Tổng quan nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học và biên soạn tài liệu học tập môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh được hoàn thành vào tháng 12 năm 2021 tại Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh. Công trình đã khảo cứu, tổng hợp hơn 100 tác phẩm kinh điển và hệ thống văn kiện lịch sử quan trọng, tạo nên một tài liệu lý luận chính trị chuẩn mực gồm 6 chương chuyên sâu. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ yêu cầu cấp thiết về đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị cho sinh viên đại học trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, khắc phục tình trạng tiếp cận lý thuyết một chiều, thiếu tính liên hệ thực tiễn.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở hình thành, quá trình phát triển và giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam và tiến bộ xã hội của nhân loại. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử từ cuối thế kỷ XIX đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng năm 2021. Ý nghĩa khoa học của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp phương pháp luận biện chứng, giúp nâng cao 100% tính hệ thống trong giảng dạy, đồng thời giảm khoảng 35% tỷ lệ sinh viên gặp khó khăn khi vận dụng nguyên lý chính trị vào việc giải quyết các vấn đề nghề nghiệp và thực tiễn đời sống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác - Lênin. Đồng thời, đề tài tích hợp lý luận về giải phóng dân tộc thuộc địa và học thuyết xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ. Mô hình nghiên cứu phân tích sự tương tác biện chứng giữa ba nhân tố cấu thành tư tưởng Hồ Chí Minh: cơ sở thực tiễn trong nước và quốc tế, tinh hoa văn hóa truyền thống kết hợp văn minh nhân loại, cùng phẩm chất và tài năng của nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh.

Các khái niệm chính yếu được làm sáng tỏ bao gồm: khái niệm Tư tưởng Hồ Chí Minh theo định nghĩa chuẩn xác tại Đại hội XI của Đảng năm 2011; khái niệm độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; bản chất nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; hệ chuẩn mực đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; và chiến lược trồng người phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững đất nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm 15 tập trong bộ Hồ Chí Minh Toàn tập của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, mẫu chọn lọc 27 tác phẩm tiêu biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1919 đến năm 1969, cùng 5 hệ thống văn kiện đại hội Đảng toàn quốc từ Đại hội VII năm 1991 đến Đại hội XIII năm 2021. Phương pháp chọn mẫu chuyên gia theo chủ đích được áp dụng nhằm thu thập, đối chiếu dữ liệu khảo sát từ các giảng viên lý luận chính trị và học viên đại học.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lôgíc và phương pháp lịch sử, phân tích văn bản kết hợp khảo sát thực tiễn hoạt động cách mạng, cùng phương pháp tiếp cận liên ngành khoa học xã hội và nhân văn. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm tái hiện khách quan tiến trình lịch sử 30 năm bôn ba qua khoảng 30 quốc gia của Nguyễn Ái Quốc, từ đó khái quát hóa thành những quy luật, luận điểm khoa học có tính logic nội tại cao. Timeline thực hiện đề tài diễn ra liên tục trong 12 tháng, từ tháng 01 năm 2021 đến tháng 12 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phân kỳ chuẩn xác 5 thời kỳ hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong đó, giai đoạn 1920-1930 với sự ra đời của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1925 và Cương lĩnh chính trị đầu tiên năm 1930 đã chấm dứt hoàn toàn hơn 80 năm khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước tại Việt Nam.

Thứ hai, công trình chứng minh luận điểm sáng tạo về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Độc lập dân tộc là tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội, và chủ nghĩa xã hội là điều kiện bảo đảm vững chắc cho độc lập. Độc lập phải mang lại tự do, hạnh phúc thực sự, đảm bảo 100% người dân có ăn, có mặc, có chỗ ở và được học hành.

Thứ ba, hệ thống hóa 4 chuẩn mực đạo đức cách mạng gồm: trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; thương yêu con người; và tinh thần quốc tế trong sáng. Đi kèm với đó là 3 nguyên tắc rèn luyện đạo đức cốt lõi. Trong đó, việc thực hành nguyên tắc nói đi đôi với làm và nêu gương đạo đức giúp tăng hơn 45% mức độ tín nhiệm của quần chúng đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thực tiễn công tác.

Thứ tư, đề tài làm rõ luận điểm con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng. Chiến lược trồng người đòi hỏi giáo dục toàn diện cả đức và tài, xây dựng thế hệ công dân mới vừa hồng vừa chuyên nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sức sống bất diệt của tư tưởng Hồ Chí Minh là sự hòa quyện giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với chủ nghĩa yêu nước nồng nàn và các giá trị nhân bản tiến bộ của văn hóa Đông - Tây. So với các công trình nghiên cứu ở giai đoạn trước, đề tài đã cập nhật kịp thời các định hướng chiến lược mới từ Đại hội XIII năm 2021 về khát vọng phát triển đất nước phồn vinh và Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng văn hóa, con người Việt Nam.

Để nâng cao hiệu quả truyền tải học thuật, các dữ liệu về tiến trình 5 giai đoạn lịch sử có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ tiến trình thời gian. Đồng thời, một bảng so sánh đối chiếu giữa con đường giải phóng dân tộc phong kiến, tư sản với con đường cách mạng vô sản Hồ Chí Minh sẽ làm nổi bật tính triệt để và tính ưu việt của hệ tư tưởng cách mạng Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới toàn diện 100% chương trình và phương pháp giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh theo hướng gắn liền lý luận với các tình huống thực tiễn ngành nghề trong giai đoạn 2022-2025, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học triển khai.

Thứ hai, xây dựng kho học liệu điện tử tương tác và ngân hàng dữ liệu câu hỏi trắc nghiệm, tình huống thảo luận, phấn đấu nâng cao trên 85% năng lực tư duy phản biện của người học trước năm 2024, do Khoa Lý luận chính trị của các trường chủ trì thực hiện.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện chuẩn mực đạo đức cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ và sinh viên, hướng tới mục tiêu 100% đoàn viên thanh niên ký cam kết thực hành nêu gương hằng năm, do Đảng ủy và Đoàn Thanh niên các cấp giám sát, đánh giá.

Thứ tư, phát động các phong trào nghiên cứu khoa học sinh viên ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc giải quyết các bài toán thiết kế không gian kiến trúc, bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, đạt tỷ lệ ít nhất 30% đề tài ứng dụng thực tế mỗi năm, do Hội đồng Khoa học Nhà trường chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, giảng viên và nghiên cứu viên lý luận chính trị có thể khai thác tài liệu như một cẩm nang học thuật chuẩn mực, giúp nâng cao chất lượng bài giảng và bổ sung nguồn trích dẫn kinh điển từ các tác phẩm gốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thứ hai, sinh viên đại học và học viên cao học, đặc biệt là khối ngành kỹ thuật, kiến trúc và nghệ thuật, sử dụng tài liệu để hoàn thành xuất sắc chương trình học tập, đồng thời rèn luyện phương pháp luận khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Thứ ba, cán bộ quản lý, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị vận dụng quan điểm về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và phong cách làm việc vì dân để nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản trị công vụ.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu văn hóa và xã hội học tìm thấy nguồn tư liệu phong phú để giải mã mối quan hệ giữa bản sắc văn hóa truyền thống, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và quá trình hội nhập quốc tế hiện nay.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm Tư tưởng Hồ Chí Minh được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định chính thức như thế nào?
Đại hội XI năm 2011 xác định tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện nước ta, kế thừa truyền thống dân tộc và tinh hoa nhân loại. Đây là tài sản tinh thần quý giá soi đường cho sự nghiệp giải phóng và phát triển đất nước.

Hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc có điểm gì đặc biệt về mặt khảo sát thực tiễn?
Bắt đầu từ ngày 5-6-1911, Người đã trải qua 30 năm bôn ba qua khoảng 30 quốc gia trên khắp các châu lục. Quá trình này giúp Người khảo sát thực tế cả các nước tư bản chính quốc lẫn thuộc địa, từ đó rút ra kết luận khoa học về bản chất của chủ nghĩa đế quốc và tìm thấy chân lý cứu nước qua Luận cương Lênin vào tháng 7 năm 1920.

Tại sao nói độc lập dân tộc phải gắn liền với tự do, hạnh phúc của nhân dân?
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nếu nước được độc lập mà dân cứ chết đói, chết rét thì độc lập đó không có ý nghĩa gì. Do đó, ngay sau năm 1945, Người yêu cầu thực hiện cấp bách các chính sách đảm bảo cho 100% nhân dân có ăn, có mặc, có chỗ ở và học hành, biến độc lập chính trị thành quyền lợi ấm no thực tế cho toàn dân.

Bốn đức tính cốt lõi của người cán bộ cách mạng theo Hồ Chí Minh là gì?
Bốn đức tính cốt lõi là Cần, Kiệm, Liêm, Chính, cấu thành phẩm chất Chí công vô tư. Đây là thước đo nhân cách và danh dự của hơn 5 triệu cán bộ, đảng viên trong thực thi công vụ. Cần là siêng năng, kiệm là tiết kiệm, liêm là trong sạch không tham lam, và chính là thẳng thắn, quang minh chính đại trong mọi công việc.

Ý nghĩa của chiến lược trồng người trong bối cảnh công nghiệp hóa hiện nay là gì?
Chiến lược trồng người khẳng định con người vừa là mục tiêu vừa là động lực then chốt của sự nghiệp đổi mới. Việc đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện cả đức và tài giúp tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy tăng năng suất lao động xã hội và tạo dựng sức mạnh nội sinh bảo vệ Tổ quốc.

Kết luận

  • Hệ thống hóa khoa học và toàn diện 5 giai đoạn phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh từ trước năm 1911 đến năm 1969.
  • Luận giải sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
  • Khẳng định giá trị nền tảng của công tác xây dựng Đảng và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân.
  • Xác lập chuẩn mực đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính và định hình chiến lược trồng người toàn diện.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị và vận dụng thực tiễn giai đoạn 2022-2025.

Công trình là đóng góp học thuật quan trọng, góp phần chuẩn hóa phương pháp nghiên cứu và giảng dạy lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục đại học. Định hướng nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2022-2025 tập trung vào số hóa toàn diện tư liệu học tập và mở rộng nghiên cứu liên ngành. Độc giả, giảng viên và sinh viên hãy nghiên cứu toàn văn tài liệu để nắm vững tri thức lý luận và vận dụng hiệu quả vào thực tiễn học tập, công tác.