đặt vấn đề nghiên cứu đến bối cảnh nghiên cứu được thực hiện, để rồi từ đây tìm được khe hổng nghiên cứu và đưa ra được các mục tiêu nghiên cứu cũng như câu hỏi nghiên cứu. Chương này cũng trình bày phạm vi nghiên cứu; đối tượng nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu, kết cấu nghiên cứu và ý nghĩa của nghiên cứu. Vấn đề nghiên cứu 1. Bối cảnh của nghiên cứu Kinh tế thế giới đang phát triển rất mạnh và sự phát triển đó là không bền vững (Sachs, 2008), sức mạnh của sự phát triển ngày càng lan rộng và mạnh mẽ cho tất cả các nước trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia ở Châu Phi, một số các quốc gia ở Châu Á và Châu Mỹ La tinh.
Việc phát triển quá nhanh chóng sẽ dẫn đến các vấn đề về môi trường, xã hội và cả các vấn đề về kinh tế (Sachs, 2008). Việt Nam là một trong những quốc gia ở Châu Á nằm trong nhóm các nước đang phát triển, Việt Nam hiện tại đang được đánh giá là một trong những con hổ mới nổi ở Châu Á, và việc đầu tư từ các tổ chức nước ngoài cũng như làn sóng M & A đang lan tỏa đến Việt Nam. Bên cạnh việc gia tăng tính hấp dẫn cho doanh nghiệp nước ngoài cũng như nguồn vốn đầu tư vào Việt Nam, điều này dẫn đến những áp lực ngày càng gia tăng cho nền kinh tế cũng như các doanh nghiệp đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam. Các nhà nghiên cứu thường cho rằng trách nhiệm xã hội có thể cải thiện khả năng cạnh tranh của một doanh nghiệp trong dài hạn, ngụ ý muốn nói rằng có một mối quan hệ tích cực giữa sự tham gia trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp và thành công hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó (Weber, 200 ).
Phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Để doanh nghiệp Việt Nam có thể cạnh tranh mạnh hơn so với các doanh nghiệp nước ngoài thì việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp cũng là một cách nhằm gia tăng lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp (Weber, 200 ) trong giai đoạn toàn cầu hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR ) là một khái - 123doc 1- 2 niệm được đánh giá cao mà doanh nghiệp cần thực hiện đối với xã hội, và CSR có thể giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa thu hút và giữ chân khách hàng, tăng hình ảnh xã hội của doanh nghiệp cũng như việc tác động mạnh đến khách hàng khi họ quyết định mua sản phẩm, đồng thời hiện nay với sự quan tâm ngày càng tăng về CSR của khách hàng (Angelidis và cộng sự, 2008) cũng là vấn đề mà doanh nghiệp Việt Nam quan tâm và chịu nhiều áp lực. Cùng với xu hướng ủng hộ việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, Thorne và cộng sự (1993); Davidson & Worrell (19 ), đã nghiên cứu được rằng, nếu doanh nghiệp không thực hiện trách nhiệm xã hội của mình thì hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể, nghiên cứu của Davidson & Worrell (1990) cũng nhận định: doanh nghiệp, nếu thiếu các hoạt động trách nhiệm xã hội thì các chỉ số ROA, ROE cũng giảm; nghiên cứu đã cho thấy rằng doanh nghiệp bỏ qua các hoạt động thực hiện trách nhiệm xã hội của mình sẽ có thể bị tẩy chay, danh tiếng bị hủy hoại và suy giảm việc kinh doanh.
Một số nghiên cứu đã chứng minh một mặt tích cực khác của việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, như Weber (200 ) kết luận rằng thực hiện trách nhiệm xã hội sẽ cải thiện khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong dài hạn, khi nghiên cứu mối quan hệ này trong dài hạn cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa thực hiện trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Như vậy, nhà lãnh đạo doanh nghiệp cần chấp nhận một trách nhiệm lớn hơn so với lợi nhuận ngắn hạn trước mắt của doanh nghiệp (Knox & cộng sự, 2005), nghiên cứu về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp thông thường sẽ liên quan đến lợi ích lâu dài chứ không thể là lợi ích ngắn hạn trước mắt (Jenkins, 2006; Zairi & Peters, 2002). Nếu doanh nghiệp giảm các tác động tiêu cực trong quá trình sản xuất kinh doanh với xã hội sẽ tác động tích cực đến hành vi tiêu dùng của khách hàng (Becker- Olsen và cộng sự, 2006). Nghiên cứu của Quinn (1997) cho rằng thực hiện trách nhiệm xã hội là nhiệm vụ quan trọng của doanh nghiệp vì chính việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là động lực để thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao được danh tiếng (Pfau và cộng sự, 2008).
Bên cạnh đó, khách hàng ngày càng quan tâm đến hành vi xã hội của doanh nghiệp (Dawkin & Lewis, 2003; Knowles & Hill, 2001; Schiebel & Pochtrager, 2003; Hopkins, 2003), khách hàng sẵn sàng chi trả nhiều tiền - 123doc 2- 3 hơn cho sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp nếu doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội (William, 2005). Như vậy, doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội giúp khách hàng tin tưởng hơn đối với sản phẩm dịch vụ của chính mình (Pivato và cộng sự, 2008). Hơn nữa, trong giai đoạn hiện nay những áp lực về việc phát triển bền vững, những áp lực về bảo vệ môi trường, những áp lực về hành vi của doanh nghiệp đối với con người, đối với đối thủ cạnh tranh đang được xã hội quan tâm, truyền thông đưa tin và gây áp lực cho doanh nghiệp ngày một nhiều hơn. Mặt khác, những tác hại về việc vi phạm đến môi trường của doanh nghiệp ngày càng nghiêm trọng.
Như vậy, đã từ lâu những cuộc tranh luận liệu rằng doanh nghiệp có nên thực hiện trách nhiệm xã hội hay không đã, đang và luôn diễn ra? Song, theo Bowen (1953), ông đã lập luận rằng các công ty chịu trách nhiệm sản xuất hàng hóa và dịch vụ thì họ cũng phải sản xuất hàng hoá để phục vụ cho xã hội, để thu lợi nhuận, như vậy họ có một nghĩa vụ phải trả lại cho cộng đồng có liên quan những gì đã lấy đi trong quá trình sản xuất đó. Hơn nữa quá trình quốc tế hóa các hoạt động trong kinh doanh cũng đang là một phần của động cơ cho việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Doanh nghiệp thông thường sẽ không mong muốn thực hiện các hoạt động xã hội vì họ cho rằng những hoạt động này sẽ gia tăng chi phí của doanh nghiệp. Vậy thì, thực hiện trách nhiệm xã hội có làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn hay không? Làm cách nào doanh nghiệp có thể thực hiện trách nhiệm xã hội nhiều hơn? Thực hiện các hoạt động này hữu ích cho xã hội và cho chính doanh nghiệp như thế nào? Orlizky và cộng sự (2003), đã đưa ra nhận định trong nghiên cứu của họ rằng, chưa có kết nối đầy đủ giữa thực hiện trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, mối quan hệ này được tìm thấy là rất không đáng kể.
Cùng quan điểm như trên, Neville và cộng sự (2005); Prado-Lerenzo và cộng sự (2008); Park & Lee (2009), cũng đã cho thấy những nghiên cứu của họ chưa xác định được đầy đủ mối quan hệ giữa thực hiện trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Như vây, mối quan hệ giữa thực hiện trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp là chưa có mối quan hệ dương theo các nghiên cứu trên đây. - 123doc 3- 4 Waddock & Graves (1997a); Balabanis và cộng sự (1998); Orlitzky (2005); Heremans và cộng sự (1993) tiếp tục khẳng định thực hiện trách nhiệm xã hội tốt có thể cải thiện hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Conlins & Porras (199 ) cũng cho rằng thực hiện trách nhiệm xã hội có tầm nhìn xa sẽ có mối quan hệ tích cực với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nếu việc thực hiện trách nhiệm xã hội được xây dựng trên nền tảng các bên liên quan.
Song, Renneboog và cộng sự (2008) lại nhận định rằng tương quan giữa việc thực hiện trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động không nhất thiết đó là mối quan hệ nhân quả, có thể rằng kết quả hoạt động kinh doanh tốt sẽ là nguồn lực để thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Belkaoui & Karpik, 1998). Bên cạnh đó, Clarkson (1995), Cornell và Shapiro (19 ), Donaldson và Preston (1995), Freeman (1983), Mitchell và cộng sự (199 ) đã minh chứng cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động. Theo các nghiên cứu này này, sự hài lòng của các bên liên quan khác nhau là công cụ thúc đẩy cho hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (Donaldson và Preston, 1995; Jones, 1995). Lý thuyết các bên liên quan lập luận rằng sự rõ ràng và tiềm ẩn giữa lợi ích của các bên liên quan lẫn nhau và quan hệ song phương và đa phương của các bên liên quan sẽ giúp các lãnh đạo không chú ý tới các mục tiêu tài chính ngắn hạn, tuy nhiên nếu quan tâm đến mối quan hệ phức hợp này trong dài hạn sẽ tác động dương đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (Hill và Jones, 1992; Jones, 1995).
Giải quyết và cân bằng các yêu cầu lợi ích của nhiều bên liên quan (Evan và Freeman, 1993), lãnh có thể tăng khả năng thích ứng của tổ chức với nhu cầu bên ngoài. Ngoài ra, khi phân tích doanh nghiệp có kết quả hoạt động kinh doanh cao, không phải chỉ từ việc tách biệt của sự hài lòng của các mối quan hệ song phương (Hill và Jones, 1992), mà còn từ sự phối hợp đồng thời và ưu tiên của các bên liên quan đa phương (Evan và Freeman, 1993). Quan điểm này đã được coi là một quan điểm quan trọng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các tập đoàn lớn (Ciliberti và cộng sự, 2008), hoạt động của doanh nghiệp có ảnh hưởng đến xã hội và môi trường, trong việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp sẽ tương tác với các bên liên quan (Fox, 2005). Việc liên lạc với các bên ngoài ngoài doanh nghiệp về mức độ thực hiện trách nhiệm xã hội của tổ chức có thể giúp xây dựng hình ảnh tích cực với khách hàng, nhà đầu tư, ngân hàng và nhà - 123doc 4- 5 cung cấp (Fombrunand Shanley, 1990).
Các doanh nghiệp có xếp hạng về danh tiếng hoạt động thực hiện trách nhiệm xã hội cao có thể cải thiện mối quan hệ với các ngân hàng và nhà đầu tư và do đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho họ tiếp cận với nguồn cung cấp vốn (Spicer, 1978).