Tổng Quan Về Ngân Hàng Thương Mại: Khái Niệm, Đặc Điểm và Chức Năng

Khám phá nghiệp vụ ngân hàng thương mại, từ quản lý tài chính đến dịch vụ khách hàng, giúp tối ưu hóa hoạt động ngân hàng hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học Hòa Bình
• Chuyên ngành: Nghiệp Vụ Ngân Hàng Thương Mại
• Đề tài: Tổng Quan Về Ngân Hàng Thương Mại: Chức Năng, Đặc Điểm và Nghiệp Vụ
• Loại tài liệu: bài tiểu luận

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, chức năng và vai trò
• 1.2. Các nghiệp vụ của Ngân hàng thương mại
• 1.3. Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN
• 2.1. Những vấn đề cơ bản về huy động vốn
• 2.2. Các hình thức huy động vốn chủ yếu của NHTM
• 2.2.1. Tiền gửi không kỳ hạn
• 2.2.2. Tiền gửi định kỳ (tiền gửi có kỳ hạn)
• 2.2.2.1. Tiền gửi có kỳ hạn
• 2.2.3. Tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.3.1. Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn
• 2.2.3.2. Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn
• 2.2.4. Tiền gửi thanh toán khác
• 2.2.5. Huy động dưới hình thức phát hành chứng từ có giá
• 2.2.6. Vốn đi vay
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 3.1. Các vấn đề cơ bản về nghiệp vụ tín dụng của NHTM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ngân Hàng Thương Mại Khái Niệm và Đặc Điểm

Ngân hàng thương mại (NHTM) là tổ chức tài chính quan trọng trong nền kinh tế, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực tiền tệ. NHTM thực hiện các chức năng như nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán. Đặc điểm nổi bật của NHTM là sự phụ thuộc vào lòng tin của khách hàng và khả năng quản lý rủi ro. Theo Luật các Tổ chức tín dụng, NHTM được phép thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng nhằm mục tiêu lợi nhuận.

1.1. Khái Niệm Ngân Hàng Thương Mại

Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính được thành lập theo quy định của pháp luật, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực tiền tệ. NHTM nhận tiền gửi từ khách hàng và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán.

1.2. Đặc Điểm Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại

Hoạt động của NHTM có những đặc điểm riêng biệt như tính chất kinh doanh đặc biệt, phụ thuộc vào lòng tin của khách hàng và khả năng quản lý rủi ro. NHTM cũng chịu ảnh hưởng dây chuyền từ các hoạt động kinh doanh khác.

II. Chức Năng Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Giải Thích Chi Tiết

NHTM thực hiện nhiều chức năng quan trọng trong nền kinh tế, bao gồm chức năng trung gian tài chính, trung gian thanh toán và tạo tiền. Chức năng trung gian tài chính giúp điều tiết nguồn vốn, trong khi chức năng trung gian thanh toán tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại.

2.1. Chức Năng Trung Gian Tài Chính

NHTM đóng vai trò trung gian tài chính, kết nối giữa người gửi tiền và người vay. Chức năng này giúp tối ưu hóa việc sử dụng vốn trong nền kinh tế.

2.2. Chức Năng Trung Gian Thanh Toán

NHTM cung cấp dịch vụ thanh toán, giúp các giao dịch thương mại diễn ra nhanh chóng và hiệu quả. Điều này bao gồm việc xử lý các giao dịch chuyển khoản và thanh toán hóa đơn.

2.3. Chức Năng Tạo Tiền

NHTM có khả năng tạo ra tiền thông qua việc cho vay. Công thức xác định lượng tiền ghi sổ do NHTM tạo ra được mô tả bởi công thức của Giáo sư P. Samuelson.

III. Các Nghiệp Vụ Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Phân Tích Chi Tiết

NHTM thực hiện nhiều nghiệp vụ khác nhau, bao gồm huy động vốn, cấp tín dụng và cung cấp dịch vụ ngân quỹ. Các nghiệp vụ này không chỉ giúp NHTM tối ưu hóa lợi nhuận mà còn đáp ứng nhu cầu tài chính của khách hàng.

3.1. Nghiệp Vụ Huy Động Vốn

Huy động vốn là nghiệp vụ quan trọng, giúp NHTM tạo ra nguồn vốn từ các khoản tiền gửi của khách hàng. Các hình thức huy động vốn bao gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm.

3.2. Nghiệp Vụ Cấp Tín Dụng

Cấp tín dụng là một trong những nghiệp vụ chính của NHTM, bao gồm cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá và bảo lãnh. Nghiệp vụ này giúp đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp và cá nhân.

3.3. Dịch Vụ Ngân Quỹ

NHTM cung cấp dịch vụ ngân quỹ, bao gồm dịch vụ thanh toán và giữ hộ tài sản. Những dịch vụ này giúp khách hàng quản lý tài chính hiệu quả hơn.

IV. Thách Thức Trong Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Nhận Diện và Giải Quyết

Hoạt động của NHTM đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản và sự cạnh tranh từ các tổ chức tài chính khác. Việc quản lý rủi ro là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

4.1. Rủi Ro Tín Dụng

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà NHTM phải đối mặt. Việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro này.

4.2. Rủi Ro Thanh Khoản

Rủi ro thanh khoản xảy ra khi NHTM không có đủ tiền mặt để đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Quản lý thanh khoản hiệu quả là cần thiết để duy trì hoạt động ổn định.

4.3. Cạnh Tranh Từ Các Tổ Chức Tài Chính Khác

Sự cạnh tranh từ các tổ chức tài chính phi ngân hàng ngày càng gia tăng, đòi hỏi NHTM phải cải tiến dịch vụ và nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Ngân Hàng Thương Mại Kết Quả Nghiên Cứu

NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua việc cung cấp dịch vụ tài chính và tín dụng. Các nghiên cứu cho thấy rằng NHTM góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinh tế.

5.1. Ảnh Hưởng Đến Nền Kinh Tế

NHTM giúp điều tiết nguồn vốn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cho nền kinh tế. Điều này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển và tạo ra việc làm.

5.2. Thúc Đẩy Thị Trường Tài Chính

NHTM tạo điều kiện thúc đẩy thị trường tài chính phát triển thông qua việc cung cấp dịch vụ tài chính đa dạng và linh hoạt.

5.3. Thực Thi Chính Sách Tiền Tệ Quốc Gia

NHTM góp phần thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, giúp ổn định nền kinh tế và kiểm soát lạm phát.

VI. Kết Luận Về Ngân Hàng Thương Mại Tương Lai và Triển Vọng

Ngân hàng thương mại sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, với nhiều cơ hội và thách thức trong tương lai. Việc cải tiến công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của NHTM.

6.1. Tương Lai Của Ngân Hàng Thương Mại

NHTM sẽ tiếp tục phát triển và đổi mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Công nghệ tài chính sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện dịch vụ.

6.2. Triển Vọng Phát Triển Bền Vững

Sự phát triển bền vững của NHTM phụ thuộc vào khả năng quản lý rủi ro và cải tiến quy trình hoạt động. Đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực sẽ là chìa khóa cho thành công.

Nội dung chính

Dưới đây là bài viết tổng quan học thuật và phân tích nội dung tài liệu giảng dạy môn Nghiệp vụ Ngân hàng Thương mại của Trường Đại học Hòa Bình.

---

TỔNG QUAN GIÁO TRÌNH NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập học phần Nghiệp vụ Ngân hàng Thương mại do Trường Đại học Hòa Bình biên soạn là tài liệu giảng dạy chuyên ngành cốt lõi trong chương trình đào tạo trình độ đại học khối ngành Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng và Quản trị Kinh doanh. Học phần đóng vai trò cầu nối giữa hệ thống lý thuyết kinh tế vĩ mô, tiền tệ ngân hàng với các quy trình tác nghiệp thực tế tại các tổ chức tín dụng.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng thương mại (NHTM) theo khung khổ pháp lý tại Việt Nam, đặc biệt căn cứ theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng ngày 16/6/2010.
• Nắm vững cơ cấu tổ chức, mạng lưới hoạt động và các chức năng kinh tế cơ bản của NHTM trong hệ thống tài chính quốc gia.
• Hiểu rõ và thực hiện thành thạo các nghiệp vụ kinh doanh trọng yếu: nghiệp vụ huy động vốn (nguồn vốn), nghiệp vụ cấp tín dụng và sử dụng vốn, cùng các nghiệp vụ trung gian tài chính – thanh toán.
• Rèn luyện kỹ năng tính toán lãi suất, hạch toán và phân tích các trường hợp tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và phát hành giấy tờ có giá.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo cách tiếp cận logic từ tổng quan bản chất thể chế, lịch sử phát triển, cấu trúc vận hành đến chi tiết từng mảng nghiệp vụ chuyên biệt. Điểm đặc trưng của tài liệu là sự kết hợp chặt chẽ giữa các định nghĩa pháp lý chuẩn xác, các mô hình lý thuyết kinh tế (như mô hình tạo tiền của Giáo sư P. Samuelson) với các bảng kê phát sinh thực tế và bài tập tính toán nghiệp vụ cụ thể.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung tài liệu được chia thành các phần và chương học phần với tiến trình kiến thức liên tục:

• Chương 1: Tổng quan về Ngân hàng Thương mại

  • Khái niệm và cơ sở pháp lý: Định nghĩa NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ vì mục tiêu lợi nhuận thông qua việc nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán (dẫn chiếu Điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng ngày 16/6/2010).
  • Đặc điểm kinh doanh: Phân tích 4 đặc thù gồm lĩnh vực kinh doanh đặc biệt, mức độ phụ thuộc vào lòng tin khách hàng, tính chất rủi ro cao và tác động lan truyền dây chuyền trong hệ thống.
  • Chức năng và vai trò: Phân tích 3 chức năng (trung gian tài chính, trung gian thanh toán, tạo tiền). Trình bày mô hình và công thức xác định khối lượng tiền ghi sổ do NHTM tạo ra theo Giáo sư P. Samuelson: $$M_n = \frac{M_0 \cdot (1 - q^n)}{1 - q}$$ (Trong đó: $M_n$ là tổng khối lượng tiền ghi sổ tạo ra; $M_0$ là lượng tiền gửi ban đầu; $n$ là số ngân hàng tham gia; $q$ là tỷ lệ cho vay tối đa; $1-q$ là tỷ lệ dự trữ bắt buộc).
  • Phân loại nghiệp vụ: Nghiệp vụ nguồn vốn (vốn chủ sở hữu, vốn huy động); Nghiệp vụ sử dụng vốn (mua sắm tài sản cố định, thiết lập dự trữ, đầu tư, cấp tín dụng gồm cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá, bảo lãnh, bao thanh toán, thấu chi, cho thuê tài chính); Nghiệp vụ trung gian (ngân quỹ, thanh toán, giữ hộ tài sản, tư vấn tài chính).
  • Hệ thống NHTM Việt Nam: Tiến trình lịch sử qua 5 giai đoạn (Trước tháng 8/1945; 1951–1954; 1955–1975; 1975–1985; 1986 đến nay); Các loại hình tổ chức (NHTM nhà nước, NHTM cổ phần, Ngân hàng liên doanh, Chi nhánh NH nước ngoài, Ngân hàng 100% vốn nước ngoài); Sơ đồ cơ cấu tổ chức theo mô hình Công ty TNHH và Công ty Cổ phần; Mô hình mạng lưới (Hội sở, Sở giao dịch, Chi nhánh, Đơn vị sự nghiệp, Văn phòng đại diện, Công ty trực thuộc, Phòng giao dịch, Điểm giao dịch, Quỹ tiết kiệm, ATM, POS).

• Chương 2: Nghiệp vụ Huy động vốn

  • Nguyên tắc và phân loại: Khái niệm huy động vốn; 3 nguyên tắc nền tảng (hoàn trả, trả lãi, bảo mật); 5 tiêu chí phân loại nguồn vốn (theo đối tượng khách hàng, mục đích sử dụng, kỳ hạn, loại tiền tệ và tính chất thường xuyên).
  • Tiền gửi không kỳ hạn (tiền gửi thanh toán): Bản chất, đặc điểm biến động nguồn vốn, cơ chế dự trữ bắt buộc; Công thức tính lãi tiền gửi thanh toán dựa trên tích số số dư và số ngày thực tế: $$I = \sum_{i=1}^n \frac{D_i \cdot N_i \cdot r}{360}$$ Minh họa qua bài toán thực tế của Công ty Mai Linh với mức lãi suất 3,6%/năm.
  • Tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm: Khái niệm, cơ chế xác định thời hạn, công thức tính lãi định kỳ ($I = \text{Số dư} \times \text{Thời hạn gửi} \times \text{Lãi suất}$); Tình huống rút tiền gửi trước hạn áp dụng mức lãi suất không kỳ hạn tại NHTMCP Á Châu.
  • Các hình thức huy động khác: Tiền gửi thanh toán đặc thù (ký quỹ L/C, đặt cọc, séc bảo chi); Nghiệp vụ phát hành giấy tờ có giá (phân loại theo kỳ hạn, phương thức trả lãi trước/sau/định kỳ, quyền chuyển đổi cổ phiếu, chứng quyền, giá phát hành ngang giá/chiết khấu/phụ trội); Nghiệp vụ vay vốn từ NHTM khác và Ngân hàng Trung ương.

• Chương 3: Những vấn đề cơ bản về Tín dụng Ngân hàng

  • Bản chất và đặc trưng: Khái niệm tín dụng ngân hàng; 5 đặc điểm cốt lõi (tính hoàn trả cả gốc và lãi, chỉ chuyển giao quyền sử dụng mà không chuyển giao quyền sở hữu vốn, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng tài sản có và nguồn thu nhập, đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế, bắt buộc tuân thủ quy trình tín dụng nghiêm ngặt).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp các khối kiến thức nền tảng mang tính chuẩn mực:

• Lý thuyết trung gian tài chính và cơ chế tạo tiền: Giải thích bản chất cung ứng tiền tệ và hệ số nhân tiền trong nền kinh tế nhiều tầng nấc.
• Khung khổ pháp lý và quản trị ngân hàng: Cung cấp hiểu biết về Luật các Tổ chức tín dụng, các mô hình quản trị doanh nghiệp (Công ty TNHH và Công ty Cổ phần) với các chức năng phân định rõ giữa Hội đồng Quản trị/Hội đồng Thành viên, Ban Kiểm soát và Ban Điều hành (Tổng Giám đốc).
• Nguyên lý quản lý tài sản Nợ – tài sản Có: Thiết lập các quy chuẩn quản lý tính thanh khoản, dự trữ bắt buộc và cân đối kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và danh mục sử dụng vốn.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật nghiệp vụ: Lập bảng tính lãi tiền gửi không kỳ hạn theo phương pháp tích số; tính toán số tiền nhận được khi tất toán sổ tiết kiệm hoặc rút trước hạn; phân tích điều kiện phát hành giấy tờ có giá.
• Kỹ năng phân tích và thẩm định: Đánh giá cơ cấu tổ chức và mạng lưới kênh phân phối; nhận diện các hình thức rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản tiềm ẩn trong hoạt động của NHTM.
• Kỹ năng tuân thủ quy trình: Nắm vững quy trình luân chuyển chứng từ trong các dịch vụ thanh toán, mở tài khoản thanh toán, bảo lãnh và phát hành L/C.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết và giải quyết tình huống nghiệp vụ:

• Tiếp cận diễn dịch kết hợp quy nạp: Giảng viên giới thiệu các khái niệm định chế và điều luật pháp lý, sau đó hướng dẫn người học đi sâu vào từng kỹ thuật nghiệp vụ chuyên biệt tại phòng ban ngân hàng.
• Ứng dụng bài tập tình huống thực tế (Case Studies): Giáo trình sử dụng các bộ dữ liệu mô phỏng hoạt động thực tế của doanh nghiệp (ví dụ bảng sao kê tài khoản tiền gửi của Công ty Mai Linh với các nghiệp vụ nộp tiền mặt, trả nợ người bán bằng ủy nhiệm chi, thanh toán lương) để người học thực hành tính toán số liệu cụ thể.
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập:
  • Đánh giá thường xuyên: Kiểm tra mức độ nắm bắt khái niệm, sơ đồ tổ chức, cơ chế pháp lý và giải các bài tập tính lãi ngắn hạn.
  • Đánh giá định kỳ/kết thúc học phần: Đánh giá khả năng tổng hợp lý thuyết hệ thống ngân hàng, phân tích nghiệp vụ huy động – tín dụng và xử lý các bài toán nghiệp vụ phức hợp.
• Hướng dẫn tự học đối với sinh viên: Sinh viên cần đọc trước các văn bản quy phạm pháp luật liên quan (Luật các Tổ chức tín dụng), tự vẽ lại sơ đồ cơ cấu tổ chức ngân hàng và luyện tập lập bảng tính toán lãi suất trên bảng tính điện tử.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Căn cứ pháp lý chuẩn mực: Giáo trình trích dẫn và giải thích trực tiếp theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (Điều 4), đảm bảo tính pháp quy cho toàn bộ nội dung lý thuyết.
• Mô hình hóa quản trị tổ chức rõ nét: Tài liệu chi tiết hóa hai sơ đồ quản trị đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam (mô hình Công ty TNHH đối với ngân hàng 100% vốn nhà nước/nước ngoài và mô hình Công ty Cổ phần đối với NHTMCP), giúp người học phân biệt rõ vai trò kiểm soát và điều hành.
• Hệ thống phân loại công cụ tài chính đa dạng: Phân định toàn diện các loại hình chứng từ có giá hiện đại (trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu kèm chứng quyền, phát hành có phụ trội hoặc chiết khấu), phản ánh cấu trúc nghiệp vụ của thị trường tài chính.
• Chuẩn hóa công thức tính toán: Cung cấp đầy đủ công thức giải tích từ mô hình tạo tiền vĩ mô của Samuelson đến công thức vi mô tính lãi suất tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc đại học: Tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên từ năm thứ hai hoặc năm thứ ba thuộc các chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Kiểm toán, Quản trị Kinh doanh tại Trường Đại học Hòa Bình và các cơ sở giáo dục đại học tương đương.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng gồm Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Lý thuyết Tiền tệ – Ngân hàng và Nguyên lý Kế toán.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm đề cương bài giảng, khung chuẩn phân bổ thời lượng tiết học và nguồn tài liệu xây dựng ngân hàng câu hỏi, bài tập thi kết thúc học phần.
• Học viên và nhân sự ngành ngân hàng: Cán bộ mới tuyển dụng tại các NHTM có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo để hệ thống hóa kiến thức về sản phẩm huy động vốn, dịch vụ thanh toán và quy trình tín dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên đại học khối ngành kinh tế và tài chính – ngân hàng, đồng thời phù hợp cho học viên ôn tập thi tuyển hoặc nhân viên mới làm việc tại các tổ chức tín dụng.

2. Người học cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận học phần?

Sinh viên cần có kiến thức cơ bản về kinh tế học tiền tệ, các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và nắm vững nguyên lý hạch toán kế toán cơ bản để đọc hiểu bảng sao kê và các dòng tiền phát sinh.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với các tài liệu lý thuyết chung là gì?

Tài liệu tích hợp trực tiếp quy định của Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010, chi tiết hóa sơ đồ bộ máy vận hành ngân hàng và đưa ra các bài tập tính lãi bám sát thực tế phát sinh tại chi nhánh ngân hàng.

4. Phương pháp nào giúp nắm vững các công thức tính lãi trong giáo trình hiệu quả?

Người học nên trực tiếp lập bảng tính excel dựa trên các mẫu bảng kê phát sinh có sẵn trong giáo trình, theo dõi số dư theo từng ngày thực tế và áp dụng mức lãi suất tương ứng cho từng phân khúc kỳ hạn.

5. Những tài liệu văn bản quy phạm pháp luật nào nên đọc kèm?

Người học nên tra cứu Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010, các Thông tư của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về phương pháp tính lãi, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và quy chế cho vay của tổ chức tín dụng.

---

Kết luận

Tài liệu học phần Nghiệp vụ Ngân hàng Thương mại của Trường Đại học Hòa Bình là tài liệu học thuật có cấu trúc chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa cơ sở pháp lý, lý thuyết kinh tế tiền tệ và các nghiệp vụ ngân hàng thực tiễn.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học bao gồm:

1. Nắm vững bản chất thể chế, chức năng tạo tiền và cơ cấu mạng lưới ngân hàng tại Chương 1.
2. Thực hành thành thạo các nghiệp vụ huy động vốn, kỹ thuật tính lãi và phát hành giấy tờ có giá tại Chương 2.
3. Làm nền tảng tiếp cận sâu vào các nguyên tắc cấp tín dụng, quy trình cho vay và quản trị rủi ro tại Chương 3 và các chương nghiệp vụ tiếp theo.

Tài liệu là nguồn học liệu tiêu chuẩn phục vụ trực tiếp cho quá trình đào tạo chuyên môn ngành Tài chính – Ngân hàng ở bậc đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2 I. Khái niệm, đặc điểm, chức năng và vai trò 1. Khái niệm:  Ngân hàng thương mại là tổ chức được thành lập theo qui định của pháp luật, kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi dưới nhiều hình thức khác nhau và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán cho các chủ thể trong nền kinh tế, nhằm mục tiêu lợi nhuận. 3 Điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng ngày 16/6/2010 NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo qui định của Luật các TCTD nhằm mục tiêu lợi nhuận 4 2.

Đặc điểm hoạt động kinh doanh của NHTM - Lĩnh vực kinh doanh đặc biệt. - Phụ thuộc rất lớn vào lòng tin và sự tín nhiệm của khách hàng. - Rủi ro trong kinh doanh - Hoạt động kinh doanh của NHTM chịu ảnh hưởng dây chuyền với nhau. Chức năng của Ngân hàng thương mại 1.

Chức năng trung gian tài chính 2. Chức năng trung gian thanh toán 3. Chức năng tạo tiền Công thức xác định lượng tiền ghi sổ do NHTM tạo ra (Giáo sư P.Samuelson): Mo* (1-qn) Mn = (1-q) Mn : Tổng khối lượng tiền ghi sổ tạo ra. Mo : Lượng tiền gửi ban đầu.

n : Số ngân hàng tham gia vào quá trình tạo tiền. q : Tỷ lệ cho vay tối đa 1-q : Tỷ lệ dự trữ bắt buộc 6 4. Vai trò của Ngân hàng thương mại - Điều tiết nguồn vốn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cho nền kinh tế. - Tạo điều kiện thúc đẩy thị trường tài chính phát triển - Góp phần thực thi chính sách tiền tệ quốc gia 7 II.

Các nghiệp vụ của Ngân hàng thương mại 1. Nghiệp vụ nguồn vốn 1. Vốn chủ sở hữu. Vốn huy động.

Nghiệp vụ sử dụng vốn 1. Mua sắm tài sản cố định. Thiết lập dự trữ. Cấp tín dụng: - Cho vay - Chiết khấu giấy tờ có giá - Bảo lãnh - Bao thanh toán - Thấu chi tài khoản tiền gửi thanh toán - Cho thuê tài chính 4.

Hoạt động đầu tư. Nghiệp vụ trung gian : - Dịch vụ ngân quỹ - Dịch vụ thanh toán - Dịch vụ giữ hộ tài sản - Dịch vụ tư vấn tài chính 10 III. Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam 1.Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống Ngân hàng Việt Nam: - Trước Cách mạng tháng 8 năm 1945 - Thời kỳ 1951 – 1954 - Thời kỳ 1955 – 1975 - Thời kỳ 1975 – 1985 - Thời kỳ 1986 đến nay 11 2. Hệ thống NH thương mại Việt Nam - NHTM nhà nước - NHTM cổ phần - Ngân hàng liên doanh - Chi nhánh NH nước ngoài - Ngân hàng 100% vốn của nước ngoài 12 3.

Cơ cấu tổ chức: mô hình Công ty TNHH HỘI ĐỒNG THÀNH VIÊN BAN KIỂM SOÁT TỔNG GÁM ĐỐC PHÒNG PHÒNG PHÒNG PHÒNG NGHIỆP NGHIỆP NGHIỆP NGHIỆP VỤ VỤ VỤ VỤ 13 3. Cơ cấu tổ chức: mô hình Công ty cổ phần ĐẠI HỘI ĐỒNG CỔ ĐÔNG BAN HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ KIỂM SOÁT TỔNG GIÁM ĐỐC PHÒNG PHÒNG PHÒNG PHÒNG NGHIỆP NGHIỆP NGHIỆP NGHIỆP VỤ VỤ VỤ VỤ 14 4. Mạng lưới hoạt động: HỘI SỞ SỞ GIAO DỊCH CHI ĐƠN VỊ VP CÔNG TY NHÁNH SỰ NGHIỆP ĐẠI DIỆN TRỰC THUỘC PHÒNG ĐIỂM QUỸ ATM GIAO DỊCH GIAO DỊCH TIẾT KIỆM POS 15 Chương 2 NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN 16 1. Những vấn đề cơ bản về huy động vốn 1.

Khái niệm Huy động vốn là nghiệp vụ tạo nên nguồn vốn trong hoạt động kinh doanh của NHTM, thông qua việc NH nhận ký thác và quản lý các khoản tiền từ khách hàng theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Đặc điểm - Chủ thể tham gia - Hình thức đa dạng - Tính hoàn trả - Tỷ trọng lớn - Sự tín nhiệm của khách hàng 18 3. Nguyên tắc huy động vốn - Hoàn trả - Trả lãi - Bảo mật 19 4. Vai trò của huy động vốn - Đối với nền kinh tế - Đối với ngân hàng thương mại - Đối với khách hàng 20 5.

Phân loại các hình thức huy động vốn 5. Căn cứ theo đối tượng khách hàng - Huy động từ cá nhân - Huy động từ doanh nghiệp - Huy động từ các tổ chức kinh tế - Huy động từ các định chế tài chính 21 2. Căn cứ theo mục đích - Tiền gửi thanh toán - Tiền gửi có kỳ hạn - Tiền gửi tiết kiệm - Phát hành giấy tờ có giá 3. Căn cứ vào kỳ hạn - Huy động vốn ngắn hạn - Huy động vốn dài hạn 4.

Căn cứ vào loại tiền huy động - Huy động bằng nội tệ - Huy động bằng ngoại tệ 5. Căn cứ vào tính chất - Vốn huy động thường xuyên - Vốn huy động không thường xuyên 22 II. CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN CHỦ YẾU CỦA NHTM 1. Tiền gửi không kỳ hạn 1.1 Khái niệm Tiền gửi không kỳ hạn là hình thức tiền gửi mà khách hàng gửi vào NHTM với mục đích để được ngân hàng thanh toán và thu chi hộ theo yêu cầu của khách hàng 23 1.

Đặc điểm : - Khách hàng được phép rút ra bất cứ lúc nào - Đối tượng sử dụng là các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân - Nguồn vốn này luôn biến động - NHTM thực hiện dự trữ bắt buộc - NHTM sử dụng để cấp tín dụng - Trả lãi 24 Cách tính lãi : Công thức: n I =  Di * Ni  r i=1 Trong đó : I: Lãi tiền gửi thanh toán Di: Số dư có tiền gửi khách hàng ngày i trong tháng Ni: Số ngày có mức dư có Di ổn định r : Lãi suất tiền gửi thanh toán (tháng, năm ) Ví dụ : Tại công ty Mai Linh có tình hình phát sinh trên tài khoản tiền gửi thanh toán tháng 7 năm 2012 tại NHTMCP A như sau ( đơn vị tính : ngàn đồng ) Ngày Diễn giải Phát sinh Nợ Phát sinh Có Số dư 26/6/2012 Nhập lãi vào vốn 29.000 29/6/2012 Nộp tiền mặt 5.000 11/7/2012 Trả nợ cho người bán bằng UNC 6.000 17/7/2012 Doanh thu bán hàng 9.000 20/7/2012 Người mua trả nợ 7.000 23/7/2012 Thanh toán lương nhân viên 3.000 26/7/2012 Nhập lãi vào vốn ? ? Yêu cầu : Tính lãi tiền gửi tháng 7 năm 2012. Biết rằng lãi suất tiền gửi thanh toán là 3,6%/năm. Ngân hàng tính lãi vào ngày 25 hàng tháng 26 Bảng kê tính lãi tháng 7 năm 2012 như sau : Ngày Số dư (Di) Số ngày (Ni) Di*Ni 26/6 – 28/6/12 100.000 Lãi tiền gửi thanh toán tháng 7 năm 2012 = (3.000 Tiền lãi tháng 7 sẽ được tính vào cuối ngày 25/7/2012 được nhập vốn báo có cho khách hàng ngày 26/7/2012 27 1. Tiện ích - Khách hàng nộp và rút bất cứ lúc nào - Thanh toán chuyển khoản - Sử dụng để rút tiền tại các máy ATM 24/24 hoặc thanh toán hàng hóa tại các điểm chấp nhận thẻ.

- Sử dụng số tiền trên tài khoản tiền gửi thanh toán để đảm bảo mở L/C. ký quỹ, bảo lãnh thanh toán, xác nhận khả năng tài chính - Khách hàng được NH cho vay thấu chi thì được phép sử dụng quá số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán. - Sử dụng số dư trên TK tiền gửi thanh toán chứng minh năng lực tài chính, làm cơ sở bảo đảm tín dụng. - Có thể dễ dàng chuyển đổi các hình thức tiền gửi.

Tiền gửi định kỳ (tiền gửi có kỳ hạn) 2.1 Khái niệm Tiền gửi có kỳ hạn là loại tiền gửi huy động các khoản tiền để dành tạm thời chưa sử dụng mà khi gửi vào khách hàng chỉ được rút ra sau một khoảng thời gian nhất định. Đặc điểm - Chỉ được rút ra sau một kỳ hạn nhất định. - Ngân hàng thường sử dụng công cụ lãi suất để huy động nguồn vốn này - Tiền gửi này chủ yếu do các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế có khoản tiền nhàn rỗi, chưa có nhu cầu sử dụng. - NHTM mở tài khoản tiền gửi có kỳ hạn đồng thời ký hợp đồng tiền gửi có kỳ hạn.

Cách tính lãi : Lãi TGKH = Số dư TG* Thời hạn gửi* Lãi suất TG có kỳ hạn 30 Ví dụ : Công ty Mai Linh ký hợp đồng tiền gửi kỳ hạn trí giá 10.000 đồng, thời gian 1 tháng (15/1/2012 đến 15/2/2012 ), lãi suất 14%/năm  Số ngày thực gửi: (15/1/2012 đến 14/2/2012 ) : 31 ngày  Đến hạn ngày 15/2/2012 lãi tiền gửi kỳ hạn là : 10.556 đồng  Số tiền khách hàng có được khi tất toán hợp đồng tiền gửi kỳ hạn : 10. Tiện ích - Khách hàng có thể rút trước hạn một phần hay từng phần - Có thể sử dụng hợp đồng TGKH để cầm cố vay hoặc chiết khấu tại NHTM - Sử dụng HĐ TGKH để chứng minh năng lực tài chính - Có thể chuyển đổi sang các hình thức tiền gửi khác 32 3. Tiền gửi tiết kiệm 3.1 Khái niệm Tiền gửi tiết kiệm là hình thức huy động vốn chủ yếu khoản tiền để dành của cá nhân được gửi vào ngân hàng với mục đích sinh lời và an toàn về tài sản. Các hình thức gửi tiết kiệm a/ Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn b/ Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn 34 3.

Các hình thức gửi tiết kiệm a/ Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn Là hình thức tiền gửi tiết kiệm mà người gửi được rút tiền ra bất cứ lúc nào. Cách tính lãi (I): I = Số dư TG x thời hạn gửi x Lãi suất TGTK không kỳ hạn 35 Ví dụ : Ngày 15/1/2012 khách hàng đến NHTMCP Á Châu gửi tiết kiệm không kỳ hạn 100.000 đồng, lãi suất tiền gửi không kỳ hạn 3,6%/năm. Ngày 5/2/2012 khách hàng đến rút tiền. Tính số tiền khách hàng có được ? Số ngày thực gửi : 15/1/2012 – 4/2/2012 : 21 ngày Lãi tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn : 100.000 đồng Số tiền khách hàng có được khi tất toán tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn : 100.000 đồng 36 Tiện ích: - Có thể rút tiền bất cứ lúc nào - Dễ dàng chuyển đổi hình thức tiền gửi hoặc chuyển nhượng cho người khác - Sử dụng để chứng minh năng lực tài chính - Sử dụng sổ tiền gửi để cầm cố thế chấp hoặc vay ngân hàng 37 3.

Các hình thức gửi tiết kiệm b/ Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn - Người gửi chỉ được rút ra sau một kỳ hạn nhất định. - NH có thể huy động dưới hình thức sổ tiết kiệm hay chứng chỉ tiền gửi.