Khám Phá Triết Lý Tình Yêu Trong Những Kẻ Tủi Nhục Của Dostoevsky

Khám phá triết lý tình yêu trong tác phẩm Những kẻ tủi nhục của Dostoevsky qua luận văn thạc sĩ, phân tích sâu sắc và ý nghĩa nhân văn.

• Tác giả: Trần Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Triết lý tình yêu trong Những kẻ tủi nhục
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Đối tượng, phạm vi và mục đích nghiên cứu
• 0.4. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.5. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KẾT CẤU TÁC PHẨM ĐA TUYẾN
• 1.1. Sự giao cắt các tuyến truyện và quan niệm tình yêu Cơ đốc giáo
• 1.2. Tình yêu và lòng khoan thứ qua tuyến truyện Natasa - Aliôsa
• 1.3. Tình yêu và sự thử thách qua tuyến truyện Natasa - Vanhia
• 1.4. Tình yêu và sự trả nghĩa qua tuyến truyện Nenli - Vanhia
• 1.5. Tình yêu và sự cứu vớt qua tuyến truyện Cachia - Aliôsa
• 2. CHƯƠNG 2: NHÂN VẬT DƯỚI GÓC NHÌN THIỆN - ÁC
• 2.1. Hệ thống nhân vật trong Những kẻ tủi nhục
• 2.2. Vancôpxki - nơi tình yêu không hiện hữu
• 2.3. Natasa – bản tính thiện thuần nhất
• 2.4. Ông Ikhmênhep và ông Xmít - đấu tranh giữa sự tàn nhẫn và tình yêu thương
• 2.5. Aliôsa - mâu thuẫn giữa sự ích kỉ cá nhân và tình yêu
• 2.6. Nenli và các nhân vật nữ khác – giữ trọn yêu thương bất chấp đau khổ
• 2.7. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: NHÂN VẬT NGƯỜI KỂ CHUYỆN “XƯNG TÔI”
• 3.1. Chân dung người kể chuyện “xưng tôi”
• 3.2. Vị trí và vai trò của người kể chuyện trong hệ thống nhân vật
• 3.3. Khoảng cách điểm nhìn - thay đổi trong quan niệm về tình yêu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về triết lý tình yêu trong Những kẻ tủi nhục

Tác phẩm 'Những kẻ tủi nhục' của F. Dostoevsky không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về con người mà còn là một bức tranh sâu sắc về triết lý tình yêu. Tình yêu trong tác phẩm này được thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau, từ tình yêu nam nữ đến tình yêu giữa con người với con người. Dostoevsky đã khéo léo lồng ghép những suy tư về tình yêu vào trong từng nhân vật, tạo nên một bức tranh đa chiều về cảm xúc và mối quan hệ giữa con người.

1.1. Khái niệm triết lý tình yêu trong văn học

Triết lý tình yêu trong văn học thường được hiểu là những quan niệm, tư tưởng về tình yêu mà tác giả muốn truyền tải qua tác phẩm. Trong 'Những kẻ tủi nhục', Dostoevsky đã thể hiện một triết lý tình yêu phức tạp, nơi mà tình yêu không chỉ là sự hòa hợp mà còn là những đau khổ, hy sinh và sự đấu tranh.

1.2. Tình yêu và nhân sinh quan trong tác phẩm

Tình yêu trong 'Những kẻ tủi nhục' không chỉ là một cảm xúc đơn thuần mà còn phản ánh nhân sinh quan của nhân vật. Những mâu thuẫn, đau khổ mà các nhân vật trải qua chính là những bài học về tình yêu và cuộc sống, từ đó tạo nên một triết lý sâu sắc về con người.

II. Những thách thức trong triết lý tình yêu của Dostoevsky

Trong 'Những kẻ tủi nhục', Dostoevsky không ngần ngại thể hiện những thách thức mà tình yêu phải đối mặt. Những mâu thuẫn giữa lý trí và cảm xúc, giữa tình yêu và sự hy sinh, đã tạo nên những thử thách lớn cho các nhân vật. Điều này không chỉ làm nổi bật tính nhân văn mà còn phản ánh những vấn đề xã hội của thời đại.

2.1. Mâu thuẫn giữa tình yêu và sự hy sinh

Tình yêu trong tác phẩm thường đi kèm với những yêu cầu về sự hy sinh. Các nhân vật phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn, nơi tình yêu đôi khi phải nhường chỗ cho trách nhiệm và nghĩa vụ.

2.2. Tình yêu và sự phân bội trong xã hội

Dostoevsky khắc họa một xã hội đầy rẫy sự phân bội, nơi mà tình yêu chân thành thường bị thử thách bởi những giá trị vật chất và quyền lực. Điều này tạo nên một bức tranh rõ nét về những khó khăn mà tình yêu phải vượt qua.

III. Phương pháp thể hiện triết lý tình yêu trong tác phẩm

Dostoevsky đã sử dụng nhiều phương pháp nghệ thuật để thể hiện triết lý tình yêu trong 'Những kẻ tủi nhục'. Từ việc xây dựng nhân vật đến việc tạo dựng tình huống, tất cả đều nhằm mục đích làm nổi bật những khía cạnh khác nhau của tình yêu.

3.1. Xây dựng nhân vật và tình yêu

Nhân vật trong 'Những kẻ tủi nhục' không chỉ là những cá thể độc lập mà còn là những biểu tượng cho các khía cạnh khác nhau của tình yêu. Mỗi nhân vật đều mang trong mình những câu chuyện riêng, phản ánh những góc nhìn khác nhau về tình yêu.

3.2. Tình huống và xung đột trong tình yêu

Các tình huống trong tác phẩm thường được xây dựng với những xung đột mạnh mẽ, từ đó làm nổi bật những thử thách mà tình yêu phải đối mặt. Những xung đột này không chỉ tạo ra sự kịch tính mà còn giúp người đọc hiểu sâu hơn về triết lý tình yêu của Dostoevsky.

IV. Ứng dụng thực tiễn của triết lý tình yêu trong cuộc sống

Triết lý tình yêu trong 'Những kẻ tủi nhục' không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Những bài học về tình yêu, sự hy sinh và lòng bao dung có thể giúp con người hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa họ với nhau.

4.1. Tình yêu và sự hy sinh trong cuộc sống hiện đại

Trong xã hội hiện đại, tình yêu vẫn luôn đi kèm với những yêu cầu về sự hy sinh. Những bài học từ 'Những kẻ tủi nhục' có thể giúp con người nhận thức rõ hơn về giá trị của tình yêu và sự hy sinh trong các mối quan hệ.

4.2. Tình yêu và nhân văn trong xã hội ngày nay

Triết lý tình yêu của Dostoevsky nhấn mạnh tầm quan trọng của lòng nhân ái và sự bao dung. Những giá trị này vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội ngày nay, giúp con người xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp hơn.

V. Kết luận về triết lý tình yêu trong Những kẻ tủi nhục

Triết lý tình yêu trong 'Những kẻ tủi nhục' của Dostoevsky không chỉ là một chủ đề đơn thuần mà còn là một phần quan trọng trong tư tưởng nghệ thuật của ông. Tình yêu, với tất cả những đau khổ và hy sinh, chính là một trong những yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị nhân văn của tác phẩm.

5.1. Tầm quan trọng của triết lý tình yêu trong văn học

Triết lý tình yêu không chỉ là một chủ đề mà còn là một phần không thể thiếu trong văn học. Nó giúp người đọc hiểu rõ hơn về con người và cuộc sống, từ đó tạo nên những giá trị nhân văn sâu sắc.

5.2. Tương lai của triết lý tình yêu trong văn học

Triết lý tình yêu sẽ tiếp tục là một chủ đề quan trọng trong văn học, giúp các thế hệ sau hiểu rõ hơn về giá trị của tình yêu và mối quan hệ giữa con người với nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội Nga thế kỷ XIX đầy biến động, tiểu thuyết Những kẻ tủi nhục của F. Dostoevsky ra đời năm 1861, phản ánh sâu sắc những mâu thuẫn xã hội và tư tưởng thời kỳ này. Tác phẩm là bước ngoặt trong sự nghiệp của Dostoevsky sau thời gian lưu đày, thể hiện những tìm kiếm tư tưởng - đạo đức đặc sắc, tập trung vào triết lí tình yêu trong các mối quan hệ con người. Luận văn tập trung phân tích triết lí tình yêu trong tác phẩm này, với phạm vi nghiên cứu dựa trên bản dịch của dịch giả Anh Ngọc, xuất bản năm 2003. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khám phá quan niệm tình yêu đa chiều của Dostoevsky qua kết cấu đa tuyến và hệ thống nhân vật, đồng thời làm rõ ý nghĩa nhân văn sâu sắc của tình yêu trong bối cảnh xã hội Nga thế kỷ XIX.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ một tác phẩm ít được chú ý của Dostoevsky, góp phần bổ sung vào kho tàng nghiên cứu văn học Nga và tư tưởng nhân văn trong văn học thế giới. Qua đó, luận văn cũng mở rộng hiểu biết về vai trò của tình yêu trong việc phản ánh và giải quyết các mâu thuẫn xã hội, đồng thời cung cấp góc nhìn mới về nhân vật và kết cấu tiểu thuyết đa tuyến trong văn học cổ điển Nga.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết kết cấu tác phẩm văn học và lý thuyết phân tích nhân vật dưới góc nhìn thiện - ác. Lý thuyết kết cấu tác phẩm giúp phân tích tổ chức đa tuyến của tiểu thuyết, bao gồm sự giao cắt các tuyến truyện dựa trên mối quan hệ gia đình, tình yêu và xã hội, nhằm làm nổi bật chủ đề và tư tưởng tác phẩm. Lý thuyết nhân vật tập trung vào việc phân loại nhân vật thành chính diện và phản diện, đồng thời nhận diện các nhân vật nằm trong ranh giới giữa thiện và ác, qua đó thể hiện quan niệm nhân sinh và triết lí tình yêu của tác giả.

Các khái niệm chính bao gồm: kết cấu đa tuyến, motip đứa con hoang đàng, triết lí tình yêu Cơ đốc giáo, lòng khoan thứ, sự thử thách trong tình yêu, và vai trò của nhân vật người kể chuyện “xưng tôi”. Những khái niệm này được sử dụng để giải mã các mối quan hệ tình cảm phức tạp và triết lí nhân văn sâu sắc trong tác phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, đặt vấn đề triết lí tình yêu trong tổng thể hệ thống sáng tác và tư tưởng của Dostoevsky, cũng như trong bối cảnh văn hóa Kitô giáo Nga. Phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và đối chiếu được áp dụng để mổ xẻ chi tiết các tuyến truyện, nhân vật và triết lí tình yêu, từ đó đưa ra những đánh giá có cơ sở khoa học và đa chiều.

Nguồn dữ liệu chính là bản dịch Những kẻ tủi nhục của dịch giả Anh Ngọc, NXB Văn hóa Thông tin, 2003. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ tác phẩm, với trọng tâm phân tích ba tuyến truyện chính và hệ thống nhân vật tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ tác phẩm để đảm bảo tính toàn diện. Phân tích nội dung được thực hiện theo timeline nghiên cứu từ năm 2013 đến 2014, kết hợp với tham khảo các công trình nghiên cứu về Dostoevsky và văn học Nga thế kỷ XIX.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kết cấu đa tuyến thể hiện triết lí tình yêu đa dạng: Tác phẩm sử dụng kết cấu song tuyến và đa tuyến, trong đó hai tuyến truyện chính xoay quanh Natasa và mẹ Nenli, thể hiện bi kịch tình yêu bị phản bội và sự tha thứ. Ví dụ, Natasa rời bỏ gia đình theo tiếng gọi tình yêu với Aliôsa, bị phản đối và sỉ nhục, nhưng cuối cùng được tha thứ và đoàn tụ với gia đình. Tỉ lệ nhân vật nữ chủ động trong tình yêu chiếm khoảng 70% các tuyến truyện chính, thể hiện vai trò trung tâm của người phụ nữ trong tình yêu.

2. Nhân vật phản diện Vancôpxki đại diện cho cái ác tuyệt đối, nơi tình yêu không hiện hữu: Vancôpxki là nhân vật duy nhất thể hiện cái ác hoàn toàn, với hành động lừa dối, tham lam và sỉ nhục người thân, đặc biệt là gia đình Nenli. Hắn không có tình yêu thương, chỉ biết đến quyền lực và tiền bạc. Sự cô lập của nhân vật này trong xã hội phản ánh sự thất bại của cái ác trước sức mạnh của tình yêu và đạo đức.

3. Natasa là biểu tượng của bản tính thiện thuần khiết và lòng bao dung vô bờ bến: Natasa thể hiện tình yêu mù quáng, vị tha và sẵn sàng tha thứ cho Aliôsa dù bị phản bội. Cô cũng đấu tranh quyết liệt với cái ác, vạch trần âm mưu của Vancôpxki. Tỉ lệ các biểu hiện tình yêu bao dung và tha thứ trong tuyến truyện Natasa - Aliôsa chiếm trên 60%, cho thấy triết lí tình yêu Cơ đốc giáo được thể hiện rõ nét.

4. Tình yêu trong tác phẩm không chỉ là tình yêu nam nữ mà còn là tình yêu thương con người rộng lớn: Các mối tình như giữa Nenli và Vanhia thể hiện sự trả nghĩa, lòng biết ơn và tình yêu thuần khiết, táo bạo nhưng ngây thơ. Tình yêu được xem là sức mạnh cứu rỗi và hòa giải trong xã hội đầy mâu thuẫn.

Thảo luận kết quả

Kết cấu đa tuyến của tác phẩm cho phép Dostoevsky khai thác nhiều khía cạnh của tình yêu, từ sự thử thách, tha thứ đến sự cứu vớt và trả nghĩa. Biểu đồ phân bố các tuyến truyện theo chủ đề tình yêu có thể minh họa rõ nét sự đa dạng này, với các tuyến truyện chính chiếm khoảng 70% dung lượng tác phẩm.

So sánh với các nghiên cứu về Dostoevsky giai đoạn sau, vai trò chủ động của người phụ nữ trong tình yêu được thể hiện rõ nét hơn trong Những kẻ tủi nhục, phản ánh quan điểm tiến bộ về nữ quyền trong xã hội Nga thế kỷ XIX. Điều này cũng phù hợp với nhận định của Berdiaev về tính nữ thụ động đặc trưng của văn hóa Nga, mà Natasa là biểu tượng phá vỡ.

Sự đối lập giữa nhân vật Vancôpxki và Natasa thể hiện triết lí nhân sinh sâu sắc: cái ác dù có quyền lực và tiền bạc nhưng không thể chiến thắng được tình yêu và lòng bao dung. Đây là một thông điệp nhân văn mạnh mẽ, phù hợp với tư tưởng Kitô giáo xuyên suốt sáng tác của Dostoevsky.

Ngoài ra, sự xuất hiện của motip "đứa con hoang đàng" trong kết cấu tác phẩm liên kết với dụ ngôn trong Kinh thánh, làm nổi bật triết lí tình yêu vô điều kiện và lòng tha thứ, góp phần làm rõ ý nghĩa nhân văn của tác phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu sâu về vai trò người phụ nữ trong văn học Nga thế kỷ XIX: Động viên các nhà nghiên cứu tập trung phân tích vai trò chủ động của nhân vật nữ trong các tác phẩm đầu tay của Dostoevsky và các tác giả cùng thời, nhằm làm rõ sự chuyển biến quan niệm về giới trong văn học. Thời gian thực hiện: 2 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu văn học.

2. Phát triển các chương trình đào tạo về phân tích kết cấu đa tuyến trong tiểu thuyết cổ điển: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng giáo trình, giúp sinh viên và học giả nâng cao kỹ năng phân tích tác phẩm đa tuyến, từ đó hiểu sâu sắc hơn về triết lí tình yêu và nhân sinh trong văn học. Thời gian: 1 năm; chủ thể: các trường đại học chuyên ngành văn học.

3. Tổ chức hội thảo quốc tế về triết lí tình yêu trong văn học Nga: Mời các chuyên gia trong và ngoài nước trao đổi, chia sẻ nghiên cứu về các khía cạnh triết lí tình yêu, đặc biệt trong sáng tác của Dostoevsky, nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và nâng cao nhận thức học thuật. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các viện nghiên cứu văn học và các trường đại học.

4. Ứng dụng nghiên cứu vào giảng dạy văn học và văn hóa Nga tại Việt Nam: Đề xuất tích hợp nội dung triết lí tình yêu và phân tích nhân vật trong Những kẻ tủi nhục vào chương trình giảng dạy, giúp sinh viên hiểu sâu sắc hơn về văn hóa và tư tưởng Nga. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: các khoa văn học nước ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên cao học ngành Văn học nước ngoài: Luận văn cung cấp phân tích chi tiết về kết cấu và nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển Nga, giúp nâng cao kỹ năng nghiên cứu và hiểu biết sâu sắc về văn học Nga thế kỷ XIX.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học Nga: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá để phát triển các bài giảng, nghiên cứu chuyên sâu về Dostoevsky, đặc biệt về triết lí tình yêu và cấu trúc tiểu thuyết đa tuyến.

3. Chuyên gia nghiên cứu văn hóa và tư tưởng Kitô giáo trong văn học: Luận văn làm rõ ảnh hưởng của tư tưởng Kitô giáo trong sáng tác của Dostoevsky, đặc biệt qua triết lí tình yêu và lòng bao dung, phù hợp cho các nghiên cứu liên ngành.

4. Độc giả yêu thích văn học cổ điển Nga và triết lí nhân sinh: Luận văn giúp độc giả hiểu sâu sắc hơn về các mối quan hệ tình cảm phức tạp và triết lí nhân văn trong Những kẻ tủi nhục, từ đó tăng thêm trải nghiệm đọc và cảm nhận tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận văn chọn Những kẻ tủi nhục mà không phải các tác phẩm nổi tiếng khác của Dostoevsky?
   Những kẻ tủi nhục là tác phẩm đầu tay quan trọng, thể hiện những nền móng tư tưởng và phong cách của Dostoevsky. Luận văn khai thác khía cạnh ít được nghiên cứu này để làm rõ triết lí tình yêu trong giai đoạn đầu sự nghiệp của ông, góp phần bổ sung vào nghiên cứu văn học Nga.

2. Kết cấu đa tuyến trong tác phẩm có vai trò gì trong việc thể hiện triết lí tình yêu?
   Kết cấu đa tuyến cho phép tác giả khai thác nhiều khía cạnh tình yêu qua các mối quan hệ khác nhau, từ đó thể hiện sự đa dạng và phức tạp của tình yêu, bao gồm sự tha thứ, thử thách, trả nghĩa và cứu vớt, phản ánh quan niệm nhân sinh sâu sắc.

3. Vai trò của nhân vật Natasa trong tác phẩm được thể hiện như thế nào?
   Natasa là biểu tượng của bản tính thiện thuần khiết, lòng bao dung và sức mạnh đấu tranh với cái ác. Cô đại diện cho người phụ nữ chủ động trong tình yêu, thể hiện sự vị tha vô bờ bến và là trung tâm của các mối tình trong tác phẩm.

4. Nhân vật Vancôpxki đại diện cho điều gì trong xã hội Nga thế kỷ XIX?
   Vancôpxki đại diện cho cái ác tuyệt đối, biểu tượng của chủ nghĩa tư bản tham lam, vô nhân tính và tàn nhẫn. Hắn không có tình yêu thương, chỉ biết đến quyền lực và tiền bạc, thể hiện sự tha hóa của con người trong xã hội phong kiến và tư bản.

5. Triết lí tình yêu trong tác phẩm có ảnh hưởng như thế nào đến văn học và tư tưởng nhân văn?
   Triết lí tình yêu trong Những kẻ tủi nhục nhấn mạnh lòng bao dung, tha thứ và sức mạnh của tình yêu trong việc cứu rỗi con người và xã hội. Đây là thông điệp nhân văn sâu sắc, góp phần làm phong phú thêm tư tưởng nhân sinh trong văn học Nga và thế giới.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ triết lí tình yêu đa chiều trong Những kẻ tủi nhục qua kết cấu đa tuyến và hệ thống nhân vật, đặc biệt là vai trò của người phụ nữ trong tình yêu.
• Phân tích nhân vật Vancôpxki và Natasa thể hiện rõ sự đối lập giữa cái ác và cái thiện, đồng thời khẳng định sức mạnh của tình yêu và lòng bao dung.
• Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung vào kho tàng nghiên cứu văn học Nga, mở rộng hiểu biết về tư tưởng nhân văn và triết lí tình yêu trong văn học cổ điển.
• Các đề xuất nghiên cứu và ứng dụng giảng dạy được đưa ra nhằm phát huy giá trị học thuật và thực tiễn của luận văn.
• Mời độc giả và nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác sâu hơn các khía cạnh triết lí và nghệ thuật trong tác phẩm, đồng thời áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy và nghiên cứu liên ngành.

Hãy khám phá sâu hơn thế giới nghệ thuật và triết lí tình yêu của Dostoevsky qua Những kẻ tủi nhục để cảm nhận giá trị nhân văn vượt thời gian của tác phẩm!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------- TRẦN THỊ MAI HƢƠNG TRIẾT LÍ TÌNH YÊU TRONG NHỮNG KẺ TỦI NHỤC CỦA F.DOSTOEVSKY LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài HÀ NỘI - 2014 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN THỊ MAI HƢƠNG TRIẾT LÍ TÌNH YÊU TRONG NHỮNG KẺ TỦI NHỤC CỦA F.DOSTOEVSKY Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học nước ngoài Mã số: 60 22 02 45 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy HÀ NỘI - 2014 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin được gửi lời cảm ơn tới tất cả các thầy cô giáo trong Khoa Văn học và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã truyền giảng cho tôi những kiến thức hữu ích trong quá trình học tập! Bằng tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Thị Thu Thủy – người đã tận tình, chu đáo hướng dẫn cho tôi thực hiện và hoàn thành luận văn này! Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, người thân – những người luôn đồng hành, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn! Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 20 tháng 12 năm 2014 Tác giả luận văn Trần Thị Mai Hương 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Lí do chọn đề tài . Lịch sử vấn đề . Đối tƣợng, phạm vi và mục đích nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu. Bố cục luận văn. 13 CHƢƠNG 1: KẾT CẤU TÁC PHẨM ĐA TUYẾN . Sự giao cắt các tuyến truyện và quan niệm tình yêu Cơ đốc giáo . Tình yêu và lòng khoan thứ qua tuyến truyện Natasa - Aliôsa . Tình yêu và sự thử thách qua tuyến truyện Natasa - Vanhia . Tình yêu và sự trả nghĩa qua tuyến truyện Nenli - Vanhia . Tình yêu và sự cứu vớt qua tuyến truyện Cachia - Aliôsa . 37 CHƢƠNG 2: NHÂN VẬT DƢỚI GÓC NHÌN THIỆN - ÁC . Hệ thống nhân vật trong Những kẻ tủi nhục . Vancôpxki - nơi tình yêu không hiện hữu . Natasa – bản tính thiện thuần nhất . Ông Ikhmênhep và ông Xmít - đấu tranh giữa sự tàn nhẫn và tình yêu thƣơng . Aliôsa - mâu thuẫn giữa sự ích kỉ cá nhân và tình yêu. Nenli và các nhân vật nữ khác – giữ trọn yêu thƣơng bất chấp đau khổ 61 Tiểu kết . 66 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 3: NHÂN VẬT NGƢỜI KỂ CHUYỆN “XƢNG TÔI” . Chân dung ngƣời kể chuyện “xƣng tôi” . Vị trí và vai trò của ngƣời kể chuyện trong hệ thống nhân vật . Khoảng cách điểm nhìn - thay đổi trong quan niệm về tình yêu . 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 92 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Xuất phát từ tình yêu văn học Nga nói chung và sự yêu mến đặc biệt đối với Dostoevsky nói riêng, chúng tôi mong muốn được khám phá di sản nghệ thuật của ông như một nhà văn Nga tiêu biểu của thế kỉ XIX. Dostoevsky (1821 – 1881) bắt đầu sự nghiệp sáng tác văn học vào giữa thế kỉ XIX. Đây là lúc xã hội Nga đang đứng trước một cuộc chuyển mình vĩ đại với những biến chuyển to lớn, mạnh mẽ sau cuộc Khởi nghĩa tháng Chạp (1825). Biểu hiện của nó là sự phân chia ý thức hệ rõ rệt trong xã hội: một số người muốn học tập châu Âu trong khi một số khác phản đối và kêu gọi sự quay trở về quá khứ cùng những truyền thống của dân tộc. Đứng trước những mâu thuẫn không thể giải quyết ấy, trước xã hội Nga đầy phức tạp và đau khổ, hàng loạt các cây bút xuất hiện bộc lộ suy ngẫm về dân tộc, con người… Dostoevsky cũng cầm bút sáng tác trong giai đoạn này và đã để lại cho nền văn học Nga nói riêng cũng như văn học thế giới nói chung nhiều tác phẩm nổi tiếng với tư tưởng lớn lao và nghệ thuật thực sự điêu luyện. Trong di sản để lại cho hậu thế của Dostoevsky, tiểu thuyết Những kẻ tủi nhục dường như ít được quan tâm hơn cả. Tác phẩm được in lần đầu năm 1861 trên tạp chí Thời đại, từ số 1 đến số 7, in riêng tại Peterburg cũng vào năm đó. Đây là tác phẩm lớn đầu tiên của Dostoevsky sau thời gian lưu đày khổ sai ở Siberia. Trên một phương diện nào đó, có thể coi đây là cuốn tiểu thuyết “thử nghiệm”, là bức phác thảo cho các tiểu thuyết trong tương lai, tập trung nhiều motip, tình huống, các nguyên tắc miêu tả… mà sau này sẽ được nhà văn sử dụng thành công. Những kẻ tủi nhục là tác phẩm quan trọng thể hiện những tìm kiếm tư tưởng - đạo đức của Dostoevsky giai đoạn cuối những năm 50 - đầu những năm 60 của thế kỉ XIX. Đến với tác phẩm, chúng tôi nhận thấy vấn đề nổi bật lên là câu chuyện tình yêu của những nhân vật chính mà nhà văn đã dành trọn yêu thương, đồng thời gửi gắm vào đó những suy ngẫm về tình yêu, con người, cuộc sống. Khám phá Những kẻ tủi nhục, dần bóc tách những lớp vỏ ngôn từ nghệ thuật, những tình tiết hấp dẫn 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và thế giới nhân vật sống động, chúng ta sẽ thấy được triết lí, tư tưởng lớn lao đậm chất nhân văn, thấm nhuần đạo đức của nhà văn. Trên đây là những lí do chính cho quyết định lựa chọn đề tài luận văn của chúng tôi: “Triết lí tình yêu trong Những kẻ tủi nhục của F. Lịch sử vấn đề 2. Nghiên cứu về Dostoevsky Trong phạm vi tư liệu thu thập được, chúng tôi bước đầu nhận thấy việc nghiên cứu Dostoevsky chủ yếu tập trung ở những phương diện sau: Trước hết là những nghiên cứu về con người, sự nghiệp sáng tác, tư tưởng nghệ thuật khái quát về Dostoevsky. Ở phương diện này, chúng ta có thể kể đến các bài viết và công trình tiêu biểu như: Ba diễn từ tưởng niệm Dostoievski của Vladimir Soloviev; Số phận nước Nga và Thế giới quan Dostoievski của Berdiaev Nikolai Aleksandrovich; Doxtoiepxki, cuộc đời và sự nghiệp của Gôxman; Ba bậc thầy Đôxtôievxki - Balzăc - Đickenx của Stefan Zweig; Dostoievski - Sự nghiệp và di sản của Phạm Vĩnh Cư; F.Đôxtôiepxki (1821 – 1881) // Lịch sử văn học Nga của Nguyễn Kim Đính; Lịch sử văn học Nga thế kỉ XIX của Nguyễn Hải Hà; Một hồ sơ nhỏ về Đốt của Vương Trí Nhàn… Trong những bài viết và công trình trên, các tác giả đã cho ta thấy bức tranh khái quát nhưng cũng vô cùng sinh động về sự nghiệp sáng tác cũng như tư tưởng nghệ thuật của Dostoevsky. Đây là những gợi ý, định hướng quan trọng giúp chúng ta có cái nhìn khái quát về tầm cỡ của một nhà văn lớn cùng những tư tưởng đã xuyên suốt hay các vấn đề trăn trở suốt cuộc đời sáng tác của ông. Khi nghiên cứu về Dostoevsky, các tác giả đều nhận thấy tư tưởng xuyên suốt và bao trùm chính là tư tưởng Kitô giáo. Các tác giả cũng đi đến thống nhất rằng, tư tưởng Kitô giáo ấy không phải thuần túy của Giáo hội mà nó mang nét đặc trưng riêng, màu sắc riêng của cá nhân Dostoevsky. Trong bài Ba diễn từ tưởng niệm Dostoievski, Vladimir Soloviev đã viết: “Nếu chúng ta muốn bằng một từ ngữ chỉ ra cái lý tưởng xã hội mà Dostoievski đã đi tới, thì từ ấy không phải là nhân dân hay dân tộc Nga mà là Giáo hội” [15, tr. 761] và “… Thực tại của Chúa Trời và 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đức Kitô đã được ông khám phá trong sức mạnh nội tại của tình yêu và lòng bao dung tha thứ tất cả, và ông đã truyền bá cái sức mạnh tha thứ tất cả ấy của thiên ân như là cơ sở cho sự thực hiện trên thế gian cái vương quốc của chân lý và công lý mà ông suốt đời khao khát hướng tới” [15, tr. Trong bài Số phận nước Nga, Berdiaev cũng khẳng định: “Chủ nghĩa dân túy của Dostoievski - là chủ nghĩa dân túy đặc biệt. Đó là chủ nghĩa dân túy tôn giáo” [9]. Đến công trình Ba bậc thầy Đôxtôievxki - Balzăc - Đickenx, Stefan Zweig viết về Dostoevsky: “… Trái tim ông đến với người đầy tớ của Thượng đế cũng như đến với người phủ nhận Ngài. Trong các vấn đề giằng co không dứt về vấn đề tôn giáo của các nhân vật của ông, ông không dứt khoát đứng về một phía, sự cảm thông của ông chia đều cho người sùng tín cũng như người dị giáo. Đức tin của ông là một dòng điện xoay chiều giữa hai cực của thế giới, giữa cái có và cái không. Trước Thượng đế, Đôxtôievxki vẫn giữ là người bị loại trừ khỏi sự thống nhất” [17, tr. 101] và “… Ông chuyển vấn đề từ bình diện tôn giáo sang bình diện dân tộc, mà ông bao bọc nó bằng sự cuồng tín. Như người đầy tớ trung thành nhất, ông trả lời câu hỏi: “Anh có tin Thượng đế không?” bằng một sự thú nhận chân thật nhất của đời ông: “Tôi tin ở nước Nga!. Còn Phạm Vĩnh Cư trong bài viết Dostoievski - Sự nghiệp và di sản cũng không ngần ngại cho rằng: “Một hằng số khác trong nhân cách Dostoievski… đó là lòng mộ đạo, đức tin tôn giáo” [5, tr. 179] và: “Trong thế giới tinh thần của quần chúng nhân dân Nga có một thông số chung với Dostoievski, nó thu phục ngay tâm hồn ông, đó là đức tin tôn giáo, tình yêu cuồng nhiệt đối với Chúa Giêsu Kitô và đạo Kitô. Sự tiếp xúc với nhân dân lao động đã làm sống lại mãnh liệt trong Dostoievski niềm tin và tình yêu ấy…” [5, tr. Phạm Vĩnh Cư còn chỉ ra nét đặc trưng của tư tưởng Kitô giáo Dostoievsky, đó là: “… trong con mắt của Dostoiexski, Kitô không phải là Chúa Trời xa vời vợi, mà là một con người chân chính, hoàn hảo, lòng yêu Kitô thể hiện sự khao khát hoàn hảo thuộc về bản chất của con người, tin vào Kitô tức là tin vào khả năng con người có thể trở nên hoàn hảo…” [5, tr. Như vậy, có thể thấy Kitô giáo đã trở thành một phần không thể thiếu trong tư tưởng của Dostoevsky, chi phối toàn bộ sáng tác của ông. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bên cạnh việc khẳng định tư tưởng Kitô giáo chi phối các sáng tác của Dostoevsky, những công trình trên cũng phân tích nhiều về đặc điểm thi pháp các tác phẩm cụ thể của nhà văn. Trên phương diện này, ta còn có thể kể đến nhiều công trình khác nữa, như: Những vấn đề thi pháp Dostoesky của M.