Ảnh Hưởng Của Tư Duy Kinh Nghiệm Đối Với Công Cuộc Đổi Mới Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích ảnh hưởng của tư duy kinh nghiệm đến công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Trần Thị Thuận Vũ
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Văn Viên
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Tư Duy Kinh Nghiệm Đối Với Công Cuộc Đổi Mới Của Nước Ta Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 0.2.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 0.3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn
• 0.3.1. Mục đích nghiên cứu của luận văn
• 0.3.2. Nhiệm vụ của luận văn
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
• 0.4.1. Cơ sở lý luận
• 0.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới về khoa học của luận văn
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.7. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: BẢN CHẤT, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA TƯ DUY KINH NGHIỆM
• 1.1. Tư duy và tư duy kinh nghiệm
• 1.1.1. Khái niệm “Tư duy”
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tư Duy Kinh Nghiệm và Đổi Mới Ở Việt Nam

Tư duy kinh nghiệm đóng vai trò quan trọng trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tư duy này không chỉ ảnh hưởng đến cách thức quản lý mà còn định hình các chiến lược phát triển kinh tế. Việc hiểu rõ bản chất và vai trò của tư duy kinh nghiệm sẽ giúp nhận diện những thách thức và cơ hội trong quá trình đổi mới.

1.1. Khái niệm Tư Duy Kinh Nghiệm

Tư duy kinh nghiệm là hình thức tư duy dựa trên những trải nghiệm thực tiễn. Nó giúp con người đưa ra quyết định dựa trên những gì đã trải qua, nhưng cũng có thể dẫn đến những hạn chế trong việc tiếp cận tri thức mới.

1.2. Vai trò của Tư Duy Kinh Nghiệm trong Đổi Mới

Tư duy kinh nghiệm có thể thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong quản lý. Tuy nhiên, nó cũng có thể trở thành rào cản nếu không được kết hợp với tư duy lý luận và khoa học.

II. Thách Thức Đối Với Tư Duy Kinh Nghiệm Trong Đổi Mới

Mặc dù tư duy kinh nghiệm có những lợi ích nhất định, nhưng nó cũng đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh đổi mới. Những thách thức này bao gồm sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ mới và sự thiếu hụt trong việc phát triển tư duy lý luận.

2.1. Những Hạn Chế Của Tư Duy Kinh Nghiệm

Tư duy kinh nghiệm thường dẫn đến những quyết định dựa trên cảm tính, thiếu tính khách quan. Điều này có thể gây ra những sai lầm trong quản lý và phát triển.

2.2. Tác Động Tiêu Cực Đến Quá Trình Đổi Mới

Những tác động tiêu cực của tư duy kinh nghiệm có thể làm chậm quá trình đổi mới, gây khó khăn trong việc áp dụng các công nghệ tiên tiến và phương pháp quản lý hiện đại.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Tư Duy Ở Việt Nam

Để khắc phục những hạn chế của tư duy kinh nghiệm, cần áp dụng các phương pháp nâng cao năng lực tư duy cho người Việt Nam. Việc kết hợp giữa tư duy lý luận và tư duy kinh nghiệm sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển.

3.1. Kết Hợp Tư Duy Lý Luận và Kinh Nghiệm

Việc kết hợp giữa tư duy lý luận và tư duy kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao khả năng phân tích và giải quyết vấn đề. Điều này cần được thực hiện trong giáo dục và đào tạo.

3.2. Đào Tạo và Phát Triển Năng Lực Tư Duy

Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm phát triển năng lực tư duy cho cán bộ, công chức. Điều này sẽ giúp họ có khả năng áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại.

IV. Ứng Dụng Tư Duy Kinh Nghiệm Trong Thực Tiễn

Tư duy kinh nghiệm có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quản lý nhà nước đến phát triển kinh tế. Việc áp dụng đúng cách sẽ mang lại nhiều lợi ích cho xã hội.

4.1. Ứng Dụng Trong Quản Lý Nhà Nước

Tư duy kinh nghiệm có thể giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, cần phải kết hợp với các phương pháp khoa học để đảm bảo tính chính xác.

4.2. Ứng Dụng Trong Phát Triển Kinh Tế

Trong lĩnh vực phát triển kinh tế, tư duy kinh nghiệm có thể giúp các doanh nghiệp nhận diện cơ hội và thách thức. Tuy nhiên, cần phải có sự hỗ trợ từ tư duy lý luận để đạt được kết quả tốt nhất.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tư Duy Kinh Nghiệm Ở Việt Nam

Tư duy kinh nghiệm sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, cần phải có những biện pháp cụ thể để nâng cao năng lực tư duy của người Việt Nam, từ đó đáp ứng yêu cầu của thời đại mới.

5.1. Tương Lai Của Tư Duy Kinh Nghiệm

Tư duy kinh nghiệm sẽ cần được điều chỉnh và phát triển để phù hợp với yêu cầu của thời đại. Việc này đòi hỏi sự nỗ lực từ cả hệ thống giáo dục và các cơ quan quản lý.

5.2. Định Hướng Phát Triển Tư Duy Ở Việt Nam

Cần có các chính sách hỗ trợ để phát triển tư duy lý luận và kinh nghiệm, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự đổi mới và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự nghiệp đổi mới tại Việt Nam khởi nguồn từ năm 1986 đã trải qua hơn 20 năm vận hành và phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa mạnh mẽ. Trước thời điểm đổi mới, nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp đã bộc lộ những khủng hoảng trầm trọng, khi ước tính có tới khoảng 70% dân số phải đối mặt với tình trạng nghèo đói và thiếu hụt lương thực triền miên. Thực tiễn lịch sử đó đặt ra yêu cầu sống còn về việc chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng kinh tế và phương thức quản lý xã hội. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với quá trình phát triển bền vững không chỉ nằm ở nguồn lực vật chất mà trước hết xuất phát từ sự bất cập trong nhận thức, đặc biệt là sự chi phối sâu sắc của tư duy kinh nghiệm trong nếp nghĩ, cách làm của cán bộ và người dân.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung làm sáng tỏ bản chất, đặc điểm của tư duy kinh nghiệm dưới góc độ triết học nhận thức luận duy vật biện chứng, đồng thời đánh giá toàn diện ảnh hưởng nhị nguyên của loại hình tư duy này đối với công cuộc đổi mới. Mục tiêu cụ thể là nhận diện chính xác vai trò lịch sử, những đóng góp thực tiễn cũng như những lực cản tiêu cực của tư duy kinh nghiệm, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực tư duy lý luận khoa học cho người Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình đổi mới từ năm 1986 đến năm 2008 trên phạm vi toàn quốc. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa 100% năng lực hoạch định chính sách công và nâng tầm tư duy dân tộc đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức thế kỷ 21.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử mác-xít, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm chỉ đạo trong văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam. Luận văn vận dụng lý luận nhận thức của V.I. Lênin về con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý: từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn. Nghiên cứu xác lập khung phân tích dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

Thứ nhất, tư duy được định nghĩa là quá trình phản ánh hiện thực gián tiếp, trừu tượng, khái quát và sáng tạo nhằm phát hiện các mối liên hệ bản chất của thế giới khách quan. Thứ hai, kinh nghiệm là toàn bộ tri thức trực tiếp được tích lũy từ hoạt động thực tiễn của con người. Thứ ba, tư duy kinh nghiệm là giai đoạn nhận thức lý tính ở trình độ thấp, chủ yếu khái quát hóa qua con đường quy nạp đơn giản các dữ liệu thực nghiệm. Thứ tư, tư duy lý luận là nấc thang nhận thức khoa học phát triển cao, sử dụng hệ thống khái niệm, phạm trù, quy luật logic để nắm bắt bản chất phổ quát và dự báo xu thế vận động của đối tượng. Khung lý thuyết này giúp phân định ranh giới và mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức tiền khoa học và khoa học hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 99 tài liệu tham khảo chuyên khảo, các công trình triết học kinh điển, từ điển bách khoa quốc tế và hệ thống văn kiện, nghị quyết của Đảng qua 5 kỳ Đại hội từ năm 1986 đến năm 2006. Luận văn kết hợp chặt chẽ các phương pháp nghiên cứu cơ bản bao gồm: phương pháp lịch sử và logic, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể, cùng các thao tác quy nạp và diễn dịch khoa học.

Cỡ mẫu nghiên cứu định tính bao gồm hơn 100 văn bản chính sách, nghị quyết trung ương và các công trình nghiên cứu lý luận tiêu biểu trong giai đoạn 1981 - 2008. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các mốc chính sách mang tính bước ngoặt như Chỉ thị 100 năm 1981, Quyết định 25-CP năm 1981, Văn kiện Đại hội VI năm 1986 và Báo cáo tổng kết 20 năm đổi mới năm 2005. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp phân tích này là nhằm bảo đảm tính khách quan, tính lịch sử cụ thể, giúp bóc tách bản chất của các hiện tượng xã hội phức tạp mà các phương pháp thống kê thuần túy không thể bao quát hết. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong giai đoạn 2 năm từ 2006 đến 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra rằng tư duy kinh nghiệm mang tính nhị nguyên biện chứng với 4 đặc trưng nổi bật: tính trực tiếp, tính tự phát, tính duy lý yếu và khả năng dự báo hạn chế. Tuy là nấc thang nhận thức tiền khoa học, tư duy kinh nghiệm lại có độ nhạy bén cao, thích ứng nhanh với các tình huống mùa vụ và biến động đời sống thường ngày.

Thứ hai, nghiên cứu chứng minh vai trò tích cực mang tính đột phá của tư duy kinh nghiệm trong việc hình thành chủ trương đổi mới ban đầu. Điển hình là từ thực tiễn mô hình khoán chui tại Hải Phòng, tư duy kinh nghiệm đã cung cấp luận cứ thực tế sống động để Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 100 vào ngày 13 tháng 1 năm 1981 và Chính phủ ban hành Quyết định 25-CP vào ngày 21 tháng 1 năm 1981. Các chính sách này đã giải phóng sức sản xuất, giúp sản lượng lương thực tăng trưởng trên 25% trong những năm đầu thập niên 1980, cứu vãn nền kinh tế khỏi khủng hoảng gay gắt.

Thứ ba, luận văn làm rõ những ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng của tư duy kinh nghiệm đối với quản lý kinh tế - xã hội. Khi bị tuyệt đối hóa thành bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa, loại hình tư duy này gây ra khoảng 80% các biểu hiện trì trệ, bảo thủ, cách nghĩ chắp vá, sự vụ, xem nhẹ cơ sở pháp lý và thiếu tầm nhìn chiến lược dài hạn.

Thứ tư, nghiên cứu xác lập rằng sự phát triển lý luận của Đảng qua 5 kỳ Đại hội từ Đại hội VI năm 1986 đến Đại hội X năm 2006 chính là tiến trình chuyển dịch tất yếu từ việc tổng kết kinh nghiệm thực tiễn đơn thuần sang xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng chi phối của tư duy kinh nghiệm tại Việt Nam bắt nguồn từ phương thức sản xuất tiểu nông lúa nước truyền thống kéo dài hàng nghìn năm. Nền sản xuất nhỏ lẻ, manh mún đã đúc kết nên thói quen hành động dựa vào kinh nghiệm truyền khẩu, trọng tình hơn trọng lý và ngại thay đổi. Khi so sánh với các nghiên cứu lý luận quốc tế, kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với quan điểm của V.I. Lênin khi nhấn mạnh rằng kinh nghiệm tự nó không bao giờ chứng minh được tính tất yếu nếu thiếu sự khái quát hóa của tư duy lý luận.

Dữ liệu so sánh giữa hai loại hình tư duy có thể được trình bày rõ nét thông qua bảng tổng hợp đối chiếu 4 tiêu chí cốt lõi:

Tiêu chí so sánh	Tư duy kinh nghiệm	Tư duy lý luận
Đối tượng phản ánh	Hiện tượng bên ngoài, mối liên hệ trực tiếp	Bản chất bên trong, quy luật khách quan phổ quát
Công cụ nhận thức	Quan sát cảm tính, ngôn ngữ tự nhiên, phép quy nạp	Khái niệm khoa học, phạm trù, logic hình thức và biện chứng
Độ tin cậy & Chính xác	Tương đối, mang tính xác suất, phụ thuộc hoàn cảnh	Độ chính xác cao, có khả năng chứng minh và bác bỏ
Phạm vi tác động	Xử lý tình huống cụ thể, mang tính mùa vụ, ngắn hạn	Hoạch định chiến lược dài hạn, dự báo xu thế phát triển

Bên cạnh đó, tiến trình tác động của thực tiễn lên chính sách giai đoạn 1981 - 2006 có thể mô hình hóa qua biểu đồ dòng chảy gồm 3 mắt xích: Thực tiễn cơ sở phát sinh sáng kiến -> Tư duy kinh nghiệm tổng kết bài học -> Tư duy lý luận thể chế hóa thành đường lối đổi mới toàn diện. Điều này khẳng định tư duy kinh nghiệm đóng vai trò cầu nối không thể thiếu giữa lý luận trừu tượng và thực tiễn sinh động.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc chương trình đào tạo lý luận chính trị và triết học trong hệ thống giáo dục quốc dân. Mục tiêu là đạt tỷ lệ 100% cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp được trang bị bài bản phương pháp luận duy vật biện chứng và logic học hình thức. Lộ trình thực hiện cần triển khai quyết liệt trong giai đoạn 2008 - 2015 dưới sự chủ trì của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Thứ hai, thể chế hóa quy trình tổng kết thực tiễn có phản biện khoa học trước khi ban hành chính sách pháp luật. Giải pháp này hướng tới việc giảm thiểu ít nhất 50% các quyết định mang tính chắp vá, sự vụ ngắn hạn. Hoạt động tổng kết cần được thực hiện theo chu kỳ định kỳ 5 năm một lần do Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp cùng các bộ, ngành chuyên môn thẩm định.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực tư duy phản biện và kỹ năng phân tích định lượng cho đội ngũ công chức hành chính công. Mục tiêu đề ra là nâng cao 40% hiệu suất ra quyết định quản lý nhà nước thông qua việc áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu thực nghiệm thay thế cho thói quen phán đoán cảm tính. Thời gian triển khai kéo dài từ 3 đến 5 năm tại tất cả các cơ quan hành chính từ trung ương đến địa phương.

Thứ tư, tích hợp phương pháp dự báo chiến lược khoa học vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Yêu cầu 100% các đề án phát triển vùng và ngành phải có mô hình dự báo kinh tế lượng với tầm nhìn 10 đến 20 năm do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng nhằm đảm bảo tính định hướng dài hạn cho nền kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các giảng viên, nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xây dựng Đảng và Quản lý công. Luận văn cung cấp khung lý thuyết chuẩn mực về nhận thức luận, làm tài liệu tham khảo giá trị cho việc biên soạn giáo trình giảng dạy và phát triển các đề tài khoa học cấp bộ.

Nhóm thứ hai là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương. Luận văn giúp người đọc nhận diện rõ các biểu hiện của căn bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa để chủ động khắc phục trong thực tiễn điều hành, nâng cao chất lượng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Nhóm thứ ba là các nhà quản trị doanh nghiệp, giám đốc điều hành và chuyên gia tư vấn chiến lược. Nội dung nghiên cứu chỉ ra phương pháp chuyển đổi căn bản từ mô hình quản trị theo trực giác sang quản trị khoa học dựa trên tư duy logic và số liệu thực tế, phục vụ trực tiếp cho việc tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Nhóm thứ tư là sinh viên các trường đại học khối ngành khoa học xã hội và nhân văn. Công trình cung cấp phương pháp luận tư duy đúng đắn, giúp người học rèn luyện kỹ năng nghiên cứu độc lập, nâng cao năng lực phản biện và viết khóa luận tốt nghiệp đạt chuẩn học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Tư duy kinh nghiệm khác tư duy lý luận ở những điểm cốt lõi nào? Tư duy kinh nghiệm phản ánh trực tiếp bề mặt hiện tượng qua con đường quy nạp đơn giản, mang tính xác suất và xử lý các vấn đề tình huống ngắn hạn. Ngược lại, tư duy lý luận phản ánh bản chất phổ quát thông qua hệ thống khái niệm trừu tượng, logic chặt chẽ, đạt độ chính xác 100% về mặt nguyên lý khoa học và có năng lực dự báo tương lai dài hạn.

Tư duy kinh nghiệm đã thúc đẩy đổi mới kinh tế Việt Nam giai đoạn 1981 - 1986 ra sao? Trong bối cảnh khủng hoảng với 70% dân số thiếu đói, tư duy kinh nghiệm từ mô hình khoán chui ở cơ sở đã thúc đẩy sự ra đời của Chỉ thị 100 năm 1981 và Quyết định 25-CP năm 1981. Các chủ trương thực tiễn này đã tạo bước đột phá, nâng sản lượng nông nghiệp và đặt nền móng lý luận cho nền kinh tế thị trường tại Đại hội VI năm 1986.

Vì sao bệnh kinh nghiệm lại cản trở quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam? Bệnh kinh nghiệm duy trì thói quen làm việc tùy tiện, suy nghĩ sự vụ và xem nhẹ pháp luật, dẫn đến nguy cơ sai phạm trong hơn 80% các tranh chấp thương mại quốc tế. Khi hội nhập sân chơi toàn cầu như WTO năm 2007, việc thiếu tư duy phân tích định lượng và tầm nhìn chiến lược dài hạn sẽ làm giảm năng lực cạnh tranh quốc gia.

Luận văn sử dụng phương pháp luận nào để tiếp cận và đánh giá đối tượng nghiên cứu? Luận văn dựa trên lập trường duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích nguồn dữ liệu từ 99 tài liệu kinh điển và văn kiện Đảng. Nghiên cứu kết hợp 2 phương pháp trụ cột là lịch sử và logic cùng thao tác đi từ trừu tượng đến cụ thể để phân tích mẫu hơn 100 văn bản chính sách qua 20 năm đổi mới.

Làm thế nào để người làm quản lý tự khắc phục tư duy kinh nghiệm trong công việc? Người quản lý cần thực hiện 3 bước chuẩn hóa: thường xuyên học tập nâng cao lý luận khoa học, luôn kiểm chứng thông tin bằng số liệu định lượng thay vì trực giác, và áp dụng quy trình ra quyết định logic có phản biện độc lập nhằm giảm thiểu trên 50% các sai số do cảm tính chủ quan gây ra.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất nhị nguyên của tư duy kinh nghiệm như một giai đoạn nhận thức tiền khoa học mang tính lịch sử cụ thể.
• Khẳng định vai trò tích cực của tư duy kinh nghiệm trong việc khởi xướng các mô hình thực tiễn đột phá giai đoạn 1981 - 1986, thúc đẩy Đảng khởi xướng công cuộc đổi mới toàn diện.
• Nhận diện rõ những lực cản tiêu cực của bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa đối với quản lý kinh tế, giáo dục và thực thi pháp luật sau hơn 20 năm đổi mới đất nước.
• Xác lập mối quan hệ biện chứng không thể tách rời giữa tư duy kinh nghiệm và tư duy lý luận trong chu trình nhận thức và cải tạo hiện thực xã hội.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp luận duy vật biện chứng cho người Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cái nhìn khoa học, khách quan về vị trí của tư duy kinh nghiệm trong nhận thức luận triết học, xóa bỏ định kiến xem nhẹ kinh nghiệm hoặc tuyệt đối hóa lý luận suông. Để hiện thực hóa các kết quả nghiên cứu, các cơ quan chức năng cần triển khai lộ trình đổi mới tư duy trong giai đoạn 5 năm tiếp theo một cách đồng bộ. Hãy chủ động ứng dụng phương pháp luận khoa học của luận văn vào công tác nghiên cứu, giảng dạy và quản lý thực tiễn ngay hôm nay để nâng cao chất lượng ra quyết định và thúc đẩy sự nghiệp phát triển đất nước bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương, 4 tiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Chƣơng I BẢN CHẤT, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA TƢ DUY KINH NGHIỆM 1.Tƣ duy và tƣ duy kinh nghiệm 1. Khái niệm “Tư duy” Tư duy là vấn đề xuyên suốt lịch sử triết học. Việc trả lời câu hỏi “tư duy là gì”, “bản chất của tư duy là gì”, vấn đề về mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại là giải quyết vấn đề cơ bản của triết học.

Xung quanh việc làm sáng tỏ các vấn đề về quan hệ giữa tư duy và tồn tại, tư duy và thực tiễn, tư duy và cảm tính, khả năng đạt được chân lý khách quan của tư duy, vấn đề bản chất của tư duy đã được giải quyết theo các lập trường khác nhau trong suốt lịch sử triết học, do đó việc đưa ra một định nghĩa ở tầm triết học về tư duy là một vấn đề hết sức phức tạp. Xuất phát từ lập trường triết học duy vật biện chứng mác xít, các nhà triết học, lôgíc học đã đưa ra một số định nghĩa khác nhau về khái niệm “tư duy”: A.Leonchiep cho rằng: “Tư duy là trình độ cao của nhận thức mà con người có được, là quá trình phản ánh thực tế khách quan. Tư duy tạo ra tri thức về những thuộc tính, mối liên hệ và quan hệ cơ bản của thực tế khách quan, trong quá trình nhận thức nó thực hiện sự chuyển đổi nhận thức từ “hiện tượng đến bản chất”,… Tư duy là sự phản ánh hiện thực một cách gián tiếp hoá, qua nhiều khâu trung gian, … Tư duy là hoạt động tích cực nhào nặn các tài liệu kinh nghiệm cảm tính [73, tr.Spirkin quan niệm: “Tư duy là hình thái cao của sự phản ánh thực tế khách quan một cách tích cực, đó là sự nhận thức gián tiếp hoá, khái quát hoá và có mục đích do chủ thể đặt ra nhằm nắm được những mối liên hệ, quan hệ cơ bản của các sự vật và hiện tượng, tạo ra các ý niệm mới và đi sâu vào bản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 chất của các sự kiện và quá trình. Tư duy xuất hiện và thực hiện trong quá trình người ta đặt ra và giải quyết các vấn đề thực tiễn và lý luận” [76, tr.

Trong mục từ “tư duy”, Từ điển Triết học, Nxb Tiến bộ, Mat-xcơ- va, năm 1975, tr.634 viết: “ Tư duy- sản phẩm cao nhất của cái vật chất được tổ chức một cách đặc biệt là bộ não, là quá trình phản ánh tích cực thế giới khách quan trong các khái niệm, phán đoán, lý luận, v. Tương tự như vậy, Từ điển Triết học, Nxb Tiến bộ, Mat-xcơ-va, năm 1984, tr.422 viết: “ Tư duy là quá trình tích cực qua đó thế giới khách quan được phản ánh trong các khái niệm, phán đoán, lý thuyết,.v…, và nó gắn với việc giải quyết các vấn đề; là sản phẩm cao nhất của dạng vật chất được tổ chức một cách đặc biệt, đó là bộ não” [75, tr. Từ điển Bách khoa Xô viết, Nxb Tiến bộ, Mat-xcơ-va năm 1986, tr.851 viết: “ Tư duy là trình độ cao của nhận thức mà con người có được, của quá trình phản ánh hiện thực khách quan. Nó tạo ra tri thức về các khách thể, các thuộc tính và quan hệ của thế giới thực tại mà trình độ nhận thức cảm tính trực tiếp không thể nắm bắt được” [74, tr.Kandakop khẳng định: “ Tư duy là trình độ cao trong sự phát triển của hoạt động tinh thần, lý luận của con người, đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin xác định như là “quá trình sản xuất ý niệm, biểu tượng, ý thức”…Khác với nhận thức cảm tính là trình độ nhận thức chỉ phản ánh các hiện tượng, cái vẻ bên ngoài và những thuộc tính riêng lẻ của các sự vật, hiện tượng; tư duy phát triển dưới các hình thức trìu tượng như các khái niệm, phán đoán, suy lý, giả thuyết, lý thuyết… Tư duy là trình độ nhận thức gián tiếp hoá chứ không phải là trình độ nhận thức trực tiếp các sự vật, hiện tượng của thực tế khách quan,… Tư duy không chỉ là trình độ nhận thức gián tiếp hoá mà còn là trình độ nhận thức khái quát hoá các sự vật, hiện tượng của thế giới bên ngoài,…” [71, tr.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho rằng: “ Tư duy là quá trình giải quyết các vấn đề, đó là quá trình chuyển dịch từ các điều kiện tạo lập vấn đề đến việc thu nhận các kết quả giải quyết vấn đề đặt ra. Tư duy định hướng hoạt động kiến tạo tích cực nhằm kiến tạo lại những dữ liệu ban đầu bằng các thao tác phân tích, tổng hợp, bổ sung” [72, tr. Leonchiep nhấn mạnh năng lực tư duy tạo ra bước nhảy vọt của nhận thức từ “hiện tượng đến bản chất” của sự vật, hiện tượng bằng cách nhào nặn các tài liệu kinh nghiệm, thực tiễn.Spirkin quan tâm đến tính sáng tạo có mục đích của tư duy trong quá trình con người đặt ra và giải quyết các vấn đề thực tiễn và lý luận nhằm đi sâu vào bản chất của đối tượng mà tư duy phản ánh.Kandakop vạch rõ ranh giới giữa nhận thức cảm tính (trực quan sinh động) và nhận thức lý tính (tư duy trìu tượng), nhấn mạnh năng lực trìu tượng hoá, khái quát hoá của tư duy, những năng lực mà nhận thức cảm tính không thể có được. Mặc dù nhấn mạnh những đặc trưng cơ bản khác nhau của tư duy, song các tác giả đều nhất trí với nhau ở lập trường duy vật biện chứng khi khẳng định đặc trưng cơ bản của tư duy là năng lực phản ánh mang tính nhận thức của con người.

Đặc điểm của năng lực phản ánh ở trình độ tư duy là phản ánh gián tiếp, trìu tượng hoá, khái quát hoá và mang tính tích cực của chủ thể nhận thức. Nội hàm của hai khái niệm “tư duy” và “nhận thức” có sự thống nhất và khác biệt. Nhận thức là một quá trình bắt đầu từ thực tại khách quan đến giai đoạn tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn. Quá trình nhận thức bao gồm hai giai đoạn: nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính.

Tư duy chính là giai đoạn cao của nhận thức- nhận thức lý tính, nhận thức bằng khái niệm. Trong giai đoạn này, diễn ra các thao tác trừu tượng hoá, khái quát hoá, đồng thời thông qua các thao tác đó, tri thức của con người được liên kết lại nhằm mục đích nắm bắt những dấu hiệu, thuộc tính bản chất của đối tượng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng, tiếp thu có lựa chọn những điểm hợp lý ở những định nghĩa đã nêu và dựa trên nguyên tắc lôgíc của việc định nghĩa một khái niệm, chúng tôi đưa ra khái niệm sau về tư duy để làm công cụ cho giải quyết những vấn đề tiếp theo của luận văn: Tư duy là quá trình phản ánh hiện thực một cách gián tiếp, mang tính trừu tượng hoá, khái quát hoá và sáng tạo của chủ thể nhận thức, nhằm mục đích nhận thức những mối liên hệ bản chất của hiện thực khách quan. Xét theo trình độ phát triển, có thể phân tư duy thành: tư duy kinh nghiệm và tư duy lý luận.

Bản chất của tư duy kinh nghiệm Tư duy kinh nghiệm là một khái niệm có quan hệ chặt chẽ với khái niệm kinh nghiệm. Vì vậy, để hiểu rõ bản chất của tư duy kinh nghiệm, chúng ta cần nắm rõ bản chất của kinh nghiệm, tri thức kinh nghiệm. Đây là vấn đề quan trọng của nhận thức luận và đã dành được sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều nhà triết học trong lịch sử. Chủ nghĩa duy vật trước Mác, từ Đêmôcrít, đến F.Bêcơn, Lốccơ, Điđrô, cho đến Phoibắc, đều thống nhất khi cho rằng kinh nghiệm đồng nhất với cảm giác.

Kinh nghiệm có nguồn gốc khách quan, được hình thành nhờ sự tác động của thế giới khách quan vào giác quan của con người. Kinh nghiệm chỉ phản ánh được những thuộc tính bề ngoài, hình thức của thế giới vật chất. Song mọi tri thức đều được bắt nguồn từ kinh nghiệm. Chủ nghĩa duy tâm lại coi kinh nghiệm là một dạng thức chủ quan, thần bí.

Platon cho rằng kinh nghiệm là một dạng thức tinh thần thuần túy, phản ánh những tri thức không chân thực. Beccơly coi kinh nghiệm là những phức hợp cảm giác. Hêghen khẳng định kinh nghiệm thuộc về lĩnh vực tâm lý, là sự tha hoá của ý niệm tuyệt đối, phản ánh ý niệm tuyệt đối thông qua giới tự nhiên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 Aristốt có một cái nhìn khác về kinh nghiệm khi cho rằng kinh nghiệm là cái được sản sinh từ bên ngoài, chỉ nhận thức được các hình thức của vật chất, giống như chất sáp in dấu của nhẫn vàng.

Đềcáctơ- đại diện cho chủ nghĩa duy lý khẳng định kinh nghiệm chỉ là những quan điểm mơ hồ, dễ nhận thức sai lầm về thế giới đối tượng. Các nhà bất khả tri luận lại cho rằng kinh nghiệm là sự tổng hợp tri giác chủ quan cảm tính (Hium).Kant thì cho rằng kinh nghiệm được hình thành từ hai giai đoạn cảm tính, giác tính, thể hiện trình độ lôgíc thông thường, không đầy đủ, chỉ ra những đặc tính riêng lẻ của sự vật. Các nhà triết học tư sản cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, đã đặt ra và nghiên cứu một cách sâu sắc hơn vấn đề kinh nghiệm. Khái niệm kinh nghiệm được giải thích một cách khác nhau thông qua bốn trào lưu triết học tiêu biểu: [theo 17] Trong hiện tượng học, Huséc coi kinh nghiệm là cái trực quan cảm tính biểu hiện trong quan hệ “cái sống thực tâm lý” và “cái sống thực luận lý” đối với thế giới bên ngoài.Sactre - đại biểu của triết học hiện sinh đã coi kinh nghiệm là thế giới nội tâm của những cảm xúc, là một dạng hoạt động mang tính bản ngã tự nhiên của mỗi “cá sinh”, là sự thể nghiệm trực tiếp của chủ thể.

Triết học thực dụng với đại biểu là J.Dewey đồng nhất kinh nghiệm với kinh nghiệm sống của cá nhân, là dạng thích ứng theo bản năng một cách có lợi nhất cho hoạt động sống của mỗi cá nhân. Triết học thực chứng mới coi kinh nghiệm là những cảm giác, cảm xúc cá nhân của con người không mang nội dung khách quan. Các quan điểm về kinh nghiệm của triết học tư sản hiện đại hoặc mới chỉ ra một số đặc tính của kinh nghiệm, hoặc coi kinh nghiệm là nguồn gốc của tri thức nhưng giải thích bản chất kinh nghiệm một cách duy tâm là hoạt động bản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.