Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VỚI GIA ĐÌNH TRONG GIÁO DỤC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về tổ chức phối hợp giữa nhà trường với gia đình trong giáo dục học sinh ở trường tiểu học Nhắc đến việc giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) con người, nhiều nhà nghiên cứu lớn về giáo dục đã khẳng định: “Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình, để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn. Giáo dục trong nhà trường dù tốt đến mấy, nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn”[16].
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà giáo dục lớn của nước ta, Bác đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng về trách nhiệm của nhà trường phải tổ chức phối hợp với gia đình: …“Phải mật thiết liên hệ với gia đình học trò. Bởi vì giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn. Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn”… [13]. Trong Luật giáo dục, Điều lệ trường tiểu học, Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh đều có những nội dung hoạt động phối hợp của nhà trường với Ban đại diện CMHS nói chung.
Bên cạnh những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước nêu trên, các nhà khoa học, nhà quản lí giáo dục nước ta cũng có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Như tác giả Phạm Minh Hạc: “Xã hội hoá công tác giáo dục, một con đường phát triển giáo dục của nước ta” [15]. Trong tác phẩm “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỉ XX”, tác 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giả Phạm Minh Hạc nói rằng: “Sự nghiệp giáo dục không chỉ là của Nhà nước mà là của toàn xã hội. Mọi người cùng làm giáo dục, Nhà nước và xã hội, trung ương và địa phương cùng làm giáo dục” [16].
Nghiên cứu về tổ chức phối hợp giữa nhà trường với gia đình trong giáo dục học sinh ở trường tiểu học Ở nước ta, đã có một số tác giả cũng đã chọn vấn đề nghiên cứu về tác động phối hợp của gia đình để nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh trong luận văn của mình như: Dương Văn Thạnh (2007), Luận văn thạc sĩ với đề tài: “Quản lí công tác phối hợp giữa nhà trường với cha mẹ học sinh ở các trường trung học cơ sở vùng nông thôn thị xã Bà Rịa Vũng Tàu”; Nguyễn Thị Thái (2013), Luận văn thạc sĩ với đề tài: “Giải pháp quản lí hoạt động phối hợp giữa Giáo viên chủ nhiệm lớp và cha mẹ học sinh trong việc giáo dục học sinh ở trường Trung học cơ sở, trên địa bàn thành phố Hạ Long” các tác giả đã xây dựng được một số biện pháp, giải pháp, cơ chế phối hợp giữa nhà trường với ban đại diện cha mẹ học sinh ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn hai thành phố biển Vũng Tàu và Hạ Long [28],[29]. Phạm Thị Tuyết (2019), Luận văn thạc sĩ với đề tài: “Quản lí hoạt động phối hợp giữa trường tiều tiểu học với ban đại diện cha mẹ học sinh ở Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội”; Tác giả đã xác định mức độ của quản lí hoạt động phối hợp giữa trường tiểu học với Ban đại diện CMHS là một trong những phương thức giúp Ban đại diện CMHS ở trường tiểu học hoạt động hiệu quả nhất và đề xuất được một số biện pháp quản lí phối hợp giữa trường tiểu học với Ban đại diện cha mẹ học sinh ở Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội [25]. Các công trình nghiên cứu đã khẳng định gia đình có tính quyết định trong việc giáo dục thế hệ trẻ và sự phối hợp giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình là không thể thiếu trong quá trình giáo dục trẻ. Bởi lẽ gia đình có vị trí và vai trò hết sức to lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em.
Giáo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục gia đình còn mang tính ổn định, lâu bền. Những phẩm chất về nhân cách của cha mẹ và các thành viên trong gia đình tác động trực tiếp, thường xuyên và có hiệu quả đến trẻ em. Sự gắn bó của các quan hệ gia đình tạo nên không khí tâm lí gia đình thường có ảnh hưởng quyết định đối với những phản ứng của trẻ em. Do đó những ảnh hưởng của gia đình thời thơ ấu thường để lại những dấu ấn sâu sắc trong tâm hồn đứa trẻ và những đặc điểm của gia đình có ảnh hưởng nhiều nhất và mạnh nhất đến các hoạt động của trẻ em.
Bên cạnh những thuận lợi, giáo dục gia đình còn có những mặt không thuận lợi trong việc giáo dục trẻ. Tình yêu thương sâu sắc, rộng lớn của cha mẹ đối với con cái nếu không có yêu cầu cao về giáo dục, không có tính nguyên tắc sư phạm sẽ có thể là nguyên nhân gây ra cho con cái thói hư, tật xấu. Những cha mẹ có tư tưởng lạc hậu, quan niệm giáo dục lỗi thời, không có tri thức về khoa học giáo dục sẽ dẫn đến việc giáo dục gia đình mâu thuẫn với giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội. Do đó nhà trường và xã hội cần phải phối hợp, phát huy những thuận lợi và khắc phục những mặt không thuận lợi của giáo dục gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ.
Ngược lại gia đình và xã hội cũng cần phải bổ sung, cộng tác và phát huy vai trò của giáo dục nhà trường vì mục tiêu chung là làm cho trẻ “thành người” và “làm người”. Nhận xét chung về hướng nghiên cứu tiếp theo Trong những năm gần đây, sự gắn kết giáo dục giữa nhà trường với gia đình và với xã hội đã được Chính phủ, Bộ Giáo dục và nhiều tổ chức giáo dục, nhiều tổ chức nghiên cứu quan tâm; đã có những nghiên cứu liên quan đến hoạt động phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, trường phổ thông với gia đình, với Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, vấn đề phối hợp này ở mỗi địa phương, mỗi vùng miền thì rất khác nhau, qua thông kê cho thấy các đề tài chủ yếu tập chung ở các thành phố nơi có trình độ dân trí cao; các công trình nghiên cứu cụ thể, chuyên sâu, triển khai đến các tỉnh miền núi, dân tộc chưa nhiều người quan tâm. Chính vì vậy, hướng nghiên cứu Tổ chức phối hợp giữa nhà trường với gia đình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong giáo dục nói chung và Tổ chức phối hợp giữa nhà trường với gia đình trong giáo dục học sinh ở trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang nói riêng cần tiếp tục nghiên cứu trong luận văn này.
Một số khái niệm công cụ của đề tài 1. Trường tiểu học Luật Phổ cập giáo dục tiểu học, Điều 2 đã chỉ rõ: “Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và thể chất của trẻ em, nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [22]. Qua đó, ta thấy nhiệm vụ trọng tâm của trường Tiểu học là tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục tiểu học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Để thực hiện tốt nhiệm vụ đó thì nhà trường không những truyền đạt tri thức cho học sinh mà còn phải biết phối hợp chặt chẽ với gia đình để cùng quản lí, giáo dục học sinh đạt chất lượng.
Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng: Trường tiểu học là trường học mà trẻ em được giáo dục tiểu học từ khoảng 7 đến 12 tuổi, đến sau mẫu giáo, trường mầm non và trước khi tới trường trung học [27]. Trong nghiên cứu luận văn này tác giả hiểu rằng: Trường tiểu học là cơ sở giáo dục của cấp tiểu học, là cấp học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân mà ở đó có các lớp học từ lớp 1 đến lớp 5. Gia đình học sinh, ban đại diện cha mẹ học sinh 1. Gia đình học sinh Thực tế, gia đình là một khái niệm phức hợp bao gồm các yếu tố sinh học, tâm lý, văn hóa, kinh tế,.
khiến cho nó không giống với bất kỳ một nhóm xã hội nào. Từ mỗi một góc độ nghiên cứu hay mỗi một khoa học khi xem xét về gia đình đều có thể đưa ra một khái niệm gia đình cụ thể, phù hợp với nội 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dung nghiên cứu phù hợp và chỉ có như vậy mới có cách tiếp cận phù hợp đến với gia đình. Đối với xã hội học, gia đình thuộc về phạm trù cộng đồng xã hội. Vì vậy, có thể xem xét gia đình như một nhóm xã hội nhỏ, đồng thời như một thiết chế xã hội mà có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình xã hội hóa con người.
Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện tính tất yếu của xã hội về tái sản xuất con người. Theo hướng nghiên cứu của đề tài, chúng tôi quan niệm: Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân và huyết thống. Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và suốt đời, có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh. Cha mẹ, ông bà, anh, chị em,… trong gia đình là những người có ảnh hưởng giáo dục rất lớn đến sự phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh tiểu học.
Những tác động giáo dục của gia đình đến học sinh bao gồm cả yếu tố tích cực hoặc tiêu cực, tự giác hoặc tự phát. Cho nên rất cần sự chủ động phối hợp của nhà trường để thống nhất mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục; khép kín thời gian và không gia giáo dục học sinh.