Luận án tiến sĩ tư tưởng hồ chí minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn và sự vận dụng vào việc giảng dạy lý luận chính trị ở việt nam hiện nay

Chuyên đề nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh: Thống nhất lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo

• Tác giả: Lê Thị Hồng Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS: Nguyễn Thế Nghĩa
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Sự Thống Nhất Giữa Lý Luận Và Thực Tiễn Trong Giảng Dạy Lý Luận Chính Trị Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TẠI CÁC TRƯỜNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Những vấn đề đặt ra trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 3.1.2. Những nhân tố tác động đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.3. Những yêu cầu cần đạt được trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị
• 3.1.4. Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.5. Những thành tựu đạt được trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị và nguyên nhân của nó
• 3.1.6. Những hạn chế và nguyên nhân trong vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong GDLLCT tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 3.2.1. Nhóm giải pháp về nhận thức
• 3.2.1.1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm các cấp uỷ, tổ chức đảng
• 3.2.1.2. Tăng cường sự quan tâm, vai trò lãnh đạo của nhà trường, khoa, bộ môn
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện
• 3.2.2.1. Giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
• 3.2.2.2. Giải pháp đổi mới nội dung, chương trình
• 3.2.2.3. Giải pháp về đổi mới phương pháp giảng dạy
• 3.2.3. Nhóm giải pháp về công tác quản lý, kiểm tra, đánh giá
• 3.2.3.1. Giải pháp đổi mới công tác quản lý học viên
• 3.2.3.2. Giải pháp đổi mới phương thức đánh giá kết quả học tập
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một trong những nội dung cốt lõi trong hệ thống lý luận của Người. Hồ Chí Minh khẳng định rằng lý luận không thể tách rời thực tiễn, và thực tiễn là cơ sở để hình thành lý luận. Ông nhấn mạnh rằng, "Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lý luận suông". Điều này cho thấy sự cần thiết phải kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn trong mọi hoạt động, đặc biệt là trong giảng dạy lý luận chính trị. Tư tưởng này không chỉ có giá trị lý luận mà còn mang tính thực tiễn cao, giúp định hướng cho các hoạt động giáo dục và đào tạo trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Cơ sở hình thành tư tưởng

Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử và xã hội Việt Nam vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Thời kỳ này, đất nước đang trong tình trạng bị đô hộ, và các phong trào yêu nước không đạt được kết quả như mong muốn. Hồ Chí Minh đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam. Ông nhận thức rõ rằng, để giải phóng dân tộc, cần phải có một hệ thống lý luận phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Tư tưởng này đã được hình thành từ những trải nghiệm thực tiễn của Người trong quá trình tìm kiếm con đường cứu nước.

1.2. Nội dung tư tưởng

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn bao gồm nhiều khía cạnh. Ông nhấn mạnh rằng lý luận phải được xây dựng trên cơ sở thực tiễn và phải phục vụ cho thực tiễn. Hồ Chí Minh cho rằng, "Lý luận hình thành và phát triển trên cơ sở thực tiễn, là sự khái quát kinh nghiệm thực tiễn". Điều này có nghĩa là lý luận không chỉ là những khái niệm trừu tượng mà phải gắn liền với thực tiễn cuộc sống. Tư tưởng này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc giảng dạy lý luận chính trị, giúp người học có thể áp dụng lý luận vào thực tiễn một cách hiệu quả.

II. Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy lý luận chính trị

Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều thành tựu nhưng cũng không ít hạn chế. Nhiều giảng viên đã nỗ lực áp dụng tư tưởng này vào chương trình giảng dạy, giúp học viên hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại tình trạng giảng dạy lý luận mang tính hình thức, chưa gắn kết chặt chẽ với thực tiễn. Một số giảng viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, thiếu sự đổi mới, dẫn đến việc học viên không thể áp dụng lý luận vào thực tiễn một cách hiệu quả.

2.1. Những thành tựu đạt được

Trong thời gian qua, nhiều trường chính trị đã có những bước tiến đáng kể trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giảng dạy lý luận chính trị. Các chương trình đào tạo đã được cập nhật, bổ sung nội dung phù hợp với thực tiễn. Giảng viên đã chú trọng đến việc kết hợp lý luận với thực tiễn, giúp học viên có cái nhìn toàn diện hơn về các vấn đề chính trị, xã hội. Điều này đã góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo ra những lớp cán bộ, đảng viên có năng lực, bản lĩnh chính trị vững vàng.

2.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng thực trạng giảng dạy lý luận chính trị vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều giảng viên chưa thực sự nắm vững tư tưởng Hồ Chí Minh, dẫn đến việc giảng dạy chưa đạt hiệu quả cao. Phương pháp giảng dạy còn nặng về lý thuyết, thiếu sự tương tác và thực hành. Hơn nữa, nội dung chương trình chưa được đổi mới kịp thời, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Những hạn chế này cần được khắc phục để nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị trong thời gian tới.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị

Để nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng về vai trò của giảng dạy lý luận chính trị. Các cấp ủy cần quan tâm, tạo điều kiện cho giảng viên trong việc đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy. Thứ hai, cần xây dựng đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, có khả năng kết hợp lý luận với thực tiễn. Cuối cùng, cần thường xuyên tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao chất lượng giảng dạy.

3.1. Nhóm giải pháp về nhận thức

Giải pháp đầu tiên là nâng cao nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng về tầm quan trọng của giảng dạy lý luận chính trị. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo để các cán bộ, đảng viên hiểu rõ hơn về tư tưởng Hồ Chí Minh và sự cần thiết phải kết hợp lý luận với thực tiễn trong giảng dạy. Việc nâng cao nhận thức sẽ tạo ra sự đồng thuận và quyết tâm trong việc thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị.

3.2. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện

Giải pháp thứ hai là tăng cường sự quan tâm, vai trò lãnh đạo của nhà trường, khoa, bộ môn trong việc đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy. Cần xây dựng chương trình giảng dạy linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của học viên. Đồng thời, cần tổ chức các hoạt động ngoại khóa, thực tế để học viên có cơ hội áp dụng lý luận vào thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn và sự vận dụng vào việc giảng dạy lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Lê Thị Hồng Hà là luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số: 9229002), được bảo vệ tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam vào năm 2020 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thế Nghĩa.

Về tính cấp thiết, sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, trong đó thực tiễn đóng vai trò là cơ sở, động lực, mục đích của lý luận và là tiêu chuẩn kiểm tra chân lý, còn lý luận giữ vai trò soi đường, chỉ đạo hoạt động thực tiễn. Kế thừa và phát triển sáng tạo nguyên lý này, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lý luận suông". Trong công tác giáo dục lý luận chính trị (GDLLCT) cho cán bộ, đảng viên, Người xác định mục tiêu căn bản: "Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự Đoàn thể, phụng sự giai cấp và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại" – một triết lý có sự tương đồng sâu sắc với khuyến nghị giáo dục thế kỷ XXI của UNESCO năm 1996 ("Learning to know, learning to work, learning to live together and learning to be").

Khoảng trống nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn công tác GDLLCT tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay còn bộc lộ nhiều hạn chế như: tính hình thức, bệnh thành tích, giáo điều, nội dung chương trình chậm cập nhật thực tiễn và phương pháp giảng dạy nặng về truyền đạt một chiều (đúng như nhận định tại Nghị quyết số 32-NQ/TW ngày 26/5/2014 của Bộ Chính trị). Bên cạnh đó, bối cảnh các thế lực thù địch tăng cường chiến lược "diễn biến hòa bình", cùng tình trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên suy thoái tư tưởng chính trị, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", đặt ra yêu cầu cấp bách phải làm rõ cơ sở lý luận và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng GDLLCT trên cơ sở quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.

Thông tin tổng quan	Nội dung chi tiết
Tên đề tài	Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn và sự vận dụng vào việc giảng dạy lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay
Tác giả & Người hướng dẫn	Tác giả: NCS. Lê Thị Hồng Hà; Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thế Nghĩa
Chuyên ngành & Cơ sở đào tạo	CNDVBC & CNDVLS (Mã số: 9229002); Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (2020)
Đối tượng nghiên cứu	Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn và sự vận dụng tư tưởng này trong việc GDLLCT tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
Phạm vi nghiên cứu	Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ lý luận - thực tiễn trong GDLLCT; thực trạng và giải pháp vận dụng tại các trường chính trị cấp tỉnh, thành phố ở Việt Nam hiện nay
Phương pháp tiếp cận	Nghiên cứu định tính, phương pháp luận CNDVBC & CNDVLS (logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, so sánh - đối chiếu)

Mục đích nghiên cứu: Làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng trên trong GDLLCT, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Thu thập, hệ thống hóa các công trình khoa học liên quan đến đề tài; phân tích, đánh giá những công trình này theo những nội dung cụ thể của đề tài, kế thừa những quan điểm hợp lý, phù hợp với hướng nghiên cứu của đề tài.
2. Phân tích và làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, đặc biệt là trong GDLLCT.
3. Phân tích thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong GDLLCT tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay.
4. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT theo tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan và phân loại hệ thống tài liệu nghiên cứu trong nước thành 3 nhóm hướng nghiên cứu chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn:

• Giáo sư Trần Văn Giàu (1996) với bộ công trình 3 tập Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng tháng Tám, phân tích sự thất bại của hệ ý thức phong kiến và tư sản trước nhiệm vụ lịch sử, chứng minh sự ra đời của tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn cách mạng Việt Nam.
• Trương Văn Chung và Doãn Chính (chủ biên, 2005) trong Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX làm rõ quá trình Nguyễn Ái Quốc vượt qua giới hạn của các phong trào tiền bối để tìm ra con đường cách mạng vô sản.
• Phạm Ngọc Anh (chủ biên, 2009) trong Triết lý phát triển Hồ Chí Minh – giá trị lý luận và thực tiễn và Mạch Quang Thắng (chủ biên, 2010) trong Nhân cách Hồ Chí Minh cùng bài viết "Tư tưởng Hồ Chí Minh – Dòng chảy tiếp nối chủ nghĩa Mác – Lênin" (2020) làm rõ năng lực tổng kết thực tiễn và 5 điểm tiếp nối chủ nghĩa Mác – Lênin.
• Các công trình chuyên sâu về triết học của Lê Hữu Nghĩa (chủ biên, 2000), Nguyễn Đức Đạt (2005), Trần Văn Phòng và Hoàng Anh (2015), Trần Nhâm (2015), cùng các bài báo của Lương Gia Ban (2004), Hoàng Chí Bảo (2003), Bùi Đình Phong (2003), Nguyễn Văn Thạo (2020) đã phân tích khái niệm lý luận, thực tiễn và mối quan hệ biện chứng giữa chúng trong trước tác của Hồ Chí Minh.

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu về thực trạng vận dụng trong GDLLCT:

• Nguyễn Văn Thắng (2001) nghiên cứu GDLLCT cho cán bộ cơ sở trong quân đội; Kỷ yếu hội thảo của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2002) về công tác tư tưởng, lý luận; các công trình của Đào Duy Tùng (1985), Trần Trọng Tân (1995), Đào Duy Quát (chủ biên, 2001) về các bài học bám sát thực tiễn trong công tác tư tưởng.
• Các tài liệu tổng kết thực tiễn: Sách Luận cứ phê phán các quan điểm sai trái, thù địch của Hội đồng Lý luận Trung ương (2014); Báo cáo tổng kết – một số vấn đề lý luận – thực tiễn qua 30 năm đổi mới (1986-2016) của Ban Chấp hành Trung ương (2015); sách của Vũ Ngọc Am (2003), Trần Thị Anh Đào (chủ biên, 2010), Trung tâm LLCT - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2014).
• Nguyễn Văn Thắng, Trần Tuyết Minh, Bùi Thị Ngọc Trang, Nguyễn Thanh Thuyên (đồng chủ biên, 2019) với cuốn sách hội thảo gồm 52 bài viết về Nâng cao chất lượng đào tạo Trung cấp lý luận chính trị - hành chánh ở các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay.

Nhóm 3: Các công trình nghiên cứu về giải pháp nâng cao chất lượng GDLLCT:

• Luận án của Lương Ngọc Vĩnh (2012), Lê Hanh Thông (2003), Nguyễn Đình Trãi (2001), Vũ Thanh Bình (2012); sách chuyên khảo của Nguyễn Duy Bắc (2004), Phạm Huy Kỳ (2010); Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2016) tập hợp 80 bài viết (tiêu biểu như tham luận của GS. Hoàng Chí Bảo, PGS. Nguyễn Thế Nghĩa, PGS. Đinh Ngọc Thạch, PGS. Đặng Hữu Toàn, PGS. Trần Thị Anh Đào).

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết: Các công trình đã công bố chủ yếu phân tích quan điểm chung về mối quan hệ lý luận – thực tiễn hoặc khảo sát GDLLCT trong khối trường đại học, học viện quân sự hoặc cấp xã. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong GDLLCT gắn trực tiếp với việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ở Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và hệ thống khái niệm:

• Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin (đặc biệt là nguyên lý về vai trò của thực tiễn và lý luận, học thuyết về Đảng kiểu mới của V.I. Lênin), tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng, đào tạo lý luận chính trị (trọng tâm là Nghị quyết 32-NQ/TW).
• Khái niệm lý luận: Được định nghĩa theo tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947) và Bài nói chuyện tại Trường Nguyễn Ái Quốc (1957) của Hồ Chí Minh: Lý luận là sự tổng kết kinh nghiệm thực tế trong lịch sử và các cuộc đấu tranh, tổng hợp tri thức tự nhiên và xã hội, phải được đem chứng minh trong thực tế mới là lý luận chân chính.
• Khái niệm thực tiễn và thực tế: Luận án phân tích cách tiếp cận của Hồ Chí Minh khi Người sử dụng thuật ngữ "thực tế" (bao gồm mâu thuẫn cần giải quyết, đường lối chính sách, kinh nghiệm cá nhân, vấn đề trong nước và thế giới) thay cho thuật ngữ triết học "thực tiễn" nhằm giúp cán bộ, đảng viên xuất thân từ nông dân dễ hiểu, dễ tiếp thu và dễ vận dụng.

Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp logic – lịch sử: Phương pháp chủ yếu, được dùng để phân tích bối cảnh lịch sử - xã hội Việt Nam và thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, quá trình Hồ Chí Minh khảo nghiệm thực tiễn, tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, hình thành tư tưởng và vận dụng vào từng giai đoạn cách mạng cũng như GDLLCT hiện nay.
• Phương pháp phân tích – tổng hợp: Áp dụng trong xử lý tài liệu lý luận, đánh giá thực trạng công tác giảng dạy tại các trường chính trị, kế thừa các luận điểm khoa học từ các công trình nghiên cứu trước.
• Phương pháp so sánh – đối chiếu: Sử dụng nhằm làm sáng tỏ những sáng tạo của Hồ Chí Minh so với triết học Mác – Lênin kinh điển và đối chiếu đặc thù của đối tượng học viên trường chính trị với các đối tượng khác.

Nguồn tư liệu: Nguồn tư liệu của luận án bao gồm Toàn tập Hồ Chí Minh, các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăng-ghen, V.I. Lênin, các văn kiện Đại hội và Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam, báo cáo tổng kết 30 năm đổi mới, các kỷ yếu hội thảo khoa học và các bài báo khoa học chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa và đánh giá toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước theo 3 nhóm vấn đề: (1) Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; (2) Thực trạng vận dụng tư tưởng này trong GDLLCT; (3) Các giải pháp nâng cao chất lượng GDLLCT. Tác giả chỉ ra rằng các công trình đã cung cấp khối lượng tri thức phong phú nhưng chưa đi sâu phân tích có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong GDLLCT tại hệ thống các trường chính trị cấp tỉnh. Điều này khẳng định tính độc lập và định vị rõ nhiệm vụ khoa học mà luận án cần thực hiện.

Chương 2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Chương 2 luận giải toàn diện 3 nội dung lớn:

1. Cơ sở hình thành:
   • Cơ sở thực tiễn: Bối cảnh xã hội Việt Nam thuộc địa nửa phong kiến với chính sách khai thác thuộc địa, bóc lột của thực dân Pháp; sự thất bại của các phong trào yêu nước theo ý thức hệ phong kiến (phong trào Cần Vương) và tư sản (Đông Du, Duy Tân, Việt Nam Quang phục Hội); bối cảnh quốc tế thời kỳ chủ nghĩa đế quốc và thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga (1917) mở ra thời đại quá độ lên CNXH.
   • Cơ sở lý luận: Việc Hồ Chí Minh tiếp thu thế giới quan, phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin và học thuyết về Đảng kiểu mới của V.I. Lênin, gắn kết tinh thần yêu nước với lý tưởng cộng sản.
   • Nhân tố chủ quan: Trải nghiệm thực tiễn phong phú qua gần 30 quốc gia trên 4 châu lục, phong cách tư duy biện chứng, độc lập, tự chủ và năng lực tổng kết thực tiễn sắc bén.
2. Nội dung tư tưởng về thống nhất lý luận và thực tiễn: Luận giải các phạm trù lý luận, thực tiễn/thực tế; vai trò quyết định của thực tiễn đối với lý luận và sự tác động trở lại của lý luận đối với thực tiễn; kiên quyết phê phán bệnh giáo điều và bệnh kinh nghiệm.
3. Tư tưởng về thống nhất lý luận và thực tiễn trong GDLLCT: Làm rõ quan niệm về GDLLCT; xác định mục tiêu học tập ("học để làm việc, làm người, làm cán bộ..."); nội dung phải toàn diện giữa tri thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn; phương pháp phải chống lối dạy "nhồi sọ", lý luận suông; yêu cầu chuẩn mực và kinh nghiệm đối với đội ngũ giảng viên.

Chương 3. Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 tập trung phân tích thực tiễn tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:

1. Những vấn đề đặt ra: Hệ thống hóa các khái niệm; phân tích tác động của quá trình đổi mới kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế, cuộc cách mạng khoa học công nghệ, yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ cán bộ và nhiệm vụ phòng, chống "diễn biến hòa bình", "tự diễn biến", "tự chuyển hóa"; xác định các yêu cầu bảo đảm tính đảng, tính khoa học và tính thực tiễn trong giảng dạy.
2. Thực trạng vận dụng:
   • Thành tựu: Cấp ủy các cấp và ban giám hiệu nhà trường đã nâng cao nhận thức về vị trí của GDLLCT; nội dung chương trình đào tạo Trung cấp LLCT được chuẩn hóa và cập nhật; đội ngũ giảng viên được đào tạo nâng cao trình độ; phương pháp giảng dạy có bước chuyển biến tích cực.
   • Hạn chế và nguyên nhân: Nội dung chương trình ở một số phần còn trùng lặp, tính thực tiễn chưa cao; phương pháp giảng dạy ở nhiều nơi vẫn nặng về thuyết trình một chiều, chưa phát huy tính chủ động của học viên; hoạt động nghiên cứu thực tế của giảng viên và học viên còn mang tính hình thức; phương thức đánh giá kết quả học tập chưa phản ánh thực chất năng lực vận dụng thực tiễn của học viên.

Chương 4. Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện gồm 3 nhóm:

1. Nhóm giải pháp về nhận thức: Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng đối với công tác đào tạo lý luận; tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo chuyên môn của ban giám hiệu nhà trường, khoa và bộ môn.
2. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện:
   • Xây dựng, chuẩn hóa đội ngũ giảng viên LLCT vững vàng bản lĩnh chính trị, sâu sắc lý luận và có vốn sống thực tiễn phong phú; thực hiện định kỳ chế độ đi nghiên cứu thực tế tại cơ sở.
   • Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng giảm tải lý thuyết trừu tượng, tăng cường nội dung giải quyết các vấn đề thực tiễn của địa phương, đất nước.
   • Đổi mới phương pháp giảng dạy: kết hợp phương pháp thuyết trình với thảo luận nhóm, giải quyết tình huống thực tế (case study), phát huy tính tích cực của học viên.
3. Nhóm giải pháp về công tác quản lý, kiểm tra, đánh giá: Đổi mới công tác quản lý học viên nhằm khắc phục bệnh thành tích và động cơ học tập vì bằng cấp; đổi mới phương thức thi, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập gắn với năng lực phân tích, giải quyết các vấn đề thực tiễn của cán bộ, đảng viên.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn bao gồm:

• Về mặt lý luận: Phân tích, khái quát và hệ thống hóa một cách toàn diện nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, đặc biệt là việc chỉ ra tính đặc thù và yêu cầu của nguyên tắc này trong hoạt động GDLLCT cho đội ngũ cán bộ, đảng viên.
• Về mặt thực tiễn: Đánh giá khách quan, có căn cứ khoa học về thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong GDLLCT tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay, chỉ rõ thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.
• Về mặt giải pháp: Xây dựng hệ thống 3 nhóm giải pháp chủ yếu (về nhận thức, tổ chức thực hiện, quản lý - kiểm tra - đánh giá) có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT theo nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn tại các trường chính trị cấp tỉnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát phạm vi hoạt động GDLLCT tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (chủ yếu gắn với hệ đào tạo Trung cấp lý luận chính trị - hành chính); chưa mở rộng khảo sát so sánh tại hệ thống các trường đại học, cao đẳng hoặc các học viện đào tạo chuyên ngành khác trên phạm vi toàn quốc.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu việc vận dụng nguyên tắc thống nhất lý luận và thực tiễn trong đào tạo Cao cấp lý luận chính trị hoặc trong việc giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong hệ thống giáo dục đại học quốc dân thời kỳ chuyển đổi số.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Triết học (CNDVBC & CNDVLS), Tư tưởng Hồ Chí Minh và Xây dựng Đảng.
  • Ban giám hiệu, cán bộ quản lý đào tạo và đội ngũ giảng viên tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện.
  • Cán bộ làm công tác tuyên giáo, tham mưu hoạch định chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các cấp ủy Đảng.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao: Chương 2 cung cấp hệ thống luận cứ lý luận chuẩn xác về quan điểm lý luận - thực tiễn của Hồ Chí Minh; Chương 4 cung cấp hệ thống giải pháp thiết thực về đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá học viên trường chính trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, thế nào là một "lý luận chân chính"? Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Hồ Chí Minh khẳng định: "Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận. Rồi đem nó chứng minh với thực tế. Đó là lý luận chân chính".

2. Vì sao Hồ Chí Minh thường sử dụng khái niệm "thực tế" thay vì thuật ngữ triết học "thực tiễn"? Theo phân tích trong luận án, phần lớn cán bộ, đảng viên thời kỳ đầu xuất thân từ nông dân, trình độ học vấn còn hạn chế, chưa quen với các thuật ngữ triết học trừu tượng. Việc sử dụng khái niệm "thực tế" (vấn đề cần giải quyết, công việc hàng ngày, đường lối chính sách, kinh nghiệm công tác) giúp người học dễ hiểu, dễ nhớ và thuận tiện cho việc tuyên truyền, áp dụng.

3. Mục đích tối cao của việc học tập lý luận chính trị theo Hồ Chí Minh là gì? Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Chúng ta học tập lý luận là cốt để áp dụng vào thực tế", nhằm nâng cao nhận thức, sửa chữa tư tưởng, tu dưỡng đạo đức cách mạng, hoàn thành nhiệm vụ được giao; học không phải để "lòe người ta" hay đem ra "mặc cả với Đảng".

4. Đâu là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hạn chế trong công tác GDLLCT tại các trường chính trị hiện nay? Nguyên nhân gồm: nhận thức của một số cấp ủy và người học chưa đầy đủ; nội dung chương trình chậm đổi mới, còn trùng lặp; phương pháp giảng dạy của một bộ phận giảng viên chậm đổi mới, nặng về truyền đạt kiến thức thụ động; công tác tổ chức nghiên cứu thực tế và đánh giá kết quả học tập còn mang tính hình thức.

Kết luận

Luận án của tác giả Lê Thị Hồng Hà là công trình nghiên cứu chuyên ngành Triết học (CNDVBC & CNDVLS), hệ thống hóa cơ sở hình thành và nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong công tác GDLLCT. Luận án đã phản ánh thực trạng đào tạo tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, chỉ ra cả thành tựu lẫn hạn chế trong việc gắn kết lý luận với thực tiễn. Hệ thống 3 nhóm giải pháp được đề xuất trong luận án mang tính khả thi, cung cấp tài liệu tham khảo khoa học cho công tác nghiên cứu lý luận và đổi mới hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên ở Việt Nam hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII (1991), Đảng ta đã khẳng định: Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động. Tư tưởng Hồ Chí Minh được các nhà khoa học nghiên cứu một cách công phu, có hệ thống trên nhiều lĩnh vực như: triết học, chính trị, văn hoá, đạo đức, giáo dục, ngoại giao.

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn có các công trình tiêu biểu như sau: Giáo sư Trần Văn Giàu đã dày công nghiên cứu sự phát triển của tư tưởng Việt Nam (Nxb Thành phố Hồ Chí Minh phát hành năm 1996), với ba tập gồm: tập 1, Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng tháng Tám: Hệ ý thức phong kiến và sự thất bại của nó trước các nhiệm vụ lịch sử; tập 2, Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng tháng Tám: Hệ ý thức tư sản và sự bất lực của nó trước các nhiệm vụ lịch sử; tập 3, Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng tháng Tám: Thành công của chủ nghĩa Mác –Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là công trình nghiên cứu công phu về sự phát triển tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng Tám. Từ việc phân tích bối cảnh lịch sử - xã hội Việt Nam những năm cuối thế kỷ XIX, tác giả đã chứng minh rằng, hệ tư tưởng phong kiến thất bại trước nhiệm vụ lịch sử là tất yếu. Tư tưởng phong kiến đã rất lạc hậu so với thời đại.

Hệ tư tưởng tư sản cũng trở nên bất lực trước yêu cầu mới của lịch sử, đã không thể dẫn dắt dân tộc Việt Nam đi đến mục tiêu độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đã soi đường cho cách mạng Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của công trình này đã chứng minh tư tưởng Hồ Chí Minh ra đời là để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn cách mạng 8 luan an Việt Nam. Đây là nguồn tài liệu quí để chúng tôi tham khảo, kế thừa.

Điều đó cho thấy, cơ sở quan trọng hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là từ bối cảnh xã hội Việt Nam những năm cuối thế kỷ XIX, từ những trải nghiệm trong quá trình tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh, đặc biệt là sự kế thừa, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam. Tác giả Trương Văn Chung và Doãn Chính (chủ biên): Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005). Đây là công trình tập trung phân tích bối cảnh lịch sử, các điều kiện khách quan và chủ quan tác động đến xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Từ đó, các tác giả đã đi đến lý giải một cách rõ ràng nhất những chuyển biến tư tưởng có ý nghĩa canh tân, thúc đẩy lịch sử và cả những hạn chế của lịch sử các phong trào yêu nước như Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, vận động Duy Tân, Việt Nam Quang phục Hội… Đặc biệt, các tác giả đã chứng minh: Trên cơ sở nắm vững xu thế thời đại, vượt qua tầm nhìn hạn chế và từ những bài học thất bại của các bậc tiền bối yêu nước đương thời, Nguyễn Ái Quốc đã xác định con đường đúng đắn, phù hợp cho dân tộc Việt Nam, đưa cách mạng nước ta giành thắng lợi.

Sự kết hợp giữa chủ nghĩa yêu nước với tinh hoa văn hoá nhân loại, sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện Việt Nam là cơ sở quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là tài liệu có giá trị, chúng tôi sẽ kế thừa trong quá trình phân tích cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Tác giả Phạm Ngọc Anh (chủ biên): Triết lý phát triển Hồ Chí Minh – giá trị lý luận và thực tiễn (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009). Các tác giả đã phân tích nguồn gốc hình thành triết lý phát triển Hồ Chí Minh, một trong những nguồn gốc quan trọng là giá trị hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh.

Về nội dung của triết lý phát triển Hồ Chí Minh, cuốn sách tập trung phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về mục tiêu và con đường phát triển của xã hội Việt Nam; về mô thức phát triển đất nước trong triết lý phát triển Hồ Chí Minh; về động lực và các nguồn lực phát triển dân tộc theo triết lý phát triển 9 luan an Hồ Chí Minh… Kết quả nghiên cứu của công trình cho chúng ta thấy rằng: cơ sở quan trọng hình thành triết lý Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nói riêng từ chính quá trình trải nghiệm thực tiễn, từ nhân tố chủ quan của bản thân Hồ Chí Minh: với phong cách tư duy khoa học và cách mạng; độc lập, tự chủ, sáng tạo, đặc biệt là năng lực tổng kết thực tiễn. Tác giả Mạch Quang Thắng (chủ biên): Nhân cách Hồ Chí Minh (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010). Các tác giả đã chứng minh, Hồ Chí Minh có một nhân cách cao đẹp, vĩ đại, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong quá trình phát triển của nhân loại thế kỷ XX, góp phần làm phong phú thêm những giá trị chung của loài người. Qua đó, các tác giả đã làm rõ các nhân tố khách quan và chủ quan tác động đến sự hình thành, phát triển, hoàn thiện nhân cách Hồ Chí Minh như: nhân tố gia đình, quê hương, nhân tố truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam, nhân tố thời đại, phẩm chất cá nhân con người Hồ Chí Minh.

Cùng tác giả Mạch Quang Thắng với bài viết: Tư tưởng Hồ Chí Minh – Dòng chảy tiếp nối chủ nghĩa Mác – Lênin (Tạp chí Lý luận chính trị, số 07/2020), đã chỉ ra rằng: Tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện sự tiếp nối lý luận của học thuyết Mác – Lênin ở nhiều điểm. Trong đó, năm điểm chính là: Về mục tiêu và con đường phát triển của dân tộc Việt Nam; đối với cách mạng giải phóng dân tộc; đối với vấn đề Đảng Cộng sản cầm quyền; vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền; về xây dựng CNXH. Những tư liệu này cung cấp thêm những luận cứ để chúng tôi phân tích, làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Mặc dù không có công trình nào đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nhưng khi nghiên cứu tư tưởng triết học của Hồ Chí Minh, các tác giả đã dành một phần để nghiên cứu vấn đề này.

Tác giả Lê Hữu Nghĩa (Chủ biên): Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh (Nxb Lao động, Hà Nội, 2000); Tác giả Nguyễn Đức Đạt: Tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005); Tác giả Trần Văn Phòng và Hoàng Anh: Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh - một số vấn đề cơ bản (Nxb 10 luan an Chính trị quốc gia - Sự Thật, Hà Nội, 2015); Tác giả Trần Nhâm: Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng thiên tài (Nxb Chính trị quốc gia - Sự Thật, Hà Nội, 2015). Các công trình trên đã tập trung nghiên cứu, phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về khái niệm lý luận, thực tiễn; mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn. Các tác giả cũng thống nhất quan điểm: tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là kết quả của sự nghiên cứu, tiếp thu lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, nhưng điểm nổi bật là những lý luận ấy được Hồ Chí Minh diễn đạt dưới hình thức đơn giản, dễ hiểu, thực tế, nhưng lại hết sức sâu sắc, tinh tế, tạo nên một hệ thống lý luận vừa khoa học, vừa thiết thực. Khi luận giải quan điểm của Hồ Chí Minh về lý luận, các tác giả đều đi đến nhận định rằng, khi bàn về khái niệm lý luận, Hồ Chí Minh đã thể hiện rất rõ quan điểm biện chứng, đặt trong mối quan hệ với thực tiễn.

Lý luận là sự tổng kết kinh nghiệm thực tiễn mà thành, nhưng lý luận chân chính là lý luận phải được chứng minh trong thực tế. Chúng tôi tán thành với những nhận định này. Điều này thể hiện rõ nhất trong quan điểm của Hồ Chí Minh về lý luận, thể hiện trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc: “Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận. Rồi đem nó chứng minh với thực tế.

Đó là lý luận chân chính” [75, tr.273] và thể hiện trong Bài nói chuyện tại Trường Nguyễn Ái Quốc vào năm 1957: “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [81, tr. Về khái niệm thực tiễn trong tư tưởng Hồ Chí Minh, các tác giả đã chỉ ra rằng, Hồ Chí Minh thường dùng khái niệm thực tế thay cho thực tiễn. Mặc dù hai khái niệm này có nội hàm khác nhau. Thực tế rộng hơn thực tiễn.

Hồ Chí Minh tiếp cận khái niệm thực tiễn đúng như quan điểm của triết học Mác – Lênin – là toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội. Với khái niệm thực tế, được Hồ Chí Minh lý giải: “Thực tế là các vấn đề mình phải giải quyết, là mâu thuẫn của sự vật. Chúng ta là những người cán bộ cách mạng, thực tế của chúng ta là 11 luan an những vấn đề mà cách mạng đề ra cho chúng ta giải quyết. Thực tế bao gồm rất rộng.

Nó bao gồm kinh nghiệm công tác và tư tưởng của cá nhân, chính sách và đường lối của Đảng, kinh nghiệm lịch sử của Đảng cho đến các vấn đề trong nước và trên thế giới” [81, tr.