Giáo trình Tổ chức và điều hành sản xuất trong xây dựng giao thông - TS. Phạm Văn Vạng

Tổ chức và điều hành sản xuất trong xây dựng giao thông là quá trình phối hợp hài hòa các yếu tố sản xuất như lao động, vật tư, thiết bị theo… 216 trang.

• Đề tài: Tổ Chức Và Điều Hành Sản Xuất Trong Xây Dựng Giao Thông

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG XÂY DỰNG GIAO THÔNG
• 1.1. NHỮNG KHÁI NIỆM VỀ SẢN XUẤT VÀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT
• 1.1.1. KHÁI NIỆM VỀ SẢN XUẤT
• 1.1.2. CÁC HÌNH THỨC SẢN XUẤT
• 1.1.2.1. Các hình thức sản xuất chế tạo
• 1.1.2.2. Các hình thức sản xuất dịch vụ
• 1.1.3. KHÁI NIỆM VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT
• 1.2. TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG XÂY DỰNG
• 1.2.1. TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG XÂY DỰNG
• 1.2.2. TỔ CHỨC THI CÔNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH
• 1.2.3. Ý NGHĨA VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG XÂY DỰNG GIAO THÔNG
• 1.3. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ KỸ THUẬT CỦA SẢN XUẤT XÂY DỰNG GIAO THÔNG
• 1.3.1. Đặc điểm về sản phẩm xây dựng

Tóm tắt

I. Khám phá tổ chức và điều hành sản xuất xây dựng giao thông

Tổ chức và điều hành sản xuất trong xây dựng giao thông là quá trình phối hợp hài hòa các yếu tố sản xuất như lao động, vật tư, thiết bị theo không gian và thời gian nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Đây là một bộ phận quan trọng trong hoạt động xây dựng cơ bản, quyết định việc các thiết kế có được hiện thực hóa đúng chất lượng và tiến độ hay không. Theo TS. Phạm Văn Vạng, tổ chức sản xuất là việc phân chia quá trình sản xuất phức tạp thành các quá trình thành phần, áp dụng công nghệ và biện pháp tổ chức lao động thích hợp để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Trong bối cảnh ngành giao thông vận tải là mạch máu của nền kinh tế, việc tối ưu hóa hoạt động này mang ý nghĩa to lớn. Ngành xây dựng giao thông hàng năm sử dụng nguồn vốn đầu tư lớn, chiếm 15-20% tổng vốn đầu tư xây dựng cơ bản, cùng với lực lượng lao động và máy móc khổng lồ. Do đó, một hệ thống quản lý thi công công trình giao thông không hiệu quả sẽ gây ra lãng phí nghiêm trọng. Hoạt động này bao gồm ba giai đoạn chính: chuẩn bị xây dựng, thực hiện xây dựng, và kết thúc xây dựng. Mỗi giai đoạn đều yêu cầu những biện pháp tổ chức và điều hành sản xuất chuyên biệt, từ việc lập kế hoạch, lập tiến độ thi công, đến công tác giám sát thi công xây dựng và nghiệm thu công trình xây dựng. Vai trò của người chỉ huy trưởng công trường là vô cùng quan trọng, đòi hỏi sự năng động, sáng tạo và linh hoạt để điều phối mọi hoạt động trên công trường, đảm bảo dự án vận hành trơn tru và hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng là hoàn thành công trình đúng yêu cầu của chủ đầu tư, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế tối đa cho doanh nghiệp xây dựng.

1.1. Khái niệm cốt lõi về tổ chức sản xuất xây dựng

Tổ chức sản xuất trong xây dựng là toàn bộ các biện pháp tổ chức được tiến hành từ giai đoạn chuẩn bị, thi công đến khi bàn giao công trình đưa vào khai thác. Quá trình này được phân chia thành các công đoạn công nghệ và các bước công việc. Bước công việc là đơn vị cơ bản của quá trình sản xuất, được thực hiện tại một nơi làm việc cụ thể bởi một nhóm công nhân trên một đối tượng lao động nhất định. Việc phân chia này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập định mức hao phí lao động, vật tư, máy móc và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Một hệ thống sơ đồ tổ chức công trường hợp lý sẽ giúp phối hợp các hoạt động của cá nhân và bộ phận, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ về không gian và thời gian. Điều này bao gồm việc hình thành cơ cấu sản xuất, bố trí nơi làm việc, xác định chu kỳ sản xuất, và tổ chức công tác điều độ sản xuất một cách khoa học.

1.2. Ý nghĩa của việc điều hành công trường xây dựng hiệu quả

Việc điều hành công trường xây dựng hiệu quả đóng vai trò quyết định đến sự thành công của một dự án giao thông. Các công trình giao thông là kết cấu hạ tầng kỹ thuật trọng yếu, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, việc tổ chức và quản lý sản xuất tốt sẽ giúp tiết kiệm chi phí xã hội, mang lại hiệu quả kinh tế cho chính doanh nghiệp. Một quản lý dự án xây dựng giao thông hiệu quả không chỉ đảm bảo chất lượng và tiến độ mà còn giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực, từ quản lý vật tư thiết bị công trường đến nhân lực. Đặc biệt, trong bối cảnh cơ sở vật chất kỹ thuật còn hạn chế, việc áp dụng các phương pháp quản lý khoa học, linh hoạt sẽ giúp doanh nghiệp khắc phục khó khăn, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong ngành xây dựng giao thông đầy tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức.

II. Cách vượt qua thách thức trong sản xuất xây dựng giao thông

Sản xuất trong xây dựng giao thông mang những đặc điểm kinh tế - kỹ thuật đặc thù, tạo ra nhiều thách thức trong công tác tổ chức và điều hành. Thứ nhất, sản phẩm xây dựng được sản xuất tại nơi tiêu thụ, diễn ra ngoài trời và chịu tác động lớn từ các yếu tố tự nhiên, xã hội. Điều này làm giảm năng suất lao động và đòi hỏi các biện pháp thi công phải linh hoạt, phù hợp với điều kiện thời tiết, khí hậu. Thứ hai, sản phẩm thường là đơn chiếc, khối lượng lớn, trải dài trên tuyến, dẫn đến chu kỳ sản xuất kéo dài, gây ứ đọng vốn và khó khăn trong việc công nghiệp hóa. Lực lượng thi công phải di động, phân tán, đòi hỏi năng lực tổ chức cao và sự phối hợp nhịp nhàng. Thách thức về quản lý rủi ro dự án xây dựng là rất lớn, bao gồm rủi ro về tiến độ, chi phí, chất lượng và đặc biệt là an toàn lao động trong xây dựng. Việc quản lý chất lượng công trình giao thông cũng phức tạp hơn do sản phẩm tồn tại lâu dài, gắn chặt với đất đai, một sai sót nhỏ có thể gây hậu quả nghiêm trọng và chi phí khắc phục tốn kém. Để vượt qua những thách thức này, cần có một phương án tổ chức thi công được thiết kế kỹ lưỡng, xem xét đầy đủ các yếu-tố khách quan và chủ quan, từ đó đưa ra các biện pháp thi công tổng thể hợp lý nhất.

2.1. Phân tích đặc thù sản phẩm và quá trình sản xuất

Sản phẩm xây dựng giao thông có các đặc điểm riêng biệt. Chúng được mua trước theo yêu cầu định trước của chủ đầu tư, do đó, nhà thầu phải tuyệt đối tuân thủ hồ sơ thiết kế để sản phẩm được nghiệm thu. Sản phẩm được sản xuất tại nơi tiêu thụ và gắn chặt với đất đai, khiến quá trình sản xuất phụ thuộc nhiều vào địa điểm xây dựng và điều kiện mặt bằng. Quá trình sản xuất diễn ra ngoài trời, lực lượng thi công luôn di động và phân tán trên tuyến dài. Theo tài liệu của TS. Phạm Văn Vạng, những đặc điểm này "đòi hỏi cao về năng lực tổ chức và sự linh hoạt của cán bộ thi công". Công tác quản lý vật tư thiết bị công trường phải nhịp nhàng, phù hợp với tiến độ, và lực lượng thi công phải gọn nhẹ, đa năng để thích ứng với sự thay đổi liên tục của công trường.

2.2. Nhận diện và quản lý rủi ro dự án xây dựng phức tạp

Môi trường xây dựng giao thông luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Rủi ro đến từ điều kiện tự nhiên (thời tiết, địa chất), điều kiện xã hội (giải phóng mặt bằng, an ninh khu vực), và các yếu tố nội tại của dự án (sai sót thiết kế, năng lực nhà thầu, biến động giá vật liệu). Việc quản lý rủi ro dự án xây dựng đòi hỏi một quy trình chặt chẽ: nhận diện, phân tích, đánh giá và xây dựng phương án ứng phó. Các rủi ro về tiến độ và chi phí thường xuyên xảy ra do chu kỳ sản xuất dài và khối lượng công việc lớn. Rủi ro về chất lượng đòi hỏi công tác giám sát thi công xây dựng và kiểm soát vật liệu đầu vào phải được thực hiện nghiêm ngặt. Đặc biệt, rủi ro về an toàn lao động trong xây dựng phải được đặt lên hàng đầu thông qua các biện pháp phòng ngừa và huấn luyện định kỳ cho công nhân, đảm bảo một môi trường làm việc an toàn.

III. Nguyên tắc vàng để tổ chức sản xuất xây dựng giao thông

Để hoạt động sản xuất kinh doanh trong xây dựng giao thông đạt hiệu quả, việc tổ chức sản xuất phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản. Nguyên tắc quan trọng nhất là đảm bảo tính cân đối của quá trình sản xuất. Tính cân đối thể hiện ở sự hài hòa giữa nhu cầu sản xuất và khả năng cung cấp nguồn lực, giữa các bộ phận tham gia sản xuất. Cân đối theo không gian là sắp xếp hợp lý mặt bằng thi công, vị trí máy móc, kho bãi để phát huy tối đa năng lực. Cân đối theo thời gian là phối hợp nhịp nhàng tiến độ các công việc, đảm bảo công việc sau có thể bắt đầu ngay khi công việc trước kết thúc. Nguyên tắc thứ hai là đảm bảo tính song song, tức là các công việc khác nhau được tiến hành đồng thời trên các khu vực khác nhau để rút ngắn thời gian xây dựng. Tiếp theo là nguyên tắc đảm bảo tính nhịp nhàng, là sự phối hợp ăn khớp giữa các tổ, đội sản xuất để tránh rối loạn và ngừng trệ. Cuối cùng, nguyên tắc đảm bảo tính liên tục của quá trình sản xuất giúp loại bỏ gián đoạn không cần thiết, tận dụng tối đa thời gian lao động và hiệu quả sử dụng máy móc. Việc áp dụng các nguyên tắc này là nền tảng để xây dựng một kế hoạch tổ chức thi công cầu đường hay bất kỳ công trình giao thông nào một cách khoa học và hiệu quả.

3.1. Nguyên tắc cân đối theo không gian và thời gian

Tính cân đối là nền tảng của một phương án tổ chức sản xuất hiệu quả. Cân đối theo không gian liên quan đến việc thiết kế sơ đồ tổ chức công trường một cách tối ưu. Nó bao gồm việc bố trí hợp lý nơi làm việc của máy móc, kho bãi vật liệu và các công trình tạm, sao cho quá trình vận chuyển nội bộ là ngắn nhất và không gây cản trở lẫn nhau. Điều này giúp nâng cao năng suất và tiết kiệm chi phí. Cân đối theo thời gian là sự hợp lý về tiến độ thực hiện giữa các công việc và các bộ phận. Ví dụ, tiến độ cung cấp vật tư phải khớp với tiến độ thi công của các đội sản xuất. Đảm bảo được nguyên tắc này sẽ giảm thiểu thời gian chờ đợi, giúp lập tiến độ thi công chính xác và khả thi, đảm bảo công trình hoàn thành đúng kế hoạch.

3.2. Đảm bảo tính liên tục và nhịp nhàng trong thi công

Tính liên tục và nhịp nhàng là hai yếu tố quyết định đến sự trôi chảy của quá trình sản xuất. Tính liên tục đòi hỏi bước công việc sau phải được bắt đầu ngay khi bước công việc trước kết thúc, tránh các khoảng thời gian chết. Để đạt được điều này, cần có kế hoạch cung ứng vật tư, nhiên liệu và bảo dưỡng máy móc hợp lý. Tính nhịp nhàng là sự phối hợp ăn khớp về khối lượng công tác và tiến độ giữa các tổ đội. Khi sự nhịp nhàng bị phá vỡ, nó sẽ gây ra sự rối loạn, làm sai lệch quy trình công nghệ và dẫn đến giảm hiệu quả sản xuất. Việc duy trì hai nguyên tắc này giúp tối ưu hóa sản xuất trong xây dựng, rút ngắn thời gian thi công và tận dụng tối đa năng lực của lực lượng sản xuất.

IV. Top 3 phương pháp tổ chức thi công xây dựng giao thông

Trong thực tế, có nhiều phương pháp tổ chức sản xuất được áp dụng, nhưng ba phương pháp cơ bản và phổ biến nhất trong xây dựng giao thông là tuần tự, song song và dây chuyền. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào quy mô, tính chất công trình và yêu cầu về tiến độ. Phương pháp thi công tuần tự là thực hiện lần lượt các công việc trên một khu vực, sau khi hoàn thành mới chuyển sang khu vực tiếp theo. Phương pháp này đơn giản, không yêu cầu cường độ sử dụng tài nguyên lớn nhưng thời gian thi công kéo dài. Ngược lại, phương pháp thi công song song triển khai đồng thời nhiều công việc trên các khu vực khác nhau. Phương pháp này rút ngắn đáng kể thời gian thi công nhưng đòi hỏi cường độ sử dụng lao động, máy móc rất lớn và công tác điều hành phức tạp. Phương pháp thi công dây chuyền là phương pháp tiên tiến nhất, kết hợp ưu điểm của cả hai phương pháp trên. Quá trình sản xuất được chia thành nhiều công đoạn do các đơn vị chuyên nghiệp thực hiện nối tiếp nhau trên các phân đoạn thi công. Phương pháp này đảm bảo tính chuyên môn hóa cao, năng suất lao động vượt trội và thời gian thi công được rút ngắn. Đây là phương pháp tối ưu cho các công trình có khối lượng lớn, trải dài trên tuyến như đường bộ, đường sắt. Ngoài ra còn có phương pháp hỗn hợp, kết hợp các phương pháp trên để phù hợp với điều kiện thực tế của từng hạng mục.

4.1. Phân tích phương pháp thi công tuần tự và song song

Phương pháp thi công tuần tự có bản chất là một đơn vị thi công sẽ thực hiện lần lượt tất cả các công việc trên một phân đoạn từ đầu đến cuối, sau đó mới di chuyển sang phân đoạn kế tiếp. Ưu điểm của nó là tổ chức đơn giản, cường độ sử dụng tài nguyên thấp. Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất là tổng thời gian thi công rất dài. Phương pháp thi công song song thì ngược lại, các đơn vị độc lập sẽ đảm nhận thi công đồng thời trên nhiều phân đoạn khác nhau. Thời gian thi công toàn bộ công trình được rút ngắn đáng kể, chỉ bằng thời gian thi công của phân đoạn dài nhất. Tuy nhiên, nó đòi hỏi phải huy động một lượng lớn tài nguyên (nhân lực, máy móc, vật tư) trong cùng một thời điểm, gây áp lực lớn lên công tác cung ứng và quản lý.

4.2. Ưu điểm của phương pháp tổ chức thi công dây chuyền

Phương pháp tổ chức thi công cầu đường theo dây chuyền được xem là hiệu quả nhất. Bản chất của nó là chuyên môn hóa cao, mỗi đơn vị chỉ thực hiện một loại công việc nhất định và di chuyển liên tục qua các phân đoạn. Như TS. Phạm Văn Vạng đã chỉ ra, phương pháp này phát huy được những ưu điểm của cả hai phương pháp tuần tự và song song. Nó đảm bảo tính liên tục, nhịp nhàng, cho phép các đội thợ chuyên nghiệp phát huy tối đa năng suất. Thời gian thi công được rút ngắn so với phương pháp tuần tự nhưng cường độ sử dụng tài nguyên lại được phân bổ đều theo thời gian, không đột biến như phương pháp song song. Đây là phương pháp lý tưởng cho các công trình dạng tuyến, có tính lặp lại cao, giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế.

4.3. Lựa chọn biện pháp thi công tổng thể phù hợp dự án

Không có một phương pháp nào là hoàn hảo cho mọi dự án. Việc lựa chọn biện pháp thi công tổng thể phải dựa trên việc phân tích kỹ lưỡng các yếu tố: quy mô và tính phức tạp của công trình, yêu cầu về tiến độ của chủ đầu tư, điều kiện mặt bằng thi công, và quan trọng nhất là năng lực của nhà thầu. Đối với các công trình nhỏ, không yêu cầu tiến độ gấp, phương pháp tuần tự có thể là lựa chọn kinh tế. Với các dự án cần hoàn thành nhanh và nhà thầu có đủ nguồn lực, phương pháp song song có thể được cân nhắc. Tuy nhiên, đối với phần lớn các công trình giao thông quy mô lớn, việc áp dụng phương pháp dây chuyền hoặc hỗn hợp thường mang lại hiệu quả cao nhất. Quyết định đúng đắn ở bước này sẽ là tiền đề cho sự thành công của toàn bộ dự án.

V. Hướng dẫn lập thiết kế tổ chức thi công chi tiết và hiệu quả

Thiết kế tổ chức thi công (TKTC) là quá trình tính toán, lựa chọn phương án tổ chức hoạt động xây dựng nhằm tạo ra sự phối hợp nhịp nhàng các nguồn lực để hoàn thành công trình với hiệu quả cao nhất. Theo TCVN 4055:1985, có hai loại TKTC chính. Thứ nhất là Thiết kế tổ chức xây dựng (TKTCXD), hay còn gọi là thiết kế tổ chức thi công chỉ đạo, do đơn vị tư vấn thiết kế lập cùng với thiết kế kỹ thuật. Mục đích của TKTCXD là lựa chọn biện pháp thi công hợp lý cho các hạng mục chính, làm cơ sở lập tổng dự toán, kế hoạch vốn và tổ chức đấu thầu. Thứ hai là Thiết kế tổ chức thi công chi tiết (TKTCTC), hay thiết kế tổ chức thi công thực hiện, do nhà thầu xây lắp lập. TKTCTC cụ thể hóa các vấn đề trong TKTCXD, gắn liền với điều kiện thực tế và năng lực của nhà thầu tại thời điểm thi công. Nó là cơ sở để chỉ đạo thi công trực tiếp tại công trường. Quá trình lập thiết kế này đòi hỏi phải nghiên cứu kỹ hồ sơ quản lý chất lượng, bản vẽ thi công, điều kiện địa hình, và khả năng cung ứng của doanh nghiệp. Một bản thiết kế tốt phải xác định rõ các biện pháp thi công tổng thể, lập tiến độ thi công khả thi, bố trí tổng mặt bằng hợp lý và đề ra các biện pháp đảm bảo chất lượng, an toàn lao động.

5.1. Quy trình thiết kế tổ chức thi công chỉ đạo TKTCXD

Thiết kế tổ chức thi công chỉ đạo (TKTCXD) là một bộ phận của hồ sơ thiết kế kỹ thuật, được lập nhằm giải quyết các vấn đề thi công mang tính nguyên tắc. Nội dung chính của TKTCXD bao gồm: Kế hoạch tiến độ xây dựng tổng thể, xác định trình tự và thời hạn xây dựng các hạng mục chính. Bản vẽ tổng mặt bằng xây dựng, thể hiện vị trí các công trình vĩnh cửu, công trình tạm, kho bãi, đường vận chuyển. Sơ đồ tổ chức công nghệ cho các hạng mục phức tạp. Bảng thống kê khối lượng công tác và biểu đồ nhu cầu nguồn lực chủ yếu (vật tư, xe máy, nhân lực). Bản thuyết minh chi tiết về cơ sở lựa chọn phương án, các biện pháp đảm bảo an toàn và bảo vệ môi trường. TKTCXD là căn cứ pháp lý quan trọng để chủ đầu tư quản lý dự án và tổ chức lựa chọn nhà thầu.

5.2. Các bước lập thiết kế tổ chức thi công thực hiện TKTCTC

Thiết kế tổ chức thi công thực hiện (TKTCTC) do nhà thầu lập ra để trực tiếp chỉ đạo sản xuất. Quá trình lập TKTCTC chi tiết và cụ thể hơn, bao gồm các bước: Nghiên cứu hồ sơ thiết kế, hợp đồng và điều kiện thực tế tại công trường. Lựa chọn phương án công nghệ và tổ hợp máy thi công hợp lý. Lập tiến độ thi công chi tiết cho từng hạng mục, có thể sử dụng biểu đồ ngang (Gantt) hoặc sơ đồ mạng. Thiết kế tổng mặt bằng công trường chi tiết. Lập kế hoạch cung ứng vật tư, nhân lực, máy móc. Xây dựng các biện pháp cụ thể về kỹ thuật thi công, quản lý chất lượng công trình giao thông, an toàn lao động trong xây dựng và phòng chống cháy nổ. TKTCTC là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của chỉ huy trưởng công trường và các đội thi công.

5.3. Xây dựng hồ sơ quản lý chất lượng và nhật ký thi công

Một phần không thể thiếu của quá trình tổ chức thi công là công tác hồ sơ. Hồ sơ quản lý chất lượng bao gồm các tài liệu từ khâu chuẩn bị, thi công đến nghiệm thu công trình xây dựng. Nó chứng minh chất lượng vật liệu, cấu kiện và các công tác xây lắp đã tuân thủ đúng thiết kế và tiêu chuẩn kỹ thuật. Nhật ký thi công là tài liệu ghi chép lại toàn bộ diễn biến hàng ngày trên công trường: điều kiện thời tiết, nhân lực, máy móc, các công việc đã thực hiện, các vấn đề phát sinh và chỉ đạo của các bên liên quan. Việc ghi chép nhật ký thi công đầy đủ, chính xác và xây dựng một bộ hồ sơ quản lý chất lượng khoa học không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là công cụ quan trọng giúp nhà thầu kiểm soát quá trình, giải quyết tranh chấp và đúc kết kinh nghiệm cho các dự án sau này.

VI. Tối ưu hóa sản xuất trong xây dựng và xu hướng tương lai

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc tối ưu hóa sản xuất trong xây dựng không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp. Tối ưu hóa bao gồm việc áp dụng các nguyên tắc sản xuất một cách khoa học, lựa chọn phương pháp thi công phù hợp và liên tục cải tiến quy trình. Xu hướng tất yếu là công nghiệp hóa ngành xây dựng, tiến tới sử dụng các cấu kiện đúc sẵn, thiết kế định hình để giảm thiểu công việc tại hiện trường, nâng cao năng suất và kiểm soát chất lượng tốt hơn. Bên cạnh đó, xu hướng ứng dụng công nghệ trong quản lý thi công đang phát triển mạnh mẽ. Các phần mềm quản lý dự án, công nghệ BIM (Building Information Modeling), drone (thiết bị bay không người lái) để khảo sát và giám sát, hay các cảm biến IoT (Internet of Things) để theo dõi tình trạng máy móc, vật tư đang dần trở nên phổ biến. Những công nghệ này giúp lập tiến độ thi công chính xác hơn, phối hợp giữa các bộ phận tốt hơn, và tăng cường công tác giám sát thi công xây dựng. Tương lai của ngành xây dựng giao thông gắn liền với việc tích hợp công nghệ số, tự động hóa và các giải pháp xây dựng bền vững, thân thiện với môi trường.

6.1. Ứng dụng công nghệ trong quản lý thi công hiện đại

Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang thay đổi sâu sắc ngành xây dựng. Công nghệ trong quản lý thi công giúp giải quyết nhiều vấn đề cố hữu như chậm tiến độ, vượt chi phí và khó kiểm soát chất lượng. Mô hình thông tin công trình (BIM) cho phép tạo ra một bản sao kỹ thuật số của dự án, giúp các bên liên quan phối hợp thiết kế, phát hiện xung đột và tối ưu hóa phương án thi công trước khi triển khai. Các phần mềm quản lý giúp số hóa toàn bộ quy trình, từ quản lý vật tư thiết bị công trường đến chấm công, theo dõi tiến độ thực tế so với kế hoạch. Việc áp dụng các công nghệ này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các dự án xây dựng giao thông.

6.2. Nâng cao an toàn lao động và bảo vệ môi trường

Xu hướng phát triển bền vững đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn lao động trong xây dựng và bảo vệ môi trường. An toàn lao động không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố thể hiện văn hóa và năng lực của doanh nghiệp. Việc áp dụng các tiêu chuẩn an toàn quốc tế, tổ chức huấn luyện định kỳ, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động và giám sát chặt chẽ là điều bắt buộc. Song song đó, các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình thi công như quản lý chất thải, giảm bụi, tiếng ồn, và tái tạo hệ sinh thái sau khi dự án hoàn thành ngày càng được chú trọng. Một doanh nghiệp thành công trong tương lai không chỉ được đánh giá qua các chỉ tiêu kinh tế mà còn qua những đóng góp tích cực cho xã hội và môi trường.

Nội dung chính

Giáo trình Tổ chức và Điều hành Sản xuất Xây dựng Giao thông

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Tổ chức và điều hành sản xuất xây dựng giao thông do PGS. TS. Phạm Văn Vạng chủ biên và trực tiếp biên soạn phần lớn nội dung (từ Chương 2 đến Chương 7, Chương 9, Chương 11 và Chương 12), cùng sự tham gia biên soạn của ThS. Lê Minh Cần (Chương 8 và Chương 10). Tài liệu được Nhà xuất bản Giao thông Vận tải ấn hành tại Hà Nội năm 2008, xuất phát từ yêu cầu thực tế trong công tác đào tạo chuyên ngành tại Bộ môn Kinh tế Xây dựng, Trường Đại học Giao thông Vận tải (bao gồm cơ sở đào tạo tại Hà Nội và Phân hiệu tại Thành phố Hồ Chí Minh).

Trong chương trình đào tạo kỹ sư các ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông (Cầu - Hầm, Đường bộ, Đường sắt), Quản lý xây dựng và Kinh tế xây dựng, học phần này giữ vị trí cầu nối giữa khối kiến thức kỹ thuật thi công chuyên ngành với kiến thức quản trị, điều hành kinh tế dự án.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học:

• Hệ thống lý luận về tổ chức sản xuất xây dựng cơ bản và xây dựng công trình giao thông.
• Năng lực phân tích đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản phẩm và quá trình sản xuất xây dựng.
• Kỹ năng tính toán, thiết kế tiến độ thi công bằng các công cụ toán học và đồ họa (sơ đồ ngang Gantt, sơ đồ xiên, sơ đồ mạng CPM).
• Phương pháp điều hành, bố trí nguồn lực nhân công, máy móc thiết bị, vật tư và mặt bằng công trường.

Cấu trúc giáo trình gồm 12 chương, tiếp cận từ các nguyên lý sản xuất tổng quát đến các phương pháp thiết kế tổ chức thi công chuyên biệt cho từng hạng mục công trình giao thông. Điểm đặc thù của tài liệu là giải quyết bài toán tổ chức sản xuất cho các công trình có khối lượng lớn, trải dài trên tuyến, điều kiện thi công phân tán ngoài trời và lực lượng sản xuất thường xuyên di động.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân bố nội dung qua 12 chương với tiến trình logic từ tổng quan lý thuyết đến ứng dụng thực nghiệm:

• Chương 1: Những vấn đề chung về tổ chức sản xuất trong xây dựng giao thông
  Trình bày các khái niệm cơ bản về hệ thống sản xuất chế tạo và sản xuất dịch vụ; phân loại hình thức sản xuất chế tạo (sản xuất để dự trữ, sản xuất theo đơn đặt hàng, sản xuất lắp ráp theo đơn đặt hàng; sản xuất liên tục, sản xuất gián đoạn; sản xuất theo dự án, đơn chiếc, hàng loạt). Phân tích cấu trúc quá trình sản xuất thành các giai đoạn công nghệ và bước công việc (nguyên công) dựa trên 3 yếu tố: nơi làm việc, lực lượng lao động, đối tượng lao động. Phân tích các đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản phẩm xây dựng (sản phẩm được mua trước theo hợp đồng, sản xuất tại nơi tiêu thụ, gắn liền với đất đai, sản phẩm đơn chiếc trải dài trên tuyến) và quá trình sản xuất xây dựng. Xác lập 4 nguyên tắc tổ chức sản xuất cơ bản: tính cân đối (không gian và thời gian), tính song song, tính nhịp nhàng, tính liên tục. Giới thiệu 4 phương pháp tổ chức thi công nền tảng: tuần tự ($T_{tc} = \sum t_i$), song song ($T_{tc} = \max t_i$), dây chuyền ($T_{tc} = T_{hđ}$) và hỗn hợp.

• Chương 2: Thiết kế tổ chức thi công xây dựng
  Phân định hai cấp độ thiết kế theo quy chuẩn Việt Nam (TCVN 4252-1988 và TCVN 4055:1985):

  1. Thiết kế tổ chức xây dựng (TKTCXD / Thiết kế tổ chức thi công chỉ đạo) do tổ chức tư vấn thiết kế lập ở giai đoạn Thiết kế kỹ thuật hoặc Thiết kế kỹ thuật - thi công, làm căn cứ lập tổng dự toán, kế hoạch vốn và giải phóng mặt bằng.
  2. Thiết kế tổ chức thi công chi tiết (TKTC / Thiết kế thi công thực hiện) do nhà thầu xây lắp chính lập để chi tiết hóa phương án thi công trên cơ sở bản vẽ thi công và năng lực thực tế.
     Ngoài ra, chương này cũng phân tích phương án tổ chức thi công trong hồ sơ dự thầu phục vụ công tác đấu thầu xây lắp.

• Chương 3: Tổ chức thi công theo phương pháp dây chuyền
  Đi sâu vào lý thuyết dây chuyền xây dựng: phân loại dây chuyền bước công việc, dây chuyền giản đơn (dây chuyền chuyên nghiệp) và dây chuyền tổng hợp (hạng mục công trình). Xác lập các tham số không gian (diện công tác không hạn chế, diện công tác phụ thuộc; phân đoạn thi công, khu vực thi công) và tham số thời gian (nhịp dây chuyền $K_i$, bước dây chuyền $K_o$, thời gian gián đoạn kỹ thuật $T_{kg}$, thời gian hoạt động $T_{hđ}$, thời gian triển khai $T_{tk}$, thời gian hoàn tất $T_{ht}$, thời gian ổn định $T_{od}$, tốc độ dây chuyền $v_{ch} = \frac{Q}{T_{hđ}}$, chiều dài triển khai $L_{tk}$). Trình bày phương pháp thể hiện tiến độ trên sơ đồ ngang, sơ đồ xiên và sơ đồ mạng CPM. Thiết lập nguyên tắc điểm tiệm cận giới hạn và công thức giải tích cho dây chuyền đều đẳng nhịp đồng nhất: $T_{hđ} = (m + n - 1)K + \sum T_{kg}$.

• Hệ thống các chương chuyên đề (từ Chương 4 đến Chương 12)
  Tập trung vào các mảng kỹ thuật và quản trị nghiệp vụ:

  • Ứng dụng phương pháp dây chuyền và sơ đồ mạng trong thi công nền đường, móng - mặt đường bộ, đường sắt, cầu cống và công trình nhân tạo.
  • Phương pháp lập và tối ưu hóa tiến độ trên sơ đồ mạng CPM cho các dự án quy mô lớn, quan hệ công nghệ phức tạp.
  • Tổ chức công tác vận chuyển xây dựng: phân định vận chuyển ngoài phạm vi công trường (sử dụng phương tiện công cộng như ô tô, tàu hỏa, tàu thủy; chi phí tính vào giá vật liệu đến chân công trình) và vận chuyển nội bộ công trường (theo phương ngang và phương đứng; chi phí tính trực tiếp vào đơn giá xây lắp).
  • Tổ chức quản lý, khai thác, bảo dưỡng và sửa chữa xe máy, thiết bị thi công cơ giới.
  • Tổ chức cung ứng, dự trữ vật tư kỹ thuật và kho bãi công trường.
  • Tổ chức lao động khoa học, định mức lao động, kiểm soát chất lượng công trình và công tác nghiệm thu, hoàn công, bàn giao, bảo hành.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết hệ thống sản xuất và quá trình công nghệ: Phân chia hoạt động sản xuất thành các quá trình thành phần và bước công việc (nguyên công), xác định mối quan hệ giữa công nghệ thi công, máy móc thiết bị và định mức hao phí.
• Nguyên tắc điều hành tổ chức:
  • Cân đối bên trong giữa năng lực cung cấp nguồn lực với khối lượng công tác.
  • Cân đối không gian (bố trí mặt bằng, kho bãi, tuyến công tác) và cân đối thời gian (nhịp độ giữa các dây chuyền kế tiếp).
  • Đảm bảo tính song song, nhịp nhàng và liên tục để triệt tiêu thời gian gián đoạn không cần thiết.
• Khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật: Hệ thống hóa các bước triển khai dự án đầu tư xây dựng theo 3 giai đoạn (Chuẩn bị xây dựng $\rightarrow$ Thực hiện xây dựng $\rightarrow$ Kết thúc bàn giao đưa vào khai thác) bám sát các tiêu chuẩn kỹ thuật TCVN.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng tính toán kỹ thuật:
  • Xác định hao phí lao động ($NC_{ij} = Q_{ij} \cdot t_{ij} = \frac{Q_{ij}}{W_{ij}}$) và hao phí máy thi công ($M_{ij} = Q_{ij} \cdot d_{ij} = \frac{Q_{ij}}{W_{mij}}$).
  • Tính toán nhịp dây chuyền bộ phận ($K_{ij} = \frac{Q_{ij}}{W_{dvi}}$) và tổng thời gian hoạt động của dây chuyền trên các phân đoạn.
• Kỹ năng phân tích và lập tiến độ: Biểu diễn tiến độ thi công trên biểu đồ sơ đồ xiên, sơ đồ ngang và sơ đồ mạng; xác định đường găng và thời điểm tiệm cận giới hạn.
• Kỹ năng quản trị hiện trường: Thiết kế tổng mặt bằng thi công, lập kế hoạch cung ứng và vận chuyển vật tư nội bộ/ngoại vi, điều độ phối hợp giữa các đơn vị thi công chính và phụ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng cách tiếp cận sư phạm kết hợp giữa diễn giải lý thuyết định tính và giải bài toán kỹ thuật thông qua công thức giải tích, đồ thị trực quan:

                  +----------------------------------------------+
                  |  1. Trang bị Nguyên lý & Khái niệm lý thuyết |
                  +----------------------------------------------+
                                         |
                                         v
                  +----------------------------------------------+
                  | 2. Thiết lập Công thức & Mô hình tính toán   |
                  +----------------------------------------------+
                                         |
                                         v
                  +----------------------------------------------+
                  | 3. Bài tập số liệu mẫu (Phân đoạn, Nhịp)     |
                  +----------------------------------------------+
                                         |
                                         v
                  +----------------------------------------------+
                  | 4. Biểu diễn Đồ thị (Sơ đồ xiên, Ngang, CPM) |
                  +----------------------------------------------+
                                         |
                                         v
                  +----------------------------------------------+
                  | 5. Đồ án môn học & Ứng dụng công trường thực |
                  +----------------------------------------------+

• Kết cấu bài tập và ví dụ minh họa cụ thể:
  Giáo trình đưa ra các bài toán tính toán có số liệu rõ ràng. Ví dụ tại Chương 3: Một công trình gồm $m = 7$ phân đoạn, $n = 3$ quá trình thi công do 3 tổ chuyên nghiệp đảm nhiệm, nhịp $K = 4$ ngày, thời gian gián đoạn kỹ thuật sau quá trình 2 là $T_{kg} = 4$ ngày. Giáo trình hướng dẫn từng bước vẽ dây chuyền trên đồ thị:

  • Bước 1: Vẽ dây chuyền 1 bắt đầu từ ngày 0, kết thúc ngày thứ 28 ($4 \times 7$).
  • Bước 2: Dây chuyền 2 bắt đầu tại điểm tiệm cận giới hạn ngày thứ 4, kết thúc ngày 32.
  • Bước 3: Dây chuyền 3 bắt đầu sau thời gian gián đoạn kỹ thuật tại ngày thứ 12 ($8 + 4$), kết thúc công trình vào ngày thứ 40 ($T_{hđ} = (7 + 3 - 1) \times 4 + 4 = 40$ ngày).

• Hình thức đánh giá học phần:

  • Đánh giá quá trình thông qua các bài tập tính toán thông số dây chuyền, vẽ biểu đồ nhân lực, lập bảng cân đối vận chuyển vật liệu.
  • Đánh giá qua Đồ án môn học Tổ chức thi công công trình giao thông (lập hồ sơ thiết kế tổ chức thi công cho một đoạn tuyến đường hoặc công trình cầu cụ thể).
  • Thi kết thúc học phần bằng hình thức tự luận phân tích lý thuyết và giải bài toán tiến độ.

• Hướng dẫn tự học:

  • Người học cần liên hệ chặt chẽ giữa công nghệ thi công (trình tự đào đắp nền, lu lèn, rải bê tông nhựa, thi công mố trụ cầu) với các thông số phân đoạn và nhịp dây chuyền.
  • Luyện tập kỹ năng vẽ sơ đồ xiên trên giấy kẻ ô ly hoặc công cụ vẽ kỹ thuật để hiểu rõ nguyên tắc chuyển dịch điểm tiệm cận giới hạn khi có thời gian gián đoạn công nghệ.

---

Điểm nổi bật và tiêu chuẩn áp dụng

• Chuẩn hóa theo hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật:
  Nội dung phân định các bước lập hồ sơ thiết kế được căn cứ trực tiếp trên hệ thống tiêu chuẩn xây dựng:

  • TCVN 4252-1988: Quy trình lập thiết kế tổ chức xây dựng và thiết kế tổ chức thi công.
  • TCVN 4055:1985: Công tác tổ chức thi công.
    Việc viện dẫn này giúp sinh viên và kỹ sư nắm vững phân cấp trách nhiệm pháp lý giữa Chủ đầu tư (Bên A), Đơn vị tư vấn thiết kế và Nhà thầu thi công xây lắp (Bên B).

• Gắn kết với tính chất sản xuất ngành Giao thông vận tải:
  Giáo trình phân tích sâu đặc thù kinh tế ngành: vốn đầu tư xây dựng giao thông chiếm tỷ trọng từ 2% đến 3% GDP (tương đương 15 - 20% tổng vốn đầu tư xây dựng cơ bản quốc gia). Sản phẩm xây dựng giao thông không thể sản xuất lưu kho bán trên thị trường tự do mà được bán trước qua hợp đồng với giá định trước. Do đó, giáo trình xác định mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp xây dựng đạt được chủ yếu thông qua việc tổ chức sản xuất hợp lý, giảm lãng phí thời gian ngừng việc và hạ giá thành xây lắp.

• Tích hợp các mô hình biểu diễn tiến độ chuyên biệt:
  Bên cạnh sơ đồ ngang truyền thống, giáo trình làm rõ ưu thế của sơ đồ xiên trong việc thể hiện trực quan tốc độ di chuyển của các tổ đội chuyên nghiệp dọc theo tuyến thi công, giúp phát hiện trực tiếp các xung đột không gian - thời gian giữa các dây chuyền bộ phận.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Mục đích và Phạm vi sử dụng
Sinh viên đại học (Năm 3, Năm 4)	Học phần Tổ chức và điều hành sản xuất xây dựng giao thông, làm đồ án môn học Tổ chức thi công và Đồ án tốt nghiệp kỹ sư ngành Cầu đường, Kinh tế Xây dựng.
Học viên cao học & Nghiên cứu sinh	Tài liệu tham khảo về phương pháp luận tổ chức sản xuất, mô hình hóa tiến độ xây dựng và tối ưu hóa điều phối nguồn lực dự án hạ tầng.
Giảng viên chuyên ngành	Khung bài giảng chuẩn hóa cho khối kiến thức Quản lý dự án & Tổ chức thi công tại các trường đại học kỹ thuật giao thông.
Kỹ sư, Chỉ huy trưởng công trường	Cẩm nang kỹ thuật tra cứu tại hiện trường để lập biện pháp thi công chi tiết, tính toán tốc độ dây chuyền máy móc và lập hồ sơ hoàn công.

Điều kiện tiên quyết:
Để tiếp thu hiệu quả nội dung giáo trình, người học cần nắm vững kiến thức từ các học phần tiên quyết: Vật liệu xây dựng, Máy xây dựng, Kỹ thuật thi công công trình giao thông (Cầu/Đường), Kinh tế xây dựng, Định mức và Dự toán xây dựng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với những ngành học nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên các ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông (chuyên ngành Xây dựng Cầu - Hầm, Xây dựng Đường bộ, Đường sắt, Công trình giao thông đô thị), Quản lý xây dựng và Kinh tế xây dựng.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần hoàn thành các môn học về công nghệ thi công công trình (biết rõ quy trình đào đắp nền đường, thi công móng mố cầu, rải mặt đường bê tông nhựa), định mức dự toán xây dựng và kiến thức cơ bản về quy hoạch tuyến công trình giao thông.

3. Điểm khác biệt giữa giáo trình này với các tài liệu tổ chức thi công xây dựng dân dụng là gì?

Giáo trình tập trung giải quyết bài toán thi công công trình dạng tuyến trải dài (đường ô tô, đường sắt) và công trình trên sông nước (cầu, cống), nơi đối tượng sản xuất cố định còn lực lượng sản xuất (máy móc, công nhân) phải liên tục di động. Do đó, tài liệu đi sâu vào sơ đồ tiến độ xiên, chiều dài triển khai dây chuyền ($L_{tk}$), công tác vận chuyển nội bộ/ngoại vi và điều độ máy móc theo tuyến.

4. Phương pháp nào giúp tự học và giải các bài toán dây chuyền hiệu quả?

Người học nên bắt đầu từ việc nắm vững định nghĩa các tham số thời gian ($K_i, K_o, T_{kg}, T_{hđ}$), vẽ tay lại các ví dụ mẫu trên sơ đồ xiên để xác định điểm tiệm cận giới hạn. Sau đó, tiến hành lập bảng tính hao phí nhân công, ca máy cho các phân đoạn thực tế.

5. Giáo trình có đề cập đến các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật nào?

Nội dung tài liệu được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn xây dựng quốc gia gồm TCVN 4252-1988 (tiêu chuẩn lập thiết kế tổ chức xây dựng và thi công) và TCVN 4055:1985 (tiêu chuẩn công tác tổ chức thi công), cùng hệ thống định mức dự toán xây dựng chuyên ngành giao thông.

---

Kết luận

Giáo trình Tổ chức và điều hành sản xuất xây dựng giao thông của PGS. TS. Phạm Văn Vạng và ThS. Lê Minh Cần là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, chuẩn hóa hệ thống lý luận và phương pháp tính toán tổ chức thi công công trình hạ tầng.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững các nguyên tắc cân đối sản xuất tại Chương 1, nghiên cứu quy trình lập hồ sơ TKTCXD và TKTC tại Chương 2, làm chủ phương pháp giải tích dây chuyền tại Chương 3, trước khi ứng dụng vào thiết kế tiến độ chuyên sâu và điều phối nguồn lực ở các chương chuyên đề. Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật TCVN hiện hành và các định mức kinh tế - kỹ thuật xây dựng công trình do Bộ Xây dựng và Bộ Giao thông Vận tải ban hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I1 và chương 12. Tham gia biên soạn có ThS. Lê Minh Cần biên soạn các chương §Š và chương 10. Các tác giả chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các đồng nghiệp và các tác giả của tài liệu tham khảo.

Trong tài liệu này chắc không khỏi sự khiếm khuyết, mong độc giả thông cảm. Mọi sự góp ý xm gửi về: Bộ môn KTXD Trường ĐHƠỚTVT- Hà Nội. Xin cam on. TC&DHSX @ 3 CHUONG | NHUNG VAN DE CHUNG VE TO CHUC SAN XUAT TRONG XAY DUNG GIAO THONG 1.

NHUNG KHAI NIEM VE SAN XUAT VA TO CHUC SAN XUẤT 1. KHÁI NIỆM VỀ SẢN XUẤT Trước kia thuật ngữ sản xuất chỉ bao hàm việc tạo ra sản phẩm hữu hình. Sau này nó được mở rộng và bao hàm cả việc tạo ra các dịch vụ. nói đến sản xuất có nghĩa là không kể việc nó tạo ra sản phẩm hữu hình hay dịch vụ.

sản xuất dịch vụ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn ở các nước phát triển. các hệ thống sản xuất được chia làm hai dang chủ yếu: dạng sản xuất chế tạo và sản xuất không chế tạo hay là sản xuất dịch vụ. Dạng sản xuất chế tạo là dạng sản xuất thực hiện các quá trình vật lý. hoá học để biến đổi nguyên vật liệu thành sản phẩm hữu hình.

Nói cách khác: sản xuất chế tạo là loại hình sản xuất mà sản phẩm của nó có hình đáng, kích thước cụ thể. có thể sờ thấy được, đo đếm được và có giá trị. Dạng sản xuất địch vụ là dạng sản xuất không tạo ra sản phẩm hữu hình tức là đạng sản xuất không chế tạo. Nói cách khác: Sản xuất dịch vụ là loại hình sản xuất mà sản phẩm của nó không có hình dáng, kích thước cụ thể, không sờ thấy được mà chỉ có giá trị.

Các đặc tính chung của hệ thống sản xuất Hệ thống sản xuất chế tạo cung cấp sản phẩm cho xã hội hay sản xuất dịch vụ đều có đặc tính chung: — Hệ thống sản xuất chịu trách nhiệm cung cấp sản phẩm hay dịch vụ cho nhu cầu xã hội. — Các hình thúc sản xuất khác nhau có thể có đầu vào khác nhau, đầu ra khác nhau, các dạng chuyên hoá khác nhau. song đặc tính chung của nó là chuyển hoá các yếu tố đầu vào thành các kết quả đầu ra có tính hữu dụng cho đời sống của con người. Như vậy dạng sản xuất chế tạo và dạng sản xuất dịch vụ có đặc điểm chung là đều sử dụng các yếu tố đầu vào và thông qua hoạt động sản xuất mà có sự chuyển hoá các yếu tố đầu vào thành các đầu ra phục vụ đời sống của con người.

Các đầu vào của hệ thống sản xuất là nguyên vật liệu, lao động, các phương tiện sản xuất, kĩ năng quản trị. Các đầu ra là sản phẩm hay dịch vụ và các ảnh hưởng khác đến đời sống xã hội. CAC HINH THUC SAN XUAT Các hình thức sản xuất chế tạo Các hình thức sản xuất chế tạo được chia theo nhiều cách khác nhau, tuỳ vào mục đích nghiên cứu. Căn cứ theo phương pháp tô chức quản lý hoạt động sản xuất Khi nghiên cứu các hình thức sản xuất, người ta lấy các đặc trưng của điều kiện sản xuất và phương pháp sản xuất làm đối tượng chính.

Các đặc trưng này liên quan rất chặt chẽ đến phương pháp tổ chức quản lý các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hình thức sản xuất chế tạo làm ra các sản phẩm hữu hình có thể lưu trữ tồn kho trong khoảng thời gian cần thiết nên sự khác nhau của các hình thức sản xuất chế tạo. trước hết có thể xét trone phạm vi thời gian mà doanh nghiệp lập kế hoạch lưu trữ trong kho. kế hoạch mưa sắm nguyên vật liệu.

kế hoạch chế biến thành sản phẩm cuối cùng. Căn cú vào các đặc trưng này mà người ta có thể chía hệ thống sản xuất chế tạo thành ba loại: —__ Sản xuất để dự trữ Đặc điểm của hình thức sản xuất này là doanh nghiệp chế tạo sẵn các sản phẩm hoàn chỉnh và đưa vào dự trữ trước khi nhận đơn đặt hàng. Các sản phẩm này được sản xuất theo tiêu chuẩn thiết kế định trước của doanh nghiệp hoặc trên cơ sở của kết quả điều tra nhu cầu thị trường. —_ Sản xuất theo đơn đặt hàng Sản xuất theo đơn đặt hàng hay theo hợp đồng là hình thúc sản xuất mà doanh nghiệp tiến hành sản xuất một loại sản phẩm duy nhất theo yêu cầu của khách hàng về số lượng.

kích thước, mẫu mã. Để tiến hành sản xuất, doanh nghiệp phải lập kế hoạch về thời gian mua sắm nguyên vật liệu và chế biến. Loại hình sản xuất này thường phục vụ cho sản xuất sản phẩm đơn chiếc. sản phẩm đa dạng, không có thiết kế định hình trước.

—_ Sản xuất lắp ráp theo đơn đặt hàng Là hình thúc sản xuất giữa hai loại nêu trên, doanh nghiệp chủ động sản xuất chế tạo trước các chỉ tiết, các kiểu mẫu mã, mođun tiêu chuẩn. và sẽ lắp ráp những chi tiết sẵn có để tạo nên sản phẩm theo yêu cầu của khách hàng. Căn cứ theo quá trình sản xuất Xét theo quá trình sản xuất, người ta chia ra: —_ Sản xuất liên tục: Là hình thức sản xuất được sử dụng khi sản xuất với nhu cầu lớn, sản phẩm của hệ thống sản xuất này là sản phẩm theo tiêu chuẩn định trước, các tuyến công việc, các máy móc thiết bị được sắp đặt khá ổn định khi chuyển từ chế tạo sản phẩm này sang sản phẩm khác. ‘ — San xudt gidn doan: Là hình thức sản xuất có sự gián đoạn trong quá trình sản xuất, sản xuất với nhu cầu riêng biệt với qui mô nhỏ với khối lượng sản phẩm không lớn, không liên tục, tính lặp lại của quá trình sản xuất thấp đặc biệt trong sản xuất đơn chiếc.

6 se TC&ĐÐHSX c. Căn cứ theo đối tượng sản xuất Xét theo đối tượng sản xuất, người ta chia ra: — Sdn xudt theo dit dn: Là loại hình sản xuất theo một dự án đầu tư xây dựng công trình hay một nhóm công trình như: xây dựng cầu, đường, đập nước. Hoạt động sản xuất theo dự án thường được thực hiện trong một thời gian tương đối dài, khối lượng công tác lớn. ~ Sdn xudt don chiếc: Là sản xuất cho khách hàng riêng biệt với sản phẩm riêng biệt.

khối lượng không lớn. Trong xây dựng nói chung và xây dựng giao thông nói riêng. có khi sản xuất đơn chiếc đồng thời là sản xuất theo dự án. nhưng cũng có khi sản xuất đơn chiếc chỉ là một công trình hoặc cụm công trình trong một dự ấn.

—__ Sản vuất hàng loại: Là hình thức san xuất theo thiết kế định hình trước của doanh nghiệp hoặc theo yêu cầu của khách hàng với khối lượng sản phẩm tương đối lớn. Doanh nghiệp phải tô chức sản xuất liên tục trong khoảng thời gian nhất định. Các hình thức sản xuất dịch vụ Sản xuất địch vụ không tạo ra sản phẩm có hình dạng vật chất cụ thể mà tạo ra sản phẩm vô hình — các dịch vụ. Các dịch vụ có thể phân biệt dựa trên mức độ tiêu chuẩn hoá của nó: —_ Dịch vụ dự án — Dich vu tiéu chuẩn —_ Dịch vụ chế biến _ — Dich vu co thé trai qua cdc dự án như các chương trình quảng cáo, tạo ra một phần mềm.

—_ Các dịch vụ không tạo ra sản phẩm hữu hình như: vận tải, buôn bán. —_ Có hệ thống dịch vụ vừa tạo ra sản phẩm hữu hình vừa tạo ra sản phẩm dịch vụ như: restaurant. Sản xuất dịch vụ khác với sản xuất chế tạo là nó khó đo lường vì nó cung cấp các sản phẩm không có hình dạng vật chất cụ thể, tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm của nó khó thiết lập và khó kiếm soát. Ngoài ra, trong sản xuất dịch vụ có sự tiếp súc giữa người sản xuất với người tiêu dùng nên các khía cạnh quan hệ giữa sản xuất và marketing thường chồng lên nhau.

KHÁI NIẸM VE TÔ CHÚC SAN XUAT Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp hợp lý các yếu tố của sản xuất để tạo nên sản phẩm cung cấp cho nhu cầu của xã hội. Bộ phận quan trọng của quá trình sản xuất chế tạo lv quá trình công nghệ, đó là quá trình tác động vào đối tượng đề làm thay đối hình đáng. kích thước, tính chất vật lý, hoá học của đối tượng chế biến. Quá trình công nghệ lại chỉa thành nhiều gian đoạn công nghệ khác nhau, căn cứ vào phương pháp chế biến khác nhau.

sử dụng máy móc thiết bị khác nhau. TC&DHSX @ 7 Thí dụ: quá trình dệt vải gồm giai đoạn chuẩn bị, giai đoạn công nghệ sợi. giai đoạn đệt, giai đoạn hoàn tất. Sản xuất cơ khí lại bao gồm giai đoạn tạo phôi, giai đoạn gia công cơ khí, giai đoạn lắp ráp.

Sản xuất xây dựng đường bao gồm giai đoạn chuẩn bị xây dựng, giai đoạn công nghệ thi công nên đường, giai đoạn công nghệ thị công mặt đường, giai đoạn xây dựng các công trình nhân tạo. giai đoạn hoàn thiện. Môi giai đoạn cóng nghệ lại có thể bao gồm nhiều bước công việc khác nhau hay còn gọi là nguyên công. Bước công việc là đơn vị cơ bản của quá trình sản xuất được thực hiện tại nơi làm việc, do một công nhân hoặc một nhóm công nhân cùng tiến hành trên một đối tượng nhất định.

Thí dụ: Ở giai đoạn công nghệ thi công nền đường đắp người ta có thé chia ra thành các bước công việc như: đào bỏ đất hữu cơ. đào và vận chuyển đất đắp. san đất đắp và đầm lèn. công tác hoàn thiện.

Khi xét bước công việc chúng ta cần phải căn cứ vào cả ba yếu tố: nơi làm việc. công nhân (lực lượng lao động), đối tượng lao động. Chi cần thay đôi một trong ba yếu tố thì bước công việc cũng thay đối. Việc phân chia quá trình công nghệ thành các bước công việc có ý nghĩa rất lớn trong việc tổ chúc và quản lí sản xuất.

Trước hết là việc xác lập định múc hao phí lao động, hao phí máy móc, hao phí vật tư trong điều kiện nhất định. phụ thuộc vào việc nó được sử dụng máy móc gì, loại lao động nào, và trên đối tượng lao động gì. Như vậy việc áp dụng định múc lao động trước hết phải phụ thuộc vào việc phân chia bước công việc. Phân chia bước công việc còn ảnh hướng đến năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và khả năng nâng cao hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị.

Phân chia bước công việc còn có ý nghĩa đến việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.