Tổng quan về giáo trình

Hệ thống câu hỏi ôn tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài liệu học tập và tham khảo học thuật do nhóm giảng viên Khoa Lí luận chính trị - Giáo dục công dân thuộc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội biên soạn, với TS. Dương Văn Khoa làm chủ biên cùng các đồng tác giả: Phan Thị Lệ Dũng, Vũ Thị Mỹ Hạnh, Trần Thanh Hương, Nguyễn Thị Thanh Tùng và Mai Thị Tuyết. Cuốn sách do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm ấn hành (mã chuẩn quốc tế ISBN: 978-604-373-200-9).

Tài liệu được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Quyết định số 5001/QĐ-BGDĐT ngày 29/11/2017 thành lập Hội đồng Biên soạn Giáo trình các môn lí luận chính trị, và Quyết định số 4890/QĐ-BGDĐT ngày 23/12/2019 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc phê duyệt chương trình, giáo trình sử dụng chung các môn lí luận chính trị đối với trình độ đại học. Trong chương trình đào tạo đại học, Tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học bắt buộc thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương, áp dụng cho cả hệ đào tạo chuyên và không chuyên về lý luận chính trị.

Mục tiêu học tập của tài liệu là hệ thống hóa các chuẩn kiến thức và kỹ năng trong chương trình; làm rõ bản chất khoa học, cách mạng và nội hàm khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh; rèn luyện năng lực tư duy lý luận và phương pháp phân tích thực tiễn. Tài liệu tiếp cận kiến thức dưới dạng 73 câu hỏi tự luận kèm hướng dẫn trả lời chi tiết, bao quát toàn bộ nội dung giáo trình chuẩn năm 2018 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành (GS. Mạch Quang Thắng chủ biên). Cấu trúc tài liệu kết hợp giữa các mức độ nhận thức: tái hiện sự kiện lịch sử, suy luận logic, phân tích văn bản và vận dụng vào thực tiễn cách mạng hiện nay.


Nội dung kiến thức cốt lõi

                             TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
[Phương pháp luận] [Cơ sở hình thành] [Độc lập & CNXH] [Đảng & Nhà nước] [Đoàn kết, Văn hóa,
(Câu 1 - 5)        (Câu 6 - 12)       (Câu 13 - 32)    (Câu 33 - 53)     Đạo đức & Con người]
                                                                        (Câu 54 - 73)

Các chương và chủ đề chính

Nội dung cuốn sách bao quát toàn bộ hệ thống lý luận môn học thông qua 73 chủ đề câu hỏi, phân định logic theo các khối kiến thức:

  • Phương pháp luận và cơ sở khoa học của môn học (Câu 1 đến Câu 5): Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh theo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng (2011); đối tượng nghiên cứu (toàn bộ di sản lý luận và thực tiễn của Hồ Chí Minh); hệ thống các nguyên tắc nghiên cứu (tính đảng và tính khoa học, thống nhất lý luận và thực tiễn, quan điểm lịch sử - cụ thể, quan điểm toàn diện và hệ thống, quan điểm kế thừa và phát triển); các phương pháp nghiên cứu (kết hợp logic và lịch sử, phân tích văn bản gắn với thực tiễn, phương pháp liên ngành).
  • Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh (Câu 6 đến Câu 12): Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX (thực dân Pháp xâm lược 1858, các phong trào Cần Vương, Yên Thế, Đông Du, Duy Tân thất bại); bối cảnh quốc tế (sự chuyển biến của chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa đế quốc, Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, Quốc tế Cộng sản ra đời năm 1919, Sơ thảo Luận cương của V.I. Lênin năm 1920); nguồn gốc tư tưởng (giá trị truyền thống dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại gồm Nho giáo, Phật giáo, tư tưởng Khai sáng phương Tây, chủ nghĩa Mác - Lênin); các mốc phân kỳ lịch sử.
  • Tư tưởng về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội (Câu 13 đến Câu 32): Bản chất của độc lập dân tộc (gắn liền với tự do, hạnh phúc của nhân dân; độc lập thực sự, hoàn toàn và triệt để); đường lối cách mạng vô sản; tính chất cách mạng giải phóng dân tộc; quan niệm về bản chất, mục tiêu, động lực và trở lực của chủ nghĩa xã hội; đặc điểm, nhiệm vụ và nguyên tắc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam; mối quan hệ gắn bó hữu cơ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
  • Tư tưởng về Đảng Cộng sản và Nhà nước của nhân dân (Câu 33 đến Câu 53): Quy luật ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (sự kết hợp của chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước); bản chất, mục đích, lý tưởng của Đảng cầm quyền; các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng; công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức và cán bộ; bản chất Nhà nước của dân, do dân, vì dân; xây dựng Nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lý cao; kiểm soát quyền lực nhà nước; phòng chống các căn bệnh thoái hóa (tham ô, lãng phí, quan liêu, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo).
  • Tư tưởng về đại đoàn kết, văn hóa, đạo đức và con người (Câu 54 đến Câu 73): Vai trò, lực lượng, hình thức của khối đại đoàn kết toàn dân tộc; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; nguyên tắc đoàn kết quốc tế; khái niệm và chức năng của văn hóa (xây dựng tâm lý, đạo đức, lối sống, văn hóa giáo dục); các chuẩn mực đạo đức cách mạng ("Trung với nước, hiếu với dân", "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", tinh thần quốc tế trong sáng); các nguyên tắc xây dựng đạo đức mới; quan điểm toàn diện về con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta. Khung lý thuyết xây dựng cho người học bao gồm:

  1. Hạt nhân cốt lõi: Tư tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội xuyên suốt toàn bộ tiến trình lịch sử cách mạng.
  2. Cơ sở phương pháp luận Mác - Lênin: Sự kết hợp chặt chẽ giữa chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, phân tích các hiện tượng xã hội trong tiến trình vận động lịch sử - cụ thể.
  3. Mối liên hệ liên ngành: Kết nối kiến thức tư tưởng Hồ Chí Minh với hệ thống các môn khoa học Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích văn bản: Đọc hiểu, trích dẫn chuẩn xác các luận điểm trong tác phẩm kinh điển của Hồ Chí Minh (như Đường kách mệnh, Tuyên ngôn Độc lập, Di chúc) và các nghị quyết, văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam.
  • Kỹ năng tư duy logic và lập luận lý luận: Tổng hợp các tiền đề lịch sử để rút ra quy luật; so sánh sự khác biệt giữa các học thuyết chính trị; phản biện các quan điểm sai trái, thù địch.
  • Kỹ năng vận dụng thực tiễn: Liên hệ các nguyên tắc lý luận vào công tác chuyên môn, phân tích các vấn đề kinh tế - xã hội hiện hành và rèn luyện đạo đức công vụ.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được thiết kế theo phương pháp tiếp cận định hướng vấn đề (problem-based learning), chuyển đổi toàn bộ khung chương trình thành hệ thống 73 câu hỏi chuyên đề, hỗ trợ trực tiếp các hoạt động giảng dạy và học tập:

  • Cấu trúc sư phạm của câu hỏi: Hệ thống câu hỏi được phân loại theo các nhóm chức năng sư phạm:
    • Nhóm tái hiện và phân tích khái niệm: (Ví dụ: Câu 1 về khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh; Câu 10 về cơ sở hình thành; Câu 24 về đặc trưng chủ nghĩa xã hội).
    • Nhóm giải thích luận điểm và chứng minh: (Ví dụ: Câu 6 giải thích nhận định của Gus Hall; Câu 14 phân tích luận điểm độc lập gắn với tự do, hạnh phúc; Câu 33 phân tích quy luật ra đời của Đảng; Câu 71 giải thích luận điểm "Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền").
    • Nhóm đánh giá, so sánh và xác định nội dung cốt lõi: (Ví dụ: Câu 2 về nội dung cốt lõi của tư tưởng; Câu 4 về nguyên tắc phương pháp luận quan trọng nhất; Câu 7 về giá trị truyền thống quan trọng nhất; Câu 70 về chuẩn mực đạo đức quan trọng nhất).
    • Nhóm liên hệ thực tiễn và vận dụng: (Ví dụ: Câu 36 về công tác cán bộ; Câu 42 về xây dựng đạo đức của Đảng; Câu 72 về rèn luyện đạo đức sinh viên).
  • Phương pháp tự học: Người học sử dụng các cấu phần trả lời đã được định dạng phân mục rõ ràng (Một là, Hai là, Ba là...) để lập đề cương chi tiết, tự kiểm tra kiến thức sau từng bài học lý thuyết trên lớp.
  • Phương pháp đánh giá: Cung cấp chuẩn dữ liệu cho giảng viên biên soạn ngân hàng câu hỏi thi, đề thi kết thúc học phần, câu hỏi kiểm tra định kỳ dạng tự luận hoặc vấn đáp, đồng thời làm căn cứ xây dựng barem điểm chấm thi chuẩn xác.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật chương trình khung mới: Bám sát toàn diện chương trình các môn lý luận chính trị năm 2019 theo Quyết định số 4890/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, kế thừa khung Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh năm 2018 (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).
  • Chuẩn hóa các định nghĩa và luận điểm Đại hội Đảng: Cập nhật khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh theo Văn kiện Đại hội XI (2011), các nhận định về xây dựng Đảng toàn diện (chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ) và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo Văn kiện Đại hội XII (2016).
  • Hệ thống dẫn chứng học thuật chính xác: Toàn bộ các câu trả lời đều trích dẫn trực tiếp từ các tài liệu tham khảo chính thống: bộ sách Hồ Chí Minh: Toàn tập (15 tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2011), các công trình nghiên cứu chuyên khảo của GS. Trần Văn Giàu (Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, 1980), sách chuyên khảo lịch sử của Trần Dân Tiên, từ điển chuyên ngành của Đào Duy Anh, tạp chí Nghiên cứu lập pháp.
  • Tích hợp tính thực tiễn trong công tác xây dựng Đảng và Nhà nước: Cung cấp hệ thống lý luận trực tiếp về kiểm soát quyền lực, nhận diện các biểu hiện tiêu cực như tham ô, lãng phí, quan liêu và nguyên tắc rèn luyện đạo đức công vụ trong nền kinh tế thị trường.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên bậc đại học và cao đẳng: Áp dụng cho sinh viên các năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc mọi khối ngành đào tạo (khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, sư phạm, y dược...) học tập học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh trong khối kiến thức đại cương bắt buộc.
  • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành hoặc trang bị song hành kiến thức các môn học: Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam để có phương pháp luận duy vật biện chứng và hiểu rõ tiến trình lịch sử cách mạng.
  • Giảng viên và cán bộ giảng dạy: Tài liệu tham khảo sư phạm phục vụ thiết kế giáo án, xây dựng ngân hàng câu hỏi thảo luận, định hướng thi học phần và tiêu chí đánh giá kết quả học tập của người học.
  • Cán bộ, học viên tự học và ôn thi sau đại học: Dùng làm tài liệu hệ thống hóa kiến thức phục vụ thi tuyển sinh sau đại học, thi nâng ngạch công chức, viên chức và bồi dưỡng lý luận chính trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên bậc đại học thuộc cả hai nhóm chuyên và không chuyên về lý luận chính trị, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy và người tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về Lịch sử Việt Nam giai đoạn cận - hiện đại, các nguyên lý cơ bản của Triết học Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học để hiểu được bản chất sự vận dụng sáng tạo của Hồ Chí Minh.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Khác với các giáo trình lý thuyết trình bày dạng chương mục tuyến tính, sách được kết cấu dưới dạng 73 câu hỏi và đáp án chi tiết, tích hợp đầy đủ phân tích lý luận, phương pháp luận và phần liên hệ thực tiễn cho từng chủ đề.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần đọc kết hợp giáo trình lý thuyết của Bộ Giáo dục và Đào tạo với các câu hỏi định hướng trong tài liệu, tự lập dàn ý chi tiết dựa trên các ý lớn của hướng dẫn trả lời và tra cứu trực tiếp các trích dẫn trong Hồ Chí Minh Toàn tập.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu tham khảo nền tảng kèm theo gồm: Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh (NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2018), bộ sách Hồ Chí Minh Toàn tập (15 tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2011), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, XII và sách Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử.


Kết luận

Cuốn sách Hệ thống câu hỏi ôn tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm phát hành là tài liệu học tập chuẩn hóa, bao quát toàn diện chương trình đào tạo lý luận chính trị bậc đại học hiện hành. Lộ trình học tập hiệu quả yêu cầu người học nắm vững khối phương pháp luận nghiên cứu (Câu 1 - 5), phân tích các cơ sở hình thành và giá trị tư tưởng (Câu 6 - 12), làm chủ hệ thống luận điểm về cách mạng dân tộc, xây dựng Đảng, Nhà nước và phát triển văn hóa, con người (Câu 13 - 73). Để đạt kết quả học tập tối ưu, người học cần khai thác đồng bộ tài liệu này cùng với các văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam và các tác phẩm kinh điển trong Hồ Chí Minh Toàn tập.