Chương 1 trình bày tổng quan về lý do chọn đề tài, mục tiêu, ý nghĩa và phương pháp nghiên cứu làm cơ sở định hướng nghiên cứu ở những chương tiếp theo. 123doc 8 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) 2.1 Khái niệm Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (gọi tắt là trách nhiệm xã hội - CSR) ra đời sau đạo đức kinh doanh và đang là mối quan tâm hàng đầu của các doanh nghiệp hiện nay. Vậy, CSR là gì? Có nhiều định nghĩa khác nhau về CSR, theo Mohr và cộng sự (2001) thì CSR là những hoạt động tối thiểu hóa hoặc loại bỏ các mối nguy hiểm phát sinh trong xã hội cũng nhƣ tối đa hóa những hiệu quả nhất định trong thời gian dài.
Khái niệm về CSR theo Beyer (1972) và Drucker (1974) chính là tổ chức nên thực hiện các hoạt động xã hội nhằm tạo ra phúc lợi cho cộng đồng. Bởi vì các tổ chức kiếm đƣợc nhiều lợi nhuận từ cộng đồng và làm giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên của xã hội, do vậy họ phải có trách nhiệm cải thiện môi trƣờng và các nguồn tài nguyên khác, cũng nhƣ cải thiện mức sống cho toàn xã hội. Năm 1962, trong cuốn sách “Capitalism and Freedom” (Chủ nghĩa tƣ bản và Sự tự do), nhà kinh tế học Milton Friedman đã viết: “Có một và chỉ một trách nhiệm của doanh nghiệp, đó là sử dụng nguồn tài nguyên và tham gia hoạt động nhằm tăng lợi nhuận của mình miễn sao nó vẫn tuân theo các luật chơi, nghĩa là tham gia cạnh tranh công khai và tự do, không lừa gạt hay gian lận”. Theo cách nói này của Friedman, chúng ta xét thấy ý kiến này mới chỉ có tác dụng hiện thực hóa các quy tắc trong kinh doanh, chỉ chú ý tới việc chạy đua “nhằm tăng lợi nhuận” đúng theo mối ràng buộc của các doanh nghiệp trên thƣơng trƣờng là “không lừa gạt hay gian lận”.
Có thể nói, khái niệm về CSR của Friedman mới chỉ nhìn nhận trách nhiệm xã hội ở một phạm vi hẹp, chỉ thấy đƣợc lợi ích trƣớc mắt mà bỏ qua lợi ích lâu dài, đó là “phát triển nhanh, mạnh và bền vững”. 123doc 9 Sau khái niệm về CSR của Friedman thì xuất hiện hàng loạt các khái niệm CSR khác, mỗi khái niệm ở mỗi thời kỳ đã có bƣớc hoàn chỉnh hơn về mặt nội dung. “CSR hàm ý nâng cao hành vi của doanh nghiệp lên một mức phù hợp với các quy phạm, giá trị và kỳ vọng xã hội” (Prakas Sethi, 1975). Hay “CSR của doanh nghiệp là sự mong muốn của xã hội đối với các tổ chức về mặt kinh tế, pháp luật, đạo đức và lòng từ thiện tại một thời điểm nhất định” (Archie B Caroll, 1979).Ferrell đƣa ra khái niệm CSR nhƣ sau “Một doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội khi quyết định rằng hoạt động của nó nhằm tạo ra và cân bằng các lợi ích khác nhau của các cá nhân và tổ chức liên quan”.
Một ví dụ khác, với việc đƣa ra “Cƣơng lĩnh Johnson & Johnson” vào năm 1943, Robert Johnson, ngƣời sáng lập kiêm Chủ tịch Tập đoàn Johnson & Johnson, rất xứng đáng đƣợc gọi là “ông tổ” của hoạt động CSR khi hƣớng công ty của mình đến mục tiêu kinh doanh có trách nhiệm. Trong cƣơng lĩnh này, lần đầu tiên, vai trò của cổ đông đƣợc đƣa xuống dƣới cùng và quyền lợi của khách hàng đƣợc đặt lên trên hết. Điều này hoàn toàn ngƣợc với những gì Milton Friedman, nhà kinh tế học ngƣời Mỹ từng đoạt giải Nobel năm 1976, đƣa ra trƣớc đó. Theo Friedman, doanh nghiệp phải đặt lợi nhuận lên trên hết để thể hiện trách nhiệm với cổ đông.
Và doanh nghiệp là chủ thể do con ngƣời tạo ra nên không thể tự nhận biết trách nhiệm. Trách nhiệm với cộng đồng thuộc về nhà nƣớc và nếu muốn thể hiện trách nhiệm với xã hội, các cổ đông nên dùng vai trò cá nhân để thực hiện. Nhƣng Johnson & Johnson đã làm ngƣợc lại: thể hiện rõ cam kết với cộng đồng và thực hiện những hành động đầy tính trách nhiệm. Điều đó đã giúp cho Johnson & Johnson đƣợc Tạp chí Wall Street Journal (Mỹ) bầu chọn là “Doanh nghiệp đạo đức nhất thế kỷ” năm 1999.
Cho đến ngày nay, Công ty vẫn kinh doanh thành công theo hƣớng thƣơng hiệu trách nhiệm. Và khái niệm CSR theo thời gian đã mở rộng đối tƣợng ảnh hƣởng của mình ra nhiều doanh nghiệp và tổ chức liên quan, còn mục đích đặt ra cho các doanh 123doc 10 nghiệp đó là phải quan tâm tới các hoạt động của mình có ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến các vấn đề xã hội xung quanh nhƣ cộng đồng, bảo vệ môi trƣờng … Theo Ủy ban thƣơng mại thế giới về phát triển bền vững thì “CSR của doanh nghiệp là sự cam kết liên tục của doanh nghiệp thông qua hoạt động kinh doanh bằng cách cƣ xử có đạo đức và đóng góp vào sự phát triển kinh tế trong khi cải thiện chất lƣợng cuộc sống của lực lƣợng lao động, của gia đình họ cũng nhƣ cộng đồng địa phƣơng và toàn xã hội nói chung. Doanh nghiệp không chỉ đơn thuần là một tổ chức thu lợi nhuận mà còn cần phải trở thành một phần của cộng đồng. Họ không chỉ thúc đẩy lợi ích của các cổ đông mà còn hƣớng tới lợi ích của tất các những bên hữu quan (stakeholders).
Nhóm phát triển kinh tế tƣ nhân của Ngân hàng thế giới đƣa ra khái niệm: “CSR của doanh nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào việc phát triển kinh tế bền vững thông qua các hoạt động nhằm nâng cao chất lƣợng đời sống của ngƣời lao động và thành viên gia đình họ, cho cộng đồng và toàn xã hội theo cách có lợi nhất cho cả doanh nghiệp cũng nhƣ phát triển chung của xã hội”. Đây cũng chính là định nghĩa về trách nhiệm xã hội sẽ xuyên suốt cả luận văn.2 Lợi ích của trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Thực tế trên thế giới đã chỉ ra rằng, doanh nghiệp nào thực hiện tốt CSR thì lợi ích của họ không những không giảm đi mà còn tăng thêm. Những lợi ích mà doanh nghiệp thu đƣợc khi thực hiện CSR bao gồm giảm chi phí, tăng doanh thu, tăng giá trị thƣơng hiệu, giảm tỷ lệ nhân viên thôi việc, tăng năng suất và thêm cơ hội tiếp cận những thị trƣờng mới. Chúng ta có thể dẫn ra đây một số ví dụ về lợi ích của việc thực hiện CSR của doanh nghiệp.
Giảm chi phí và tăng năng suất Một doanh nghiệp có thể tiết kiệm đƣợc chi phí sản xuất nhờ đầu tƣ, lắp đặt các thiết bị mới, bằng cách sản xuất sạch hơn. Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất bao bì lớn của Ba Lan đã tiết kiệm đƣợc 12 triệu Đô la Mỹ trong vòng 5 năm nhờ 123doc 11 việc lắp đặt thiết bị mới, nhờ đó làm giảm 7% lƣợng nƣớc sử dụng, 70% lƣợng chất thải nƣớc và 87% chất thải khí. Một hệ thống quản lý nhân sự hiệu quả cũng giúp cắt giảm chi phí và tăng năng suất lao động đáng kể. Lƣơng thƣởng hợp lý, môi trƣờng lao động sạch sẽ và an toàn, cơ hội đào tạo và chế độ bảo hiểm y tế và giáo dục đều góp phần tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp bằng cách tăng năng suất lao động, giảm tỷ lệ nhân viên nghỉ, bỏ việc và giảm chi phí tuyển dụng cũng nhƣ đào tạo nhân viên mới.
Tăng doanh thu Đầu tƣ hỗ trợ phát triển kinh tế địa phƣơng có thể tạo ra một nguồn lao động tốt hơn, nguồn cung ứng rẻ và đáng tin cậy hơn và nhờ đó tăng doanh thu. Rất nhiều công ty sau khi có đƣợc chứng chỉ về trách nhiệm xã hội đã tăng đƣợc doanh thu đáng kể. Ví dụ, Aserradero San Martin, một công ty sản xuất đồ gỗ ở Bolivia, sau khi có chứng chỉ bảo vệ rừng bền vững (FSC) đã tiếp cận đƣợc thị trƣờng Bắc Mỹ và bán sản phẩm với giá cao hơn từ 10-15%. Nâng cao giá trị thương hiệu và uy tín của công ty CSR có thể giúp doanh nghiệp tăng giá trị thƣơng hiệu và uy tín đáng kể.
Uy tín giúp doanh nghiệp tăng doanh thu, hấp dẫn các đối tác, nhà đầu tƣ và ngƣời lao động. Những tập đoàn đa quốc gia nhƣ The Body Shop (tập đoàn của Anh chuyên sản xuất các sản phẩm dƣỡng da và tóc) và IKEA (tập đoàn kinh doanh đồ dùng nội thất của Thụy Điển) là những ví dụ điển hình. Cả hai công ty này đều nổi tiếng không chỉ vì các sản phẩm có chất lƣợng và giá cả hợp lí mà còn nổi tiếng là các doanh nghiệp có trách nhiệm đối với môi trƣờng và xã hội. Thu hút nguồn lao động giỏi Nguồn lao động có năng lực là yếu tố quyết định năng suất và chất lƣợng sản phẩm.
Ở các nƣớc đang phát triển, số lƣợng lao động lớn nhƣng đội ngũ lao động đạt chất lƣợng cao lại không nhiều; do vậy việc thu hút và giữ đƣợc nhân viên có chuyên môn tốt và có sự cam kết cao là một thách thức đối với các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp trả lƣơng thỏa đáng và công bằng, tạo cho nhân viên cơ hội 123doc 12 đào tạo, bảo hiểm y tế và môi trƣờng làm việc sạch sẽ có khả năng thu hút và giữ đƣợc nhân viên tốt. Khai thác cơ hội từ việc thực hiện trách nhiệm xã hội CSR không chỉ là những vấn đề gây tốn kém và bó buộc mà còn có thể là những cơ hội tiềm tàng trong kinh doanh cho những ai nhận ra và đón bắt đƣợc. Xem đạo đức và CSR là một phần tất yếu của chiến lƣợc kinh doanh, các doanh nghiệp cũng sẽ cảm thấy tự nguyện và chủ động hơn trong việc thực hiện.
Khi đó những vấn đề này không còn là một gánh nặng hay điều bắt buộc mà là nguồn và cơ sở của những thành công. Motorola thƣờng xuyên có những đột phá về kỹ thuật vì công ty luôn chủ động đầu tƣ vào các chƣơng trình đào tạo và chăm sóc đời sống cho nhân viên. Sự trung thành của nhân viên và khách hàng Việc thực hiện CSR của doanh nghiệp sẽ mang lại lợi ích chung cho nhân viên, khách hàng, đối tác và cộng đồng. Đây là những bộ phận quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của mọi doanh nghiệp.
Vì vậy, dù chi phí ban đầu có thể lớn, lợi ích có thể chƣa thấy ngay nhƣng chắc chắn về lâu về dài sẽ chẳng có gì thiệt thòi khi doanh nghiệp tôn trọng lợi ích của những bộ phận thiết yếu này. Khi thực hiện tốt đạo đức và CSR, doanh nghiệp sẽ nhận đƣợc sự ủng hộ trung thành và nhiệt tình của nhân viên, khách hàng và các đối tác khác.