Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Chương 2: Những vấn đề chung về các tội xâm phạm sức khỏe của ngƣời khác trong luật hình sự. Chương 3: Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về các tội xâm phạm sức khỏe của ngƣời khác và thực tiễn áp dụng. Chương 4: Yêu cầu và những giải pháp tiếp tục hoàn thiện quy định về các tội xâm phạm sức khỏe của ngƣời khác trong Bộ luật hình sự năm 2015 và nâng cao hiệu quả áp dụng.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƢỚC Con ngƣời cần có sức khỏe để sống, làm việc và tham gia bình thƣờng vào các quan hệ xã hội. Đối với cá nhân mỗi ngƣời, tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự đƣợc ví nhƣ những tài sản vô cùng quý. Đối với mỗi xã hội, mỗi quốc gia, công dân có sức khỏe là lực lƣợng lao động tạo ra của cải vật chất và là nguồn lực để xã hội, quốc gia đó phát triển bền vững.
Do đó, bảo vệ sức khỏe với tƣ cách là loại tài sản quý này là trách nhiệm của mỗi ngƣời, mỗi gia đình, của Nhà nƣớc và toàn xã hội. Cá nhân có trách nhiệm tự chăm lo, bảo vệ sức khỏe của bản thân, giữ cho thân thể đƣợc khỏe mạnh, tránh những tác nhân gây bệnh làm tổn hại sức khỏe. Gia đình có trách nhiệm chăm lo cho sức khỏe của từng thành viên trong gia đình. Nhà nƣớc có chính sách y tế, chăm lo và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân dƣới cả hai khía cạnh - phòng, chống và ngăn ngừa các nguy cơ đến từ bệnh tật và các nhân tố tự nhiên khác [144] và bảo vệ, bảo đảm chống lại mọi hành vi trái pháp luật, đƣợc thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý của công dân khác trong xã hội.
Luận án tập trung làm sáng tỏ khía cạnh thứ hai của vấn đề, đó là các hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự Việt Nam quy định là các tội xâm phạm đến sức khỏe của ngƣời khác do cố ý và vô ý. Vì vậy, trƣớc khi giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn về các tội xâm phạm sức khỏe của ngƣời khác trong luật hình sự Việt Nam cần làm sáng tỏ tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về vấn đề này và theo các góc độ tiếp cận chính - khoa học luật hình sự và Tội phạm học (Các công trình nghiên cứu dƣới góc độ khoa học luật hình sự; góc độ Tội phạm học đƣợc đánh số từ một đến hết). Dƣới góc độ khoa học luật hình sự Trƣớc hết, trong khoa học luật hình sự trong nƣớc đã có nhiều công trình trực tiếp hoặc gián tiếp nghiên cứu về các tội xâm phạm sức khỏe của ngƣời khác, nhƣng chƣa có luận án tiến sĩ luật nào, mà chỉ đƣợc tiếp cận với ý nghĩa là Chƣơng, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mục, phần trong sách chuyên khảo, sách tham khảo, đề tài, đề án, bài viết, giáo trình… cụ thể nhƣ sau: * Nhóm công trình là sách chuyên khảo, sách tham khảo Tiếp cận dƣới góc độ này có thể kể đến một số công trình sau: 1) Sách chuyên khảo: “Luật hình sự Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” do GS. Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội, 1997. Bài 9: “Xác định và đánh giá lỗi ở các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe” trong sách đƣợc tác giả nêu ra hai vấn đề quan trọng trong đánh giá đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe của ngƣời khác, đó là: 1) Xác định lỗi của những ngƣời có hành vi xâm phạm đến thân thể ngƣời khác có ý nghĩa rất quan trọng nhƣng cũng rất phức tạp, xác định lỗi sai dẫn đến định tội danh sai, do đó, phải trả lời đƣợc hai câu hỏi: Ngƣời phạm tội có thấy trƣớc hậu quả chết ngƣời hay không và nếu thấy trƣớc thì họ mong muốn hai chấp nhận, hay đã loại trừ khả năng hậu quả này xảy ra; 2) Ngoài ra, việc đánh giá đúng mức độ lỗi sẽ quyết định hình phạt đúng đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe [46, tr. Đây là nội dung quan trọng khi xác định lỗi trong các tội xâm phạm sức khỏe của ngƣời khác, đặc biệt là cơ sở pháp lý trên phƣơng diện chủ quan để phân biệt tội giết ngƣời với tội cố ý gây thƣơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của ngƣời khác. 2) Sách chuyên khảo “Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người”, Nxb.
Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2001 của TS. Cuốn sách đề cập đến một số vấn đề cơ bản nhất đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con ngƣời trong lịch sử, phân tích những dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt, cũng nhƣ kinh nghiệm của một số nƣớc quy định về TNHS đối với các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con ngƣời 144, tr. 3) Sách tham khảo: “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự, Tập 2 - Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người, các tội xâm phạm sở hữu” của tác giả Đinh Văn Quế, Nxb. Lao động, Hà Nội, 2012.
Cuốn sách đƣợc kế thừa và phát triển trên cơ sở cuốn sách chuyên khảo: “Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người” năm 1997 [64, tr. Tác giả đã phân tích tƣơng đối kỹ những dấu hiệu pháp lý hình sự 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và các trƣờng hợp phạm tội cụ thể và giải thích rõ ràng các tình tiết định tội, định khung hình phạt với một số ví dụ minh họa từ góc độ thực tiễn xét xử để làm sáng tỏ các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con ngƣời, so sánh để phân biệt với các tội phạm tránh việc định tội danh sai hoặc quyết định hình phạt không chính xác [72, tr. Mặt khác, tiếp cận dƣới góc độ thực tiễn tổng kết những vi phạm, sai lầm khi áp dụng một tội danh cụ thể là tội cố ý gây thƣơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của ngƣời khác, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã cho xuất bản cuốn sách: “Tuyển chọn các quyết định giám đốc thẩm (Tập 1)”, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2007 để phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập qua việc phân tích, đánh giá một cách có căn cứ và thuyết phục những vi phạm pháp luật trong điều tra, truy tố, xét xử với hai loại án xảy ra nhiều là tội cố ý gây thƣơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của ngƣời khác và tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ thể hiện ở 8 dạng vi phạm luật tố tụng hình sự và 9 dạng vi phạm luật hình sự [104, tr.
* Nhóm công trình là đề tài, đề án các cấp, bài viết trên tạp chí khoa học Tiếp cận dƣới góc độ này có thể kể đến một số công trình sau: 4) “Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc áp dụng Phần các tội phạm BLHS năm 1999” do TS. Từ Văn Nhũ chủ trì, TANDTC, Hà Nội, 2002; 5) Đề án khoa học cấp Bộ: “Phân tích, đánh giá và kiến nghị nhằm hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực hình sự phục vụ nhiệm vụ sửa đổi BLHS 1999” do TS. Trần Văn Dũng chủ trì, Bộ Tƣ pháp, Hà Nội, 2014; 6) Dự án điều tra cơ bản: “Thực trạng thi hành BLHS năm 1999 nhằm sửa đổi toàn diện BLHS trong thời gian tới” do TS. Nguyễn Văn Hiển làm Chủ nhiệm, Bộ Tƣ pháp, Hà Nội, 2015; v.
Nội dung đề tài, đề án đã nêu triển khai nghiên cứu về các tội phạm cụ thể trong Phần các tội phạm BLHS nhƣng dƣới góc độ phân tích, đánh giá khái quát quy định hoặc điều tra cơ bản (khảo sát thực tiễn, lấy phiếu) để kiến nghị hoàn thiện BLHS năm 1985, BLHS năm 1999, sửa đổi năm 2009 (trong đó có đề cập đến nhóm các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của con ngƣời). 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cùng với đó, tiếp cận dƣới góc độ bài viết cũng có một số công trình khoa học nhƣng chủ yếu giải quyết một vấn đề nhỏ nhƣ phân biệt tội danh này, tội danh kia, điểm mới khoa học, hoặc hƣớng dẫn, kiến nghị một tình tiết cụ thể trong các tội phạm này nhƣ: 1) TS. Nguyễn Đức Mai, Phân biệt tội gây thương tích dẫn đến chết người với tội giết người và tội vô ý làm chết người, Tạp chí TAND số 7/1998; 2) TS. Trần Văn Luyện, Những điểm mới cơ bản về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người trong BLHS năm 1999, Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật, số 3/2001; 3) GS.
Nguyễn Ngọc Hòa, Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người - So sánh giữa BLHS năm 1999 và BLHS năm 1985, Tạp chí Luật học, số 1/2001; 4) ThS. Nguyễn Mai Bộ, Có cần hướng dẫn cụ thể về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác, Tạp chí Kiểm sát, số 11/2001; 5) TS. Đỗ Đức Hồng Hà, Phân biệt tội giết người với một số tội phạm khác xâm phạm tính mạng con người, Tạp chí TAND, số 2/2003; 6) TS. Phạm Mạnh Hùng, Phân biệt tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh với tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, Tạp chí Kiểm sát, số 23(12)/2005; 7) TS.
Đỗ Đức Hồng Hà, Các tội xâm phạm sức khỏe của con người trong Bộ luật Gia Long, Tạp chí Nhà nƣớc và pháp luật, số 9/2007; 8) Phạm Văn Ngọc, Đề nghị các cơ quan tư pháp Trung ương sớm có văn bản hướng dẫn áp dụng khoản 3 Điều 104 Bộ luật hình sự về tội cố ý gây thương tích, Tạp chí Kiểm sát, số 7/2010; 9) TS. Nguyễn Mai Bộ, Phân biệt tội chống người thi hành công vụ với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân, Tạp chí TAND, số 12(6)/2012; v.