CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VÈ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐÓI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ 1. Tổng quan về hoạt động cho vay ciía ngân hàng thương mại 1. Khải niệm hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Theo Luật các to chức tín dụng năm 2010 do Quốc hội ban hành: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Từ định nghĩa về cho vay ở trên, có thể khái quát khái niệm cho vay của NHTM như sau: Cho vay của NHTM là một hình thức cấp tín dụng, theo đó to chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích cá nhân hay đầu tư, phát triến sản xuất kinh doanh trong thời gian nhất định, theo thoả thuận của ngân hàng và khách hàng, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi theo đúng thời hạn đã cam kết.
Đặc điểm của hoạt động cho vay Cho vay là một hình thức cấp vốn thông qua hợp đồng tín dụng. Hình thức cho vay này có những đặc điểm như sau: Mục đích sử dụng vốn vay của khách hàng (cá nhân hay doanh nghiệp) rất đa dạng, phụ thuộc nhiều vào nhu cầu phát sinh trong đời sống hay trong quá trình sản xuất kinh doanh. Thời hạn, quy mô của các khoản vay tùy thuộc vào mục đích sử dụng vốn vay của từng khách hàng, nhưng đa số các khoản vay tập trung vào thời gian ngắn hạn nhiều hơn là trung và dài hạn. Tài sản đảm bảo (TSĐB) cho khoản vay, đây là cơ sở để ngân hàng quyết định có cho khách hàng vay vốn hay không và với mức vay là bao nhiêu.
Điểu kiện cho vay 1 - Khách hàng vay vốn phải có năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm dân sự theo Luật dân sự. - Có khả năng tài chính và trả nợ đúng hạn theo họp đồng tín dụng đã ký. - Mục đích sử dụng vốn vay họp pháp. - Có tài liệu chứng minh khả năng sử dụng vốn vay phù hợp với quy định của pháp luật (ví dụ như có dự án đầu tư được cấp có tham quyền phê duyệt) và khả năng hoàn trả vốn vay.
Phân loại hoạt động cho vay 1. Căn cứ theo thời hạn cho vay Thời hạn cho vay là khoảng thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời điếm trả hết nợ gốc và lãi đã được thỏa thuận trong họp đồng tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng. Theo tiêu thức này, cho vay được chia thành 3 loại là cho vay ngắn hạn, cho vay trung hạn và cho vay dài hạn. Cho vay ngan hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng, khoản cho vay này nhằm mục đích tài trợ cho vốn lưu động của doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn khác.
Cho vay trung hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng. Các khoản cho vay trung hạn thường nhằm mục đích tài trợ cho các doanh nghiệp để mua sắm trang thiết bị, máy móc chóng bị hao mòn, cải tiến, đổi mới thiết bị công nghệ, mở rộng kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô vừa và nhỏ phục vụ đời sống. Cho vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên, chủ yếu đe đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn như mua sắm dây chuyền sản xuất, thiết bị vận tải quy mô lớn, xây mới các công trình dân dụng, công trình công nghiệp, các dự án đầu tư xây dựng cơ bản và đầu tư vào các dự án phát triển,. hoặc cho các dự án có giá trị lớn như xây dựng sân bay, cầu đường có thời hạn sử dụng lâu.
Căn cứ theo cách thức cho vay Cho vay trực tiếp: là loại hình cho vay mà người vay trực tiếp nhận tiền vay và trả nợ cho ngân hàng. Cách thức cho vay trực tiếp (Nguồn: Giáo trình nghiệp vụ ngân hàng thương mại) Ngân hàng Người Bán Người Mua (1): Người bán chuyến hàng hóa cho người mua. (2): Người bán chuyển hóa đon cho ngân hàng đe dược thanh toán. (3): Người mua thanh toán cho ngân hàng theo định kỳ.
Cho vay gián tiếp: là loại hình cho vay được thực hiện thông qua các tố chức trung gian như cho vay theo to hội, nhóm sản xuất, cho vay thông qua tố chức tín dụng khác dưới hình thức đồng tài trợ trực tiếp. Cách thức cho vay gián tiếp (3) (2) -- --- 1 I------- 1 V --- --- Ngân hàng <--------- ! Trung gian <---------- Khách hàng L " (1) (Nguồn: Giáo trình nghiệp vụ ngân hàng thương mại) (1): Ngân hàng phân tích tín dụng trước khi cho vay. (2): Ngân hàng phát tiền vay trực tiếp cho khách hàng. (3): Các tố chức trung gian thu hồi nợ hộ ngân hàng.
Căn cứ theo tài sản đảm bão TSĐB cho phép ngân hàng có được nguồn thu nợ thứ cấp bằng cách bán các tài sản đó khi nguồn thu nợ thứ nhất không có hoặc không đủ. Căn cứ vào TSĐB có the phân thành cho vay có TSĐB và cho vay không có TSĐB. Cho vay có tài sản đảm bảo: là hình thức cho vay mà theo đó nghĩa vụ trả nợ của khách hàng được cam kết đảm bảo bằng tài sản cầm cố, thế chấp, tài sản hình thành từ vốn vay như nhà, xe, nhà máy, phân xưởng, máy móc, dây chuyền sản xuất,. hoặc được bảo lành bằng các tài sản của bên thứ ba.
Cho vay không có tài sản đảm bảo: là hình thức mà ngân hàng tiến hành cho doanh nghiệp vay vốn nhưng không cần tài sản cầm cố, thế chấp mà chủ yếu cho vay dựa vào uy tín của khách hàng đối với ngân hàng hoặc có thể cho vay dựa vào uy tín của bên thứ ba. Hay nói cách khác, đây chính là hình thức cho vay tín chấp. Căn cứ theo phương thức cho vay > Cho vay từng lần: Mồi lần vay vốn khách hàng và TCTD thực hiện thủ tục vay von cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng. > Cho vay theo hạn mức tín dụng: TCTD và khách hàng xác định và thoả thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định.
> Cho vay theo dự án đầu tư: TCTD cho khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư phục vụ đời sống. > Cho vay họp vốn: Một nhóm TCTD cùng cho vay đối với một dự án vay vốn hoặc phưong án vay von của khách hàng, trong đó, có một tổ chức làm đầu mối dàn xếp, phối họp thực hiện với các tố chức khác. > Cho vay trả góp: Khi vay von, TCTD và khách hàng xác định và thoả thuận số lãi vốn vay phải trả cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời hạn cho vay. > Cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng: TCTD cam kết đảm bảo sằn sang cho khách hàng vay vốn trong phạm vi hạn mức tín dụng nhất định.
4 TCTD và khách hàng thoả thuận thời hạn hiệu lực và mức phí trả cho hạn mức tín dụng dự phòng. > Cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng: TCTD chấp thuận cho khách hàng được sử dụng số vốn vay trong phạm vi hạn mức tín dụng để thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động hoặc diem ứng tiền mặt là đại lý của TCTD. > Cho vay theo hạn mức thấu chi: Là việc cho vay mà TCTD thoả thuận bằng văn bản chấp thuận cho khách hàng chi vượt số tiền có trên tài khoản thanh toán của khách hàng phù hợp với các quy định cùa Chính phủ và NHNN Việt Nam về hoạt động thanh toán qua các to chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Căn cứ theo mục đích vay Mồi khoản vay vốn đều có những mục đích nhất định, ảnh hưởng lớn tới quyết định của ngân hàng.
Thông thường có các hình thức cho vay theo mục đích như sau: > Cho vay tiêu dùng: là loại hình cho vay nhằm đáp ứng những nhu cầu như mua ô tô, dụng cụ sinh hoạt hay các chi phí thông thường khác của đời sống. > Cho vay sản xuất kinh doanh: là loại hình cho vay nhằm đáp ứng những nhu cầu như bổ sung vốn lưu động, mở rộng quy mô sản xuất, mua sắm máy móc, thiết bị, đối mới công nghệ, trả lương cán bộ công nhân viên, chi phí sản xuất kinh doanh,. cùa các doanh nghiệp. Ỷ nghĩa của hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại 1.
Đoi với ngân hàng thương mại Trong chiến lược phát triển của NHTM, hoạt động cho vay giữ vai trò chủ chốt, là nguồn tạo lợi nhuận chính cho ngân hàng. Khi hoạt động cho vay DNVVN mang lại hiệu quả cao sè đưa đen cho ngân hàng rất nhiều lợi thế. Bên cạnh đó, khi một ngân hàng đạt được hiệu quả và có bước phát trien tốt sẽ tạo 5 được sự tin tưởng cũng như uy tín trong tâm trí khách hàng, từ đó sẽ dễ dàng mở rộng thị phần cũng như quy mô hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nhanh chóng trong tương lai. Đoi với nền kinh te Hoạt động cho vay DNVVN của NHTM tạo ra nguồn lợi nhuận khá lớn, đóng góp không nhỏ vào GDP cả nước.
Trong thời gian tới, đối tượng DNVVN vẫn là khách hàng mục tiêu mà các NHTM hướng tới. Việc cho vay đối với các doanh nghiệp này sẽ giúp đầu ra của ngân hàng được khơi thông. Khi các doanh nghiệp có von sè giúp sản xuất có điều kiện phát triển, qua đó giải quyết được các khó khăn hiện tại. Đoi với doanh nghiệp vừa và nhỏ Hoạt động cho vay cùa NHTM cũng là một phương tiện giúp cho DNVVN tiếp cận được nguồn vốn nước ngoài, trên cơ sở ngân hàng thu hút vốn đầu tư, khoản tiết kiệm của các cá nhân, doanh nghiệp nước ngoài rồi lại dùng chính nguồn tiền đó đe tài trợ cho hoạt động cho vay nội địa.
Ngân hàng luôn ưu tiên cho vay đối với các DNVVN đe đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động lâu dài và liên tục. vốn tín dụng của ngân hàng chủ yếu phục vụ nhu cầu đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, cải tiến phương thức sản xuất nhằm tới mục tiêu tạo ra nguồn lợi nhuận và hiệu quả kinh doanh.