phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục; luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi ở các xã vùng khó khăn. Chƣơng 2: Thực trạng về các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi ở các xã vùng khó của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Chƣơng 3: Các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi ở các xã vùng khó khăn của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI Ở CÁC XÃ VÙNG KHÓ KHĂN 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Giáo dục là nền tảng trong sự nghiệp phát triển quốc gia, góp phần đưa đất nước hội nhập với các nước phát triển. Việc nghiên cứu giáo dục và tổ chức các hoạt động giáo dục là một vấn đề hết sức quan trọng và cấp thiết đối với sự nghiệp GD trong giai đoạn hiện nay, không chỉ riêng ở Việt Nam ta mà ngay cả những nước có nền GD phát triển như: Hoa Kỳ, Úc, Liên minh Châu Âu,. trong đó phải kể đến những nghiên cứu như sau: Ở phương Đông, Khổng tử (551 - 479 trước CN) - một triết gia, nhà giáo dục lừng danh của Trung Quốc từng cho rằng: “Đất nước phồn vinh, yên bình thì người lãnh đạo đất nước cần chú trọng tới 3 yếu tố: Thứ (làm cho dân đông lên), Phú (làm cho dân giàu), Giáo (dân được giáo dục). Ông đã từng nói rằng giáo dục là cần thiết cho mọi người “hữu giáo vô loại”(việc giáo dục không phân biệt đẳng cấp).
Quan niệm về phương pháp dạy học của ông là dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ, phải hình thành nề nếp, thói quen trong học tập. Triết gia này rất coi trọng công tác tổ chức hoạt động giáo dục và đây có thể coi là phương pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. - TS Kent Fransworth với tham luận “Phát triển nguồn nhân lực thông qua GD và tiền lương của GV”. - GS John Murray, đại học Texas Tech University (Hoa Kỳ), với đề tài “Sự phát triển đổi mới giáo dục”, đã xác định những bước cụ thể như là chìa khóa dẫn đến thành công.
6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Ở nước ta, giáo dục và giáo dục bậc mầm non bao giờ cũng được các cấp quản lý quan tâm sâu sắc trong đó có vấn đề tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi. - Hội thảo toàn quốc “Giáo dục mầm non - thực trạng và giải pháp” tháng 04/2005 do Bộ GD-ĐT tổ chức tại Hà Nội đã nêu lên các nguyên nhân khách quan, chủ quan, những hạn chế, yếu kém trong QLGD, trong đó, có nguyên nhân về công tác tổ chức hoạt động giáo dục. - Tác giả Vũ Bá Thể đã đưa ra một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp CNH - HĐH đất nước trong giai đoạn đến năm 2020. Trong đó có những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển GD phổ thông “Xây dựng đội ngũ GV đáp ứng yêu cầu về số lượng, ổn định theo vùng, đồng bộ về cơ cấu”, “Nâng cao chất lượng đội ngũ GV, đổi mới công tác QL và đào tạo cán bộ QLGD phổ thông”.
- Tác giả Phạm Minh Hạc trong “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng của thế kỷ XXI” đã khẳng định: “Giáo dục bậc phổ thông có vai trò quan trọng trong hình thành nhân cách HS”. - Với bài viết: “Các giải pháp xây dựng tổ chức giáo dục cho trẻ mầm non tỉnh Hòa Bình” tác giả Phạm Đình Ly đã đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tổ chức giáo dục như tăng cường nhận thức cho GV, CBQL, gia đình về công tác giáo dục cho trẻ, đồng thời tăng cường xã hội hóa giáo dục. Trên thực tế và trong lý luận, các tác giả của nhiều nước trên thế giới rất quan tâm nghiên cứu tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ mầm non. Sở dĩ các tác giả quan tâm đến GD và GD trẻ 5 tuổi do giáo dục là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển bền vững.
Quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục của Đảng ta và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội chỉ rõ: Đảng và Nhà nước ta coi giáo dục là 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ “Quốc sách hàng đầu”, điều này đã được luật hoá trong Luật Giáo dục: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”[3, tr. Chính vì vậy mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục được xác định trong giai đoạn này là tạo ra sự chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới, phù hợp với thực tiễn Việt Nam, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội…. Ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, chú trọng nhân lực khoa học công nghệ cao, cán bộ quản lý giỏi… Nhiệm vụ và mục tiêu của nền giáo dục nước nhà trong giai đoạn hiện nay là: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Trong đó, bậc học đầu tiên đó là bậc giáo dục mầm non.
Những nghiên cứu này đã ít nhiều khái quá hoá và làm rõ được những vấn đề lý luận và đề xuất những biện pháp góp phần phát triển giáo dục, trong đó bao gồm cả vấn đề phát triển giáo dục bậc học mầm non, để góp phần cụ thể hóa những quan điểm lý luận và triển khai trong thực tiễn việc tổ chức giáo dục mầm non ở nước ta trên một địa bàn cụ thể, chúng tôi sẽ sâu đi nghiên cứu vấn đề tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi ở các xã vùng khó khăn của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng nhằm nâng cao tỷ lệ huy động trẻ trong độ tuổi ra lớp, chất lượng và hiệu quả giáo dục của huyện Nguyên Bình nói riêng và của tỉnh Cao Bằng nói chung trong thời gian tới. Một số khái niệm cơ bản 1. Giáo dục Giáo dục (tiếng Anh: education) theo nghĩa chung là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng và thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo hay nghiên cứu. Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua tự học.
Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ người ta suy nghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thể được xem là có tính giáo dục. Giáo dục thường được chia thành các giai đoạn như giáo dục tuổi ấu thơ, giáo dục tiểu học, giáo dục trung học và giáo dục đại học. John Dewey cũng đề cập đến việc truyền đạt, nhưng Ông nói rõ hơn mục tiêu cuối cùng của việc giáo dục, dạy dỗ. Theo ông, cá nhân con người không bao giờ vượt qua được qui luật của sự chết và cùng với sự chết thì những kiến thức, kinh nghiệm mà cá nhân mang theo cũng sẽ biến mất.
Tuy nhiên, tồn tại xã hội lại đòi hỏi những kiến thức, kinh nghiệm của con người phải vượt qua được sự khống chế của sự chết để duy trì tính liên tục của sự sống xã hội. Giáo dục là “khả năng” của loài người để đảm bảo tồn tại xã hội. Dewey cũng cho rằng, xã hội không chỉ tồn tại nhờ truyền dạy, nhưng còn tồn tại chính trong quá trình truyền dạy ấy. Vậy, cả hai cách định nghĩa hoặc hiểu như trên về giáo dục vẫn chú trọng đến khía cạnh xã hội của giáo dục nhiều hơn.
Từ “giáo dục” trong tiếng Anh là "education". Đây là một từ gốc Latin ghép bởi hai từ: "Ex" và "Ducere" _ "Ex-Ducere". Có nghĩa là dẫn ("Ducere") con người vượt ra khỏi ("Ex") hiện tại của họ mà vươn tới những gì thiện hảo, tốt lành và hạnh phúc hơn. Cách định nghĩa thứ ba có tính nhân bản cao hơn.
Trong định nghĩa thứ ba này, sự hoàn thiện của mỗi cá nhân mới là mục tiêu sâu xa của giáo dục, người giáo dục (thế hệ trước) có nghĩa vụ phải dẫn hướng, phải chuyển lại cho thế hệ sau tất cả những gì có thể để làm cho thế hệ sau phát triển hơn, hạnh phúc hơn. Có nhiều quan điểm khác nhau về giáo dục nhưng chúng tôi theo quan điểm “Giáo dục là hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người…” [1, tr. Định nghĩa trên nhấn mạnh đến sự truyền đạt và lĩnh hội giữa các thế hệ, nhấn mạnh đến yếu tố dạy học, nhưng không thấy nói đến mục đích sâu xa hơn, mục đích cuối cùng của việc đó. Từ khi ra đời, giáo dục đã trở thành một yếu tố cơ bản thúc đẩy sự phát triển thông qua việc thực hiện các chức năng xã hội của nó.
Đó chính là những 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ tác động tích cực của giáo dục đến các mặt hay các quá trình xã hội và tạo ra sự phát triển cho xã hội. Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm “giáo dục”: - Giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội. - Giáo dục còn được hiểu là hệ thống những tác động có mục đích xác định được tổ chức một cách khoa học (có kế hoạch, có phương pháp, có hệ thống) của các cơ quan giáo dục chuyên biệt (nhà trường) nhằm phát triển toàn diện nhân cách. Qua những môn học trên trường, lớp cũng như qua những hoạt động như báo cáo thời sự, biểu diễn văn nghệ, cắm trại, thăm quan,… được tổ chức ngoài giờ lên lớp, sẽ tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến sự hình thành và phát triển nhân cách của người được giáo dục, dưới tác động của giáo viên, của nhà giáo dục.