của doanh nghiệp như vấn đề tiếng ồn, ô nhiễm môi trường. Để chủ động đối phó với các tác động của yếu tố tự nhiên, các doanh nghiệp phải tính đến các yếu tố tự nhiên có liên quan thông qua các hoạt động phân tích, dự báo của bản thân doanh nghiệp và đánh giá của các cơ quan chuyên môn. Kinh tế (Economical): Bao gồm các yếu tố như tốc độ tăng trưởng và sự ổn định của nền kinh tế, sức mua, sự ổn định của giá cả, tiền tệ, lạm phát, tỷ giá hối đoái.tất cả các yếu tố này đều ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Những biến động của các yếu tố kinh tế có thể tạo ra cơ hội và cả những thách thức với doanh nghiệp. Để đảm bảo thành công của hoạt động doanh nghiệp trước biến động về kinh tế, các doanh nghiệp phải theo dõi, phân tích, dự báo biến động của từng yếu tố để đưa ra các giải pháp, các chính sách tương ứng trong từng thời điểm cụ thể nhằm tận dụng, khai thác những cơ hội, né tránh, giảm thiểu nguy cơ và đe dọa. Khi phân tích, dự báo sự biến động của các yếu tố kinh tế, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- để đưa ra kết luận đúng, các doanh nghiệp cần dựa vào 1 số căn cứ quan trọng: các số liệu tổng hợp của kì trước, các diễn biến thực tế của kì nghiên cứu,các dự báo của nhà kinh tế lớn. Kỹ thuật - Công nghệ (Technological): đây là nhân tố ảnh hưởng mạnh, trực tiếp đến doanh nghiệp.
Các yếu tố công nghệ thường biểu hiện như phương pháp sản xuất mới, kĩ thuật mới, vật liệu mới, thiết bị sản xuất, các bí quyết, các phát minh, phần mềm ứng dụng.Khi công nghệ phát triển, các doanh nghiệp có điều kiện ứng dụng các thành tựu của công nghệ để tạo ra sản phẩm, dịch vụ có chất lượng cao hơn nhằm phát triển kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy vậy, nó cũng mang lại cho doanh nghiệp nguy cơ tụt hậu, giảm năng lực cạnh tranh nếu doanh nghiệp không đổi mới công nghệ kịp thời. Văn hóa - Xã hội (Sociocal - Cultural): ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động quản trị và kinh doanh của một doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần phải phân tích các yếu tố văn hóa, xã hội nhằm nhận biết các cơ hội và nguy cơ có thể xảy ra.
Mỗi một sự thay đổi của các lực lượng văn hóa có thể tạo ra một ngành kinh doanh mới nhưng cũng có thể xóa đi một ngành kinh doanh. Môi trường vi mô Nhà cung cấp, Khách hàng Đối thủ cạnh tranh Đối thủ tiềm ẩn: chỉ một đối thủ có khả năng gia nhập và cạnh tranh trong một thị trường cụ thể song hiện tại chưa gia nhập. Sản phẩm thay thế: là sản phẩm có thể thay thế các loại sản phẩm khác tương đương về công dụng (hoặc tiêu thụ) khi có các điều kiện thay đổi. Sản phẩm thay thế có thể có chất lượng tốt hơn hoặc thấp hơn mặt hàng nó thay thế và đa số có mức giá rẻ hơn.
Thị trường lao động + Môi trường bên trong Môi trường bên trong bao gồm các nguồn lực về con người, tài chính, công nghệ, sản phẩm, giá, kênh phân phối, xúc tiến quảng cáo. của doanh nghiệp. Ngoài ra còn có văn hóa doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- - Những ảnh hưởng của môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh đến nhu cầu thông tin chi phí. Hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp luôn gắn liền với môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh và chính sự thay đổi môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh đã tác động trực tiếp và gián tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh và từ đó tác động đến sự hình thành, thay đổi nhu cầu thông tin chi phí.
Những ảnh hưởng của môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh ngày nay đến hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp được thể hiện rõ nét qua các khía cạnh sau : + Khoa học - kỹ thuật - công nghệ – quản lý thay đổi rất nhanh, nhất là sự phát triển và thâm nhập nhanh chóng của công nghệ thông tin vào nhiều lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh, xã hội; + Công nghệ sản xuất chế biến tự động hóa ngày càng cao và thay đổi rất nhanh; + Chủng loại sản phẩm chế tạo đa dạng, chu kỳ sống sản phẩm rút ngắn đáng kể; + Quy mô sản xuất thu hẹp theo từng ngành hàng, mã hàng, ít ổn định và khó được tái lập lại, thị trường cạnh tranh hẹp theo từng ngành hàng nhưng mở rộng phạm vi toàn cầu; + Quản lý chi phí trên tư duy chuỗi giá trị – thế giới phẳng – thế giới của liên kết, hợp tác để khai thác, tận dụng lợi thế thương mại – chi phí được xem xét cả quy trình sản xuất kinh doanh thống nhất và mối liên hệ của nó với xã hội; + Doanh nghiệp thường rơi vào tình trạng thụ động, phải chạy theo nhu cầu, thị hiếu của khách hàng, của thị trường, thị trường dẫn dắt, định hướng doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng chi phối đến nhu cầu, thay đổi nhu cầu thong tin chi phí và hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp. Nhu cầu thông tin chi phí và những tác động đến sự thay đổi hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp - Sự thay đổi môi trường kinh doanh đã đặt ra nhu cầu về thông tin chi phí như : + Nguyên nhân, nguồn gốc phát sinh chi phí để từ đó kịp thời, chủ động định hướng ứng phó với chi phí, định hướng đầu tư, liên kết đổi mới công nghệ, cải tiến tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -9- + Tính hữu ích, hiệu quả chi phí hoạt động trong thị trường để từ đó kịp thời, chủ động điều chỉnh chi phí thích hợp với nhu cầu khách hàng, thị trường, định hướng đầu tư, liên kết hoạt động doanh nghiệp theo sự thay đổi của khách hàng, thị trường. - Sự thay đổi về môi trường sản xuất kinh doanh dẫn đến sự thay đổi của hệ thống kế toán chi phí: + Cơ cấu chi phí thay đổi, tỷ trọng chi phí gián tiếp ngày cảng lớn, việc không phân bổ các chi phí này vào giá thành sản phẩm theo hệ thống kế toán chi phí truyền thống có thể dẫn tới những ngộ nhận về mức lợi tức của sản phẩm.
+ Công nghệ sản xuất chế biến tự động hóa ngày càng cao, phải có sự kết hợp nhiều gíai đoạn công nghệ, nhiều hoạt động.; Chu kỳ sống của sản phẩm trở nên ngắn hơn do tốc độ phát triển cuả công nghệ , Doanh nghiệp phải chạy theo nhu cầu, thị hiếu của khách hàng, của thị trường, vì vậy hệ thống kế toán chi phí truyền thống không thể cung cấp thông tin kịp thời và công ty không đủ thời gian điều chỉnh giá cả và chi phí. + Quản lý chi phí trên tư duy chuỗi giá trị– chi phí được xem xét cả quy trình sản xuất kinh doanh thống nhất và mối liên hệ của nó với xã hội; nhưng hiện nay hệ thống kế toán chi phí truyền thống lại vẫn được tiếp cận theo quan điểm chuyên môn hóa- theo phạm vi hẹp ở từng bộ phận nên không đáp ứng nhu cầu quản lý chi phí hiện tại. - Sự thay đổi nhu cầu thông tin chi phí đã dẫn đến sự thay đổi hệ thống kế toán chi phí, sự chuyển đổi từ hệ thống cổ điển đến hệ thống ABC do : + Các hệ thống kế toán chi phí cổ điển đã bộc lộ nhiều hạn chế, mâu thuẫn với nhu cầu thông tin cho quản trị chi phí trong thời đại mới. + Hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động không phải là một phát minh mới về phân bổ chi phí mà chính là nhận thức mới, tái lập lại phương pháp ghi nhận, phân bổ chi phí để nâng cao hơn nữa tính hữu ích thông tin chi phí cho quản trị – nhận thức, đo lường, tập hợp, phân bổ chi phí cho hoạt động, cho sản phẩm theo nguyên nhân gây nên chi phí để giúp nhà quản trị nhận biết tốt hơn nguồn gốc phát sinh chi phí, tính hữu ích và hiệu quả chi phí của hoạt động doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh hẹp ở từng ngành nhưng mở rộng toàn cầu và biến động nhanh chóng.
+ Phân bổ chi phí không là vấn đề mới trong kế toán quản trị nhưng phân bổ chi phí luôn cần được đổi mới để nâng cao tính hữu ích của thông tin chi phí. Tổng quan về hệ thống ABC 1. Khái quát về hệ thống ABC Hệ thống ABC được tiếp cận và nhận định dưới nhiều góc độ khác nhau. Ở góc độ quản trị, hệ thống ABC được xem như là một phương pháp kỹ thuật ước tính chi phí hoạt động, chi phí sản phẩm của doanh nghiệp theo từng hoạt động, ở góc độ kế toán, hệ thống ABC được xem như là một phương pháp kỹ thuật tập hợp, phân bổ, tính toán chi phí hoạt động, chi phí sản phẩm của doanh nghiệp dựa trên cơ sở hoạt động.
Dưới đây là một số tiếp cận và nhận định hệ thống ABC nhìn từ góc độ kế toán. - Theo Krumwiede và Roth (1997) hệ thống ABC là một hệ thống kế toán quản trị tập trung đo lường chi phí, các hoạt động, sản phẩm, khách hàng và các đối tượng chi phí. Hệ thống này phân bổ chi phí cho các đối tượng chi phí dựa trên số lượng hoạt động sử dụng bởi đối tượng chi phí đó.