phần mở đầu, kết luận, luận văn có ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận. Chƣơng 2: Tổ chức dạy học dự án qua hoạt động ngoại khoá khi dạy học các kiến thức chƣơng “Các định luật bảo toàn” Vật lí lớp 10 ban cơ bản. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.
Quan điểm hiện đại về dạy học 1. Bản chất của hoạt động dạy "Hoạt động dạy là hoạt động của ngƣời lớn tổ chức và điều khiển hoạt động của trẻ nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hóa- xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách của chúng" [16]. Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, ngƣời thày là chủ thể của hoạt động dạy, giữ vai trò chủ đạo trong tiến trình dạy học. Ngƣời thày không còn đóng vai trò là ngƣời truyền đạt kiến thức mà là ngƣời thiết kế, tổ chức, điều khiển hoạt động học để học trò có thể tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình, đồng thời phát triển tâm lí và hình thành nhân cách.
Nhƣ vậy bản chất của hoạt động dạy là hoạt động tổ chức hoạt động nhận thức cho HS, dạy HS cách tìm ra chân lí. Muốn tạo ra đƣợc tính tích cực trong hoạt động của HS thì ngƣời thầy phải có khả năng tổ chức và điều khiển hoạt động học. Phải làm sao cho các em vừa ý thức đƣợc đối tƣợng cần lĩnh hội, vừa biết cách chiếm lĩnh đƣợc đối tƣợng đó. * Vai trò của GV trong hoạt động dạy: - GV cần phải là ngƣời biết tôn trọng hoạt động sáng tạo của trò.
Làm đƣợc điều này, GV sẽ mở rộng, tạo hứng thú, kích thích việc xem xét, so sánh… tạo nên những cảm xúc sáng tạo cho HS. - GV cần dạy học theo hƣớng mở nhiều hơn; luôn đặt ra những câu hỏi mở rộng, có tính chuyên môn cao để định hƣớng, kích thích tƣ duy sáng tạo của ngƣời học. - GV tạo mọi điều kiện cho HS tƣơng tác lẫn nhau, tạo điều kiện để HS trình bày những ý kiến của họ, cho HS thời gian suy nghĩ, thể hiện và bảo vệ ý tƣởng cá nhân trƣớc tập thể. - GV cũng cần có sự đồng cảm với HS, cùng HS đối thoại nhằm giúp HS tích cực và say mê trong sáng tạo.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - GV nên tham gia đánh giá cùng HS nghĩa là để cho HS có quyền đánh giá và tự đánh giá. Điều này sẽ giúp cho HS ý thức cao về bản thân, về những điểm mạnh, điểm yếu của mình từ đó định hƣớng phát triển và khắc phục. Bất kỳ phƣơng pháp dạy học nào cũng có những ƣu điểm và hạn chế. Vì vậy, GV cần biết vận dụng chúng vào thời điểm nào, hoàn cảnh nào, đó mới là quan trọng và có tính quyết định, là ngƣời biết kết nối, xâu chuỗi, vận dụng nhiều phƣơng pháp dạy học trong những tình huống cụ thể, trong từng bài giảng cụ thể và ở từng đối tƣợng ngƣời học cụ thể.
Bản chất của hoạt động học "Hoạt động học là hoạt động đặc thù của con ngƣời đƣợc điều khiển bởi mục đích tự giác, là sự lĩnh hội những tri thức, kĩ năng, kỹ xảo mới, những hình thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định"[16]. Hoạt động học tập là hoạt động chuyên hƣớng vào sự tái tạo lại tri thức ở ngƣời học, là hoạt động nhằm tạo ra sự thay đổi về tri thức, kĩ năng, thái độ trong cá nhân ngƣời học một cách bền vững, có thể quan sát đƣợc, bao gồm các hành động thể lực và trí tuệ của họ. [8] Sự tái tạo ở đây hiểu theo nghĩa là phát hiện lại. Tri thức đã đƣợc các nhà khoa học tìm hiểu trƣớc và để tái tạo lại, ngƣời học không có cách gì khác đó là phải huy động nội lực của bản thân (động cơ, ý chí, …).
Do đó, hoạt động học làm thay đổi chính ngƣời học. Đây là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi HS và giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển tâm lý của ngƣời học trong lứa tuổi này. Nhƣ vậy, HS là chủ thể của hoạt động học, giữ vai trò tích cực, tự chủ, sáng tạo, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức của mình. Học tập không chỉ xảy ra trong nhà trƣờng mà còn xảy ra mọi nơi nên HS có thể học bằng nhiều cách khác nhau.
Để trở thành một ngƣời học tốt, ngƣời học cần rèn luyện những đặc điểm sau: - Ngƣời học phải luôn có nhu cầu và động lực sáng tạo, luôn ý thức vấn đề đó là của chính bản thân mình. Điều này sẽ kích thích niềm hứng thú, đam mê của HS, phải tự mình giải quyết đƣợc các vấn đề bằng cách tự tìm hiểu, hỏi thầy cô giáo, hoặc ngƣời có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, biết sử dụng tri thức có sẵn để tạo bƣớc nhảy giúp họ nhìn mọi việc theo cách mới. - Ngƣời học luôn để ý quan sát, tìm hiểu, học hỏi ở mọi lúc, mọi nơi. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ngƣời học cần có tinh thần độc lập.
Đây là bản lĩnh khi giải quyết một vấn đề trong những điều kiện hoàn cảnh khó khăn - Ngƣời học cần có tinh thần nghiêm túc, cẩn thận khi tìm hiểu, học tập. - Dám chấp nhận sự thất bại, luôn kiên trì, nhẫn nại và hết mình với công việc. - Ngƣời học luôn rèn luyện khả năng tƣ duy và tính logic của vấn đề, nhìn nhận sự việc trong các mối quan hệ vốn có của nó. Mối quan hệ giữa dạy và học Quan điểm của Vƣgotxky L.X (1896-1934) và nhiều nhà giáo dục đƣơng thời, dạy học là quá trình tƣơng tác giữa hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS.
Dạy và học là hai hoạt động có cấu trúc khác nhau có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất biện chứng với nhau, thực hiện đồng thời với cùng một nội dung và hƣớng tới cùng một mục đích. Sự thống nhất giữa hoạt động dạy và hoạt động học thể hiện ở nội dung, chƣơng trình, kế hoạch, phƣơng tiện dạy học. Trong quá trình tƣơng tác đó, GV là chủ thể của hoạt động dạy, HS là chủ thể của hoạt động học. Hoạt động dạy của GV chỉ nên giữ vai trò chủ đạo, hƣớng dẫn.
Với vai trò này, GV một mặt phải lãnh đạo, tổ chức, điều khiển những tác động đến HS; mặt khác phải tiếp nhận và điều khiển, điều chỉnh tốt thông tin phản hồi về kết quả học tập thể hiện trong quá trình và trong sản phẩm hoạt động học tập của HS. Ngƣợc lại, HS là đối tƣợng chịu sự tác động của hoạt động dạy đồng thời lại là chủ thể của hoạt động học. HS phải tuân theo sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của GV, đồng thời phải chủ động, tích cực và sáng tạo trong hoạt động học tập của bản thân. Quá trình tƣơng tác GV-HS nhằm giúp HS lĩnh hội hệ thống tri thức; hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo; có khả năng vận dụng các thao tác trí tuệ để lĩnh hội và vận dụng tri thức có hiệu quả, qua đó HS hình thành ý thức đúng đắn và những phẩm chất nhân cách của ngƣời công dân.
Sự khác nhau cơ bản giữa dạy học truyền thống và dạy học tích cực ở chỗ: nếu dạy học truyền thống tập trung vào sự truyền đạt kiến thức, hiệu quả học tập nông cạn, hời hợt thì dạy học tích cực tập trung vào giáo dục con ngƣời nhƣ một tổng thể, học tập ở mức độ sâu nghĩa là hƣớng tới thay đổi con ngƣời, mở rộng cách mà họ nhìn nhận, suy ngẫm, xét đoán, làm việc với ngƣời khác và hành động. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể mô tả sự tƣơng tác của hoạt động dạy và hoạt động học bằng sơ đồ sau: Sơ đồ 1. Hệ tƣơng tác của hoạt động dạy và hoạt động học Định hướng Giáo Học viên sinh Liên hệ ngược Thích ứng Liên hệ ngược Cung cấp tư liệu Tổ chức tạo tình huống Tƣ liệu hoạt động dạy học (Nguồn: [13] ) GV đóng vai trò định hƣớng hoạt động của HS thông qua việc tổ chức các tƣ liệu hoạt động dạy học để cung cấp tƣ liệu tạo tình huống cho HS đồng thời cung cấp cả những thông tin liên hệ ngƣợc từ phía HS cho GV. Hoạt động học của HS với tƣ liệu hoạt động dạy học là sự thích ứng của HS với tình huống học tập đồng thời xây dựng tri thức cho bản thân.
Và chính sự thích ứng này tạo ra mối quan hệ ngƣợc trở lại GV để GV có thể điều chỉnh, bổ sung tƣ liệu hoạt động dạy học cho HS. Tƣơng tác trực tiếp của HS với nhau và giữa HS với GV là sự trao đổi, tranh luận giữa các cá nhân và nhờ đó từng cá nhân HS tranh thủ sự hỗ trợ từ phía GV và tập thể HS trong quá trình chiếm lĩnh, xây dựng tri thức của bản thân. Mối quan hệ giữa dạy và học thể hiện rất rõ qua các hình thức mà GV tổ chức cho HS. Các hình thức tổ chức dạy học ở trường THPT Hình thức tổ chức dạy học là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học, đƣợc hiểu là cách tổ chức sắp xếp và tiến hành quá trình dạy học sao cho phù hợp với mục tiêu, nội dung bài học nhằm làm cho bài học đạt kết quả tốt nhất.
Nó còn đƣợc coi là cách sắp xếp tổ chức các biện pháp sƣ phạm thích hợp, là những cấu trúc có mục đích, có kế hoạch của sự cộng tác làm việc của GV và HS, chi phối các mối quan hệ trong quá trình dạy học. Trong dạy học, yếu tố tổ chức là rất quan trọng, bởi nó phản ánh trình tự sắp xếp tƣơng hỗ và sự liên hệ qua lại giữa các yếu tố tồn tại trong một bài học hay quá trình 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạy học nói chung. Tổ chức dạy học cũng đƣợc hiểu nhƣ là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa, chức năng của quy trình dạy học cũng nhƣ ý nghĩa cấu trúc tạo ra sự khác nhau giữa các loại bài học. Các hình thức tổ chức dạy học rất đa dạng và phong phú.
Chúng phân biệt với nhau bởi các dấu hiệu sau: + Số lƣợng HS tham gia vào quá trình học tập. Theo tiêu chí này có các hình thức tổ chức dạy học nhƣ: học theo cá nhân, học theo nhóm, học theo tập thể… + Thời gian HS thực hiện hoạt động học tập.