Nghiên Cứu Thực Trạng Kháng Insulin Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Type 2

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ và tính đa hình gen của một số dấu ấn sinh học với chỉ số, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Vũ Thị Cẩm Thạch
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Quang Thuận
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Kháng Insulin Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Type 2 Chẩn Đoán Lần Đầu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nội dung nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh đái tháo đường type 2
• 1.1.1. Dịch tễ học
• 1.1.2. Cơ chế bệnh sinh bệnh đái tháo đường type 2
• 1.2. Tổng quan về kháng insulin
• 1.2.1. Sinh lý chức năng tế bào bêta và nguồn gốc, bản chất hóa học insulin
• 1.2.2. Kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2
• 1.2.3. Các phương pháp đánh giá kháng insulin
• 1.3. Nghiên cứu về kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2
• 1.3.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.2.3. Các phương pháp và kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu
• 2.2.3.1. Thu thập số liệu ban đầu và các biến số nghiên cứu
• 2.2.3.2. Các phương pháp thu thập chỉ số nghiên cứu
• 2.2.3.3. Các xét nghiệm cận lâm sàng
• 2.2.3.4. Các tiêu chuẩn chẩn đoán, đánh giá, phân loại áp dụng trong nghiên cứu
• 2.2.4. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.3. Đạo đức y học trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm lâm sàng
• 3.1.3. Đặc điểm cận lâm sàng
• 3.2. Nồng độ và chỉ số kháng insulin ở đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.3.1. Liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số đặc điểm lâm sàng
• 3.3.2. Liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số đặc điểm cận lâm sàng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1
• Phụ lục 2

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kháng Insulin Ở Thái Nguyên

Đái tháo đường (ĐTĐ) là một vấn đề y tế toàn cầu, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt ở lứa tuổi lao động. Tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế và xã hội. Kháng insulin (KI) đóng vai trò then chốt trong sinh lý bệnh của ĐTĐ type 2. Nghiên cứu tại Thái Nguyên về thực trạng kháng insulin ở bệnh nhân ĐTĐ type 2 chẩn đoán lần đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu cơ chế bệnh sinh và xây dựng các phác đồ điều trị hiệu quả. Cần có những khảo sát và đánh giá chi tiết để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này tại địa phương. Dựa trên nghiên cứu này, có thể triển khai các biện pháp phòng ngừa và điều trị đái tháo đường phù hợp với đặc điểm của bệnh nhân tại Thái Nguyên.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Kháng Insulin Trong ĐTĐ Type 2

Tình trạng kháng insulin là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đái tháo đường type 2. Hiểu rõ cơ chế và thực trạng kháng insulin giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị cá nhân hóa, nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng đái tháo đường. Các nghiên cứu về tỷ lệ kháng insulin cũng giúp đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp, chẳng hạn như thay đổi chế độ ăn uống và lối sống.

1.2. Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Đái Tháo Đường Type 2 Tại Thái Nguyên

Việc nghiên cứu dịch tễ học ĐTĐ type 2 tại Thái Nguyên cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ, và đặc điểm bệnh nhân. Điều này cho phép các nhà hoạch định chính sách y tế đưa ra các chiến lược phòng ngừa và quản lý bệnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa của địa phương. Khảo sát và phân tích dữ liệu về đường huyết, HbA1c, và các chỉ số liên quan đến kháng insulin là rất quan trọng.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Kháng Insulin Ở Bệnh Nhân

Chẩn đoán kháng insulin không phải lúc nào cũng dễ dàng do các triệu chứng thường không rõ ràng ở giai đoạn sớm. Nhiều phương pháp đánh giá kháng insulin còn phức tạp và tốn kém, gây khó khăn cho việc sàng lọc kháng insulin trên diện rộng. Việc xác định các yếu tố nguy cơ và biểu hiện kháng insulin sớm là vô cùng quan trọng để có thể can thiệp kịp thời. Nghiên cứu sâu hơn về các marker sinh học và các phương pháp đánh giá kháng insulin đơn giản hơn là cần thiết để cải thiện khả năng chẩn đoán.

2.1. Các Phương Pháp Đánh Giá Kháng Insulin Ưu Và Nhược Điểm

Hiện nay có nhiều phương pháp đánh giá kháng insulin, từ các xét nghiệm đơn giản như HOMA-IR đến các phương pháp phức tạp hơn như clamp insulin. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng về độ chính xác, chi phí, và tính khả thi. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu và điều kiện thực tế. Cần cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả và tiết kiệm chi phí.

2.2. Khó Khăn Trong Sàng Lọc Kháng Insulin Cộng Đồng Tại Thái Nguyên

Việc sàng lọc kháng insulin trên diện rộng gặp nhiều khó khăn do hạn chế về nguồn lực, nhân lực, và trang thiết bị y tế. Ý thức của người dân về nguy cơ kháng insulin và ĐTĐ cũng còn thấp, dẫn đến tỷ lệ tham gia khảo sát thấp. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe cộng đồng và các chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân tham gia sàng lọc và phòng ngừa bệnh.

III. Nghiên Cứu Dấu Ấn Lâm Sàng Cận Lâm Sàng Của Kháng Insulin

Để xác định chính xác thực trạng kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 tại Thái Nguyên, cần tiến hành nghiên cứu đánh giá cả dấu ấn lâm sàng và cận lâm sàng. Các dấu ấn lâm sàng bao gồm tiền sử gia đình, chỉ số BMI, vòng eo, huyết áp, trong khi dấu ấn cận lâm sàng là các chỉ số về đường huyết, lipid máu, insulin, và HbA1c. Việc kết hợp đánh giá cả hai loại dấu ấn này giúp tăng độ chính xác của chẩn đoán và điều trị đái tháo đường.

3.1. Mối Liên Quan Giữa BMI Huyết Áp Và Kháng Insulin Ở Bệnh Nhân

Nghiên cứu chỉ ra rằng BMI cao (thừa cân, béo phì) và tăng huyết áp có liên quan chặt chẽ đến kháng insulin. Béo phì làm tăng sản xuất các chất gây viêm và giảm sản xuất adiponectin, dẫn đến đề kháng insulin. Tăng huyết áp cũng có thể là hậu quả của kháng insulin và rối loạn chức năng nội mô. Việc kiểm soát cân nặng và huyết áp là rất quan trọng trong phòng ngừa và điều trị đái tháo đường.

3.2. Vai Trò Của Lipid Máu Trong Đánh Giá Kháng Insulin

Rối loạn lipid máu, đặc biệt là tăng triglycerid và giảm HDL-cholesterol, thường đi kèm với kháng insulin. Triglycerid cao làm tăng sản xuất VLDL, một loại lipoprotein có thể gây kháng insulin. HDL-cholesterol thấp làm giảm khả năng vận chuyển cholesterol từ các mô về gan, góp phần vào rối loạn lipid máu và kháng insulin. Kiểm soát đường huyết giúp cải thiện tình trạng lipid máu và giảm kháng insulin.

3.3. Phân Tích Đường Huyết Và HbA1c Liên Quan Đến Kháng Insulin

Đường huyết lúc đói cao và HbA1c tăng là các chỉ số cho thấy khả năng kiểm soát đường huyết kém, thường là kết quả của kháng insulin và suy giảm chức năng tế bào beta tụy. HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng gần đây, là một chỉ số quan trọng để theo dõi hiệu quả điều trị đái tháo đường và đánh giá mức độ kháng insulin.

IV. Giải Pháp Cải Thiện Kháng Insulin Cho Bệnh Nhân Tại Thái Nguyên

Việc cải thiện kháng insulin đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát đường huyết và ngăn ngừa biến chứng đái tháo đường. Các giải pháp bao gồm thay đổi chế độ ăn uống, tăng cường hoạt động thể lực, sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường phù hợp, và can thiệp lối sống khác. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, bệnh nhân, và gia đình để đạt được hiệu quả tốt nhất. Các chương trình giáo dục sức khỏe và hỗ trợ tâm lý cũng rất quan trọng.

4.1. Tầm Quan Trọng Của Chế Độ Ăn Uống Lành Mạnh

Chế độ ăn uống lành mạnh, giàu chất xơ, ít đường và chất béo bão hòa, là yếu tố quan trọng trong cải thiện kháng insulin. Nên ưu tiên các loại thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp (GI) và tải lượng đường huyết thấp (GL) để tránh làm tăng đường huyết đột ngột. Tư vấn dinh dưỡng cá nhân hóa giúp bệnh nhân lựa chọn thực phẩm phù hợp với sở thích và điều kiện kinh tế.

4.2. Vai Trò Của Hoạt Động Thể Lực Trong Giảm Kháng Insulin

Hoạt động thể lực thường xuyên giúp tăng cường độ nhạy insulin và cải thiện kiểm soát đường huyết. Nên tập luyện ít nhất 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải. Các bài tập aerobic như đi bộ, chạy bộ, bơi lội, và các bài tập tăng cường sức mạnh như nâng tạ đều có lợi. Tư vấn từ chuyên gia thể dục giúp bệnh nhân lựa chọn bài tập phù hợp với thể trạng.

4.3. Lựa Chọn Thuốc Điều Trị Đái Tháo Đường Phù Hợp

Hiện nay có nhiều loại thuốc điều trị đái tháo đường có tác dụng cải thiện kháng insulin, chẳng hạn như metformin và thiazolidinediones (TZDs). Việc lựa chọn thuốc điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ kháng insulin, tình trạng sức khỏe tổng thể, và các yếu tố khác. Bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng để đưa ra phác đồ điều trị cá nhân hóa, đảm bảo hiệu quả và an toàn.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tương Quan HbA1c và Kháng Insulin

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tương quan giữa HbA1c và kháng insulin, thể hiện khi HOMA-IR cao và HbA1c cũng tăng. Điều này khẳng định rằng tình trạng kháng insulin càng nặng, kiểm soát đường huyết càng kém. Kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý kháng insulin hiệu quả để đạt được mục tiêu HbA1c lý tưởng. Các biện pháp can thiệp nên tập trung vào cải thiện kháng insulin để tối ưu hóa điều trị đái tháo đường.

5.1. Nghiên Cứu về Ảnh Hưởng HOMA IR lên HbA1c ở Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Thái Nguyên cho thấy HOMA-IR cao dẫn đến HbA1c tăng đáng kể, cho thấy sự ảnh hưởng lớn của kháng insulin đến kiểm soát đường huyết dài hạn. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, nhắm vào cải thiện kháng insulin và đạt được HbA1c mục tiêu.

5.2. Đánh Giá Mức Độ Kháng Insulin Dựa Trên HbA1c

Mặc dù không phải là thước đo trực tiếp, HbA1c có thể cung cấp thông tin hữu ích về mức độ kháng insulin. HbA1c cao dai dẳng cho thấy kháng insulin kéo dài và kém đáp ứng với các biện pháp điều trị thông thường. Cần có đánh giá toàn diện hơn để xác định nguyên nhân gốc rễ và điều chỉnh phác đồ điều trị.

VI. Triển Vọng Và Hướng Đi Mới Trong Nghiên Cứu Kháng Insulin

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc tìm kiếm các marker sinh học mới và phát triển các phương pháp đánh giá kháng insulin chính xác hơn, ít xâm lấn hơn. Nghiên cứu về vai trò của di truyền và môi trường trong kháng insulin cũng rất quan trọng. Việc phát triển các liệu pháp điều trị nhắm vào các cơ chế kháng insulin cụ thể có thể mang lại những bước đột phá trong điều trị đái tháo đường.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Nghiên Cứu Kháng Insulin

Các kỹ thuật omics (genomics, proteomics, metabolomics) hứa hẹn sẽ giúp xác định các gene, protein, và chất chuyển hóa liên quan đến kháng insulin. Phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo có thể giúp tìm ra các mô hình và dự đoán nguy cơ kháng insulin.

6.2. Cá Thể Hóa Điều Trị Dựa Trên Nghiên Cứu Về Cơ Chế Kháng Insulin

Hiểu rõ cơ chế kháng insulin ở từng bệnh nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất. Ví dụ, bệnh nhân có kháng insulin chủ yếu ở gan có thể được hưởng lợi từ các loại thuốc giảm sản xuất glucose ở gan, trong khi bệnh nhân có kháng insulin chủ yếu ở cơ có thể được hưởng lợi từ các loại thuốc tăng cường độ nhạy insulin ở cơ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đái tháo đường type 2 đang trở thành một thách thức y tế toàn cầu nghiêm trọng với tốc độ gia tăng nhanh chóng. Theo thống kê của Hiệp hội Đái tháo đường Thế giới, toàn cầu có khoảng 463 triệu người mắc đái tháo đường vào năm 2019 và dự báo sẽ tăng lên 700 triệu người vào năm 2045. Tại Việt Nam, ước tính hiện có khoảng 3,53 triệu người đang sống chung với căn bệnh này và ghi nhận ít nhất 80 ca tử vong mỗi ngày do các biến chứng liên quan. Vấn đề cốt lõi trong cơ chế bệnh sinh của bệnh là tình trạng kháng insulin kết hợp với sự suy giảm chức năng bài tiết của tế bào beta tuyến tụy. Kháng insulin thường xuất hiện âm thầm từ rất sớm, đặt nền tảng cho sự tiến triển của bệnh trước khi có biểu hiện tăng đường huyết rõ rệt trên lâm sàng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Công nghệ Sinh học của tác giả Vũ Thị Cẩm Thạch, thực hiện dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học tại Học viện Quân y và Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên, tập trung giải quyết mục tiêu then chốt: Đánh giá thực trạng kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 chẩn đoán lần đầu và xác định mối liên quan giữa tình trạng này với các chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng.

Nghiên cứu được triển khai tại Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Quân y 103 trong giai đoạn từ tháng 12 năm 2021 đến tháng 6 năm 2022 trên 127 đối tượng (gồm 63 bệnh nhân đái tháo đường type 2 mới chẩn đoán và 64 người đối chứng khỏe mạnh). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở sinh học phân tử và hóa sinh lâm sàng, hỗ trợ các bác sĩ xây dựng phác đồ can thiệp trúng đích ngay từ giai đoạn đầu, góp phần bảo tồn chức năng tế bào beta và giảm thiểu nguy cơ biến chứng tim mạch sớm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng của các mô hình sinh lý bệnh học và chuyển hóa kinh điển:

1. Mô hình đánh giá cân bằng nội môi (Homeostasis Model Assessment - HOMA): Được đề xuất để ước tính mức độ kháng insulin (HOMA-IR) và chức năng bài tiết của tế bào beta tuyến tụy thông qua mối quan hệ toán học phi tuyến giữa nồng độ glucose và insulin huyết tương lúc đói.
2. Học thuyết về 8 cơ chế bệnh sinh đái tháo đường type 2 (Ominous Octet): Nhấn mạnh vai trò trung tâm của tình trạng kháng insulin tại mô cơ, mô mỡ và gan, kết hợp với các rối loạn tiết incretin, tăng tiết glucagon, tăng tái hấp thu glucose ở thận và rối loạn dẫn truyền thần kinh trung ương.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh các khái niệm trọng tâm:

• Kháng insulin (Insulin Resistance): Tình trạng giảm hoặc mất khả năng đáp ứng sinh học bình thường của các mô đích ngoại vi đối với nồng độ insulin lưu hành trong máu.
• Cường insulin máu bù trừ (Compensatory Hyperinsulinemia): Cơ chế tăng tiết insulin của tế bào beta nhằm duy trì cân bằng chuyển hóa đường khi các mô bị kháng insulin.
• Chỉ số HOMA-IR: Thông số định lượng chuẩn hóa mức độ đề kháng insulin, được tính theo công thức tích số giữa glucose lúc đói (mmol/L) và insulin lúc đói (µU/mL) chia cho hằng số 22,5.
• Rối loạn chuyển hóa lipid kết hợp: Sự biến đổi nồng độ các lipoprotein tỷ trọng thấp, triglycerid và lipoprotein tỷ trọng cao dưới tác động của tình trạng kháng insulin tại mô mỡ và gan.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có nhóm đối chứng, so sánh trực tiếp các biến số sinh hóa và lâm sàng giữa nhóm bệnh và nhóm chứng khỏe mạnh.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng cộng 127 đối tượng được tuyển chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có tiêu chí nghiêm ngặt, bao gồm 63 bệnh nhân đái tháo đường type 2 chẩn đoán lần đầu chưa qua điều trị thuốc (tuân thủ tiêu chuẩn chẩn đoán của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ - ADA) và 64 người đối chứng khỏe mạnh tương đồng về độ tuổi.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc thiết lập nhóm chứng khỏe mạnh và áp dụng chỉ số HOMA-IR giúp phản ánh chính xác trạng thái nội môi cơ bản, khắc phục sự phức tạp và tính xâm lấn cao của nghiệm pháp kẹp glucose (vốn được coi là tiêu chuẩn vàng nhưng khó áp dụng đại trà trong thực hành lâm sàng).
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu:
  • Mẫu máu tĩnh mạch lấy vào buổi sáng sau thời gian nhịn ăn từ 8 đến 12 giờ.
  • Định lượng glucose, lipid máu (Cholesterol toàn phần, Triglycerid, HDL-C, LDL-C) trên hệ thống máy sinh hóa tự động AU5800 của hãng Beckman Coulter.
  • Định lượng nồng độ insulin máu bằng kỹ thuật miễn dịch hóa phát quang (CLIA) hiện đại.
  • Định lượng HbA1c bằng phương pháp sắc ký lỏng cao áp (HPLC).
  • Phân tích thống kê y học bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0. Toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu được hoàn thành trong khoảng thời gian 7 tháng (từ tháng 12 năm 2021 đến tháng 6 năm 2022).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Gia tăng nồng độ insulin và chỉ số HOMA-IR: Nồng độ insulin máu lúc đói ở nhóm bệnh nhân đái tháo đường type 2 đạt trung bình 6,86 ± 2,83 µIU/mL, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm chứng 5,73 ± 1,68 µIU/mL (p < 0,05). Đặc biệt, chỉ số HOMA-IR ở nhóm bệnh nhân mới chẩn đoán đạt mức 3,4 ± 1,64, cao gấp 2,74 lần so với nhóm chứng (1,24 ± 0,38, p < 0,001). Tỷ lệ bệnh nhân có tình trạng kháng insulin (với điểm cắt HOMA-IR ≥ 2,5) chiếm tới 66,67%.
• Tỷ lệ thừa cân, béo phì chiếm ưu thế: Chỉ số khối cơ thể (BMI) trung bình của nhóm bệnh là 23,28 ± 1,26 kg/m2, cao hơn rõ rệt so với nhóm chứng là 21,45 ± 0,88 kg/m2 (p < 0,05). Tỷ lệ bệnh nhân đái tháo đường type 2 bị thừa cân hoặc béo phì độ 1 (BMI ≥ 23 kg/m2) lên đến 63,49%, trong khi ở nhóm chứng là 0%.
• Tỷ lệ rối loạn lipid máu phức hợp rất cao: Có tới 52,38% bệnh nhân có rối loạn lipid máu. Trong đó, tỷ lệ tăng nồng độ LDL-C chiếm 90,91% (nồng độ trung bình 3,15 ± 1,06 mmol/L so với 2,27 ± 0,20 mmol/L ở nhóm chứng), tỷ lệ tăng Triglycerid chiếm 81,82% (trung bình 2,57 ± 2,45 mmol/L so với 1,22 ± 0,30 mmol/L), tăng Cholesterol toàn phần chiếm 69,7% và giảm HDL-C chiếm 42,42%. Đáng chú ý, có 33,33% bệnh nhân xuất hiện đồng thời cả 4 dạng rối loạn lipid kể trên.
• Tỷ lệ đồng mắc tăng huyết áp: Tỷ lệ bệnh nhân có tăng huyết áp thực sự ở nhóm bệnh là 27% (tiền tăng huyết áp chiếm 14,3%, tăng huyết áp độ 1 chiếm 17,5%). Trị số huyết áp tâm thu trung bình ở nhóm bệnh đạt 127,14 ± 13,82 mmHg, cao hơn có ý nghĩa so với mức 115,94 ± 5,48 mmHg ở nhóm đối chứng (p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Tình trạng gia tăng chỉ số HOMA-IR ở 66,67% bệnh nhân đái tháo đường type 2 chẩn đoán lần đầu phản ánh vai trò trung tâm của khiếm khuyết tác dụng insulin ngay tại thời điểm khởi phát bệnh. Cơ chế bệnh sinh được giải thích là do sự gia tăng phân giải lipid tại mô mỡ làm tràn ngập các acid béo tự do vào tuần hoàn, ức chế tín hiệu tyrosin kinase tại thụ thể insulin của tế bào cơ và gan. Hệ quả là gan tăng cường sản xuất glucose tự do ngay cả khi đói và cơ xương giảm khả năng thu nhận đường, buộc tế bào beta tuyến tụy phải tăng cường bài tiết insulin để duy trì cân bằng nội môi.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu khác, tỷ lệ kháng insulin 66,67% trong nghiên cứu này tương đồng với các báo cáo trong nước và quốc tế, nơi tỷ lệ kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 thường dao động từ 60% đến 81%. Sự khác biệt nhẹ về chỉ số HOMA-IR trung bình giữa các công trình nghiên cứu chủ yếu bắt nguồn từ độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu, chủng tộc và phương pháp định lượng insulin huyết tương.

Về mặt biểu diễn trực quan, các dữ liệu lâm sàng và sinh hóa này có thể được cấu trúc thành các biểu đồ phân tán hồi quy tuyến tính giữa chỉ số HOMA-IR với mức đường huyết đói và HbA1c, hoặc biểu đồ cột phân nhóm so sánh các thành phần lipid máu giữa nhóm kháng insulin và không kháng insulin. Cách biểu diễn trực quan này giúp làm sáng tỏ mối liên kết bệnh học mật thiết giữa đề kháng insulin, tăng mỡ máu và thừa cân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Triển khai chỉ định xét nghiệm định lượng insulin và tính HOMA-IR thường quy:

   • Hành động: Đưa xét nghiệm insulin huyết tương lúc đói và công thức HOMA-IR vào gói khám tầm soát ban đầu cho tất cả bệnh nhân mới phát hiện tăng đường huyết.
   • Chủ thể thực hiện: Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết, Lão khoa và Khoa Khám bệnh tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến trung ương.
   • Chỉ số mục tiêu: Phát hiện sớm 100% trường hợp kháng insulin ngay từ lần khám đầu tiên.
   • Thời gian thực hiện: Áp dụng liên tục từ quý I năm 2023.

2. Thiết lập phác đồ can thiệp điều hòa chuyển hóa lipid máu toàn diện:

   • Hành động: Ưu tiên sử dụng thuốc kiểm soát đường huyết có tác dụng cải thiện độ nhạy cảm insulin (như nhóm Biguanide, Thiazolidinedione) kết hợp sớm với thuốc hạ lipid máu nhóm Statin hoặc Fibrate.
   • Chủ thể thực hiện: Bác sĩ điều trị nội trú và ngoại trú.
   • Chỉ số mục tiêu: Hạ nồng độ Triglycerid xuống dưới 2,3 mmol/L và kiểm soát LDL-C dưới 2,6 mmol/L cho ít nhất 85% bệnh nhân sau 3 tháng điều trị.
   • Thời gian thực hiện: Đánh giá định kỳ mỗi 3 đến 6 tháng.

3. Xây dựng chương trình can thiệp dinh dưỡng và thể lực cá thể hóa:

   • Hành động: Hướng dẫn bệnh nhân giảm khẩu phần năng lượng từ carbohydrate tinh chế, tăng cường chất xơ và thực hiện tối thiểu 150 phút vận động thể lực cường độ trung bình mỗi tuần nhằm kích hoạt con đường vận chuyển glucose độc lập với insulin.
   • Chủ thể thực hiện: Chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng kết hợp với nhân viên y tế cơ sở.
   • Chỉ số mục tiêu: Giảm 5% đến 7% trọng lượng cơ thể đối với bệnh nhân thừa cân, đưa chỉ số BMI về ngưỡng an toàn dưới 23 kg/m2 trong vòng 6 tháng.
   • Thời gian thực hiện: Duy trì giám sát liên tục trong 12 tháng đầu sau chẩn đoán.

4. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và kiểm chuẩn chất lượng xét nghiệm miễn dịch:

   • Hành động: Nâng cấp hệ thống máy hóa phát quang và xây dựng quy trình thao tác chuẩn (SOP) trong lấy mẫu, bảo quản huyết tương ở nhiệt độ âm sâu trước khi phân tích.
   • Chủ thể thực hiện: Khoa Sinh hóa và Trung tâm Xét nghiệm y khoa.
   • Chỉ số mục tiêu: Giữ hệ số biến thiên kiểm chuẩn chất lượng nội kiểm (QC CV) dưới 5% cho toàn bộ các xét nghiệm nồng độ insulin.
   • Thời gian thực hiện: Hoàn thiện và nghiệm thu quy trình trong vòng 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này cung cấp nguồn tư liệu học thuật và giá trị thực hành thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết - Chuyển hóa và Bác sĩ Đa khoa:

   • Lợi ích: Cung cấp bức tranh toàn diện về đặc điểm sinh hóa và mức độ đề kháng insulin ở bệnh nhân mới chẩn đoán.
   • Tình huống ứng dụng: Vận dụng để phân loại kiểu hình bệnh nhân, từ đó cá thể hóa phác đồ điều trị, tránh tình trạng lạm dụng thuốc tăng tiết insulin sớm khi bệnh nhân vẫn còn nồng độ insulin máu nền cao.

2. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Y - Dược, Công nghệ Sinh học:

   • Lợi ích: Cung cấp mẫu hình chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang có đối chứng trong y sinh học.
   • Tình huống ứng dụng: Tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu, cách tính toán cỡ mẫu, quy trình thu thập mẫu máu đạt chuẩn và kỹ thuật xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS.

3. Cán bộ, kỹ thuật viên xét nghiệm Hóa sinh lâm sàng:

   • Lợi ích: Nắm vững quy trình vận hành và kiểm soát sai số đối với kỹ thuật miễn dịch hóa phát quang định lượng insulin và sắc ký lỏng cao áp định lượng HbA1c.
   • Tình huống ứng dụng: Ứng dụng triển khai các xét nghiệm hormone và dấu ấn sinh học chuyển hóa tại các phòng xét nghiệm bệnh viện.

4. Các nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách dự phòng bệnh không lây nhiễm:

   • Lợi ích: Nắm bắt số liệu thực chứng về tỷ lệ thừa cân, tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu ở người bệnh đái tháo đường giai đoạn sớm.
   • Tình huống ứng dụng: Xây dựng các hướng dẫn truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng và thiết kế các gói khám tầm soát sớm bệnh chuyển hóa tại y tế tuyến cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số HOMA-IR là gì và có ý nghĩa như thế nào trong chẩn đoán đái tháo đường? Chỉ số HOMA-IR là mô hình toán học đánh giá mức độ đề kháng insulin dựa trên nồng độ glucose và insulin máu lúc đói. Trong nghiên cứu này, điểm cắt HOMA-IR ≥ 2,5 được sử dụng để xác định tình trạng kháng insulin. Chỉ số này giúp bác sĩ phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa ngay cả khi đường huyết chưa tăng quá cao, phản ánh chính xác giai đoạn hoạt động bù trừ của tuyến tụy.

2. Tại sao nghiên cứu lại chọn đối tượng là bệnh nhân đái tháo đường type 2 mới chẩn đoán lần đầu? Việc lựa chọn bệnh nhân mới phát hiện và chưa từng sử dụng thuốc hạ đường huyết nhằm loại bỏ hoàn toàn các yếu tố gây nhiễu do thuốc điều trị (như sulfonylurea kích thích tiết insulin hoặc metformin làm tăng độ nhạy cảm insulin). Điều này đảm bảo kết quả đo nồng độ insulin và HOMA-IR phản ánh đúng tình trạng bệnh sinh nguyên phát tự nhiên của cơ thể.

3. Kháng insulin liên quan như thế nào đến tình trạng thừa cân và béo phì? Nghiên cứu ghi nhận 63,49% bệnh nhân đái tháo đường có BMI ≥ 23 kg/m2. Khi mô mỡ tích tụ quá mức, đặc biệt là mỡ nội tạng, sẽ giải phóng một lượng lớn acid béo tự do và các cytokine gây viêm vào máu. Các chất này làm gián đoạn dòng thác truyền tín hiệu nội bào của thụ thể insulin, trực tiếp dẫn đến giảm hấp thu glucose ở cơ và tăng tạo đường tại gan.

4. Vì sao tỷ lệ tăng Triglycerid và LDL-C lại rất cao ở bệnh nhân kháng insulin? Ở bệnh nhân kháng insulin, sự ức chế men lipase nhạy cảm với hormone tại mô mỡ bị suy giảm, dẫn đến tăng phân giải triglycerid thành acid béo tự do chuyển về gan. Tại gan, nguồn nguyên liệu dồi dào này thúc đẩy quá trình tổng hợp lipoprotein tỷ trọng rất thấp (VLDL), sau đó chuyển hóa thành LDL-C và làm tăng nồng độ Triglycerid máu (ghi nhận ở 81,82% bệnh nhân trong nghiên cứu).

5. Có sự khác biệt nào về mức độ kháng insulin giữa nam giới và nữ giới không? Kết quả nghiên cứu trên 63 bệnh nhân (gồm 35 nam và 28 nữ) cho thấy tỷ lệ kháng insulin ở nam giới là 71,4% và ở nữ giới là 67,6%. Phân tích thống kê cho thấy sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê (với giá trị p > 0,05). Điều này chứng minh nguy cơ đề kháng insulin xuất hiện đồng đều ở cả hai giới khi mắc đái tháo đường type 2.

Kết luận

• Tỷ lệ kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 chẩn đoán lần đầu tại Bệnh viện Quân y 103 chiếm tới 66,67% với chỉ số HOMA-IR trung bình đạt 3,4 ± 1,64, cao vượt trội so với nhóm chứng khỏe mạnh (1,24 ± 0,38).
• Có sự gia tăng rõ rệt về tỷ lệ thừa cân, béo phì (chiếm 63,49% với BMI trung bình 23,28 kg/m2) và rối loạn lipid máu (chiếm 52,38%, trong đó tăng LDL-C chiếm 90,91% và tăng Triglycerid chiếm 81,82%).
• Công trình đã khẳng định vai trò bệnh sinh nền tảng của tình trạng đề kháng insulin ở giai đoạn sớm, đồng thời chứng minh tính khả thi, độ tin cậy của xét nghiệm hóa phát quang kết hợp chỉ số HOMA-IR trong lâm sàng.
• Kế hoạch can thiệp tiếp theo cần tập trung vào việc theo dõi dọc các đối tượng sau 3 đến 6 tháng điều trị để đánh giá mức độ phục hồi của độ nhạy cảm insulin dưới tác động của phác đồ phối hợp thuốc và thay đổi lối sống.
• Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Vũ Thị Cẩm Thạch để tiếp cận các dữ liệu phân tích sinh hóa chi tiết và hoàn thiện các giải pháp chuyên môn trong thực hành lâm sàng nội tiết!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đái tháo đƣờng là một nhóm bệnh chuyển hóa, đặc trƣng bởi việc tăng gluocse máu mạn tính do sự khiếm khuyết trong việc tiết insulin, khiếm khuyết tác dụng của insulin, hoặc kết hợp cả hai. Việc tăng glucose máu mạn tính của bệnh đái tháo đƣờng gây nên tác hại lâu dài, rối loạn chức năng và suy nhiều cơ quan, đặc biệt là mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu. Suy giảm chức năng tế bào bêta và kháng insulin là những cơ chế chính của sinh lý bệnh đái tháo đƣờng type 2. Vai trò kháng insulin hay suy giảm chức năng tế bào bêta ở mỗi một bệnh nhân là khác nhau, tình trạng kháng insulin xuất hiện ở bệnh nhân đái tháo đƣờng type 2 trƣớc khi có biểu hiện tăng glucose máu, điều này cho thấy tình trạng kháng insulin là cơ chế đầu tiên dẫn đến đái tháo đƣờng.

Cho đến gần đây các thuốc điều trị đái tháo đƣờng đều nhằm điều chỉnh hai rối loạn này. Kháng insulin là đặc điểm nổi bật của ĐTĐ type 2, kháng insulin là tình trạng suy giảm đáp ứng sinh học đối với insulin, biểu hiện thông thƣờng bằng sự gia tăng nồng độ insulin trong máu. Đề kháng insulin dẫn đến giảm sử dụng glucose ở các mô và tăng sản xuất glucose từ gan. Hậu quả của việc tăng sản xuất glucose từ gan là tăng đƣờng huyết lúc đói, trong khi giảm sử dụng glucose ở các mô dẫn đến tăng đƣờng huyết sau ăn.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh tình trạng kháng insulin thƣờng đi trƣớc sự xuất hiện của các triệu chứng lâm sàng của bệnh ĐTĐ type 2. Khi nồng độ insulin không đủ để vƣợt qua tình trạng kháng gây tăng glucose máu mạn tính và bệnh ĐTĐ thực sự sẽ xuất hiện. Kháng insulin đƣợc xem nhƣ một trong những khiếm khuyết tiên phát đặt nền tảng cho sự xuất hiện bệnh ĐTĐ type 2. Cho đến nay, trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân ĐTĐ type 2, các tác giả cho rằng kháng insulin có liên quan đến béo phì, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hoá lipid.

Tuy nhiên, còn rất ít nghiên cứu về tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân ĐTĐ type 2 1 chẩn đoán lần đầu. Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài : “Nghiên cứu thực trạng kháng insulin ở bệnh nhân ĐTĐ type 2 chẩn đoán lần đầu ”. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân đái tháo đƣờng type 2 chẩn đoán lần đầu và xác định mối liên quan giữa tình trạng kháng insulin với một số đặc điểm lâm sàng, cận lầm sàng ở những bệnh nhân này. Nội dung nghiên cứu (1) Nghiên cứu đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu Tuổi và giới tính của nhóm bệnh nhân đái tháo đƣờng type 2 và nhóm đối chứng Đặc điểm lâm sàng Đặc điểm cận lâm sàng: chỉ số sinh hóa máu ban đầu (2) Chỉ số kháng insulin ở đối tƣợng nghiên cứu (3) Liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng.

- Liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số đặc điểm lâm sàng - Liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số đặc điểm cận lâm sàng 2 CHƢƠNG 1 T NG QUAN T I LIỆU 1. Dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh đái tháo đƣờng type 2 1. Dịch tễ học Hiện nay đái tháo đƣờng (ĐTĐ) là một vấn đề y tế mang tính chất toàn cầu, ảnh hƣởng đến sức khỏe của nhiều ngƣời nhất là trong độ tuổi lao động. Tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ đang gia tăng nhanh chóng trên toàn thế giới kéo theo những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe và kinh tế đối với toàn xã hội.

Theo thống kê, trên toàn cầu có 463 triệu ngƣời ở độ tuổi 20–79 mắc bệnh tiểu đƣờng đã biết vào năm 2019, dự kiến sẽ tăng lên 700 triệu vào năm 2045. Tỷ lệ mắc bệnh trên toàn thế giới, điều chỉnh theo độ tuổi sẽ tăng từ 9,3 lên 10,9% vào năm 2045. Số lƣợng những ngƣời bị rối loạn dung nạp glucose cũng đáng báo động với tỷ lệ mắc là 7,5% vào năm 2019, dự kiến sẽ tăng lên 8,6% vào năm 2045. Tỷ lệ tƣơng đối của đái tháo đƣờng type 1 và type 2 thay đổi từ 15%/ 85% đối với dân số phƣơng Tây đến 5%/ 95% ở các nƣớc đang phát triển [73].

Theo IDF 2021, số ngƣời trƣởng thành mắc bệnh tiểu đƣờng đƣợc dự đoán vào năm 2045 sẽ tăng lên 69 triệu, tăng 13% ở Châu Âu, ở Nam Mỹ và vịnh Cribe sẽ tăng lên 24% đạt 63 triệu ngƣời, Trung và Nam Mỹ là 49 triệu ngƣời, tăng 50%; Khu vực Đông Nam là 152 triệu ngƣời, tăng 68%. Cứ 4 ngƣời trƣởng thành thì có 3 ngƣời mắc bệnh tiểu đƣờng sống ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Bệnh tiểu đƣờng là nguyên nhân gây ra 6,7 triệu ca tử vong vào năm 2021 - cứ 5 giây lại có một ca tử vong. Bệnh tiểu đƣờng gây ra ít nhất 966 tỷ USD chi phí y tế – tăng 316% so với cùng kỳ năm ngoái trong 15 năm qua.

541 triệu ngƣời trƣởng thành bị rối loạn dung nạp glucose, khiến họ có nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đƣờng loại 2 [30]. Việt Nam là quốc gia đang phát triển, những phát triển nhanh chóng về kinh tế xã hội và thu nhập đã tác động đến những thay đổi về lối sống theo chiều hƣớng không có lợi cho sức khỏe. Tại Việt Nam, số liệu từ Hội Nội tiết và ĐTĐ cho biết, hiện có tới 3,53 triệu ngƣời đang “chung sống” với căn bệnh ĐTĐ, và mỗi ngày có ít nhất 80 trƣờng hợp tử vong vì các biến chứng liên quan. Dự báo, số ngƣời bắc 3 bệnh có thể tăng lên 6,3 triệu vào năm 2045.

Tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ có khác nhau theo vùng: Hà Nội: 1,1%, Huế: 0,96%, Thành phố Hồ Chí Minh 2,52%. Điều đáng lo ngại hơn là bệnh xuất hiện ở lứa tuổi trẻ ngày càng nhiều. Tỷ lệ thừa cân, béo phì đang tăng nhanh ở lứa tuổi thiếu niên và là mối lo ngại cho bệnh ĐTĐ type 2. Cơ chế bệnh sinh bệnh đái tháo đường type 2 Suy giảm chức năng tế bào bêta (CNTB β) và kháng insulin (KI) là những cơ chế chính của sinh lý bệnh ĐTĐ type 2.

Hiện nay ghi nhận có ít nhất 8 yếu tố gây tăng glucose máu [40]. Ngoài KI, rối loạn CNTB β, rối loạn tiết glucagon và rối loạn tiết incretin còn có các cơ chế: tăng tái hấp thu glucose ở thận, tăng phân giải lipid, giảm hấp thu glucose ở cơ và rối loạn dẫn truyền thần kinh [36] trong 8 cơ chế bệnh sinh bệnh ĐTĐ type 2. + Tăng sản xuất glucose tại gan: glucose sản xuất chủ yếu tại gan, một lƣợng nhỏ ở thận. Ngƣời không bị ĐTĐ sau một đêm gan sản xuất 2mg/kg/phút glucose, đối với bệnh ĐTĐ type 2 gan sản xuất trung bình 2,5 mg/kg/phút, bệnh nhân nặng 80 kg tăng 25-30 gram glucose vào hệ tuần hoàn mỗi đêm.

Tình trạng thừa glucose do gan trong khi mức insulin huyết tƣơng lúc đói tăng 2,5-3 lần cho thấy có tình trạng KI tại gan [36]. + Giảm hấp thu glucose ở cơ: KI ở cơ chiếm 85 - 90% sự suy giảm glucose tổng lƣợng glucose trong cơ thể. Ghi nhận trên bệnh nhân ĐTĐ type 2 có KI, suy giảm vận chuyển glucose và phosphoryl hóa, tổng hợp glycogen giảm, giảm quá trình oxy hóa. Tuy nhiên khiếm khuyết hệ thống truyền tín hiệu insulin đóng vai trò quan trọng trong đề kháng insulin ở cơ [36].

+ Tăng phân giải lipid: tế bào mỡ đóng vai trò then chốt trong cơ chế bệnh sinh ĐTĐ type 2 cùng cơ, gan, tế bào bêta làm nặng thêm bệnh ĐTĐ [36]. + Tăng tái hấp thu glucose ở thận: thận nặng 162 gram, bình thƣờng ngƣỡng tái hấp thu ở thận 180 lít mỗi ngày. Glucose sẽ đƣợc tái hấp thu 90% bởi sodium- 4 glucose co-transporter-2 và 10% còn lại đƣợc hấp thu bởi sodium-glucose co- transporter-1 ở ống lƣợn gần [36], nếu glucose cao trên ngƣỡng 180 lít mỗi ngày sẽ bộc lộ sodium-glucose co-transporter-2 để tăng tái hấp thu lƣợng glucose. Nếu glucose ngƣỡng 240-250 lít mỗi ngày sẽ xuất hiện glucose trong nƣớc tiểu đồng thời glucose máu cao.

- Rối loạn chức năng dẫn truyền thần kinh: có thể yếu tố quan trọng nhất trong cơ chế bệnh sinh ĐTĐ type 2 là não cùng 7 cơ chế bệnh sinh khác [36]. Cơ chế bệnh sinh đái tháo đƣờng type 2 Nguồn: Eugenio C. Tổng quan về kháng insulin 1. Sinh lý chức năng tế bào bêta và nguồn gốc, bản chất hóa học insulin Tuyến tụy gồm 2 phần có chức năng khác nhau: tuyến tụy ngoại tiết là cơ quan tiêu hóa chính của cơ thể, tụy nội tiết là nơi tiết ra insulin, glucagon, somatostatin và pancreatic polypeptid.

Gen quy định sự tổng hợp insulin ngƣời nằm trên nhánh nhiễm sắc thể 11. Phân tử preproinsulin là một peptide trọng lƣợng phân tử 11.500 dalton đƣợc thành thục hóa phân cắt thành proinsulin tại lƣới nội 5 bào preproinsulin đƣợc phân cắt thành proinsulin. Proinsulin đƣợc vận chuyển đến thể Golgi, chúng đƣợc bọc lại để tạo thành các hạt tiết có vỏ clathrin. Sự chín muồi của các hạt tiết có liên quan với sự mất vỏ clathrin và chuyển đổi phân tử proinsulin thành insulin và một peptid liên kết nhỏ hơn, hay còn gọi là C-peptid.

Insulin gồm 51 acid amin, hai chuổi liên kết bằng cầu nối disulfid. Proinsulin tách thành insulin và C-peptid ở lƣới Golgi, khoảng 1/6 sản phẩm đƣợc bài tiết dƣới dạng proinsulin và không có hoạt tính sinh học. C-peptid là đoạn gốc gồm 31 amino acid đƣợc tạo thành trong quá trình phân cắt insulin từ proinsulin, không có hoạt tính sinh học. Nó đƣợc giải phóng ra từ tế bào một lƣợng tƣơng đƣơng với insulin và không đƣợc giáng hóa tại gan, chủ yếu giáng hóa ở thận.

Ở trạng thái bình thƣờng sau một đêm nhịn đói, nồng độ trung bình C-peptid có thể cao đến 1. Khối lƣợng phân tử insulin ngƣời 5808 Dalton, có thời gian bán hủy 3-5 phút [5]. Tuyến tụy ở ngƣời bài tiết khoảng 30 đơn vị insulin/ngày ở một ngƣời trƣởng thành bình thƣờng. Nồng độ insulin cơ bản trong máu ở ngƣời khi đói trung bình 10U/ml (0,4 ng/ml hoặc 610 pmol/l).

Ở nhóm chứng khỏe mạnh, nồng độ insulin hiếm khi vƣợt quá 100U/ml (61pmol/l) sau bữa ăn chuẩn. Nồng độ insulin ngoại vi tăng sau ăn 8-10 phút đạt đỉnh 30 - 45 phút, kéo theo giảm glucose sau ăn và trở về giá trị bình thƣờng sau 90 -120 phút [5]. Sự bài tiết insulin cơ bản: khi không có kích thích ngoại sinh, lƣợng insulin đƣợc bài tiết ở tình trạng đói. Ngƣời ta biết rằng, nồng độ glucose huyết tƣơng 80- 100mg/dl (4,4 -5,6 mmol/l) không kích thích giải phóng insulin.