CHƯƠNG 1. Lý do chọn đề tài Ngành xây dựng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế đất nước, đặc biệt là tại Việt Nam nói chung và Khu vực Thành Phố Hồ Chí Minh (TP. Ngành xây dựng có sự kết nối mật thiết đến nhiều ngành và lĩnh vực liên quan như: sản xuất và cung ứng vật tư máy móc thiết bị xây dựng, các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, dịch vụ tài chính, vận tải và logistics, cung ứng nguồn nhân lực, cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể hoạt động xây dựng (tổ đội/ nhà thầu phụ xây dựng) và một số nghành liên quan khác. Trong đó, ngành được xem là có sự liên quan chặt chẽ với ngành xây dựng là ngành bất động sản Ở thời điểm hiện tại năm 2023, chịu sự ảnh hưởng của tình trạng suy thoái kinh tế toàn cầu, các cuộc xung đột quân sự vẫn đang còn diễn ra dẫn đến việc giá một số loại nguyên vật liệu thiết yếu biến động tăng, hàng loạt các chính sách thắt chặt về tín dụng, lãi suất cho vay tăng, ách tắc nguồn vốn từ trái phiếu hay nguồn vốn huy động từ khách hàng, các vướng mắc về pháp lý dự án.
Các yếu tố nêu trên, phần lớn đã khiến các nhà đầu tư phát triển dự án lâm vào tình trạng khó khăn chung, hàng loạt dự án đã và đang hoặc trong quá trình chuẩn bị triển khai phải tạm dừng. Được xem là trung tâm kinh tế, tài chính lớn nhất cả nước, TP.HCM cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng trên. Theo Cục Thống kê TP.HCM, GRDP quý I/2023 của TPHCM ước đạt 360.622 tỷ đồng, chỉ tăng 0,7% so với cùng kỳ năm 2022, là thành phố tăng trưởng thấp nhất trong 5 thành phố trực thuộc trung ương, nguyên nhân chủ yếu đến từ nghành BĐS với mức sụt giảm (-16,2%), kéo theo đó là ngành xây dựng, vốn được xem là ngành có sự liên kết chặt chẽ nhất với nghành BĐS cũng cho sự tăng trưởng âm (-19,8%). Có thể thấy rằng, Ngành xây dựng ở Việt nam nói chung và TP.HCM nói riêng, đang đối mặt với rất nhiều trở ngại và thách thức.
Sự khan hiếm các dự án xây dựng mới dẫn đến mức độ cạnh tranh ngày càng tăng, đòi hỏi các doanh nghiệp là Nhà thầu xây dựng trong quá trình tiếp cận hoặc tham gia đấu thầu một dự án, ngoài việc phải đáp ứng các tiêu chí yêu cầu từ chủ đầu tư như thương mại và kỹ thuật, thì Nhà thầu cũng cần phải có một số phương thức để nâng cao hình ảnh, uy tín doanh nghiệp, HVTH: Nguyễn Quang Phúc MSHV: 2085803022006 2 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS.Nguyễn Bảo Thành nhằm tăng tính cạnh tranh trên thị trường. Trong đó, việc xây dựng và áp dụng mô hình trách nhiệm với xã hội doanh nghiệp tập trung vào các bên liên quan bao gồm: Chủ đầu tư; Người lao động; Đối tác; Môi trường và Cộng đồng là hoàn toàn cần thiết và phù hợp trong mỗi doanh nghiệp xây dựng. Tuy nhiên, việc thực hiện trách nhiệm xã hội (TNXH) trong các doanh nghiệp xây dựng nói chung vẫn còn tương đối khó khăn, trước hết là sự hạn chế về các tài liệu nghiên cứu, cũng như quy trình hướng dẫn đầy đủ về việc thực hiện TNXH. Bên cạnh đó, việc thực hiện TNXH không đơn thuần chỉ là những công tác từ thiện hướng tới xã hội, những người yếu thế hay chỉ là áp dụng một cách máy móc vào các mục đích xã hội khác, mà cần phải được thúc đẩy và hình thành bởi định hướng và tư duy sâu sắc trong nội tại văn hóa doanh nghiệp, nhằm mục đích xây dựng chiến lược thực hiện TNXH một cách bài bản và bền vững.
Cho đến nay vẫn tồn tại các vấn đề xã hội bức xúc liên quan đến ô nhiễm môi trường, vi phạm đạo đức kinh doanh, thiếu trách nhiệm với an sinh an toàn của cộng đồng dân cư, tuy nhiên, vẫn có các minh chứng về các hoạt động cụ thể của các doanh nghiệp đang cố gắng đồng hành với khó khăn trong cộng đồng như các hoạt động tài trợ, từ thiện, nhằm khẳng định trách nhiệm xã hội của mình. Trong vài năm gần đây, chính sách môi trường, xã hội của các doanh nghiệp đã được chú trọng hơn.Hầu hết các tổ chứcquốc tế lớn như Liên hiệp quốc, Ngân hàng thế giới, Các tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đều đưa ra các hướng dẫn nhằm nghiên cứu và xúc tiến CSR. Năm 1977, dưới 50% các công ty trong danh sách Fortune 500 đề cập đến CSR trong báo cáo thường niên, đến cuối thập niên 1990, gần 90% các công ty coi CSR là một phần quan trọng trong mục tiêu hoạt động, trình bày các hoạt động CSR trong báo cáo thường niên (Boli và Hartsuiker, 2001). Một số nhà quản lý cho rằng CSR đơn thuần là làm từ thiện trong khi CSR bao gồm cả các yếu tố bên trong tổ chức.
Mặc dù vấn đề nguồn lực cản trở việc thực hiện CSR như thiếu nhân lực, tài chính cũng như kỹ thuật thực hiện nhưng bất kỳ tổ chức nào cũng phải quan tâm đến các tác động của mình lên môi trường và an sinh xã hội. Theo Sprinkle và Maines(2010) vì tất cả nhân viên, khách hàng, nhà đầu tư, tổ chức chính phủ và các bên liên quan khác đều có kỳ vọng rằng các tổ chức đã đang và sẽ hoạt động một cách có trách nhiệm. Trong khi nhu cầu xã hội là vậy, các doanh nghiệp cũng khó có thể từ bỏ mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận của mình(Sprinkle và Maines, 2010).Vì vậy, nghiên cứu này mong muốn tổng HVTH: Nguyễn Quang Phúc MSHV: 2085803022006 3 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS.Nguyễn Bảo Thành kết các kết quả nghiên cứu trong thời gian qua kể cả về lý thuyết hay thực nghiệm về các chủ đề chính của CSR để từ đó đề xuất một số hướng nghiên cứu nên được thực hiện trong tương lai chính vì thế đề tài nghiên cứu của luận văn là “Trách nhiệm xã hội của nhà thầu xây dựng dân dụng trên địa bàn TP. Đề tài này sẽ tập trung vào việc tìm hiểu và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự nhận thức và vai trò của cán bộ nhận viên trong việc thực hiện TNXH và cam kết TNXH đối với các bên liên quan của doanh nghiệp là nhà thầu trong ngành xây dựng dân dụng trên địa bàn TP.HCM, qua đó đề xuất các giải pháp định hướng cụ thể để xây dựng và phát triển doanh nghiệp hướng tới việc thực hiện các TNXH một cách hiệu quả, góp phần nâng cao uy tín và giá trị của doanh nghiệp trong mắt các bên liên quan bao gồm: Chủ đầu tư; Người lao động; Đối tác; Môi trường và Cộng đồng là hoàn toàn cần thiết và phù hợp trong mỗi doanh nghiệp xây dựng Kết quả nghiên cứu đề xuất được hy vọng sẽ giúp các doanh nghiệp là nhà thầu xây dựng tại TP.HCM hiểu rõ hơn về việc thực hiện TNXH trong văn hóa doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành và cộng đồng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng trong bối cảnh kinh tế thị trường khó khăn như hiện nay.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát của đề tài nghiên cứu luận văn là phân tích các yếu tố ảnh hưởng của việc thực hiện trách nhiệm xã hội (TNXH) của nhà thầu xây dựng và các bên liên quan, đến sự gắn kết của nhân viên với nhà thầu xây dựng và cam kết của nhà thầu xây dựng với các bên liên quan. Qua đó, nghiên cứu này sẽ luận giải vì sao các nhà thầu xây dựng cần thực hiện TNXH đối với các bên liên quan và nhân viên trong doanh nghiệp xây dựng và gợi ý cách thức nhà thầu xây dựng thực hiện TNXH nhằm cải thiện gắn kết của nhân viên với nhà thầu xây dựng và cam kết của nhà thầu xây dựng với các bên liên quan trong lĩnh vực xây dựng. Để đạt được mục tiêu tổng quát đã nêu ở trên, luận văn sẽ tập trung vào các mục tiêu cụ thể như sau: - Tổng quan các nghiên cứu và luận giải các quan điểm về TNXH, sự phát triển của TNXH, những lợi ích của TNXH nói chung và TNXH đối với nhà thầu xây dựng và nhân viên trong ngành xây dựng tại Việt Nam và trên thế giới. HVTH: Nguyễn Quang Phúc MSHV: 2085803022006 4 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS.Nguyễn Bảo Thành - Xác định các yếu tố và sự cần thiết của hoạt động TNXH đối với nhà thầu xây dựng và các bên có liên quan trong ngành xây dựng.
Qua đó phân tích các yếu tố ảnh hưởng của việc thực hiện TNXH đối với nhân viên với nhà thầu xây dựng và cam kết của nhà thầu xây dựng đối với các bên liên quan trên địa bàn TP. - Đề xuất các khuyến nghị giúp các nhà thầu xây dựng trên địa bàn TP.HCM và các bên liên quan trong việc thực hiện TNXH nhằm cải thiện sự cam kết của nhà thầu xây dựng với các bên liên quan. Câu hỏi nghiên cứu - Tại sao nhà thầu xây dựng cần thực hiện TNXH đối với các bên liên quan và nhân viên trong nhà thầu xây dựng? - Tác động của việc thực hiện TNXH đến sự gắn kết của nhân viên với nhà thầu xây dựng và cam kết của nhà thầu xây dựng với các bên có liên quan trên địa bàn TP.HCM đang được thực hiện như thế nào? - Những hàm ý và khuyến nghị gì được đưa ra cho nhà thầu xây dựng trên địa bàn TP.HCM và các bên có liên quan trong việc thực hiện TNXH nhằm cải thiện sự gắn kết của nhân viên với nhà thầu xây dựng và cam kết của nhà thầu xây dựng với các bên liên quan? 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ảnh hưởng của việc thực hiện TNXH đến sự gắn kết của nhân viên trong các nhà thầu xây dựng và cam kết nhà thầu xây dựng với các bên liên quan, đó là nhân viên tại các nhà thầu xây dựng, các chủ đầu tư dự án, các công ty tư vấn, và các công ty kinh doanh vật liệu xây dựng trên địa bàn TP.2 Phạm vi nghiên cứu Về phạm vi nội dung, luận văn nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng của việc thực hiện trách nhiệm xã hội của nhà thầu xây dựng đến sự gắn kết của nhân viên đối với các nhà thầu xây dựng và sự cam kết của nhà thầu xây dựng với các bên liên quan.
Trong đó: HVTH: Nguyễn Quang Phúc MSHV: 2085803022006 5 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS.