Luận văn thạc sĩ về tự chủ tài chính cho đơn vị sự nghiệp có thu ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ pháp luật về tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp có thu tại Việt Nam, phân tích và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Tự Chủ Tài Chính Cho Đơn Vị Sự Nghiệp Có Thu Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ÁP DỤNG ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU
• 1.1. Tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu
• 1.1.1. Pháp luật về tự chủ tài chính áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp có thu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.2. Những định hướng hoàn thiện pháp luật về tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu
• 2.3. Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tự chủ tài chính cho đơn vị sự nghiệp có thu

Tự chủ tài chính là một khái niệm quan trọng trong quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp có thu tại Việt Nam. Khái niệm này không chỉ phản ánh quyền tự quyết trong việc sử dụng nguồn lực tài chính mà còn thể hiện trách nhiệm của các đơn vị trong việc đảm bảo hiệu quả hoạt động. Đơn vị sự nghiệp có thu là những tổ chức được thành lập nhằm thực hiện các hoạt động phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận. Việc tự chủ tài chính giúp các đơn vị này nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

1.1. Khái niệm và vai trò của tự chủ tài chính

Tự chủ tài chính được hiểu là khả năng của các đơn vị sự nghiệp trong việc tự quyết định và quản lý nguồn tài chính của mình. Điều này bao gồm việc lập kế hoạch ngân sách, thu chi và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả. Vai trò của tự chủ tài chính không chỉ giúp các đơn vị hoạt động độc lập mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế và văn hóa.

1.2. Lịch sử phát triển của tự chủ tài chính tại Việt Nam

Tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp có thu tại Việt Nam bắt đầu được triển khai từ năm 2002 với Nghị định số 10/2002/NĐ-CP. Kể từ đó, nhiều quy định pháp luật đã được ban hành nhằm tạo điều kiện cho các đơn vị này thực hiện quyền tự chủ tài chính. Sự phát triển này phản ánh sự chuyển mình trong quản lý tài chính công, hướng tới việc nâng cao hiệu quả và chất lượng dịch vụ công.

II. Những thách thức trong việc thực hiện tự chủ tài chính

Mặc dù tự chủ tài chính mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thực hiện vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các đơn vị sự nghiệp có thu thường phải đối mặt với những khó khăn trong việc quản lý tài chính, đặc biệt là trong bối cảnh ngân sách nhà nước hạn chế. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật cũng gây khó khăn cho việc áp dụng tự chủ tài chính.

2.1. Khó khăn trong quản lý tài chính

Nhiều đơn vị sự nghiệp có thu gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch ngân sách và quản lý chi tiêu. Điều này dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực và không đạt được hiệu quả cao trong hoạt động. Việc thiếu kinh nghiệm và kỹ năng quản lý tài chính cũng là một trong những nguyên nhân chính gây ra những khó khăn này.

2.2. Sự không đồng bộ trong quy định pháp luật

Các quy định pháp luật về tự chủ tài chính hiện nay còn thiếu tính đồng bộ và thống nhất. Nhiều văn bản quy phạm pháp luật chưa được cập nhật kịp thời, dẫn đến việc áp dụng gặp khó khăn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các đơn vị mà còn làm giảm hiệu quả hoạt động của họ.

III. Phương pháp cải thiện tự chủ tài chính cho đơn vị sự nghiệp có thu

Để nâng cao hiệu quả tự chủ tài chính, cần có những phương pháp cải thiện cụ thể. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường sự giám sát là những yếu tố quan trọng giúp các đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động hiệu quả hơn.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến tự chủ tài chính để đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất. Việc này sẽ giúp các đơn vị dễ dàng áp dụng và thực hiện quyền tự chủ tài chính của mình một cách hiệu quả hơn.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo và nâng cao kỹ năng quản lý tài chính cho cán bộ, nhân viên trong các đơn vị sự nghiệp có thu là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp họ nắm vững các quy định pháp luật mà còn nâng cao khả năng lập kế hoạch và quản lý ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tự chủ tài chính

Nhiều đơn vị sự nghiệp có thu đã áp dụng thành công mô hình tự chủ tài chính, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động. Các nghiên cứu cho thấy, việc tự chủ tài chính không chỉ giúp các đơn vị này hoạt động độc lập mà còn tạo ra nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước.

4.1. Các mô hình thành công trong tự chủ tài chính

Một số đơn vị sự nghiệp như trường học, bệnh viện đã áp dụng mô hình tự chủ tài chính thành công, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Những mô hình này có thể được nhân rộng và áp dụng cho các đơn vị khác.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả tự chủ tài chính

Nghiên cứu cho thấy, các đơn vị sự nghiệp có thu thực hiện tự chủ tài chính đã cải thiện đáng kể hiệu quả hoạt động. Họ có khả năng tự quyết định trong việc sử dụng nguồn lực, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra nguồn thu ổn định.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tự chủ tài chính

Tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp có thu là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao năng lực quản lý sẽ giúp các đơn vị này hoạt động hiệu quả hơn. Tương lai của tự chủ tài chính tại Việt Nam hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội và thách thức mới.

5.1. Triển vọng phát triển tự chủ tài chính

Với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, tự chủ tài chính sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các đơn vị sự nghiệp có thu cần phải thích ứng và đổi mới để đáp ứng yêu cầu của xã hội.

5.2. Những thách thức trong tương lai

Mặc dù có nhiều triển vọng, nhưng các đơn vị sự nghiệp có thu cũng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện tự chủ tài chính. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các cơ quan chức năng để đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của các đơn vị này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc triển khai tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu tại Việt Nam từ năm 2002 đánh dấu bước ngoặt trong quá trình đổi mới quản lý tài chính công. Theo ước tính, trên cả nước hiện có khoảng nhiều nghìn đơn vị sự nghiệp có thu thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học và thể dục thể thao. Những đơn vị này vừa phải thực hiện nhiệm vụ sự nghiệp công, vừa được giao quyền chủ động thu, chi tài chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời đảm bảo cung cấp dịch vụ công với chất lượng ngày càng tốt hơn.

Tuy nhiên, quá trình tự chủ tài chính trong các đơn vị này vẫn đang gặp nhiều khó khăn, bất cập do hệ thống pháp luật còn tản mạn, thiếu tính đồng bộ và chưa phù hợp hoàn toàn với yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ các quy định pháp luật hiện hành về quyền tự chủ tài chính, đánh giá thực trạng áp dụng tại các đơn vị sự nghiệp có thu công lập trên lãnh thổ Việt Nam từ năm 2005 đến 2010, đồng thời đề xuất phương hướng hoàn thiện pháp luật nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc hỗ trợ các đơn vị này phát huy tối đa khả năng tự chủ tài chính và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực.

Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các đơn vị sự nghiệp có thu công lập do cơ quan nhà nước thành lập và điều chỉnh bởi pháp luật Việt Nam, không bao gồm các đơn vị ngoài công lập hay đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu. Kết quả nghiên cứu kỳ vọng góp phần nâng cao chỉ số hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước ở mức tăng khoảng 10% thông qua cải cách chế độ tự chủ tài chính, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công và thu nhập cho cán bộ, viên chức trong các đơn vị sự nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết cơ bản làm nền tảng phân tích. Thứ nhất là lý thuyết quản trị công, tập trung vào quyền tự chủ tài chính như một biểu hiện của tự chủ tổ chức trong lĩnh vực sự nghiệp công, nhấn mạnh mối quan hệ giữa sự trao quyền tự chủ và hiệu quả quản lý tài chính. Thứ hai là lý thuyết pháp luật hành chính về quản lý tài chính công, làm rõ vai trò của hệ thống pháp luật như công cụ điều chỉnh quan hệ tài chính giữa nhà nước và các đơn vị sự nghiệp qua đó xác định phạm vi và giới hạn của quyền tự chủ tài chính.

Mô hình nghiên cứu tập trung phân tích các khía cạnh chính: (1) khái niệm tự chủ tài chính và đơn vị sự nghiệp có thu; (2) nội dung quyền tự chủ tài chính trong phạm vi thu – chi tài chính; (3) khung pháp lý điều chỉnh quyền tự chủ tài chính hiện hành; (4) thực trạng áp dụng pháp luật và những khó khăn phát sinh. Các khái niệm chủ đạo gồm: quyền tự chủ tài chính, đơn vị sự nghiệp có thu, chế độ tài chính công, pháp luật tài chính, quản lý ngân sách nhà nước, và xã hội hóa hoạt động sự nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên phương pháp kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu thu thập bao gồm dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật như Nghị định 10/2002/NĐ-CP, Nghị định 43/2006/NĐ-CP, các thông tư hướng dẫn kèm theo, cũng như báo cáo của các Bộ ngành liên quan đến hoạt động quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu.

Phương pháp phân tích sử dụng chủ yếu là phân tích - tổng hợp, đối chiếu các quy định pháp luật hiện hành với số liệu thực tế, đồng thời so sánh với mô hình tự chủ tài chính của một số nước phát triển. Cỡ mẫu khảo sát thực trạng là khoảng 150 đơn vị sự nghiệp có thu công lập tại các tỉnh thành lớn, lựa chọn bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện. Các phương pháp điều tra, thu thập số liệu và mô tả khái quát hóa được áp dụng để xử lý dữ liệu thực tiễn và rút ra các kết luận. Quá trình nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, từ tháng 1 năm 2009 đến tháng 12 năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định pháp luật còn thiếu đồng bộ và chồng chéo: Khoảng 60% số đơn vị khảo sát phản ánh gặp khó khăn trong việc áp dụng các văn bản pháp luật do sự tản mạn, thiếu thống nhất giữa các Nghị định và Thông tư như Nghị định 10/2002/NĐ-CP, Nghị định 43/2006/NĐ-CP và các Thông tư hướng dẫn liên quan.

2. Khó khăn trong tự chủ nguồn thu và mức thu: Khoảng 45% đơn vị cho biết việc xác định mức thu phí, lệ phí bị giới hạn nghiêm ngặt do khung mức thu chưa sát với thực tế thị trường, gây áp lực trong việc đảm bảo cân đối thu - chi.

3. Nguồn thu không ổn định và hạn chế trong sử dụng nguồn vốn: 35% đơn vị sự nghiệp có thu khó khăn trong việc dự báo và ổn định nguồn thu, đặc biệt đơn vị có nguồn thu tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên dưới 50% tổng chi tiêu, dẫn tới phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước.

4. Hiệu quả sử dụng nguồn lực và quản lý chi tiêu chưa cao: So sánh tỷ lệ tiết kiệm chi qua các năm cho thấy chỉ khoảng 20% các đơn vị thực hiện tốt cơ chế khoán chi ngân sách, trong khi số còn lại vẫn có hiện tượng chi tiêu dàn trải, kém hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập này xuất phát từ khung pháp lý còn chưa hoàn chỉnh, thiếu cơ chế pháp luật điều chỉnh cụ thể cho từng loại hình đơn vị sự nghiệp có thu, đặc biệt đối với nhóm đơn vị thu thấp. Các quy định hiện hành còn lạc hậu, chưa phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế thị trường nên không khuyến khích được tính chủ động, sáng tạo trong quản lý tài chính của đơn vị.

So sánh với một số nghiên cứu quốc tế, việc cấp quyền tự chủ tài chính cần đi kèm với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật minh bạch và cơ chế giám sát hiệu quả để vừa đảm bảo trách nhiệm giải trình, vừa tạo điều kiện tối đa cho tự chủ. Ví dụ, trong các nước phát triển, mức độ linh hoạt về thu chi tài chính tại các đơn vị sự nghiệp cao hơn gần 30%, giúp tăng nguồn lực đầu tư và cải thiện chất lượng dịch vụ công.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các đơn vị gặp khó khăn trong áp dụng pháp luật, hoặc bảng so sánh mức độ tự chủ tài chính theo từng loại đơn vị, nhằm trực quan hóa sự phân bố và tác động của các khía cạnh pháp lý khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ và rõ ràng: Rà soát, sửa đổi và ban hành văn bản luật chuyên biệt về tự chủ tài chính cho đơn vị sự nghiệp có thu, trong đó quy định cụ thể mức thu, phạm vi và quyền tự chủ tài chính phù hợp với từng loại hình đơn vị. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ; timeline: trong vòng 18 tháng tới.

2. Xây dựng khung mức thu phí, lệ phí linh hoạt, sát với thị trường: Áp dụng phương pháp điều chỉnh theo chỉ số giá và khả năng đóng góp xã hội nhằm khuyến khích tối đa nguồn thu cho các đơn vị sự nghiệp, bảo đảm không làm tăng gánh nặng quá mức cho người sử dụng dịch vụ. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính; timeline: 12 tháng.

3. Thực hiện mô hình khoán chi ngân sách áp dụng rộng rãi: Mở rộng phạm vi và quy mô thí điểm mô hình khoán chi để tăng tính chủ động, tiết kiệm trong chi tiêu cho các đơn vị sự nghiệp, đồng thời nâng cao trách nhiệm quản lý chi tiêu. Chủ thể thực hiện: Chính phủ và các địa phương; timeline: 24 tháng.

4. Tăng cường giám sát và đào tạo nâng cao năng lực quản lý tài chính: Tổ chức tập huấn thường xuyên nâng cao kỹ năng lập dự toán, quản lý thu chi cho đội ngũ thủ trưởng và cán bộ tài chính; đồng thời áp dụng kiểm toán định kỳ, công khai minh bạch tài chính. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Sở Tài chính các tỉnh; timeline: liên tục trong 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và hành chính công: Giúp hiểu sâu về các quy định pháp luật và thực trạng quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp nhằm đề xuất chính sách phù hợp hơn.

2. Ban giám đốc và cán bộ quản lý đơn vị sự nghiệp có thu: Nắm rõ quyền hạn và nghĩa vụ, nâng cao năng lực quản lý tài chính nội bộ, thực hiện quyền tự chủ tài chính một cách hiệu quả.

3. Chuyên gia tư vấn và nghiên cứu khoa học về quản lý công: Là tài liệu tham khảo phân tích thực trạng và đưa ra các giải pháp khoa học bổ ích trong lĩnh vực quản lý tài chính công.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành luật, tài chính công, quản lý nhà nước: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về cơ sở pháp lý và thực tiễn áp dụng quyền tự chủ tài chính tại Việt Nam.

Các đối tượng này có thể sử dụng luận văn để xây dựng kế hoạch cải cách quản lý tài chính, đào tạo, hoặc làm cơ sở nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp là gì?
Tự chủ tài chính là quyền được phép chủ động trong thu, chi tài chính nhằm đảm bảo hoạt động sự nghiệp, không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước, đi kèm trách nhiệm tự chịu trách nhiệm trước pháp luật và cấp quản lý.

2. Đơn vị sự nghiệp có thu khác gì với đơn vị hành chính?
Đơn vị sự nghiệp có thu chủ yếu cung cấp dịch vụ công có thu phí, còn đơn vị hành chính là cơ quan quản lý nhà nước thực hiện chức năng hành chính, chủ yếu được cấp kinh phí từ ngân sách và không thu phí dịch vụ.

3. Những quy định pháp luật chính áp dụng cho quyền tự chủ tài chính là gì?
Các văn bản quan trọng gồm Nghị định 10/2002/NĐ-CP, Nghị định 43/2006/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn liên ngành quy định về quyền tự chủ trong tổ chức, bộ máy, tài chính, biên chế của các đơn vị sự nghiệp có thu công lập.

4. Vì sao thực trạng áp dụng quyền tự chủ tài chính còn hạn chế?
Do văn bản pháp luật còn nhiều bất cập, mức độ tự chủ chưa đồng đều, thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, cùng các khó khăn trong xác định mức thu và đảm bảo thu nhập cho người lao động.

5. Giải pháp trọng tâm nào để hoàn thiện pháp luật tự chủ tài chính?
Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, xây dựng khung mức thu phí linh hoạt, mở rộng áp dụng khoán chi ngân sách, đồng thời tăng cường đào tạo và giám sát quản lý tài chính các đơn vị sự nghiệp.

Kết luận

• Quyền tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp có thu là xu thế tất yếu trong đổi mới quản lý tài chính công tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, phục vụ tốt hơn nhu cầu xã hội.
• Hệ thống pháp luật hiện hành đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động tự chủ nhưng còn nhiều bất cập, như tính chồng chéo, thiếu đồng bộ và mức độ áp dụng không đồng đều.
• Các đơn vị sự nghiệp có thu công lập phân hóa rõ rệt trong khả năng tự chủ tài chính dựa vào loại hình và nguồn thu, đặt ra yêu cầu hoàn thiện quy định pháp lý minh bạch, sát thực tế.
• Đề xuất các giải pháp pháp lý, tổ chức và quản lý nhằm nâng cao quyền tự chủ tài chính, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình và công khai minh bạch.
• Giai đoạn tiếp theo cần tập trung vào hoàn thiện văn bản pháp luật, mở rộng thử nghiệm mô hình quản lý tài chính hiệu quả, đồng thời nâng cao năng lực và tinh thần trách nhiệm cho đội ngũ quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp.

Khuyến nghị các cơ quan chức năng và các đơn vị sự nghiệp tập trung triển khai các giải pháp được đề xuất để góp phần cải cách quản lý tài chính nhà nước theo hướng hiện đại, hậu thuẫn sự phát triển bền vững của hệ thống đơn vị sự nghiệp có thu trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ÁP DỤNG ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu 1. Pháp luật về tự chủ tài chính áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp có thu CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ PHƢƠNG HƢỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU Ở VIỆT NAM 2. Thực trạng pháp luật về tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu ở Việt Nam trong thời gian qua 2.

Những định hƣớng hoàn thiện pháp luật về tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu 2. Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu KẾT LUẬN TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ÁP DỤNG ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm chung về đơn vị sự nghiệp có thu 1.

Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu Những năm qua, cùng với quá trình đổi mới kinh tế và thực hiện chƣơng trình cải cách hành chính, Nhà nƣớc ta đã có nhiều giải pháp nhằm lành mạnh hoá nền tài chính quốc gia, nâng cao chất lƣợng quản lý, sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả nguồn lực của đất nƣớc, thực thi các biện pháp bảo đảm xã hội. Trong đó, đã có những quy định khẳng định địa vị pháp lý của các đơn vị sự nghiệp. Đặc biệt, là các quy định pháp luật về quyền tự chủ áp dụng đối với các đơn vị sự nghiệp có thu. Đơn vị sự nghiệp là những tổ chức đƣợc thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp.

Những hoạt động này nhằm duy trì và bảo đảm sự hoạt động bình thƣờng của xã hội, mang tính chất phục vụ là chủ yếu, không vì mục tiêu lợi nhuận. Trong quá trình hoạt động, một số đơn vị sự nghiệp đƣợc phép thu phí để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động, đƣợc gọi là đơn vị sự nghiệp có thu. Đơn vị sự nghiệp có thu có các đặc điểm sau: Thứ nhất, đơn vị sự nghiệp có thu là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội. Trong nền kinh tế thị trƣờng, các sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra đều có thể trở thành hàng hóa cung ứng cho mọi thành phần trong TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Việc cung ứng các hàng hóa này cho thị trƣờng chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận nhƣ hoạt động sản xuất - kinh doanh của các doanh nghiệp. Nhà nƣớc tổ chức, duy trì và tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp để cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho thị trƣờng trƣớc hết nhằm thực hiện vai trò của Nhà nƣớc trong việc phân phối lại thu nhập. Mặt khác, nhằm thực hiện các chính sách phúc lợi công cộng của Nhà nƣớc khi can thiệp vào thị trƣờng. Nhờ đó, sẽ hỗ trợ cho các ngành, các lĩnh vực kinh tế hoạt động bình thƣờng.

Đồng thời, nâng cao dân trí, bồi dƣỡng nhân tài, bảo đảm nguồn nhân lực, thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển, bảo đảm và không ngừng nâng cao đời sống, sức khỏe, văn hóa, tinh thần của nhân dân. Thứ hai, những sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp có thu là sản phẩm mang lại lợi ích chung, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hóa, phát minh, sức khỏe, đạo đức, các giá trị về xã hội. Đây là những sản phẩm vô hình và có thể đƣợc sử dụng cho nhiều đối tƣợng trên phạm vi rộng.

Nhìn chung, đại bộ phận các sản phẩm của đơn vị sự nghiệp là sản phẩm có tính phục vụ, không chỉ bó hẹp trong một ngành hoặc một lĩnh vực nhất định. Mặt khác, các hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu chủ yếu tạo ra các hàng hóa công cộng ở dạng vật chất và phi vật chất. Các sản phẩm này phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp quá trình tái sản xuất xã hội. Cũng nhƣ các hàng hóa khác, sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp có giá trị và giá trị sử dụng.

Tuy nhiên, các sản phẩm này có điểm khác biệt là nó có giá trị xã hội cao. Do đó, các sản phẩm, dịch vụ của các đơn vị sự nghiệp có thu đƣợc nhiều ngƣời cùng sử dụng và tái sử dụng đƣợc trên phạm vi rộng. Hàng hóa công cộng có hai đặc điểm là không loại trừ và không tranh giành [30. Nói cách khác, đó là những hàng hóa mà không ai có thể loại trừ những ngƣời tiêu dùng khác ra khỏi việc sử dụng nó.

Đồng thời, việc TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 sử dụng hàng hoá của ngƣời này không loại trừ việc sử dụng hàng hoá đó của ngƣời khác. Việc sử dụng những hàng hóa công cộng do hoạt động sự nghiệp tạo ra làm cho quá trình sản xuất của cải vật chất đƣợc thuận lợi và ngày càng đạt hiệu quả cao. Chẳng hạn, hoạt động sự nghiệp giáo dục, y tế, thể dục thể thao đem lại tri thức và bảo đảm sức khỏe cho lực lƣợng lao động, tạo điều kiện cho lao động có chất lƣợng ngày càng tốt hơn. Hay, hoạt động sự nghiệp khoa học, văn học, văn hóa thông tin mang lại hiểu biết cho con ngƣời về tự nhiên, xã hội tạo ra những công việc mới phục vụ sản xuất và đời sống.

Vì vậy, hoạt động sự nghiệp luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội. Thứ ba, hoạt động sự nghiệp của các đơn vị sự nghiệp có thu luôn gắn liền với các chƣơng trình phát triển kinh tế, xã hội của Nhà nƣớc và bị chi phối đáng kể bởi các chƣơng trình này. Với thẩm quyền của mình, Chính phủ luôn tổ chức, duy trì và bảo đảm các hoạt động sự nghiệp để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội. Chính phủ đã và đang tổ chức, thực hiện các chƣơng trình mục tiêu quốc gia nhƣ: Chƣơng trình xóa mù chữ, Chƣơng trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Chƣơng trình dân số - kế hoạch hóa gia đình, Chƣơng trình phòng chống AIDS, Chƣơng trình xóa đói giảm nghèo, Chƣơng trình phủ sóng phát thanh truyền hình.

Những chƣơng trình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nƣớc mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả. Thực tế hiện nay cho thấy, nếu để tƣ nhân thực hiện thì mục tiêu lợi nhuận sẽ lấn chiếm mục tiêu xã hội, dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản phẩm hoạt động sự nghiệp. Từ đó, kìm hãm sự phát triển của xã hội. Thực tế, hiện nay có nhiều loại đơn vị sự nghiệp hoạt động ở hầu hết các lĩnh vực và đƣợc thành lập bởi nhiều loại chủ thể khác nhau.

Những đơn vị sự TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 nghiệp có thu đƣợc các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định thành lập đƣợc gọi là đơn vị sự nghiệp có thu công lập. Đơn vị sự nghiệp có thu công lập đƣợc xác định bởi các dấu hiệu cơ bản nhƣ sau: Thứ nhất, đơn vị sự nghiệp có thu do các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định thành lập. Căn cứ vào vị trí và phạm vi hoạt động, các đơn vị sự nghiệp có thu có thể do Thủ tƣớng Chính phủ hoặc Bộ trƣởng Bộ quản lý ngành hoặc Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng trực tiếp ra quyết định thành lập. Thứ hai, đơn vị sự nghiệp có thu đƣợc Nhà nƣớc đầu tƣ cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí hoạt động thƣờng xuyên để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn đƣợc giao.

Thứ ba, trong quá trình hoạt động, các đơn vị sự nghiệp này có thể đƣợc Nhà nƣớc cho phép thu một số khoản phí hoặc thu từ hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ để bù đắp một phần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức và bổ sung, tái tạo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Thứ tư, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp này nhằm cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cho xã hội. Nghĩa là các đơn vị này thực hiện hoạt động sự nghiệp đƣợc Nhà nƣớc ủy quyền, không nhằm mục đích sinh lợi. Thứ năm, đơn vị sự nghiệp có thu có tƣ cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng.

Phân loại đơn vị sự nghiệp có thu Các đơn vị sự nghiệp có thu công lập đƣợc thành lập, hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Dựa vào các tiêu thức khác nhau, các đơn vị sự nghiệp này đƣợc chia thành các loại sau đây: Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, bao gồm: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 - Đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, phát thanh, truyền hình. Các đơn vị này có thể gồm: Trung tâm chiếu phim quốc gia, Nhà văn hoá, thƣ viện, bảo tồn, bảo tàng, đài phát thanh, đài truyền hình, trung tâm báo chí xuất bản… - Đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, bao gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân nhƣ các trƣờng mầm non, tiểu học, trƣờng phổ thông, cơ sở, phổ thông trung học, trƣờng trung học chuyên nghiệp, dạy nghề, trƣờng cao đẳng, đại học, học viện, trung tâm đào tạo… - Đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Các đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này gồm các viện nghiên cứu khoa học, trung tâm ứng dụng, chuyển giao công nghệ… - Đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao.

Trong lĩnh vực đặc thù này, các đơn vị sự nghiệp gồm có các trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, liên đoàn, đội , câu lạc bộ thể dục thể thao… - Đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trong lĩnh vực y tế. Lĩnh vực y tế là một trong các lĩnh vực hoạt động có liên quan đến mọi ngƣời dân trong xã hội.