Chương 1: Tổng quan Chương 2: Cơ sở lý thuyết của Khóa luận Chương 3: Giới thiệu tổng quan về công ty thông tin di động (VMS) Chương 4: Phân tích so sánh kết quả khảo sát theo nhân viên và quản lý Chương 5: Phân tích sự khác biệt trong đánh giá của hai nhóm Chương 6: Kết luận Trong chương một, tác giả đã trình bày những nội dung bao gồm: Lý do hình thành đề tài khóa luận, Mục tiêu của khóa luận, Phạm vi thực hiện, Phương pháp thực hiện, Ý nghĩa thực tiễn của khóa luận và Bố cục của khóa luận. Trong phần tiếp theo, tác giả sẽ trình bày cơ sở lý thuyết áp dụng cho đề tài Khóa luận. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA KHÓA LUẬN Trong chương hai, tác giả trình bày những nội dung bao gồm: khái niệm về Phong cách lãnh đạo, các khuynh hướng tiếp cận Phong cách lãnh đạo: Tiếp cận theo hướng đặc điểm, Tiếp cận theo hướng hành vi, Tiếp cận theo khảo hướng tình huống ngẫu nhiên, Tiếp cận theo Phong cách lãnh đạo mới, Tiếp cận theo Miền lãnh đạo và thang đo được áp dụng cho đề tài Khóa luận.1 Khái niệm Phong cách lãnh đạo “Phong cách lãnh đạo là những mô hình hoặc cách mà người lãnh đạo thường sử dụng để gây ảnh hưởng đến người cấp dưới trong quá trình thúc đẩy họ thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” (Lê Thanh Hà, 2004, trích trong Trần. Có nhiều phong cách lãnh đạo trong quản lý.
Mỗi người sẽ chọn cho mình các phong cách riêng. Song các phong cách lãnh đạo thường nhắc đến là: - Charismatic Leadership (Phong cách lãnh đạo Truyền niềm tin) - Participative Leadership (Phong cách lãnh đạo Hợp tác) - Situational Leadership (Phong cách lãnh đạo Tình huống) - Transactional Leadership (Phong cách lãnh đạo Nghiệp vụ) - Transformational Leadership (Phong cách lãnh đạo Mới về chất) - The Quiet Leader (Phong cách lãnh đạo Thụ động) Nghiên cứu của Bryman (1996) đã phân chia lý thuyết về Phong cách lãnh đạo dựa trên bốn khuynh hướng tiếp cận chính sau: Tiếp cận theo hướng đặc điểm (Trait Approach); tiếp cận theo hướng hành vi (Behavioural Approach); Tiếp cận theo 6 khảo hướng tình huống ngẫu nhiên (Contingency Approach) và tiếp cận theo phong cách lãnh đạo mới (New Leadership Approach).2 Tiếp cận theo hướng đặc điểm (Trait Approach) Phương pháp tiếp cận này được các học giả tập trung nghiên cứu nhiều từ những giai đoạn đầu cho đến những năm 1940. Phương pháp này cho rằng người lãnh đạo có một số tính cách, đặc điểm cá nhân mà người bình thường không có. Cụ thể là người lãnh đạo khác với người không làm lãnh đạo ở chỗ có 6 đặc điểm sau đây: (1) Nghị lực và tham vọng; (2) Mong muốn trở thành người lãnh đạo và có khả năng gây ảnh hưởng đối với người khác; (3) Chính trực; (4) Tự tin; (5) Thông minh; (6) Hiểu biết rộng về chuyên môn.
Phương pháp tiếp cận này cho rằng đào tạo lãnh đạo sẽ chỉ có hiệu quả đối với những người có năng lực lãnh đạo bẩm sinh.3 Tiếp cận theo hướng hành vi (Behavioural Approach) Phương pháp này được các độc giả tập trung nghiên cứu nhiều từ những năm 1940 đến 1960, cho rằng lãnh đạo hiệu quả là thực hiện đúng các hành vi của một nhà lãnh đạo. Hai công trình nghiên cứu nổi tiếng nhất quan tâm đến phong cách hành vi của người lãnh đạo là nghiên cứu của trường đại học Tổng hợp bang Ohio và nghiên cứu của trường đại học Michigan.4 Tiếp cận theo khảo hướng tình huống ngẫu nhiên (Contingency Approach) Phương pháp này được tập trung nghiên cứu từ những năm 1960 đến 1980. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng: Thành công hay thất bại của người lãnh đạo không đơn thuần phụ thuộc vào đặc điểm cá nhân hay hành vi ứng xử của họ. Hoàn cảnh bên ngoài cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng quan trọng.
Vì vậy, phong cách lãnh đạo phải phù hợp với tình huống cụ thể. Các đại biểu trong trường phái này có Fred Fiedler, Robert House, P.Hersey và Blanchard, Vroom-Jago.5 Tiếp cận theo Phong cách lãnh đạo mới (New Leadership Approach) 7 Những năm cuối 1970 và đặc biệt là cuối những năm 1980 đến nay cách tiếp cận được quan tâm nghiên cứu nhiều nhất đó là cách tiếp cận lãnh đạo mới về chất. Năm 1978, lần đầu tiên Burns mô tả lãnh đạo mới về chất, theo Ông “Người lãnh đạo mới về chất là người thách thức những người dưới quyền thực hiện những nhiệm vụ không được quy định”. Năm 1978, hai khái niệm Lãnh đạo mới về chất và Lãnh đạo nghiệp vụ lần đầu tiên được phân biệt bởi Burns.
Tuy nhiên, Burns phân loại Lãnh đạo mới về chất và Lãnh đạo nghiệp vụ như hai cực khác nhau. Năm 1985, Bass phát triển thuyết lãnh đạo mới về chất. Ông định nghĩa người Lãnh đạo mới về chất chủ yếu trên sự ảnh hưởng của người lãnh đạo đối với những người dưới quyền. Những người dưới quyền cảm thấy tin tưởng, khâm phục, kính trọng và trung thành với người lãnh đạo và những người dưới quyền được động viên để thực hiện nhiều hơn những điều được mong đợi ở họ.
Bass nhìn nhận hai Phong cách Lãnh đạo mới về chất và Lãnh đạo nghiệp vụ như hai đại lượng khác nhau nhưng có thể song song cùng tồn tại trong một nhà lãnh đạo.2 Tiếp cận theo Miền lãnh đạo (Full – Range Leadership Approach) Tiếp cận lý thuyết về Miền lãnh đạo (Full – Range Leadership) được phát triển bởi Bass và Avolio (1994; 1997). Trong đó, Bass và Avolio (1994) chia Phong cách lãnh đạo thành ba nhóm: Phong cách lãnh đạo mới về chất (Transformational Leadership), Phong cách lãnh đạo nghiệp vụ (Transactional Leadership) và Hành động né tránh – bị động (Passive- Avoidant Behaviors). Đề tài Khóa luận sẽ sử dụng mô hình lý thuyết Miền lãnh đạo của Bass và Avolio (1994;1997) để áp dụng tại Công ty thông tin di động (VMS). Mô hình đề nghị trong Khóa luận như sau: 8 Tính cách nhà lãnh đạo (IA) Hành vi nhà lãnh đạo (IB) Thái độ quan tâm đến nhân viên (IC) Thái độ động viên tinh thần (IM) Thái độ kích thích trí tuệ (IS) Thưởng theo công việc (CR) Quản lý ngoại lệ chủ động (MA) Quản lý ngoại lệ bị động (MP) Lãnh đạo thả nổi (LF) 2.1: Mô hình nghiên cứu áp dụng tại MobiFone 2.1 Phong cách lãnh đạo mới về chất (Transformational Leadership) “Lãnh đạo mới về chất” là người “truyền cảm hứng cho những người cấp dưới để họ có thể hành động vượt lên trên lợi ích cá nhân”, là người “có khả năng tạo nên những ảnh hưởng sâu sắc và đặc biệt đối với những người cấp dưới” (Robbins 2003).
Theo nghiên cứu của Bass và Avolio (1994; 1997), các yếu tố cấu thành phong cách lãnh đạo mới về chất gồm có: - Tính cách nhà lãnh đạo (Indealized Attributes). - Hành vi nhà lãnh đạo (Indealized Behaviors) - Thái độ quan tâm đến nhân viên (Individualized Consideration) - Thái độ động viên tinh thần nhân viên (Inspirational Motivation) - Thái độ kích thích trí tuệ (Intellectual Stimulation) 9 2.2 Phong cách Lãnh đạo nghiệp vụ (Transactional Leadership). “Lãnh đạo nghiệp vụ” là người hướng dẫn hoặc động viên những người cấp dưới của mình theo đuổi mục tiêu đã được đặt ra bằng cách làm rõ vai trò và nhiệm vụ yêu cầu (Robbins, 2003). Trường phái lãnh đạo nghiệp vụ được xây dựng dựa trên bốn giả định cơ bản: - Động lực của con người là Thưởng và Phạt.
- Hệ thống quan hệ xã hội làm việc hiệu quả nhất khi các mệnh lệnh được đưa ra thành chuỗi rõ ràng - Khi một người chấp nhận một công việc thì cũng có nghĩa là họ chấp nhận trao quyền điều khiển hoàn toàn cho người quản lý - Công việc chính của những người cấp dưới là làm theo những gì người quản lý của họ yêu cầu. Theo nghiên cứu của Bass và Avolio (1994; 1997), các yếu tố cấu thành Phong cách lãnh đạo nghiệp vụ gồm có: - Thưởng theo tình huống/công việc (Contigent Reward). - Quản lý bằng cách kiểm soát các tình huống ngoại lệ chủ động (Managment – By – Exception: Active).3 Hành động né tránh – bị động (Passive – Avoidant Behaviors). Nhà lãnh đạo theo phong cách này thường né tránh việc chịu trách nhiệm và thường hay vắng mặt khi có việc cần thiết.
Nhà lãnh đạo theo phong cách này thường không có bất kỳ cố gắng nào trong việc giải quyết vấn đề hay động viên nhân viên. Theo nghiên cứu của Bass và Avolio (1994; 1997), các yếu tố cấu thành phong cách lãnh đạo né tránh – bị động gồm có: - Quản lý bằng cách kiểm soát các tình huống ngoại lệ bị động (Managment – By – Exception: Passive). - Lãnh đạo thả nổi (Laisses Faire).3 Thang đo Phong cách lãnh đạo áp dụng cho đề tài Khóa luận Thang đo phong cách lãnh đạo áp dụng trong đề tài Khóa luận như sau: 10 Sử dụng bảng câu hỏi đo lường Phong cách lãnh đạo (Multifactor Leadership Questionnaire – MLQ) của Bass và Avolio (1997) để đo lường Phong cách lãnh đạo theo hai góc nhìn nhân viên và quản lý tại Công ty thông tin di động. Đây là bảng câu hỏi tự cho điểm.
Mỗi câu trả lời được đánh giá bằng thang đao Likert 5 điểm (1 = hoàn toàn không đồng ý, 2 = không đồng ý, 3 = không có ý kiến, 4 = đồng ý, 5 = hoàn toàn đồng ý). Bao gồm 36 câu hỏi để đo lường 9 yếu tố cấu thành Phong cách lãnh đạo đó là: (1) Tính cách nhà lãnh đạo (IA: Indealized Attributes) (2) Hành vi nhà lãnh đạo (IB: Indealized Behaviors) (3) Thái độ quan tâm đến nhân viên (IC: Individualized Consideration) (4) Thái độ động viên tinh thần (IM: Inspirational Motivation) (5) Thái độ kích thích trí tuệ (IS: Intellectual Stimulation) (6) Thưởng theo công việc (CR: Contigent Reward) (7) Quản lý ngoại lệ chủ động (MA: Managment – By – Exception: Active) (8) Quản lý ngoại lệ bị động (MP: Managment – By – Exception: Passive) (9) Lãnh đạo thả nổi (LF: Laisses Faire) Những câu hỏi trên sẽ được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện tại Công ty thông tin di động (VMS) trước khi thực hiện khảo sát chính thức. Trong chương hai tác giả đã trình bày về cơ sở lý thuyết áp dụng cho đề tài Khóa luận. Trong phần tiếp theo, tác giả sẽ giới thiệu tổng quan về Công ty thông tin di động (VMS).
