Tổn Thương Cơ Quan Đích Ở Bệnh Nhân Tăng Huyết Áp Nguyên Phát Tại Bệnh Viện Gang Thép Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ y tế nghiên cứu tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát được quản lý ngoại trú tại bệnh viện, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Văn Hưởng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Trọng Hiếu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Tổn Thương Cơ Quan Đích Ở Bệnh Nhân Tăng Huyết Áp Nguyên Phát Tại Bệnh Viện Gang Thép Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về THA
• 1.2. Định nghĩa bệnh tăng huyết áp
• 1.3. Phân loại bệnh tăng huyết áp
• 1.4. Dịch tễ học bệnh tăng huyết áp
• 1.5. Cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp nguyên phát
• 1.6. Các yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp
• 1.7. Tổn thương cơ quan đích trên bệnh nhân tăng huyết áp
• 1.7.1. Tổn thương tim
• 1.7.2. Tổn thương não do tăng huyết áp
• 1.7.3. Tổn thương thận
• 1.7.4. Tổn thương mạch máu
• 1.7.5. Tổn thương mắt
• 1.7.6. Một số yếu tố liên quan đến tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng THA
• 1.8. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước về tổn thương cơ quan đích trên bệnh nhân THA
• 1.8.1. Trên thế giới
• 1.8.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp
• 2.3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.3. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.3.4. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.4.1. Nhóm chỉ tiêu về đặc điểm chung của ĐTNC
• 2.3.4.2. Nhóm chỉ tiêu về tỷ lệ yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân THA
• 2.3.4.3. Nhóm chỉ tiêu về yếu tố liên quan đến tổn thương cơ quan đích
• 2.3.5. Tiêu chuẩn đánh giá
• 2.3.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.6.1. Hỏi bệnh và khám lâm sàng
• 2.3.6.2. Các xét nghiệm cận lâm sàng
• 2.3.7. Phương pháp khống chế sai số
• 2.3.8. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3.9. Xử lý số liệu
• 2.3.10. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu (ĐTNC)
• 3.2. Tỷ lệ yếu tố nguy cơ tim mạch và tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân THA
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến tổn thương cơ quan đích
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ các yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích
• 4.3. Một số yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp
• 4.4. Tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương cơ quan đích
• 4.5. Một số yếu tố liên quan đến tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng huyết áp
• 4.6. Thuận lợi và khó khăn – hạn chế của đề tài
• 4.6.1. Thuận lợi của đề tài
• 4.6.2. Khó khăn và hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Huyết Áp Nguyên Phát Định Nghĩa Dịch Tễ

Tăng huyết áp (THA) nguyên phát là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), THA được chẩn đoán khi huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg, được xác nhận qua ít nhất hai lần đo khác nhau. Đây là một bệnh lý diễn biến âm thầm, thường không có triệu chứng rõ ràng, nhưng lại gây ra nhiều biến chứng tim mạch và các cơ quan đích nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao. Một nghiên cứu năm 2016 cho thấy, khoảng 31,1% dân số trưởng thành trên toàn cầu mắc THA. Tỷ lệ này còn cao hơn ở các nước có thu nhập thấp và trung bình (31,5%) so với các nước có thu nhập cao (28,5%). Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này, với tỷ lệ THA ngày càng gia tăng, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế. Nghiên cứu của Viện tim mạch Quốc gia năm 2002 ghi nhận tỷ lệ THA là 23,2%, và tăng lên 25,1% vào năm 2008.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Tăng Huyết Áp Nguyên Phát

Theo WHO, THA được định nghĩa khi HATT ≥ 140 mmHg hoặc HATTr ≥ 90 mmHg. Có nhiều cách phân loại THA, dựa trên mức độ tăng huyết áp và nguyên nhân. Hội Tim mạch Việt Nam phân loại theo các mức HA tối ưu, bình thường, bình thường cao, THA độ 1, 2, 3. Việc phân loại chính xác giúp bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Theo WHO/ISH (2003), THA được chia thành 3 độ: độ 1 (140-159/90-99 mmHg), độ 2 (160-179/100-109 mmHg), và độ 3 (≥180/≥110 mmHg). Ngoài ra, còn có THA tâm thu đơn độc (≥140/<90 mmHg).

1.2. Dịch Tễ Học và Tỷ Lệ Mắc Bệnh Toàn Cầu Khu Vực

Tỷ lệ mắc THA khác nhau giữa các quốc gia và khu vực. Theo Michel Joffres và cộng sự (2013), tỷ lệ hiện mắc THA thấp nhất ở Canada (19%) và cao hơn ở Mỹ (29%) và Anh (30%). Tại Ấn Độ, một nghiên cứu năm 2014 cho thấy tỷ lệ hiện mắc là 29,8%. Ở Trung Quốc, tỷ lệ THA năm 2014 là 29,6%. Tại Việt Nam, tỷ lệ THA ở người trên 25 tuổi là 25,1% vào năm 2008 (nghiên cứu tại 8 tỉnh/thành phố). Các con số này cho thấy THA là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng trên toàn thế giới, đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

II. Hiểu Rõ Tổn Thương Cơ Quan Đích Do Tăng Huyết Áp Nguy Hiểm

Tổn thương cơ quan đích (TOD) là sự rối loạn cấu trúc và chức năng của các cơ quan trong cơ thể do huyết áp tăng cao kéo dài. THA được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” bởi vì bệnh diễn biến một cách âm thầm, ít có các biểu hiện rõ ràng nhưng lại gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm và có tỷ lệ tử vong cao. Các cơ quan như tim, não, thận và mắt dễ bị tổn thương do THA. Biến chứng tim mạch bao gồm dày thất trái, bệnh tim thiếu máu cục bộ, nhồi máu cơ tim và suy tim. Tổn thương não có thể dẫn đến đột quỵ. Biến chứng thận bao gồm bệnh thận mạn tính. Bệnh võng mạc và bệnh mạch máu ngoại biên cũng có thể xảy ra. Việc phát hiện sớm và quản lý THA là rất quan trọng để giảm thiểu các tổn thương này. Theo một nghiên cứu, TOD có thể được giảm bớt bằng cách phát hiện sớm các tổn thương, quản lý và điều trị THA tối ưu trên cơ sở có đánh giá, xem xét các tổn thương cơ quan đích.

2.1. Các Cơ Quan Đích Thường Bị Tổn Thương Nhất Bởi THA

Tim, não, thận và mắt là các cơ quan đích thường bị tổn thương do THA. Tim có thể bị dày thất trái, bệnh tim thiếu máu cục bộ, nhồi máu cơ tim và suy tim. Não có thể bị đột quỵ. Thận có thể bị bệnh thận mạn tính. Mắt có thể bị bệnh võng mạc. Các cơ quan này dễ bị tổn thương do chúng nhận một lượng lớn máu từ tuần hoàn. Do đó, việc kiểm soát huyết áp là rất quan trọng để bảo vệ các cơ quan này.

2.2. Biến Chứng Nguy Hiểm Của Tổn Thương Cơ Quan Đích Do THA

Các biến chứng của tổn thương cơ quan đích do THA có thể rất nghiêm trọng, bao gồm suy tim, đột quỵ, bệnh thận mạn tính và mù lòa. Các biến chứng này có thể làm giảm chất lượng cuộc sống và tuổi thọ của bệnh nhân. Điều trị sớm THA giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm sự tiến triển của các biến chứng này. Tử vong do THA phát sinh từ TOD như các bệnh tim mạch, mạch máu và tái cấu trúc.

III. Nghiên Cứu Tổn Thương Cơ Quan Đích Tại Bệnh Viện Gang Thép TN

Trong hơn 10 năm qua, từ 2007 – 2017, Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên đã và đang triển khai quản lý và điều trị cho hơn 2000 bệnh nhân THA ngoại trú. Việc khảo sát các tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân THA ngoại trú khi bệnh nhân tái khám là điều rất quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tỷ lệ các yếu tố nguy cơ tim mạch và tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát được quản lý ngoại trú tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích một số yếu tố liên quan đến tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng huyết áp. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện việc quản lý và điều trị THA tại bệnh viện.

3.1. Mục Tiêu và Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá TOD

Nghiên cứu nhằm xác định tỷ lệ các yếu tố nguy cơ tim mạch và tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân THA nguyên phát tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên. Phương pháp nghiên cứu là mô tả cắt ngang, sử dụng bệnh án của bệnh nhân THA được quản lý ngoại trú. Các chỉ số nghiên cứu bao gồm đặc điểm chung của bệnh nhân, tỷ lệ yếu tố nguy cơ, tỷ lệ tổn thương cơ quan đích và các yếu tố liên quan.

3.2. Đối Tượng và Tiêu Chí Lựa Chọn Bệnh Nhân THA

Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân được chẩn đoán tăng huyết áp nguyên phát và đang được quản lý ngoại trú tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên. Tiêu chí lựa chọn bệnh nhân dựa trên chẩn đoán THA theo WHO/ISH, có đầy đủ thông tin về các yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích trong bệnh án. Bệnh nhân có THA thứ phát hoặc không đủ thông tin sẽ bị loại khỏi nghiên cứu.

IV. Tỷ Lệ Tổn Thương Cơ Quan Đích Yếu Tố Liên Quan Kết Quả

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ các yếu tố nguy cơ tim mạch và tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương tim, thận, mắt và mạch máu ngoại biên khá cao. Các yếu tố như tuổi, giới tính, hút thuốc lá, rối loạn lipid máu và đái tháo đường có liên quan đáng kể đến tổn thương cơ quan đích. Nghiên cứu cũng cho thấy thời gian mắc bệnh tăng huyết áp càng lâu thì nguy cơ tổn thương cơ quan đích càng cao. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát huyết áp sớm và tích cực để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

4.1. Tỷ Lệ Cụ Thể Các Loại Tổn Thương Cơ Quan Đích Tim Thận Mắt ...

Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ các loại tổn thương cơ quan đích khác nhau. Cụ thể, tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương tim (dày thất trái, bệnh tim thiếu máu cục bộ, suy tim), tổn thương thận (protein niệu, suy thận), tổn thương mắt (bệnh võng mạc) và tổn thương mạch máu ngoại biên (xơ vữa động mạch) được thống kê chi tiết. Các số liệu này cung cấp cái nhìn tổng quan về gánh nặng tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân tăng huyết áp tại bệnh viện.

4.2. Phân Tích Các Yếu Tố Nguy Cơ Ảnh Hưởng Đến TOD

Nghiên cứu phân tích mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ như tuổi, giới tính, hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, thừa cân/béo phì và tổn thương cơ quan đích. Kết quả cho thấy một số yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ TOD. Ví dụ, hút thuốc lá và rối loạn lipid máu có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tim và mạch máu. Đái tháo đường có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận và mắt. Thời gian phát hiện bệnh càng lâu, nguy cơ tổn thương càng cao.

V. Cách Kiểm Soát THA và Giảm Tổn Thương Cơ Quan Đích Giải Pháp

Kiểm soát huyết áp hiệu quả là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ tổn thương cơ quan đích. Các biện pháp kiểm soát huyết áp bao gồm thay đổi lối sống (chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, giảm cân, bỏ hút thuốc lá, hạn chế rượu bia) và sử dụng thuốc hạ huyết áp theo chỉ định của bác sĩ. Việc theo dõi huyết áp thường xuyên và tuân thủ điều trị là rất quan trọng. Ngoài ra, việc tầm soát sớm các tổn thương cơ quan đích giúp phát hiện và điều trị kịp thời, ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng. Theo nghiên cứu của Kearney, kiểm soát HA ( < 140/90 mmHg trong khi dùng thuốc hạ HA) dao động từ 5,4% ở Hàn Quốc đến 58% ở Barbados.

5.1. Thay Đổi Lối Sống Lành Mạnh Giúp Hạ Huyết Áp Tự Nhiên

Thay đổi lối sống là biện pháp quan trọng trong kiểm soát THA. Chế độ ăn uống lành mạnh, ít muối, giàu kali và chất xơ có thể giúp hạ huyết áp. Tập thể dục thường xuyên (ít nhất 30 phút mỗi ngày, hầu hết các ngày trong tuần) cũng có tác dụng tương tự. Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, bỏ hút thuốc lá và hạn chế rượu bia cũng rất quan trọng. Giảm căng thẳng thông qua các kỹ thuật thư giãn cũng có thể giúp kiểm soát huyết áp.

5.2. Sử Dụng Thuốc Hạ Huyết Áp Lưu Ý Quan Trọng

Sử dụng thuốc hạ huyết áp theo chỉ định của bác sĩ là cần thiết khi thay đổi lối sống không đủ để kiểm soát huyết áp. Có nhiều loại thuốc hạ huyết áp khác nhau, và bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc phù hợp dựa trên tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Điều quan trọng là phải tuân thủ đúng liều lượng và thời gian dùng thuốc, và không được tự ý ngừng thuốc. Theo dõi tác dụng phụ của thuốc và báo cho bác sĩ nếu có bất kỳ vấn đề gì.

VI. Tiên Lượng và Quản Lý Bệnh Nhân THA Có Tổn Thương Đích

Tiên lượng của bệnh nhân THA có tổn thương cơ quan đích phụ thuộc vào mức độ tổn thương và khả năng kiểm soát huyết áp. Kiểm soát huyết áp tốt có thể làm chậm sự tiến triển của tổn thương và cải thiện tiên lượng. Việc quản lý bệnh nhân THA có tổn thương cơ quan đích cần được cá thể hóa, dựa trên tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của từng bệnh nhân. Theo báo cáo của trung tâm kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ, Khoảng 75 triệu người Mỹ trưởng thành (32%) THA, chỉ có khoảng một nửa (54%) người bị THA có kiểm soát.

6.1. Đánh Giá Nguy Cơ Tim Mạch Toàn Diện Bước Quan Trọng

Việc đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện (bao gồm đánh giá các yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích) là rất quan trọng để đưa ra quyết định điều trị. Các công cụ đánh giá nguy cơ tim mạch, chẳng hạn như thang điểm SCORE, có thể giúp xác định bệnh nhân có nguy cơ cao và cần được điều trị tích cực hơn.

6.2. Theo Dõi Sát Sao và Điều Chỉnh Điều Trị Kịp Thời

Bệnh nhân THA có tổn thương cơ quan đích cần được theo dõi sát sao và điều chỉnh điều trị kịp thời khi cần thiết. Theo dõi huyết áp thường xuyên, kiểm tra chức năng tim, thận và mắt định kỳ là rất quan trọng. Việc điều chỉnh thuốc hạ huyết áp và thay đổi lối sống cần được thực hiện dựa trên kết quả theo dõi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) nguyên phát hiện là một trong những thách thức y tế cộng đồng hàng đầu trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê dịch tễ học năm 2016, tỷ lệ mắc THA ở người trưởng thành trên toàn thế giới chiếm khoảng 31,1%, trong đó tỷ lệ này tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình đạt 31,5%. Tại Việt Nam, các cuộc điều tra dịch tễ học của Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận tỷ lệ THA ở người từ 25 tuổi trở lên năm 2008 là 25,1%, và tại tỉnh Thái Nguyên tỷ lệ này ở người lớn là 17,7%. Bệnh được mệnh danh là "kẻ giết người thầm lặng" do diễn biến âm thầm trong nhiều năm nhưng dẫn tới hàng loạt biến chứng nghiêm trọng do tổn thương cơ quan đích (Target Organ Damage - TOD) như tim, não, thận, hệ mạch máu và mắt.

Tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên, trong giai đoạn 10 năm từ 2007 đến 2017 đã tiếp nhận và quản lý điều trị ngoại trú cho hơn 2.000 bệnh nhân THA. Nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát huyết áp và ngăn ngừa tàn phế, đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Nội khoa của tác giả Nguyễn Văn Hưởng dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Trọng Hiếu tập trung vào hai mục tiêu chính: xác định tỷ lệ các yếu tố nguy cơ tim mạch cùng tổn thương cơ quan đích, đồng thời phân tích các yếu tố liên quan trực tiếp đến tổn thương cơ quan đích ở 542 bệnh nhân THA nguyên phát được quản lý ngoại trú tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên từ tháng 04/2017 đến tháng 04/2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các bác sĩ lâm sàng tối ưu hóa phác đồ điều trị cá thể hóa và giảm thiểu gánh nặng chi phí y tế cho cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ chế bệnh sinh của THA nguyên phát dựa trên nguyên lý huyết động cơ bản: Huyết áp động mạch bằng tích số giữa cung lượng tim và sức cản động mạch ngoại vi. Sự gia tăng hoạt tính giao cảm làm tăng nồng độ catecholamine gắn kết lên thụ thể alpha và beta mạch máu, phối hợp cùng sự kích hoạt của hệ thống Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA). Khi Angiotensin II gắn vào thụ thể AT1 sẽ gây co thắt tiểu động mạch mạnh mẽ, đồng thời kích thích vỏ thượng thận tăng tiết aldosteron làm tăng tái hấp thu natri và nước tại ống lượn xa, dẫn đến gia tăng thể tích dịch ngoại bào và rối loạn chức năng tế bào nội mạc mạch máu.

Khung lý thuyết của luận văn tích hợp 4 tiêu chuẩn chuyên môn quan trọng:

1. Phân loại tăng huyết áp theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới / Hội Tăng huyết áp Quốc tế (WHO/ISH 2003) và Hội Tim mạch Việt Nam (2013), phân định 3 độ THA dựa trên trị số huyết áp tâm thu (HATT) và huyết áp tâm trương (HATTr) cùng thể THA tâm thu đơn độc.
2. Tiêu chuẩn chẩn đoán tổn thương đáy mắt gồm 4 giai đoạn theo Keith-Wagener Barker từ xơ cứng tiểu động mạch đến phù gai thị.
3. Tiêu chuẩn đánh giá rối loạn chuyển hóa lipid máu ATPIII (2004) với các ngưỡng Cholesterol toàn phần ≥ 5,2 mmol/l, Triglycerid ≥ 2,3 mmol/l và LDL-C ≥ 3,34 mmol/l.
4. Tiêu chuẩn chẩn đoán suy tim dựa trên phân suất tống máu thất trái (EF) của Hội Tim mạch Châu Âu (ESC 2016) phân chia thành suy tim EF giảm (HFrEF < 40%), khoảng giữa (HFmrEF 40-49%) và bảo tồn (HFpEF ≥ 50%).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên quần thể bệnh nhân THA nguyên phát đang được quản lý và điều trị định kỳ tại Phòng khám ngoại trú Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên trong khung thời gian từ tháng 04/2017 đến tháng 04/2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể nghiên cứu mô tả:

$$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \times \frac{p(1-p)}{d^2}$$

Với mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), sai số tuyệt đối cho phép $d = 0,05$, và tỷ lệ tổn thương cơ quan đích $p = 0,431$ (tham chiếu từ nghiên cứu của Olapado năm 2012), cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 376 bệnh nhân. Trên thực tế, nghiên cứu đã thu thập được cỡ mẫu thực tế là 542 bệnh nhân thỏa mãn đầy đủ tiêu chuẩn lựa chọn thông qua phương pháp chọn mẫu thuận tiện liên tiếp.

Quy trình thu thập dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng được chuẩn hóa:

• Khám lâm sàng toàn diện, đo huyết áp chuẩn 2 lần bằng huyết áp kế đồng hồ Nhật Bản đã kiểm chuẩn so với huyết áp kế thủy ngân.
• Thực hiện xét nghiệm sinh hóa máu tự động (ure, creatinin, glucose đói, bilan lipid máu), xét nghiệm nước tiểu tìm protein niệu.
• Đánh giá mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) theo công thức Cockcroft-Gault.
• Đo điện tâm đồ 12 chuyển đạo trên máy Fukuda 300 của Nhật Bản xác định dày thất trái theo chỉ số Sokolow-Lyon (SV1 + RV5/V6 > 35 mm).
• Siêu âm tim Doppler đánh giá chức năng tâm thu thất trái và soi đáy mắt trực tiếp tại phòng khám chuyên khoa.

Toàn bộ dữ liệu được quản lý và phân tích bằng phần mềm thống kê y học SPSS 20.0. Các thuật toán kiểm định Chi-square ($\chi^2$) và phân tích hồi quy logistic đa biến được lựa chọn nhằm kiểm soát triệt để các yếu tố gây nhiễu, đánh giá chính xác mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa các yếu tố nguy cơ và mức độ tổn thương từng cơ quan đích với ngưỡng tin cậy $p < 0,05$.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 542 đối tượng nghiên cứu tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên đã ghi nhận những phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, về đặc điểm nhân khẩu học và mức độ tăng huyết áp: Nữ giới chiếm 54,8% (297 bệnh nhân), nam giới chiếm 45,2% (245 bệnh nhân). Độ tuổi người bệnh tập trung chủ yếu ở nhóm cao tuổi: nhóm 60-69 tuổi chiếm 30,1% (163 bệnh nhân), nhóm 70-79 tuổi chiếm 29,7% (161 bệnh nhân), tổng tỷ lệ bệnh nhân trên 60 tuổi chiếm tới 78,0%. Về thời gian phát hiện bệnh, nhóm mắc từ 5 đến 10 năm chiếm tỷ lệ cao nhất với 54,5% (295 bệnh nhân), trên 10 năm chiếm 30,6% và dưới 5 năm chiếm 14,9%. Phân bố mức độ huyết áp tại thời điểm khám ghi nhận THA độ II chiếm tỷ lệ cao nhất với 39,9% (216 bệnh nhân), tiếp theo là THA độ I với 38,7% (210 bệnh nhân) và THA độ III là 21,4% (116 bệnh nhân).

Thứ hai, về tỷ lệ các yếu tố nguy cơ tim mạch kết hợp: Thói quen ăn mặn (tiêu thụ > 6g muối/ngày) chiếm tỷ lệ rất cao lên đến 72,3% (392 bệnh nhân), rối loạn lipid máu chiếm 62,7% (340 bệnh nhân), đái tháo đường typ 2 kết hợp chiếm 26,0% (141 bệnh nhân), thói quen hút thuốc lá thường xuyên và tiền sử gia đình có người mắc THA cùng ghi nhận ở mức 23,6% (128 bệnh nhân). Phân bố thể trạng theo BMI cho thấy tỷ lệ thừa cân và béo phì độ 1 chiếm 26,9% (trong đó tiền béo phì chiếm 15,9% và béo phì độ 1 chiếm 11,0%).

Thứ ba, về mô hình tổn thương cơ quan đích: Tổn thương tim là dạng biến chứng phổ biến nhất với tỷ lệ dày thất trái trên điện tim theo chỉ số Sokolow-Lyon chiếm hơn 40%, suy tim và thiếu máu cơ tim chiếm tỷ lệ đáng kể. Tổn thương đáy mắt qua soi võng mạc ghi nhận chủ yếu ở giai đoạn I và II theo Keith-Wagener Barker. Về chức năng thận, tỷ lệ xuất hiện protein niệu và suy giảm mức lọc cầu thận ước tính ($eGFR < 60$ mL/phút/1.73m²) dao động từ 20% đến 30% trên tổng số bệnh nhân nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Cơ cấu bệnh nhân trong nghiên cứu phản ánh đặc thù mô hình bệnh tật tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên, nơi có tỷ lệ cán bộ hưu trí chiếm 45,9% và nông dân chiếm 31,7%. Sự gia tăng tỷ lệ THA và tổn thương cơ quan đích ở nhóm người cao tuổi (78,0% trên 60 tuổi) hoàn toàn phù hợp với quy luật lão hóa tự nhiên của hệ tim mạch, khi tình trạng xơ cứng thành mạch làm tăng sức cản ngoại vi và khuếch đại áp lực mạch.

Tỷ lệ rối loạn lipid máu (62,7%) và thói quen ăn mặn (72,3%) là hai yếu tố nguy cơ chính thúc đẩy tổn thương cơ quan đích. Chế độ ăn nhiều muối làm tăng giữ natri máu, kích thích tiết hormon co mạch và tái hấp thu nước ở thận. Khi kết hợp với tình trạng tăng nồng độ Cholesterol và LDL-C, quá trình xơ vữa thành mạch tiến triển nhanh chóng, gây thiếu máu cục bộ cơ tim, hẹp động mạch thận và thoái hóa mạch máu võng mạc.

Khi so sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả của luận văn có sự tương đồng sâu sắc. Nghiên cứu của Bùi Văn Tân tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ghi nhận tổn thương tim đứng đầu ở nhóm THA (suy chức năng tâm trương 83,9%, phì đại thất trái 48,2%), rối loạn lipid máu chiếm 78,4%. Nghiên cứu của Huỳnh Ngọc Diệp tại Đồng Tháp cho thấy dày thất trái chiếm 32,67% và suy thận mạn chiếm 40,64%. Trên thế giới, công trình của Olapado tại Nigeria ghi nhận 43,1% bệnh nhân THA có bằng chứng tổn thương cơ quan đích và nghiên cứu của Juliet Addo tại Ghana chỉ ra nguy cơ tổn thương mắt và thận ở nhóm bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên cao gấp 2 đến 3 lần nhóm dưới 60 tuổi.

Toàn bộ hệ thống dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ tròn biểu diễn tỷ lệ các nhóm tuổi và phân bố giới tính, kết hợp biểu đồ cột chồng minh họa cơ cấu phân độ tăng huyết áp theo từng nhóm thời gian mắc bệnh. Đồng thời, bảng phân tích hồi quy logistic đa biến biểu thị các chỉ số tỷ suất chênh (OR) và khoảng tin cậy 95% giữa các biến số độc lập (hút thuốc, đái tháo đường, rối loạn lipid máu) với biến số phụ thuộc (tổn thương thận, tim, mắt) cung cấp bằng chứng thuyết phục về vai trò hiệp đồng của các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình tầm soát tổn thương cơ quan đích định kỳ: Ban hành quy định bắt buộc thực hiện đo điện tâm đồ 12 chuyển đạo 6 tháng/lần, định lượng creatinin máu và xét nghiệm protein niệu 6-12 tháng/lần, cùng khám chuyên khoa soi đáy mắt định kỳ hàng năm cho 100% bệnh nhân THA ngoại trú. Mục tiêu giảm tỷ lệ phát hiện muộn biến chứng suy tim và suy thận xuống dưới 15% vào năm 2020, do Khoa Khám bệnh phối hợp với Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Khoa Xét nghiệm Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên chịu trách nhiệm triển khai.

2. Triển khai chương trình can thiệp dinh dưỡng giảm muối và kiểm soát cân nặng: Xây dựng góc tư vấn giáo dục sức khỏe tại phòng khám ngoại trú, hướng dẫn người bệnh thực hiện chế độ ăn dưới 5g muối/ngày và duy trì chỉ số BMI từ 18,5 đến 22,9 kg/m². Mục tiêu phấn đấu hạ tỷ lệ bệnh nhân có thói quen ăn mặn từ 72,3% xuống dưới 40% trong lộ trình 12 tháng, do Tổ Dinh dưỡng lâm sàng chủ trì.

3. Tối ưu hóa phác đồ điều trị phối hợp thuốc bảo vệ cơ quan đích: Đẩy mạnh áp dụng phác đồ điều trị sớm theo hướng dẫn của Hội Tim mạch học Quốc gia, ưu tiên phối hợp các nhóm thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể Angiotensin II với thuốc chẹn kênh canxi và statin nhằm bảo vệ tối đa cấu trúc tim mạch và thận. Mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu dưới 140/90 mmHg từ khoảng 50% lên trên 75% trong vòng 6 tháng điều trị, do các Bác sĩ điều trị chuyên khoa Nội Tim mạch đảm nhận.

4. Nâng cấp hệ thống quản lý bệnh mạn tính bằng bệnh án điện tử: Ứng dụng phần mềm số hóa theo dõi diễn tiến các chỉ số huyết áp, eGFR và bilan lipid theo thời gian, tích hợp hệ thống tin nhắn nhắc lịch tái khám tự động. Mục tiêu đạt tỷ lệ tái khám đúng hẹn trên 90% bắt đầu từ quý 3/2018, do Phòng Kế hoạch Tổng hợp và Tổ Công nghệ Thông tin phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát và Tim mạch: Cung cấp nguồn tài liệu thực chứng về mô hình tổn thương cơ quan đích tại tuyến bệnh viện chuyên khoa cơ sở, giúp bác sĩ nắm vững các tiêu chuẩn Sokolow-Lyon, Cockcroft-Gault, Keith-Wagener Barker để chẩn đoán sớm và xây dựng phác đồ điều trị bảo vệ cơ quan đích.

2. Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tế từ 542 bệnh nhân ngoại trú để lập kế hoạch đầu tư trang thiết bị cận lâm sàng (máy siêu âm Doppler tim, máy sinh hóa tự động, đèn soi đáy mắt) và kiện toàn mô hình quản lý bệnh không lây nhiễm tại địa phương.

3. Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y học: Tham khảo khung phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang chuẩn mực, cách xác định cỡ mẫu dịch tễ học, phương pháp khống chế sai số lâm sàng và kỹ thuật xử lý dữ liệu đa biến trên phần mềm SPSS 20.0.

4. Cán bộ y tế dự phòng và y tế cơ sở: Ứng dụng các phát hiện dịch tễ về yếu tố nguy cơ (72,3% ăn mặn, 62,7% rối loạn lipid, 78% bệnh nhân cao tuổi) để xây dựng tài liệu truyền thông giáo dục sức khỏe và tổ chức các chương trình sàng lọc tăng huyết áp tại cộng đồng xã phường.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tổn thương cơ quan đích lại diễn biến âm thầm ở bệnh nhân tăng huyết áp? Áp lực dòng máu tăng cao liên tục làm biến đổi cấu trúc thành mạch, xơ hóa tiểu động mạch và phì đại cơ tim diễn ra từ từ trong 5 đến 10 năm mà không gây triệu chứng đau đớn. Trong nghiên cứu trên 542 bệnh nhân, dù có 54,5% người mắc bệnh từ 5 đến 10 năm nhưng các tổn thương ở thận và mắt chỉ được phát hiện khi thực hiện xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu.

Chỉ số nào giúp phát hiện sớm tổn thương thận ở người bệnh tăng huyết áp nguyên phát? Nghiên cứu sử dụng xét nghiệm định tính protein niệu và ước tính mức lọc cầu thận (eGFR) theo công thức Cockcroft-Gault dựa trên nồng độ creatinin huyết thanh (nam > 120 µmol/l, nữ > 100 µmol/l). Giá trị eGFR dưới 60 mL/phút/1.73m² là chỉ dấu sinh học xác thực phản ánh xơ hóa vi mạch thận trước khi tiến triển sang suy thận mạn giai đoạn muộn.

Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp có yếu tố nguy cơ ăn mặn trong nghiên cứu là bao nhiêu? Thói quen ăn mặn (tiêu thụ trên 6g muối/ngày hoặc trên 180g muối/tháng) chiếm tỷ lệ rất cao là 72,3% (392/542 đối tượng nghiên cứu). Lượng natri dư thừa làm tăng thể tích tuần hoàn và tăng co thắt mạch máu, là một trong hai yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến nhất ở bệnh nhân ngoại trú.

Tổn thương tim ở người bệnh tăng huyết áp ngoại trú được đánh giá bằng những phương tiện nào? Luận văn phối hợp điện tâm đồ 12 chuyển đạo để đánh giá chỉ số dày thất trái Sokolow-Lyon (> 35 mm), phát hiện sóng T âm do thiếu máu cơ tim cục bộ, kết hợp siêu âm Doppler tim xác định phân suất tống máu (EF theo tiêu chuẩn ESC 2016) nhằm chẩn đoán chính xác tình trạng suy tim tâm thu và tâm trương.

Soi đáy mắt có giá trị như thế nào trong tiên lượng tổn thương cơ quan đích do tăng huyết áp? Võng mạc là vị trí duy nhất trong cơ thể cho phép quan sát trực tiếp các tiểu động mạch. Đánh giá đáy mắt theo 4 giai đoạn Keith-Wagener Barker từ co thắt, xơ cứng mạch (giai đoạn I, II) đến xuất huyết, phù gai thị (giai đoạn III, IV) phản ánh trung thực mức độ tổn thương của hệ mạch máu não và mạch máu thận toàn thân.

Kết luận

• Luận văn đã tiến hành khảo sát toàn diện và chuẩn mực trên 542 bệnh nhân THA nguyên phát quản lý ngoại trú tại Bệnh viện Gang Thép Thái Nguyên với tỷ lệ người bệnh trên 60 tuổi chiếm 78,0%.
• Nhận diện các yếu tố nguy cơ tim mạch nổi cộm gồm thói quen ăn mặn (72,3%), rối loạn lipid máu (62,7%), đái tháo đường kết hợp (26,0%) và thừa cân béo phì (26,9%).
• Ghi nhận thời gian phát hiện bệnh từ 5 đến 10 năm chiếm tỷ lệ cao nhất (54,5%), phản ánh tính chất mạn tính và nhu cầu theo dõi điều trị liên tục suốt đời.
• Khẳng định mô hình tổn thương cơ quan đích đa dạng với tỷ lệ cao ở tim (dày thất trái, suy tim), thận (protein niệu, giảm eGFR) và đáy mắt (giai đoạn I và II).
• Cung cấp bằng chứng thực tiễn quan trọng giúp các cơ sở y tế tuyến tỉnh tối ưu hóa quy trình sàng lọc và phác đồ điều trị cá thể hóa.

Đề tài đóng góp nguồn tư liệu khoa học giá trị cho thực hành lâm sàng Nội khoa và y tế công cộng. Các bác sĩ và cơ sở y tế hãy áp dụng ngay quy trình tầm soát đa cơ quan định kỳ nhằm kiểm soát huyết áp toàn diện và bảo vệ chất lượng sống bền vững cho người bệnh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 c 3 TỔNG QUAN 1. Đại cương về THA 1. Định nghĩa bệnh tăng huyết áp Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chẩn đoán THA khi trị số HA trung bình qua ít nhất hai lần đo của huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc trị số trung bình của huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg, trong ít nhất hai lần thăm khám liên tiếp [ 64]. Phân loại bệnh tăng huyếp áp Có nhiều cách để phân loại THA nhưng có hai cách phân loại chính là dựa vào mức độ tăng huyết áp ( trị số huyết áp) và dựa vào nguyên nhân (tăng huyết áp nguyên phát hay thứ phát).

Một yếu tố thứ ba quan trọng là tuổi: sinh lý bệnh THA ở người trẻ và người lớn tuổi rất khác nhau. Phân độ THA có nhiều thay đổi trong những năm gần đây. - Theo WHO/ISH (2003) chia THA làm 3 độ:[64] Bảng 1. Chia độ tăng huyết áp theo WHO/ISH (năm 2003) Huyết áp (mmHg) Phân độ THA HATT (mmHg) HATTr (mmHg) THA độ 1 140 – 159 90 – 99 THA độ 2 160 – 179 100 - 109 THA độ 3 ≥ 180 ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 < 90 - Phân loại huyết áp theo hội Tim mạch Hoa Kỳ(ACC/AHA) 2017 [66] Bảng 1.

Phân loại huyết áp theo hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA) 2017 c 4 Phân độ THA HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Bình thường < 120 và < 80 Bình thường cao 120 - 129 và < 80 THA độ 1 130 - 139 hoặc 80 - 90 THA độ 2 ≥ 140 hoặc ≥ 90 Cơn THA và/ (Cần ý kiến bác sỹ ngay >180 hoặc >120 lập tức) - Cách phân loại THA tại Việt Nam: Xuất phát từ cách phân độ THA của WHO/ISH và JNC, Hội tim mạch Việt Nam đã đưa ra cách phân độ năm 2013 như sau [2]: Bảng 1. Phân loại THA tại Việt Nam hiện nay Huyết áp (mmHg) Phân loại HATT (mmHg) HATTr (mmHg) HA tối ưu < 120 < 80 HA bình thường 120 – 129 80 – 84 HA bình thường cao 130 – 139 85 – 89 THA độ 1 (nhẹ) 140 – 159 90 – 99 THA độ 2 (trung bình) 160 – 179 100 - 109 THA độ 3 (nặng) ≥ 180 ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 ≤ 90 *Khi HATT vàHATTr nằm ở hai mức độ khác nhau, chọn mức độ cao hơn để phân loại c 5 *THA tâm thu đơn độc cũng được đánh giá theo mức độ 1, 2, 3 theo giá trị của HATT nếu HATTr < 90 mmHg. Dịch tễ học bệnh tăng huyết áp *Tỷ lệ mắc THA tại một số nước trong khu vực và trên thế giới: Theo nghiên cứu của Michel Joffres và cộng sự năm 2013, tỷ lệ hiện mắc THA thấp nhất ở Canada (19 ± 5%) và cao hơn ở Mỹ (29%) và Anh (30%) [44].Tỷ lệ THA tại Hoa Kỳ từ năm 2011-2014 là 29 %, trong đó tỷ lệ ở nam giới là 30,0% và ở nữ giới là 28,1% [57]. Theo báo cáo của trung tâm kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ, Khoảng 75 triệu người Mỹ trưởng thành (32%) THA, chỉ có khoảng một nửa (54%) người bị THA có kiểm soát.

Nghiên cứu của Kearney và cộng sự cho thấy tỷ lệ THA được báo cáo trên khắp thế giới, tỷ lệ hiện mắc ở nông thôn Ấn Độ thấp nhất (3,4% ở nam giới và 6,8% ở phụ nữ) và tỷ lệ hiện mắc ở Ba Lan cao nhất (68,9% ở nam giới và 72,5% ở phụ nữ). Nhận thức về THA đã được báo cáo cho 46% các nghiên cứu và khác nhau từ 25,2% ở Hàn Quốc đến 75% ở Barbados; điều trị từ 10,7% ở Mexico đến 66% ở Barbados và kiểm soát ( HA < 140/90 mmHg trong khi dùng thuốc hạ HA) dao động từ 5,4% ở Hàn Quốc đến 58% ở Barbados [40]. Tại Ấn Độ theo một nghiên cứu tổng quan năm 2014, tỷ lệ hiện mắc THA ở Ấn Độ là 29,8% (khoảng tin cậy 95%: 26,7-33,0) [53]. Nghiên cứu khác tại Ấn Độ năm 2016 cho thấy tỷ lệ THA là 21,6% (120 đối tượng), với 14,4% (80 đối tượng) THA độ 1, và 7,2% (40 người) THA độ 2 [54].

Tại Trung Quốc, năm 2002, khoảng 153 triệu người trưởng thành ở Trung Quốc bị THA [65]. Tỷ lệ hiện mắc ở nam giới cao hơn so với phụ nữ (20% so với 17%) và cao hơn ở các nhóm tuổi kế tiếp. Đến năm 2014, tỷ lệ THA là 29,6% (khoảng tin cậy 95% = 28,9% -30,4%) và tỷ lệ mắc ở nam giới cao hơn so với phụ nữ (31,2%, 95% CI = 30,1% -32,4%, so với 28,0% 95% CI c 6 = 27,0% -29,0%) [36]. Đến năm 2017, trong số những người trưởng thành ở Trung Quốc từ 35 đến 75 tuổi, có gần một nửa bị THA, chưa đến một phần ba đang được điều trị, và dưới một trong mười hai là kiểm soát được huyết áp của họ [42].

Nghiên cứu so sánh tỷ lệ THA và nhận thức về THA ở một số quốc gia, trong số 142.042 người tham gia, 57.0%) bị THA và 26.9%) đã nhận thức được sự chẩn đoán. Trong số những người biết được chẩn đoán, đa số (23,510 [87,5%, 95% CI, 87,1% -87,9%] của những người biết) đã được điều trị bằng thuốc, nhưng chỉ có một số ít trong số những người được điều trị đã được kiểm soát (7634 [32,5%, 95% CI, 31,9% -33,1%] [28]. Nghiên cứu tại Tây Ban Nha trên 4049 bệnh nhân THA ở 47 đơn vị THA ở bệnh viện ở Tây Ban Nha. Nhìn chung, 42% bệnh nhân đạt được HA mục tiêu (<140 mm Hg và <90 mm Hg).

Chỉ có 13% bệnh nhân ĐTĐ và 17% những người bị bệnh thận đạt được mục tiêu HA (< 130 mm Hg và <85 mm Hg) và chỉ có 10% và 12% đạt được mục tiêu nghiêm ngặt hơn (<130 mm Hg và <80 mm Hg) [24]. *Tỷ lệ tăng huyết áp tại Việt Nam THA tại Việt nam với tần suất ngày càng gia tăng khi nền kinh tế phát triển. Nghiên cứu năm 2008, tại 8 tỉnh/thành phố ở nước ta thì tỷ lệ THA ở những người trên 25 tuổi trở lên là 25,1% [52]. Nghiên cứu tình hình THA của người cao tuổi tại huyện Hương Thủy, Thừa Thiên Huế năm 2013 của Hoàng Đức Thuận Anh và cộng sự cho kết quả : tỷ lệ người cao tuổi THA là 35,6%, trong đó, THA độ I (20,2%), độ II (10,5%), độ III (4,9%); HA bình thường cao (20%); Yếu tố liên quan đến THA là đời sống tinh thần (50,5%); gia đình có người THA, không có máy đo [1].

c 7 Nghiên cứu của Dương Vĩnh Linh và cộng sự tại Thừa Thiên Huế cho thấy tỷ lệ THA ở người trên 60 tuổi lên đến 40,53%, không có sự khác biệt giữa tỷ lệ THA ở nam và nữ [11]. Tại Thanh Hoá theo nghiên cứu của Đỗ Thái Hòa và cộng sự trên 1200 đối tượng tuổi từ 40-59 tuổi tỷ lệ THA là 19,7% [7]. Nghiên cứu mô tả cắt ngang tại xã An Lão và Đồn Xá - huyện Bình Lục - Hà Nam từ tháng 6 - 8/2013 cho thấy tỷ lệ THA ở người trưởng thành trên 18 tuổi là 24,4%, cao hơn ở nam (28,3%) so với ở nữ (22,6%) [5]. Nghiên cứu của Nguyễn Hữu Tước năm 2014 tại Bắc Ninh tiến hành với 1.833 người dân trên 25 tuổi sinh sống tại phường Trang Hạ, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Kết quả cho thấy tỷ lệ THA chung là 11,8%, trong đó THA độ 1 là 6,7%, độ 2 là 3%, độ 3 là 2,1%, tỷ lệ tiền THA là 5,6% [20]. Nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Tuấn và cộng sự (2010-2013) tại các xã, phường thuộc tỉnh Thái Nguyên theo chương trình quốc gia về phòng và quản lý bệnh THA. Kết quả cho thấy tỷ lệ THA thô chung cho hai giới là 18,7%, số liệu ở nam là 23,0% và ở nữ là 15. Tỷ lệ sau khi chuẩn hóa lần lượt là 12,8%, 15,1% và 10,5%.

Tỷ lệ dự báo đến năm 2030 tương ứng là 16,5%, 19,3% và 13,7% [18]. Cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp nguyên phát. Huyết áp động mạch = cung lượng tim x sức cản động mạch ngoại vi. Căn cứ vào công thức trên cho thấy rằng, khi tăng cung lượng tim và hoặc tăng sức cản động mạch ngoại vi sẽ gây THA hệ thống động mạch [2].

+ Tăng hoạt động thần kinh giao cảm gây tăng nồng độ adrenalin và noradrenalin trong máu. Sự tăng nồng độ adrenalin và noradrenalin được thụ c 8 cảm bởi các thụ cảm thể anpha, bêta của cơ trơn thành động mạch, gây co mạch làm THA. + Vai trò của hệ RAA (renin-angiotensin-aldosteron). Sơ đồ: Hệ thống RAA trong tăng huyết áp [2] - Angiotesin II được nhận cảm bởi các thụ cảm thể AT1 và AT2 của cơ trơn thành động mạch gây co mạch làm THA.

- Angiotensin II kích thích vỏ thượng thân tăng tiết aldosteron, từ đó gây tăng tái hấp thu muối và nước, gây tăng thể tích dịch trong máu, nên tăng sức kháng động mạch gây THA. - Angiotensin II còn gây tăng hoạt tính giao cảm, dẫn đến THA. + Tăng cung lượng tim: do tim tăng hoạt động, phì đại cơ tim, nhịp tim nhanh. c 9 + Tăng natri máu hoặc tăng nhạy cảm với natri, tăng tái hấp thu natri ở ống thận.

+ Rối loạn chức năng tế bào nội mạc động mạch: giảm nồng độ các chất gây giãn mạch, tăng tiết các yếu tố gây co mạch (ví dụ như: EDCF, PGH2, TXA2, endothelin, giảm NO. + Những yếu tố khác: kháng insulin, tăng nồng độ axit uric máu, thay đổi hormon sinh dục, giảm chức năng của thụ cảm thể áp lực ở xoang động mạch cảnh. Các yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp Nguy cơ về bệnh tim mạch ở những bệnh nhân THA được xác định không chỉ phụ thuộc vào chỉ số HA mà còn phụ thuộc vào các yếu tố nguy cơ khác, việc xác định các yếu tố nguy đối với bệnh THA sẽ quyết định thái độ điều trị khác nhau. Tuổi Bệnh THA thường thấy ở tuổi trung niên trở đi, tuổi càng cao thì tần suất mắc bệnh càng nhiều.

Tỷ lệ bệnh nhân lớn tuổi THA trên thế giới ngày càng tăng. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ WHO ở những người trên 50 tuổi cho thấy tỷ lệ hiện mắc ở tất cả các nước đều tương đương với tỷ lệ của các nước phát triển (52,9%), trong khu vực là 32,3% ở Ấn Độ và 77,9% ở Nam Phi). Kiểm soát hiệu quả bệnh THA cao nhất ở người cao tuổi, phụ nữ và nhóm người giàu nhất [51]. Giới Nghiên cứu của Bethany Everett and Anna Zajacova tại Mỹ trên 14,497 đối tượng cho kết quả cho thấy sự chênh lệch về giới trong tình trạng THA đã thấy rõ ở nam giới và phụ nữ ở độ tuổi hai mươi: phụ nữ ít bị THA so với nam giới (12% so với 27%).