Tổng Quan về Tài Chính Phái Sinh và Các Công Cụ Giao Dịch

Thị trường tài chính phái sinh đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế hiện đại. 112 trang · Hutech University.

• Trường học: Hutech University
• Chuyên ngành: Tài Chính Phái Sinh
• Đề tài: Tổng Quan về Tài Chính Phái Sinh và Các Công Cụ Giao Dịch
• Loại tài liệu: tài liệu học tập
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. BÀI 1: THỊ TRƯỜNG VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.3. Các đặc điểm cơ bản của 4 loại công cụ phái sinh
• 1.4. Mục đích của thị trường phái sinh
• 1.5. Hạn chế của sàn phái sinh
• 1.6. Các loại thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh
• 1.7. Các loại công cụ phái sinh
• 1.8. Kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage)
• 2. BÀI 2: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG KỲ HẠN
• 2.1. Khái niệm hợp đồng kỳ hạn
• 2.2. Giao nhận và thanh lý hợp đồng kỳ hạn
• 2.3. Rủi ro tín dụng của hợp đồng kỳ hạn
• 2.4. Chấm dứt hợp đồng kỳ hạn
• 2.5. Phân loại hợp đồng kỳ hạn
• 2.6. Xác định giá chung và định giá hợp đồng kỳ hạn
• 3. BÀI 3: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI
• 3.1. Khái niệm hợp đồng tương lai
• 3.2. Tính đồng nhất và thanh khoản
• 3.3. Trung tâm thanh toán bù trừ
• 3.4. Các loại hợp đồng tương lai
• 3.5. Định giá và xác định giá trị hợp đồng tương lai
• 4. BÀI 4: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG QUYỀN CHỌN
• 4.1. Khái niệm và đặc điểm của quyền chọn
• 4.2. Cấu trúc của thị trường quyền chọn
• 4.3. Các loại quyền chọn
• 4.4. Nguyên lý định giá quyền chọn
• 4.5. Giá trị quyền chọn vào ngày đáo hạn
• 4.6. Ảnh hưởng của thị trường và lãi suất
• 5. BÀI 5: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG HOÁN ĐỔI
• 5.1. Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng hoán đổi
• 5.2. Xác định giá trị của hợp đồng hoán đổi
• 5.3. Các loại hoán đổi
• 5.4. Vai trò của thị trường hoán đổi

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài chính phái sinh và các công cụ giao dịch cơ bản

Thị trường tài chính phái sinh đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế hiện đại. Công cụ phái sinh là các hợp đồng tài chính thỏa thuận giữa hai hay nhiều bên. Giá trị hợp đồng phụ thuộc trực tiếp vào biến động giá của tài sản cơ sở. Tài sản cơ sở bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, chỉ số thị trường, ngoại tệ hoặc lãi suất. Thị trường phái sinh vận hành theo hai phương thức chính: sàn giao dịch tập trung và thị trường phi tập trung. Mục tiêu hàng đầu của thị trường là chuyển giao và quản trị rủi ro biến động giá. Nhà đầu tư sử dụng công cụ phái sinh để bảo vệ danh mục đầu tư trước rủi ro thị trường. Ngoài ra, thị trường còn hỗ trợ phát hiện giá tương lai và gia tăng tính thanh khoản tài sản. Cơ chế đòn bẩy cho phép kiểm soát khối lượng tài sản lớn với vốn ban đầu thấp. Bốn công cụ giao dịch chủ đạo gồm hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, quyền chọn và hoán đổi. Mỗi công cụ sở hữu những đặc tính pháp lý và cơ chế thanh toán đặc thù.

1.1. Bản chất và chức năng của thị trường phái sinh

Thị trường phái sinh tạo môi trường giao dịch các cam kết tài chính tương lai. Chức năng căn bản nhất là phòng ngừa rủi ro biến động giá cho các chủ thể kinh tế. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu khóa trước tỷ giá hối đoái. Nhà sản xuất cố định giá bán hàng hóa trước mùa thu hoạch. Bên cạnh đó, thị trường thu hút dòng vốn đầu cơ dựa trên dự báo xu hướng biến động. Hoạt động đầu cơ cung cấp thanh khoản dồi dào cho toàn bộ hệ thống giao dịch. Chức năng kế tiếp là kinh doanh chênh lệch giá. Nhà giao dịch tận dụng sự chênh lệch giữa giá giao ngay và giá phái sinh để tìm kiếm lợi nhuận phi rủi ro. Cơ chế này nhanh chóng đưa thị trường về trạng thái cân bằng hiệu quả.

1.2. Phân loại cấu trúc thị trường tập trung và phi tập trung

Thị trường chứng khoán phái sinh vận hành qua hai cấu trúc cơ bản. Thị trường tập trung hoạt động thông qua các sở giao dịch chính thức. Mọi hợp đồng tại đây đều được chuẩn hóa về quy mô và kỳ hạn. Trung tâm thanh toán bù trừ đóng vai trò đối tác trung gian cho mọi lệnh. Cơ chế này loại bỏ rủi ro đối tác vỡ nợ. Ngược lại, thị trường phi tập trung vận hành qua mạng lưới giao dịch giữa các tổ chức tài chính. Các hợp đồng kỳ hạn hay hoán đổi được thiết kế linh hoạt theo nhu cầu riêng biệt. Tuy nhiên, tính thanh khoản trên thị trường phi tập trung thường thấp hơn. Rủi ro tín dụng phụ thuộc trực tiếp vào tiềm lực tài chính của bên đối tác.

II. Phân tích rủi ro và hạn chế trong giao dịch tài chính phái sinh

Giao dịch tài chính phái sinh tiềm ẩn nhiều rủi ro mang tính hệ thống. Rủi ro đòn bẩy là thách thức nghiêm trọng hàng đầu. Tỷ lệ ký quỹ ban đầu thường chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ từ năm đến mười lăm phần trăm giá trị hợp đồng. Khi giá thị trường biến động ngược chiều dự đoán, khoản lỗ thực tế có thể vượt xa số vốn ký quỹ. Tình trạng này kích hoạt yêu cầu bổ sung ký quỹ ngay lập tức. Nhà đầu tư thiếu thanh khoản sẽ đối mặt nguy cơ bị đóng vị thế cưỡng bức. Tiếp theo, rủi ro tín dụng xuất hiện phổ biến trong các giao dịch phi tập trung. Một bên tham gia hợp đồng có thể mất khả năng thanh toán khi đến ngày đáo hạn. Bên cạnh đó, rủi ro thanh khoản cản trở việc tất toán các vị thế hợp đồng có quy mô lớn hoặc kỳ hạn bất thường. Thị trường thiếu người mua dẫn đến trượt giá nghiêm trọng. Sự phức tạp trong cấu trúc sản phẩm tài chính cũng tạo ra rủi ro định giá sai lệch. Thiếu hụt thông tin minh bạch khiến việc kiểm soát rủi ro danh mục trở nên khó khăn. Quản trị lỏng lẻo các vị thế phái sinh có thể dẫn tới những tổn thất tài chính khổng lồ cho các định chế tài chính.

2.1. Rủi ro đòn bẩy và áp lực ký quỹ hàng ngày

Cơ chế đòn bẩy tài chính là con dao hai lưỡi trong giao dịch phái sinh. Khoản ký quỹ nhỏ cho phép vị thế giao dịch mở rộng gấp nhiều lần. Khi giá thị trường biến động theo chiều hướng bất lợi, giá trị tài khoản sụt giảm nhanh chóng. Sở giao dịch áp dụng cơ chế thanh toán hàng ngày theo giá thị trường. Mỗi ngày giao dịch kết thúc, lãi lỗ được hạch toán trực tiếp vào tài khoản ký quỹ. Nếu số dư giảm xuống dưới mức ký quỹ duy trì, nhà đầu tư phải nộp thêm tiền ký quỹ biến đổi. Việc chậm trễ nộp tiền bổ sung dẫn đến việc thanh lý vị thế bắt buộc. Sự suy giảm vốn đột ngột gây tổn thất nặng nề cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức.

2.2. Rủi ro tín dụng đối tác trong hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn được thực hiện trực tiếp giữa hai bên trên thị trường phi tập trung. Giao dịch không thông qua cơ quan thanh toán bù trừ trung gian bảo lãnh. Điều này làm phát sinh rủi ro tín dụng đối tác đáng kể. Rủi ro tín dụng xảy ra khi một bên không thể thực hiện nghĩa vụ giao nhận hoặc thanh toán vào ngày đáo hạn. Nếu giá tài sản cơ sở biến động mạnh, bên chịu lỗ có xu hướng trì hoãn hoặc vi phạm hợp đồng. Việc chấm dứt hợp đồng sớm đòi hỏi sự đồng thuận của cả hai phía. Quá trình giải quyết tranh chấp pháp lý thường kéo dài và tốn kém chi phí. Do đó, các định chế tài chính bắt buộc phải thẩm định năng lực tín dụng đối tác rất nghiêm ngặt trước khi ký kết giao dịch.

III. Phương pháp định giá và phòng ngừa rủi ro tài chính phái sinh

Định giá chính xác là nền tảng quản trị rủi ro trong tài chính phái sinh. Nguyên lý định giá không kinh doanh chênh lệch giá đóng vai trò then chốt. Giá của hợp đồng kỳ hạn và tương lai được xác định dựa trên mô hình chi phí lưu giữ. Mô hình này kết hợp giá giao ngay hiện tại, lãi suất phi rủi ro và các dòng tiền phát sinh như cổ tức hoặc chi phí lưu kho. Khi cổ phiếu chi trả cổ tức trong kỳ hạn hợp đồng, hiện giá của dòng cổ tức sẽ được khấu trừ khỏi giá tài sản cơ sở. Việc tính toán chính xác giúp ngăn chặn các cơ hội kinh doanh chênh lệch giá phi lý trên thị trường. Về phương diện phòng ngừa rủi ro, doanh nghiệp thiết lập các vị thế đối ứng để triệt tiêu biến động bất lợi. Tỷ lệ phòng ngừa rủi ro tối ưu được tính toán thông qua hệ số tương quan giữa giá phái sinh và giá giao ngay. Quá trình tái cân bằng danh mục diễn ra định kỳ nhằm duy trì hiệu quả bảo hiểm rủi ro. Kỹ thuật này bảo vệ nguồn vốn và ổn định dòng tiền doanh nghiệp.

3.1. Phương pháp định giá hợp đồng kỳ hạn trên cổ phiếu

Định giá hợp đồng kỳ hạn cổ phiếu dựa trên nguyên tắc định giá không kinh doanh chênh lệch giá. Giá kỳ hạn phản ánh giá trị tương lai của cổ phiếu tại thời điểm đáo hạn. Công thức tính toán tổng quát là F(0,T) = S0 - PV(D,0,T)^T. Trong đó, S0 là giá trị hiện tại của cổ phiếu trên thị trường giao ngay. PV(D,0,T) đại diện cho hiện giá của các đợt cổ tức phát sinh trong kỳ hạn hợp đồng. Tham số r thể hiện mức lãi suất phi rủi ro tương ứng với kỳ hạn T. Dòng cổ tức chi trả làm giảm giá trị cổ phiếu cơ sở vào ngày không hưởng quyền. Vì vậy, hiện giá cổ tức được khấu trừ khỏi giá giao ngay ban đầu. Mô hình đảm bảo tính nhất quán về giá giữa hai thị trường.

3.2. Cơ chế quản lý ký quỹ và thanh toán bù trừ trung tâm

Hệ thống bù trừ trung tâm đóng vai trò trụ cột trong việc giảm thiểu rủi ro đối tác. Cơ quan thanh toán bù trừ đứng giữa mọi giao dịch mua bán. Cơ chế này áp dụng hai cấp độ ký quỹ nghiêm ngặt gồm ký quỹ ban đầu và ký quỹ duy trì. Hàng ngày, vị thế của nhà đầu tư được định giá lại theo giá thị trường lúc đóng cửa. Khi tài khoản thâm hụt xuống dưới ngưỡng quy định, lệnh gọi ký quỹ lập tức phát sinh. Nhà đầu tư phải nộp bổ sung tiền mặt hoặc tài sản bảo đảm hợp lệ trước phiên giao dịch kế tiếp. Cơ chế thanh toán bù trừ đa phương giúp tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính giữa các thành viên. Tính kỷ luật này ngăn ngừa nguy cơ đổ vỡ dây chuyền trên thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn của công cụ giao dịch tài chính phái sinh

Công cụ tài chính phái sinh giữ vai trò thiết yếu trong hoạt động tài chính hiện đại. Các tổ chức kinh tế sử dụng phái sinh để bảo vệ bảng cân đối kế toán. Doanh nghiệp đa quốc gia kiểm soát biến động tỷ giá ngoại tệ thông qua hợp đồng kỳ hạn tiền tệ. Các quỹ đầu tư quy mô lớn sử dụng hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu để điều chỉnh cơ cấu danh mục tài sản nhanh chóng mà không cần bán tháo cổ phiếu cơ sở. Chi phí giao dịch phái sinh thấp hơn rất nhiều so với thị trường giao ngay. Hơn nữa, phái sinh lãi suất giúp các ngân hàng thương mại cố định chi phí vốn vay trước biến động thị trường tiền tệ. Hoạt động kinh doanh chênh lệch giá góp phần gắn kết giá phái sinh với giá thực của tài sản. Thị trường phái sinh thúc đẩy phân bổ nguồn lực vốn hiệu quả và gia tăng tính minh bạch. Tuy nhiên, việc ứng dụng đòi hỏi hệ thống giám sát rủi ro chặt chẽ và nguồn nhân lực chuyên môn cao. Việc hiểu rõ cơ chế vận hành của từng loại công cụ giúp tối ưu hóa lợi ích và kiểm soát rủi ro tài chính toàn diện.

4.1. Ứng dụng hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán

Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán là công cụ phổ biến nhất trên các thị trường tập trung. Ví dụ tiêu biểu là hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 hoặc VN30. Nhà quản lý quỹ sử dụng sản phẩm này để phòng hộ danh mục cổ phiếu trước các đợt sụt giảm thị trường. Khi thị trường xuất hiện tín hiệu tiêu cực, việc bán vị thế tương lai chỉ số giúp bù đắp khoản lỗ danh mục giao ngay. Hệ số nhân hợp đồng cho phép xác định chính xác quy mô vốn cần bảo hiểm rủi ro. Phương thức thanh toán bằng tiền mặt vào ngày đáo hạn loại bỏ hoàn toàn các rắc rối về chuyển giao cổ phiếu thực tế. Nhờ tính thanh khoản vượt trội, công cụ này giúp tối ưu hóa chi phí tái cấu trúc danh mục đầu tư.

4.2. Quản trị rủi ro tỷ giá bằng phái sinh tiền tệ

Biến động tỷ giá hối đoái tạo ra rủi ro thanh khoản lớn cho các doanh nghiệp quốc tế. Các hợp đồng kỳ hạn và tương lai ngoại tệ cung cấp giải pháp phòng ngừa hữu hiệu. Hợp đồng quy định rõ quy mô danh nghĩa và đồng tiền yết giá cụ thể, chẳng hạn như cặp tỷ giá USD/EUR hoặc USD/JPY. Doanh nghiệp nhập khẩu chủ động mua hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ để ấn định trước chi phí thanh toán cho các lô hàng trong tương lai. Ngược lại, nhà xuất khẩu bán hợp đồng kỳ hạn nhằm cố định doanh thu chuyển đổi về nội tệ. Chiến lược này giúp doanh nghiệp loại trừ hoàn toàn sự bấp bênh từ thị trường ngoại hối quốc tế. Hoạt động sản xuất kinh doanh duy trì được sự ổn định và an toàn tài chính dài hạn.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ PHÂN TÍCH GIÁO TRÌNH "CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH"

Tài liệu học tập Công Cụ Tài Chính Phái Sinh do nhóm giảng viên thuộc Bộ môn Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) biên soạn, bao gồm TS. Lê Đức Thắng, ThS. Võ Tường Oanh và TS. Nguyễn Thị Cúc Hồng. Văn bản được lưu hành nội bộ phục vụ công tác giảng dạy và học tập tại trường (thông tin tiếp nhận đóng góp học thuật qua ban biên tập: [e-mail]). Dưới đây là bản mô tả thư mục chi tiết, phân tích cấu trúc nội dung, phương pháp định lượng và giá trị học thuật của giáo trình.

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Công cụ tài chính phái sinh được thiết kế cho khối ngành Kinh tế, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Quản trị Tài chính ở bậc đào tạo đại học và sau đại học. Về mặt phân bổ chương trình, học phần này nằm ở giai đoạn chuyên ngành chuyên sâu, đóng vai trò kết nối kiến thức thị trường vốn với kỹ thuật kỹ trị rủi ro danh mục.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào ba khối năng lực chính:

1. Xác định và giải thích cơ chế vận hành của các loại thị trường phái sinh tập trung (exchange-traded) và phi tập trung (over-the-counter - OTC).
2. Ứng dụng các mô hình tài chính định lượng để xác định giá kỳ hạn, giá tương lai, phí quyền chọn và giá trị hợp đồng tại các mốc thời gian khác nhau trong vòng đời giao dịch.
3. Nhận diện các điều kiện kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage) và thiết lập cấu trúc phòng ngừa rủi ro (hedging) trên các thị trường tài sản cơ sở gồm cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất và ngoại tệ.

Giáo trình được chia tách thành 5 bài học tương ứng với các nhóm công cụ trụ cột: Bài 1 cung cấp tổng quan thị trường; Bài 2 phân tích hợp đồng kỳ hạn (Forwards); Bài 3 phân tích hợp đồng tương lai (Futures); Bài 4 phân tích hợp đồng quyền chọn (Options); Bài 5 phân tích hợp đồng hoán đổi (Swaps). Cách tiếp cận của tài liệu đi từ bản chất hợp đồng hai bên, cấu trúc rủi ro đối tác đến các mô hình định giá dựa trên nguyên lý không có cơ hội kinh doanh chênh lệch giá (no-arbitrage pricing principle).

Điểm đặc trưng của giáo trình là sự gắn kết chặt chẽ giữa khung lý thuyết chuẩn quốc tế (tham chiếu các thị trường giao dịch lớn như CBOT, CME, NYMEX, Eurex, LIFFE) với các tình huống giả định chi tiết bằng số liệu cụ thể, giúp người học nắm bắt trực tiếp cơ chế dòng tiền và các bút toán định giá.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 5 bài học với tiến trình logic chặt chẽ:

• Bài 1: Thị trường và các công cụ phái sinh
  Khái quát về thị trường tài chính phái sinh (Derivatives market), công cụ phái sinh (Derivatives) và tài sản cơ sở (Underlying assets). Phân định hai vị thế căn bản: vị thế mua (Long position) gắn liền với kỳ vọng giá tăng và vị thế bán (Short position) gắn liền với kỳ vọng giá giảm. So sánh cấu trúc giữa thị trường giao dịch tập trung (chuẩn hóa hợp đồng, có trung tâm thanh toán bù trừ, thanh toán hàng ngày, loại trừ rủi ro vỡ nợ) và thị trường phi tập trung OTC (thỏa thuận song phương, tồn tại rủi ro tín dụng). Định nghĩa cơ chế kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage) theo nguyên tắc "mua thấp, bán cao" đồng thời để thu lợi nhuận phi rủi ro, qua đó thúc đẩy giá thị trường hội tụ về trạng thái cân bằng hiệu quả.
• Bài 2: Thị trường và hợp đồng kỳ hạn
  Phân loại hợp đồng giao nhận tài sản vật chất (deliverable forward) và hợp đồng thanh toán bù trừ bằng tiền mặt (cash settlement forward). Phân tích cấu trúc thị trường kỳ hạn toàn cầu với sự tham gia của các định chế tài chính lớn như Goldman Sachs, Merrill Lynch. Khảo sát 4 nhóm tài sản cơ sở:
  • Cổ phiếu thường: Hợp đồng trên cổ phiếu đơn lẻ, danh mục và chỉ số; phân tích tác động giảm trừ của dòng cổ tức rời rạc $PV(D, 0, T)$ lên giá kỳ hạn.
  • Trái phiếu và lãi suất: Hợp đồng trên trái phiếu kèm coupon định kỳ $PV(CI, 0, T)$; thỏa thuận lãi suất tương lai (Forward Rate Agreement - FRA) căn cứ theo lãi suất LIBOR/Euribor với các kỳ hạn chuẩn quy ước ($1\times3, 1\times4, 3\times6, 3\times9, 6\times12, 12\times18$).
  • Ngoại tệ: Định giá theo thuyết ngang giá lãi suất với mô hình thời gian rời rạc và mô hình lãi kép liên tục.
  • Phái sinh phi tài chính: Hợp đồng trên hàng hóa, năng lượng (điện, gas) và thời tiết.
• Bài 3: Thị trường và hợp đồng tương lai
  Truy xuất lịch sử hình thành từ thị trường gạo Dojima (Nhật Bản thế kỷ 18) đến sự ra đời của Chicago Board of Trade (CBOT) năm 1848. Phân tích nguyên tắc vận hành của trung tâm thanh toán bù trừ (Clearing House), cơ chế khớp lệnh tập trung và tính đồng nhất của hợp đồng. Khảo sát nghiệp vụ ký quỹ bao gồm ký quỹ ban đầu (initial margin), ký quỹ duy trì (maintenance margin), biên độ dao động giá trần/sàn và quy trình hạch toán hàng ngày (mark-to-market). Phân tích các sản phẩm tương lai tiêu biểu: Hợp đồng tín phiếu kho bạc Mỹ 90 ngày (90-day T-bill) định giá theo chỉ số IMM; hợp đồng Eurodollar futures biến động $25 cho mỗi điểm cơ bản (basis point); hợp đồng Treasury notes (kỳ hạn 2–10 năm) và Treasury bonds (>10 năm); hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 với hệ số nhân $250.
• Bài 4: Thị trường và hợp đồng quyền chọn
  Định vị bản chất bất đối xứng về quyền và nghĩa vụ giữa người mua quyền (trả phí - option premium) và người bán quyền. Phân loại quyền chọn mua (Call), quyền chọn bán (Put) theo kiểu thực hiện châu Âu (European) và kiểu Mỹ (American); quyền chọn trên hợp đồng tương lai (Options on futures) và quyền chọn phi chuẩn (Exotic options). Trình bày các yếu tố tác động đến giá quyền chọn: giá tài sản cơ sở, giá thực hiện, thời gian đáo hạn, dòng tiền/cổ tức, lãi suất phi rủi ro và độ biến động. Giới thiệu mô hình cây nhị phân (Binomial tree) thời gian rời rạc và mô hình Merton định giá quyền chọn trong môi trường thời gian liên tục.
• Bài 5: Thị trường và hợp đồng hoán đổi
  Bản chất hợp đồng hoán đổi (Swap) như một chuỗi các hợp đồng kỳ hạn kết hợp. Cấu trúc thị trường hoán đổi toàn cầu với các sản phẩm: hoán đổi lãi suất thả nổi - cố định (Plain Vanilla Interest Rate Swap), hoán đổi tiền tệ chéo (Currency Swap), hoán đổi lợi nhuận cổ phiếu (Equity Swap) và hoán đổi hàng hóa. Phương pháp xác định giá trị hợp đồng hoán đổi dựa trên hiện giá dòng tiền định kỳ.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết tài chính định lượng dựa trên ba trụ cột:

1. Nguyên lý định giá không có cơ hội kinh doanh chênh lệch giá (No-arbitrage Principle): Giả định thị trường không tồn tại lợi nhuận phi rủi ro vượt mức. Nếu xuất hiện chênh lệch giữa giá hợp đồng và giá trị lý thuyết, hành vi giao dịch đồng thời của các nhà đầu tư sẽ kéo giá về điểm cân bằng.
2. Mô hình chiết khấu dòng tiền và chi phí lưu giữ (Cost of Carry Model): Giá kỳ hạn được tính bằng giá giao ngay cộng chi phí tài trợ (lãi suất) trừ đi các khoản thu nhập từ tài sản (cổ tức, trái tức):
   • Hợp đồng kỳ hạn cổ phiếu có cổ tức:
     $$F(0,T) = S_0 - PV(D,0,T)^T$$
   • Giá trị hợp đồng tại thời điểm $t$ giữa vòng đời:
     $$V_t(t,T) = S_t - PV(D,t,T) - \frac{F(0,T)}{(1+r)^{T-t}}$$
   • Hợp đồng kỳ hạn trái phiếu kèm coupon:
     $$F(0,T) = BC(T+Y) - PV(CI,0,T)^T$$
3. Lý thuyết ngang giá lãi suất (Interest Rate Parity - IRP): Thiết lập tỷ giá kỳ hạn đối với ngoại tệ dựa trên tương quan lãi suất giữa hai đồng tiền:
   • Dạng rời rạc:
     $$F(0,T) = S_0 \frac{(1+r)^T}{(1+r_f)^T}$$
   • Dạng liên tục:
     $$F(0,T) = S_0 e^{(r - r_f)T}$$

Kỹ năng phát triển

Thông qua hệ thống bài tập và ví dụ minh họa, người học phát triển các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng kỹ thuật định lượng (Technical Skills): Tính toán lãi suất hợp đồng FRA, định giá hợp đồng kỳ hạn trái phiếu trả coupon bán niên, lập bảng theo dõi tài khoản ký quỹ tương lai biến động theo giá thanh toán hàng ngày.
• Kỹ năng phân tích rủi ro (Analytical Skills): Phân tích rủi ro vỡ nợ (default risk) của hợp đồng OTC; đánh giá mức độ suy giảm giá trị hợp đồng khi đường cong lãi suất hoặc biến động giá tài sản cơ sở đảo chiều.
• Kỹ năng ứng dụng nghiệp vụ (Practical Competencies): Thiết lập trạng thái phòng hộ cho danh mục đầu tư cổ phiếu bằng hợp đồng tương lai chỉ số hoặc quyền chọn mua/bán; thiết kế chiến lược khóa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Khung phương pháp giảng dạy trong giáo trình được tổ chức tuần tự theo hướng kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết và giải quyết tình huống định lượng. Theo hướng dẫn thực hiện môn học tại HUTECH, cấu trúc mỗi buổi học bao gồm:

1. Giảng viên trình bày kiến thức nguyên lý, chuẩn hóa các định nghĩa và thuật ngữ tài chính tiếng Anh chuyên ngành.
2. Phân tích ví dụ mẫu chi tiết với các biến số thị trường (lãi suất phi rủi ro $r$, tỷ giá giao ngay $S_0$, thời hạn $T$).
3. Hướng dẫn sinh viên thực hiện bài tập áp dụng và câu hỏi trắc nghiệm củng cố ngay tại lớp nhằm đo lường mức độ tiếp thu để điều chỉnh tiến độ giảng dạy.

Hệ thống đánh giá môn học được phân chia theo tỷ lệ chuẩn:

• Điểm quá trình (50%): Bao gồm việc tham gia lớp học, hoàn thành bài tập định kỳ sau mỗi buổi và thực hiện bài tập thuyết trình theo nhóm. Nội dung thuyết trình bắt buộc sinh viên tập trung vào phân tích thực trạng thị trường tài chính phái sinh và các trường hợp ứng dụng công cụ phái sinh thực tế tại Việt Nam.
• Điểm thi kết thúc học phần (50%): Thi tự luận trong thời lượng 90 phút, hoàn toàn không được sử dụng tài liệu. Cấu trúc đề thi bao quát cả câu hỏi lý thuyết tổng hợp và các bài tập giải tích định giá phức tạp (như tính toán giá trị hợp đồng kỳ hạn cổ phiếu có lịch chi trả cổ tức nhiều đợt, xác định lãi lỗ vị thế FRA, hoặc phân tích trạng thái thanh lý hợp đồng).

Về phía người học, tài liệu yêu cầu sinh viên phải chuẩn bị bài trước khi lên lớp, hoàn thành toàn bộ hệ thống câu hỏi lý thuyết và bài tập tình huống ở cuối mỗi bài. Sinh viên cần rèn luyện khả năng lập mô hình dòng tiền trên các công cụ tính toán để xử lý các bài toán định giá nhiều mốc thời gian.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Tài liệu thể hiện các đặc tính cập nhật và quy chuẩn học thuật qua các phương diện:

• Tính chuẩn hóa thuật ngữ quốc tế: Giáo trình duy trì hệ thống thuật ngữ song ngữ Anh - Việt đối chiếu chuẩn xác (như underlying assets, long/short position, forward rate agreement, initial/maintenance margin, exchange for physicals - EFP, callable bonds, exotic options). Điều này hỗ trợ sinh viên tiếp cận trực tiếp với các tài liệu tham khảo tài chính quốc tế của CFA hoặc tài liệu từ các sở giao dịch toàn cầu.
• Dữ liệu mô phỏng nghiệp vụ chi tiết: Thay vì chỉ dừng lại ở công thức tổng quát, giáo trình xây dựng các tình huống thực hành sát với bối cảnh tài chính doanh nghiệp:
  • Tình huống phòng ngừa rủi ro tỷ giá ngoại tệ của chi nhánh Microsoft tại châu Âu khi dự kiến chuyển đổi 12.000 Euro sang USD sau 3 tháng.
  • Bài toán nghiệp vụ bàn giao tài sản và tư vấn hợp đồng kỳ hạn tại Sacombank (bộ phận Sacomforward) đối với cổ phiếu BMC và NAV khi khách hàng vay/mượn chứng khoán để phục vụ sản xuất kinh doanh.
  • Bảng thanh toán ký quỹ tương lai mô phỏng rõ từng cột: số dư ban đầu, ký quỹ nộp thêm, giá thanh toán ngày, giá chênh lệch và lãi/lỗ lũy kế.
• Bao phủ đa dạng các công cụ phái sinh hiện đại: Bên cạnh chứng khoán vốn và ngoại tệ, giáo trình đưa vào chương trình các công cụ phái sinh lãi suất ngắn hạn (Eurodollar futures, T-bill futures dựa trên IMM index), trái phiếu chính phủ trung - dài hạn (Treasury notes, Treasury bonds) và mở rộng phạm vi sang các sản phẩm phái sinh phi tài chính như hàng hóa, năng lượng và thời tiết.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình Công cụ tài chính phái sinh được biên soạn hướng đến các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên đại học chính quy: Dành cho sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 thuộc các ngành Tài chính – Ngân hàng, Đầu tư Tài chính, Kinh doanh Quốc tế và Kế toán - Kiểm toán.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu giáo trình này, người học bắt buộc phải hoàn thành hai học phần nền tảng: Thị trường & các định chế tài chính (nắm vững cơ chế thị trường tiền tệ, thị trường vốn, các định chế trung gian) và Tài chính doanh nghiệp (nắm vững giá trị thời gian của tiền tệ, định giá dòng tiền, chi phí sử dụng vốn). Ngoài ra, sinh viên cần có kiến thức toán tài chính và xác suất thống kê cơ bản.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tổng hợp khung lý thuyết định giá không chênh lệch giá, phục vụ việc nghiên cứu sâu hơn về quản trị rủi ro tài chính và mô hình hóa danh mục phái sinh.
• Giảng viên chuyên ngành: Làm tài liệu chuẩn để xây dựng đề cương chi tiết môn học, thiết kế bài giảng, bài tập tình huống và ngân hàng đề thi tự luận 90 phút.
• Chuyên viên tài chính tại các định chế: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chuyên viên phân tích phòng nguồn vốn (Treasury), chuyên viên môi giới phái sinh tại các công ty chứng khoán và chuyên viên quản trị rủi ro doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người đọc nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm 3, năm 4 và học viên sau đại học khối ngành Kinh tế - Tài chính. Đồng thời, cấu trúc bài tập nghiệp vụ thực tế giúp tài liệu phù hợp làm nguồn tham khảo cho chuyên viên tại các ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư và công ty chứng khoán.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần hoàn tất hai học phần tiên quyết là Thị trường & các định chế tài chính và Tài chính doanh nghiệp. Đồng thời, cần nắm vững các công cụ toán tài chính như lãi kép rời rạc, lãi suất liên tục, chiết khấu hiện giá dòng tiền ($PV, FV$) và nguyên lý hoạt động của các công cụ nợ.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu tài chính đại cương?

Giáo trình không dừng lại ở mô tả định tính mà đi sâu vào kỹ thuật định lượng và cơ chế định giá chuẩn tắc. Toàn bộ các công thức định giá kỳ hạn, tương lai, quyền chọn, thỏa thuận FRA đều được minh họa bằng các bước tính cụ thể kèm dữ liệu dòng tiền, cổ tức, trái tức và biến động lãi suất.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên học tuần tự theo tiến trình 5 bài học; đọc kỹ các giả định lý thuyết trước khi nghiên cứu công thức; tự giải lại toàn bộ các ví dụ mẫu có số liệu trong sách; sau đó hoàn thành hệ thống câu hỏi trắc nghiệm và bài tập tình huống ở cuối mỗi bài để rèn luyện kỹ năng tính toán.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Giáo trình có danh mục câu hỏi ôn tập lý thuyết, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra kiến thức và hệ thống bài tập tự luận phong phú ở từng bài học. Sinh viên cũng được khuyến khích nghiên cứu thêm các chuẩn mực hợp đồng thực tế từ các sở giao dịch lớn trên thế giới (CBOT, CME) và văn bản pháp lý quy định thị trường phái sinh tại Việt Nam.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Công cụ tài chính phái sinh của Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) cung cấp một hệ thống kiến thức hoàn chỉnh, chuẩn mực và mang tính kỹ trị cao về 4 công cụ phái sinh cơ bản: kỳ hạn, tương lai, quyền chọn và hoán đổi. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết định giá hiện đại (nguyên lý không kinh doanh chênh lệch giá, mô hình Merton, cấu trúc ngang giá lãi suất) với các kỹ năng tính toán định lượng cụ thể.

Lộ trình học tập đề xuất là tiếp cận tuần tự từ nguyên lý thị trường tại Bài 1, tiến đến các công cụ tuyến tính có tính bắt buộc cam kết tại Bài 2, Bài 3 và Bài 5, trước khi hoàn thiện với công cụ quyền chọn có cấu trúc bất đối xứng phức tạp tại Bài 4. Đây là tài liệu học tập cốt lõi, chuẩn hóa năng lực phân tích tài chính cho sinh viên chuyên ngành và những người làm công tác quản trị rủi ro tài chính chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM CôNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH Biên Soạn: TS. Lê Đức Thắng ThS. Võ Tường Oanh TS. Nguyễn Thị Cúc Hồng www.vn CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH UAT A A x1.

F IN138* Các ý kiến đóng góp về tài liệu học tập này, xin gửi về e-mail của ban biên tập: [e-mail] Mục Lực mm MỤC LỤC MỤC LỤC. ST TH HH HT HH nh IV BÀI 1: THỊ TRƯỜNG VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH.1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH .1 Các khái niệm cơ bản. --- HH TH ch TT cọ Ki ki ki cè 1 1.2 Các đặc điếm cơ bản của 4 loại công cụ phái sinh.3 Mục đích của thị trường phái SÍNH. cu tk ti ki ki hé 3 1.4 Hạn chế của sàn phái sinh.

-- --«- HH nọ ch cv 4 1.2 CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH.1 Thị trường chứng khoán phái sinh tập LUnG. con nh ni chờ 4 1.2 Thị trường chứng khoán phái sinh phí tập FrUG. con nh hy 4 1.3 CÁC LOẠI CÔNG CỤ PHÁT SINH .-- «SH HH HH nhung 4 1.4 MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG .- HH HH HH KH nguy 5 1.5 KINH DOANH CHENH LECH GIA (ARBITRAGE) .1 HỢP ĐỒNG KỲ HẠN 2.1 Khái niệm Hợp đồng kỳ hạn.c nen nh HH che 11 2.2 Giao nhận và thanh lý hợp đồng kỳ hạn. HH HH nhu 11 2.3 Rủi ro tín dụng của hợp đồng kỳ hạ!T.

ào HH nu nh che 12 2.4 Chấm dứt hợp đồng kỳ hạnn.2 CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG KỲ HẠN. - Ăn HH HH TH ng nh 13 2.3 PHÂN LOẠI HỢP ĐỒNG KỲ HẠN.1 Hợp đồng kỳ hạn trên cổ phiếu thƯỜng. «HH HH kg kh 13 2.2 Hợp đồng kỳ hạn trên trái phiếu và lãi SUẤT. HH nh nh re 15 2.3 Hợp đồng kỳ hạn trên ngoại (Ệ.

-c con HH nọ c c i c c crè 17 2.4 Các loại hợp đồng kỷ hạn khÁC. «cu ki ch nhe 17 2.4 XÁC ĐỊNH GIÁ CHUNG VÀ ĐỊNH GIÁ HỢP ĐỒNG KỲ HẠN.5 ĐỊNH GIÁ KỲ HẠN ĐỐI VỚI CỔ PHIẾU THƯỜNG.6 ĐỊNH GIÁ VÀ XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ CỦA HỢP ĐÔNG KỲ HẠN.1 Xác định giá và định giá hợp đồng kỳ hạn trên trái phiếuU.2 Xác định giá và định giá hợp đồng ky hạn trên lãi suất (FRA).3 XÁC ĐỊNH GIÁ VÀ ĐỊNH GIÁ HỢP ĐỒNG KỲ HẠN TRÊN NGOẠI TỆ.7 RỦI RO TÍN DỤNG VÀ HỢP ĐỒNG KỲ HẠN .8 VAT TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG KỲ HẠN.-- HH HH HH nhu 27 TÓM TẮT mm Mục Lục CÂU HỎI.- TT TH TH HH T5E1381511E15E501. E08 28 BÀI 3: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI .1 KHÁI NIỆM HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI.-- c n nnnHYnKnHY Ý ng ng 36 3.3 Tính đồng nhất và thanh khOảH. cu nh nọ cọ ch cv crrè 38 3.4 Trung tâm thanh toán bù trừ, thanh toán hàng ngày và đảm bảo hoạt động.2 NGHIỆP VỤ KÝ QUỸ VÀ GIỚI HẠN VỀ GIÁ.3 GIAO NHẬN VÀ THANH TOÁN BẰNG TIỀN MẶT.4 THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TƯƠNG LAI.5 CÁC LOẠI HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI.

«SH HH HH HH nh ng, 40 3.1 Hop đồng tương lai trên lãi suất ngắn hạn. HH nh he 40 3.2 Hợp đồng tương lai trên lãi suất trung và dài hạn.3 Hợp đồng tương lai trên chỉ số cổ phiếU. ánh nn HH HH nh ng ve 42 3.4 Hợp đồng tương lai trên ngoại lỆ. c cu HH nh ni cv crề 42 3.6 ĐỊNH GIÁ VÀ XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI.1 Dinh giá và xác định giá trị của hợp đồng tương lai.- Ăn nu nh nen 43 3.2 Định giá tương lai đối với lãi SUấT.

--- nh ch ch crề 44 3.3 Định giá tương lai trên EUFOdOllAT. HH nọ ch ch cv 45 3.4 Định giá tương lai trên kỳ phiếu và trái phÍẾU.- HH nh ch rề 45 3.5 Định giá tương lai trên chỉ số cổ phiẾU. cv vn re 46 3.6 Định giá tương lai trên ngoại (Ệ. - c HH HH nh nọ cọ ch cv cv 48 3.7 VAT TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG TƯƠNG LAT.

HH HH nhe, 49 BÀI 4: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG QUYỀN CHỌN.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM. LH HH HH HH HH HH The g 57 4.1 Các định nghĩa cơ bản và mô tả về hợp đồng quyền ChỌn.2 Các đặc điểm cơ bản của quyền ChỌI. HH kg và 58 4.3 Hiệu quả của quyền ChỌI. con cành TH HH Hy 59 4.2 CẤU TRÚC CỦA THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN .1 Thị trường quyền chọn phí tập EUN.

co on nọ ch ch chi crề 60 4.2 Thị trường quyền chọn tập (TUN.- non ni cu Ti ch kh cv cv vn 60 4.3 CÁC LOẠI QUYỀN CHỌN.-- ---- -Ă ST HH HH ni 60 4.1 QUYEN CRON CAI CHIN nh .2 Quyền chọn đối với hợp đồng tương lai (Option on fUfUFS}.3 Quyền chọn đối với hàng hÓa. cá HT nọ ch ch cv 63 4.4 Các loại quyền chọn khÁC.4 NGUYÊN LÝ ĐỊNH GIÁ OPTTION. HH HH HH HH ng ng xen 64 4.1 Giá trị quyền chọn vào ngày đáo hạn. -- nàn kh kh kh chư 64 Mục Lực Fg 4.2 Ảnh hưởng sự khác biệt của giá thực hiỆn.

ác nh nh ray 65 4.3 Tác động của dòng tiền lên tài Sản CƠ SỞ. LH HH TH nh nh ng 65 4.4 Tác động lãi suất và độ biến động. - --- - nh khu chư ế 66 4.5 Độ nhạy của giá quyền ChỌI. cu nh nh ch ii cv vớ 66 4.5 THỜI GIAN RỜI RẠC VÀ MÔ HÌNH CÂY NHỊ PHÂN .6 ĐỊNH GI MERTON 4.1 Các giả định của mô hÌNH.

cuc ni ch cv 75 72,007. 76 BÀI 5: THỊ TRƯỜNG VÀ HỢP ĐỒNG HOÁN ĐỔII. LH HH HH ng ng như 87 5.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM.1 Khái niệm về hợp đồng hoán đồ CS hàI, 8n. ng ổn nen.

89 5,1,3 Cấu trúc của thị trường hoán đổi toàn CẦU. TH ng vn 89 E?n ng.5 Hoán đổi lãi suất. cà ng cv 5.6 Hoán đối cố phiếu .7 Hoán đối hàng hóa và các loại khác 5.2 XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ CỦA HỢP ĐỒNG HOÁN ĐỔII.1 Hoán đổi lãi suất.2 Hoán đổi tiền Ệ. LH HH kh ng cư 5.3 Hoán đổi cổ phiếU.

HH HH HH kg cư 5.3 VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG HOÁN ĐỔI 9. l0 on ốốốốố ốố ốốốốốốố. TÀI LIỆU THAM KHẢO. + 104 HƯỚNG DẪN HƯỚNG DẪN MO TA MON HOC Nội dung môn học trình bày những kiến thức hiện đại về thị trường và các công cụ tài chính phái sinh như: Tổng quan về thị trường phái sinh, cấu trúc thị trường quyền chọn, thị trường kỳ hạn và giao sau, thị trường hoán đổi.

Các nguyên tắc và mô hình định giá hợp đồng quyền chọn, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng giao sau và hợp đồng hoán đổi. Ngoài ra còn đề cập đến nguyên lý định giá quyền chọn trên hợp đồng giao sau và kỳ hạn, chiến lược kinh doanh chênh lệch giá trên các hợp đồng phái sinh và những chiến lược ứng dụng công cụ phái sinh trong thực tiễn. - Bai 1: Thị trường và các công cụ phái sinh Bài 2: Thị trường và hợp đồng kỳ hạn Bài 3: Thị trường và hợp đồng tưởng lai Bài 4: Thị trường và hợp đồng quyền chọn Bài 5: Thị trường và hợp đồng hoán đổi KIÊN THỨC TIỀN ĐỀ Để có thể tiếp cận và lĩnh hội tốt kiến thức trong môn học Công cụ tài chính phái sinh, sinh viên cần phải hoàn thành các môn học như: Thị trường & các định chế tài chính, Tài chính doanh nghiệp. YÊU CÂU MON HOC Sinh viên phải tham gia đầy đủ các buổi học trên lớp, làm bài tập do giảng viên giao sau khi kết thúc mỗi buổi học và thực hiện theo nhóm các bài thuyết trình về thị trường tài chính phái sinh và các ứng dụng của công cụ tài chính phái sinh ở Việt Nam.

CÁCH TIẾP NHẬN NỘI DUNG MÔN HỌC Mỗi bài học, giảng viên sẽ trình bày những kiến thức cơ bản, giải thích các thuật ngữ, trình bày ví dụ mẫu, hướng dẫn sinh viên làm bài tập và trắc nghiệm một số kiến thức có liên quan đến nội dung của bài học nhằm đánh giá khả năng tiễp thu bài HƯỚNG DẪN học của sinh viên để có hướng điều chỉnh kế hoạch giảng dạy trong thời lượng cho phép của môn học. Sinh viên phải nghiêm túc ôn tập các bài đã học, trả lời câu hỏi và làm đầy đủ bài tập. Sinh viên nên đọc trước bài mới và tìm thêm các thông tin liên quan đến bài học. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC Môn học được đánh giá gồm: -_ Điểm quá trình: 50%.

Hình thức và nội dung do GV quyết định, phù hợp với quy chế đào tạo và tình hình thực tế. Hình thức bài thi tự luận trong 90 phút, không được sử dụng tài liệu. Nội dung bao gồm lý thuyết và các bài tập. BÀI 1: THỊ TRƯỜNG VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH ta BÀI 1: THỊ TRƯỜNG VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH Học xong bài này, sinh viên có thể nắm được: - _ Định nghĩa khái niệm về công cụ phái sinh và thị trường phái sinh.

-_ Mô tả sự khác biệt giữa: Thị trường chứng khoán tập trung và phi tập trung. - _ Các phương thức khác nhau để đo lường độ lớn của thị trường công cụ phái sinh. -_ Khái niệm về kính doanh chênh lệch giá (arbitrage) và tác động của nó đến việc định giá.1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH 1.1 Các khái niệm cơ bản -_ Thị trường tài chính phái sinh ( Derivatives market): nơi diễn ra mua bán, ký gởi, trao đổi các công cụ tài chính phái sinh trong sàn giao dịch chính thức hay ngoài sàn giao dịch (ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư). -_ Công cụ phái sinh (Derivatives): là công cụ tài chính phái sinh hay một sản phẩm tài chính có khả năng tạo ra lợi nhuận và có nguồn gốc từ những tài sản đang được mua bán trên thị trường như cổ phiếu, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu, ngoại tệ, lãi suất, vàng và hàng hóa.

-_ Tài sản cơ sở (Underlying assets): Là tài sản được mua bán trên thị trường, nơi người mua và người bán gặp gỡ, quyết định về giá cả, sau đó người bán chuyển tài sản cho người mua và nhận được tiền thanh toán. Pa BÀI 1: THỊ TRƯỜNG VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH Vị thế mua (Long position): Những nhà đầu tư đang ở trong trạng thái nắm giữ (sở hữu) tài sản được gọi là những người đầu cơ đẩy giá lên. Họ có xu hướng đẩy giá lên cao vì giá càng tăng thì vị thế mua của họ càng có khả năng sinh lời. Vị thế bán (Short position): Những nhà đầu tư đang ở trong trạng thái nắm giữ (sở hữu) tài sản được gọi là những người đâu cơ đẩy giá xuống.

Họ có xu hướng đẩy giá xuống thấp vì giá càng giảm thì vị thế bán của họ càng có khả năng sinh lời.