## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng khoa học công nghệ 4.0, giáo dục và đào tạo được xem là quốc sách hàng đầu, đóng vai trò quyết định tương lai của mỗi dân tộc. Bộ môn Lịch sử trong trường phổ thông giữ vị trí quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử dân tộc, truyền thống văn hóa và phát triển năng lực nhận thức. Tuy nhiên, việc sử dụng di sản trong dạy học lịch sử tại các trường THPT tỉnh Cao Bằng, nơi có Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng với hơn 130 điểm di sản địa chất và hơn 200 di tích lịch sử văn hóa, vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đề xuất các biện pháp sử dụng di sản Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Cao Bằng, nâng cao nhận thức và phát huy giá trị di sản trong giáo dục lịch sử. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dạy học phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến hiện tại tại các trường THPT tỉnh Cao Bằng trong năm học 2018-2019 và 2019-2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, tăng cường trải nghiệm thực tế cho học sinh, góp phần phát triển năng lực và phẩm chất công dân, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử địa phương.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết giáo dục phát triển năng lực người học**: Nhấn mạnh việc học phải gắn liền với thực hành, trải nghiệm, giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ.
- **Lý thuyết sử dụng tài liệu trực quan trong dạy học lịch sử**: Di sản được xem là tài liệu trực quan đặc biệt, giúp học sinh hình thành biểu tượng, khái niệm về sự kiện lịch sử một cách chân thực và sinh động.
- **Mô hình giáo dục STEAM**: Tích hợp liên môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học trong dạy học, tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề.
- **Khái niệm di sản văn hóa và di sản địa chất**: Di sản bao gồm di sản vật thể và phi vật thể, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, là nguồn tư liệu quý giá trong giáo dục lịch sử.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Thu thập từ khảo sát thực trạng dạy học tại các trường THPT tỉnh Cao Bằng, phỏng vấn giáo viên và học sinh, phân tích tài liệu chương trình, sách giáo khoa lịch sử, tài liệu về Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng.
- **Phương pháp phân tích**: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích định tính và định lượng để đánh giá nhận thức, mức độ sử dụng di sản và hiệu quả dạy học.
- **Thực nghiệm sư phạm**: Kiểm chứng các biện pháp sử dụng di sản trong dạy học lịch sử tại một số trường THPT trong năm học 2018-2020.
- **Cỡ mẫu**: Khảo sát khoảng 32 giáo viên và hơn 200 học sinh tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
- **Lý do lựa chọn phương pháp**: Kết hợp nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn nhằm đảm bảo tính khoa học và khả thi của các giải pháp đề xuất.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Nhận thức của giáo viên về di sản**: 75% giáo viên hiểu di sản là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng, 53,1% nhận thức di sản là tài sản vật chất hoặc tinh thần do lịch sử để lại. Tuy nhiên, nhận thức còn phân tán, chưa thống nhất hoàn toàn.
- **Ý nghĩa sử dụng di sản trong dạy học**: 75% giáo viên cho rằng di sản tạo cơ hội cho học sinh thực hành và phát triển năng lực, 62,5% nhận thức chưa đầy đủ về vai trò đổi mới phương pháp dạy học qua di sản.
- **Mức độ sử dụng di sản**: 53,1% giáo viên thường khai thác tài liệu di sản trong bài học nội khóa, chỉ 7,5% thường tổ chức bài học thực địa, 9,4% tổ chức hoạt động trải nghiệm.
- **Phương pháp dạy học**: 90,5% giáo viên sử dụng thuyết trình, 93,8% dùng đàm thoại, 37,5% áp dụng dạy học theo dự án, 87,5% sử dụng CNTT trong dạy học.
- **Thuận lợi và khó khăn**: 90,6% giáo viên có năng lực đáp ứng đổi mới, 71,2% thiếu cơ sở vật chất, 96,7% cho rằng nội dung kiến thức dài so với thời gian, 53,1% thấy chương trình chưa phù hợp giữa lịch sử thế giới, dân tộc và địa phương.
- **Nhận thức học sinh**: 73,9% học sinh đánh giá lịch sử là môn học quan trọng giáo dục lòng yêu nước, 79,2% hứng thú với học tập ngoài thực địa, 78,2% thích học theo nhóm, nghiên cứu khoa học.

### Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy giáo viên và học sinh đều nhận thức rõ vai trò quan trọng của di sản trong dạy học lịch sử, đặc biệt trong việc phát triển năng lực và tạo hứng thú học tập. Tuy nhiên, việc áp dụng các hình thức dạy học đa dạng, đặc biệt là học tập thực địa và trải nghiệm còn hạn chế do khó khăn về cơ sở vật chất và thời gian.

So với các nghiên cứu trong và ngoài nước, việc sử dụng di sản trong dạy học là xu hướng tất yếu nhằm đổi mới phương pháp, tăng cường tính trực quan và thực tiễn. Việc tích hợp STEAM và ứng dụng CNTT được đánh giá cao nhưng chưa được triển khai rộng rãi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng các hình thức dạy học, bảng thống kê nhận thức giáo viên và học sinh, giúp minh họa rõ ràng các điểm mạnh và hạn chế trong thực tiễn.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên** về kỹ năng sử dụng di sản trong dạy học, đặc biệt là phương pháp dạy học tích cực, STEAM và ứng dụng CNTT, nhằm nâng tỷ lệ áp dụng các hình thức dạy học đa dạng lên ít nhất 70% trong 2 năm tới.
- **Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị** phục vụ dạy học thực địa và trải nghiệm tại các trường THPT, ưu tiên các trường có điều kiện tiếp cận Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng, hoàn thành trong vòng 3 năm.
- **Xây dựng và phát triển tài liệu, bài giảng điện tử** tích hợp di sản địa phương, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới, hỗ trợ giáo viên khai thác hiệu quả di sản trong dạy học, hoàn thành trong 1 năm.
- **Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế** tại di sản, kết hợp với các dự án nghiên cứu khoa học của học sinh nhằm phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện, triển khai thường xuyên hàng năm.
- **Phối hợp giữa Sở Giáo dục và Đào tạo với các cơ quan văn hóa, du lịch** để bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời hỗ trợ giáo dục di sản trong nhà trường, tạo môi trường học tập gắn liền thực tiễn.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Giáo viên lịch sử các trường THPT**: Nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng di sản trong dạy học, áp dụng các phương pháp đổi mới hiệu quả.
- **Nhà quản lý giáo dục**: Xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo và đầu tư cơ sở vật chất phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục địa phương.
- **Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Lịch sử và Giáo dục**: Tham khảo cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng di sản trong giáo dục lịch sử, phát triển đề tài nghiên cứu.
- **Các tổ chức, cơ quan quản lý di sản văn hóa, địa chất**: Hợp tác với ngành giáo dục để phát huy giá trị di sản trong giáo dục và phát triển bền vững.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao nên sử dụng di sản trong dạy học lịch sử?**  
Di sản giúp tăng tính trực quan, sinh động, tạo môi trường học tập thực tế, giúp học sinh hiểu sâu sắc và phát triển năng lực toàn diện.

2. **Các hình thức sử dụng di sản phổ biến là gì?**  
Khai thác tài liệu di sản trong bài học, tổ chức tham quan thực địa, hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm và học theo dự án.

3. **Khó khăn chính khi sử dụng di sản trong dạy học là gì?**  
Thiếu cơ sở vật chất, thời gian hạn chế, nội dung chương trình dài, và chưa đồng bộ giữa lịch sử thế giới, dân tộc và địa phương.

4. **Làm thế nào để giáo viên nâng cao kỹ năng sử dụng di sản?**  
Tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, học tập phương pháp dạy học tích cực, ứng dụng CNTT và STEAM.

5. **Di sản Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng có những giá trị gì nổi bật?**  
Bao gồm hơn 130 điểm di sản địa chất độc đáo, nhiều di tích lịch sử cách mạng quốc gia đặc biệt, đa dạng sinh học phong phú và giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

## Kết luận

- Di sản là nguồn tài liệu trực quan quý giá, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử và phát triển năng lực học sinh.  
- Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng có giá trị địa chất, lịch sử, văn hóa và đa dạng sinh học đặc sắc, phù hợp để khai thác trong giáo dục.  
- Thực trạng sử dụng di sản trong dạy học tại các trường THPT tỉnh Cao Bằng còn hạn chế do nhiều khó khăn về nhận thức, cơ sở vật chất và phương pháp.  
- Đề xuất các giải pháp đào tạo giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất, phát triển tài liệu và tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng di sản trong dạy học.  
- Khuyến khích các nhà quản lý, giáo viên và tổ chức liên quan phối hợp thực hiện để phát huy tối đa giá trị di sản trong giáo dục lịch sử địa phương.

Hành động tiếp theo: Triển khai các chương trình đào tạo và đầu tư cơ sở vật chất, đồng thời xây dựng tài liệu dạy học tích hợp di sản để nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử tại tỉnh Cao Bằng.