Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. DẠY HỌC TÍCH HỢP. Khái niệm về tích hợp và dạy học tích hợp 1.1 Khái niệm tích hợp ~ Theo từ điển tiếng Việt [26]: “Tích hợp nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp” ~ Theo từ điển bách khoa toàn thư [25]: “Tích hợp hệ thống là phối hợp các thiết bị và công cụ khác nhau đề cùng làm việc với nhau trong một hệ thống - một chương trình nhằm giải quyết những nhiệm vụ chung nào đó” Theo Từ điển giáo dục học thì tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng. nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau.
trong cùng một kế hoạch giảng dạy” Theo Dương Tiến Sÿ [I8]: “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên các mối liên hệ về lý luận và thực tiễn để cập trong các môn học đó.” Như vậy một cách đơn giản có thể ích hợp là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học có sự gắn kết khái niệm đó với các lĩnh vực khoa học khác giúp người học hiểu được rằng giữa các môn khoa học có sự thống nhất với nhau, hỗ trợ nhau, giúp người học hình thành năng lực giải quyết tình huống của thực tiễn. Dạy học tích hợp Theo PGS.TS Nguyễn Văn Khải [11] từ góc độ lý luận dạy học: “Dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh. Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo. DHTH các khoa học sẽ làm giảm trùng lặp nội dung dạy học các môn học, việc xây chương trình các môn học.
theo hướng này có ý nghĩa quan trọng làm giảm tình trạng quá tải của nội dung học. tập, đồng thời hiệu quả dạy học được nâng lên. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, do đòi hỏi của xã hội, nhiều trì thức cần thiết mới đều muốn được đưa vào nhà trường". Quá trình DHTH được hiểu là một quá trình dạy học trong đó toàn thể các hoạt động học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho các quá trình học.
tập tương lai, hoặc hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động (Xavier Roegiers (1966). Mục tiêu cơ bản của dạy học tích hợp là nâng cao chất lượng giáo dục học. sinh phủ hợp các mục tiêu giáo dục của nhà trường. DHTH hướng tới việc tổ chức các hoạt động học tập, trong đó học sinh học cách sử dụng phối hợp những kiến thức, những kĩ năng trong các tình huống gần với cuộc sống và có ý nghĩa.
Cụ thể là cần kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó DHTH hướng tới thiết lập mối quan hệ giữa các khái niệm khác nhau của cùng một môn học cũng như của các môn học khác nhau, hướng tới đảo tạo học sinh có. năng lực đáp ứng được thách thức lớn của xã hội ngày nay là có được khả năng huy động hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình đề giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện, hoặc có thê đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp. Tư tưởng sư phạm đó gắn liền với việc phát triển năng. lực để giải quyết vấn đề, phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy học 1.
Mục đích của dạy học tích hợp Chương trình dạy học truyền thống phần lớn là theo quan điểm tiếp cận nội dung. Chương trình dạy học được thiết kế thành các môn học lý thuyết và môn học thực hành riêng lẻ nhau. Chính vì vậy loại chương trình này có những hạn chế như: quá nặng về phân tích lý thuyết, không định hướng thực tiễn và hành động, thiếu và yếu trong phát triển kỹ năng quan hệ qua lại giữa các cá nhân (kỹ năng giao tiếp), lý thuyết và thực hành tách rời nhau ít có mối quan hệ, không giúp người học làm việc tốt trong các nhóm, nội dung trùng lắp, học có tính dự trữ, không phù hợp với xu thế học tập suốt đời. Cùng với xu thế đổi mới về giáo dục tại Việt Nam, thì DHTH đang là lựa chon tối ưu, các tiết học được xây dựng theo quan điểm hướng đến năng lực thực hiện, tích hợp giữa lý thuyết và thực hành để người học sau khi học xong có năng lực thực hiện được công việc cụ thể của nghề nghiệp.
Như vậy thực chất dạy học tích hợp để nhằm hướng đến các mục đích sau: ~ Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa Làm cho quá trình dạy học có ý nghĩa bằng cách đặt các quá trình đó trong hoàn cảnh có ý nghĩa đối với học sinh, đề học sinh thấy được ý nghĩa của các kiến thức, kỹ năng và năng lực cần lĩnh hội. Trong DHTH các quá trình học tập không. cô lập với cuộc sống hàng ngày, không còn sự tách biệt giữa nhà trường và thực tiễn cuộc sống. Qua đó hình thành và phát triển năng lực học sinh, nhất là năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn.
~ Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn DHTH hướng đến hình thành các năng lực thực tiễn. Cần tránh đặt tắt cả các quá trình học tập ngang bằng với nhau, trong quá trình dạy học cần có sự sang lọc, lựa chọn các trì thức, kỹ năng được xem là quan trọng đối với quá trình học tập, có. ích trong cuộc sống hoặc là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo. Từ đó cần phải nhắn mạnh chúng và đầu tư thời gian cũng như có những giải pháp hợp lý.
~ Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống DHTH cũng nhằm nêu bật các cách thức sử dụng kiến thức mà học sinh đã lĩnh hội được, tạo ra các tình huống học tập để học sinh vận dụng kiến thức một cách sáng tạo, tự lực để hình thành người lao động có năng lực tích cực, chủ động, và độc lập hơn. Do đó DHTH không quan tâm đến việc đánh giá những kiến thức mà HS đã lĩnh hội được mà chủ yếu là tìm cách đánh giá " Học sinh có khả năng sử dụng kiến thức trong các tỉnh huống có ý nghĩa hay không?” khả năng đó của HS gọi là năng lực hay mục tiêu tích hợp. ~ Lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học DHTH nhằm thiết lập mối quan hệ giữa những khái niệm khác nhau của cùng. một môn học, của những môn học khác nhau, khuyến khích người học học một cách toàn diện hơn (không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn học năng lực từ ứng dụng các kiến thức đó).
Đảm bảo cho mỗi HS khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình đề giải quyết có có hiệu quả các tình huống. xuất hiện trong quá trình học tập và trong cuộc sống thực tiễn. Đặc điểm của dạy học tích hợp. Dạy học tích hợp có các đặc điểm sau 1.
LẤy người học lầm trung tâm: Dạy học lấy người học làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục nhất là đối với giáo dục nghề nghiệp, có khả năng. định hướng việc tổ chức quá trình dạy học thành quá trình tự học, quá trình cá nhân hóa người học. Dạy học lấy người học là trung tâm đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tự học, tự nghiên cứu đề tìm ra kiến thức bằng hành động của chính mình, người học không chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong. bài giảng của giáo viên mà phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề cụ thể của thực tiễn rồi từ đó tự mình tìm ra cái chưa biết, cái cần khám phá học để hành, hành để học, tức là tự tìm kiếm kiến thức cho bản thân.
Trong dạy học lấy người học làm trung tâm đòi hỏi người học tự thể hiện mình, phát triển năng lực làm việc nhóm, hợp tác với nhóm, với lớp. Sự làm việc theo nhóm này sẽ đưa ra cách thức giải quyết đầy tính sáng tạo, kích thích các thành. viên trong nhóm hăng hái tham gia vào giải quyết vấn đề. Còn người dạy chỉ là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập, định hướng cho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức bằng hành động của chính mình.
Người dạy phải dạy cái mà người học cần, chứ không phải dạy cái mà người dạy có. Quan hệ giữa người dạy và người học được thực hiện dựa trên cơ sở tin cậy và hợp. Trong quá trình tìm kiếm kiến thức của người học có thể chưa chính. xác, chưa khoa học, người học có thể căn cứ vào kết luận của nguời dạy để tự kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm về cách học của mình.
Nhận ra những sai sót và biết cách sửa sai đó chính là biết cách học. DHTH biểu hiện cách tiếp cận lấy người học là trung tâm, đây là xu hướng. chung có nhiều ưu thế so với dạy học truyền thống. Định hướng đầu ra Đặc điểm cơ bản nhất, có ý nghĩa trung tâm của đào tạo nghề theo năng lực thực hiện là định hướng chú ý vào kết quả đầu ra của quá trình đảo tạo xem người học có thể làm được cái gì vào những công việc thực tiễn để đạt tiêu chuẩn đầu ra.
Như vậy, người học để làm được cái gì đó đòi hỏi có liên quan đến chương trình, còn để làm tốt công việc gì đó trong thực tiễn như mong đợi thì liên quan đến việc đánh giá kết quả học tập. Người học đạt được những đòi hỏi đó còn tùy thuộc vào. khả năng của mỗi người. Trong đảo tạo, việc định hướng kết quả đầu ra nhằm đảm bảo chất lượng trong quá trình đào tạo, cho phép người sử dụng sản phẩm đào tạo.
tin tưởng và sử dụng trong một thời gian dài, đồng thời còn góp phần tạo niềm tin cho khách hàng. DHTH chú ý đến kết quả học tập của người học dé vận dụng vào công việc tương lai nghề nghiệp sau này, đòi hỏi quá trình học tập phải đảm bảo chất lượng và hiệu quả đề thực hiện nhiệm vụ.