CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM, NHIỆM VỤ, NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm tổ chức công tác kế toán Trong quá trình đổi mới và phát triển nền kinh tế mạnh mẽ, hệ thống kế toán Việt Nam đã không ngừng được thay thế, bổ sung, cải tiến ngày càng hoàn thiện. Hệ thống kế toán Việt nam đang từng bước tiếp cận và hòa nhập với các thông lệ, nguyên tắc, chuẩn mực kế toán quốc tế.
Kế toán là điều kiện bắt buộc để quản lý doanh nghiệp và đưa ra các chiến lược phát triển doanh nghiệp chủ động, hợp pháp. Để kế toán phát huy được hết những chức năng, nhiệm vụ thì doanh nghiệp cần quan tâm, làm tốt tổ chức công tác kế toán. Theo quan điểm của tác giả PGS.TS Đoàn Xuân Tiên trong nghiên cứu “Tổ chức công tác kế toán” xuất bản năm 2010: “ Tổ chức công tác kế toán là tổ chức việc sử dụng các phương pháp kế toán để thực hiện phân loại, ghi chép, tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế tài chính phát sinh phù hợp với Luật kế toán, Luật NSNN và các chính sách, chế độ hiện hành; phù hợp với các đặc điểm hoạt đọng sản xuất kinh doanh của đơn đơn vị”. Tổ chức công tác kế toán là tổ chức thực hiện các chế độ kế toán hiện hành, các chuẩn mực kế toán nhằm phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh sản xuất của doanh nghiệp.
Tổ chức thực hiện chế độ kiểm tra kế toán, kiểm tra bảo quản lưu trữ tài liệu kế toán, cung cấp thông tin kế toán cho các đối tượng sử dụng thông tin kế toán phù hợp. Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp cần được nắm bắt kịp thời, hiểu rõ các quy định và vận dụng linh hoạt phù hợp thì sẽ mang lai ý nghĩa rất to lớn đối với công tác quản lý doanh nghiệp. Tổ chức công tác kế toán trong nghiệp là thiết lập, xây dựng mối quan hệ giữa phương pháp kế toán, đối tượng kế toán, bộ máy kế toán với những kế toán viên am hiểu quy định, phương pháp, nội dung kế toán biểu hiện qua hình thức kế toán phù hợp áp dụng trong mỗi doanh nghiêp nhằm mang lại hiệu quả cao nhất của kế toán trong công tác quản lý doanh nghiệp. Vai trò, nhiệm vụ và nguyên tắc tổ chức công tác kế toán ở doanh nghiệp Vai trò tổ chức công tác kế toán ở doanh nghiệp: Nền kinh tế nhiều thành phần và vận hành theo cơ chế thị trường mang lại sự cạnh tranh khốc liệt cho các doanh nghiệp, bản thân các doanh nghiệp để có thể tồn tại, phát triển thì Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp linh hoạt, hợp lý, khoa học có ý nghĩa rất to lớn đối với công tác điều hành và quản lý doanh nghiệp, thể hiện cụ thể như sau: - Cung cấp kịp thời, chính xác, đầy đủ các thông tin tài chính kinh tế của doanh nghiệp cho ban lãnh đạo từ đó làm cơ sở đưa ra các quyết định kịp thời, đúng đắn cho doanh nghiệp.
- Đảm bảo thông tin các giao dịch tài chính kinh tế của doanh nghiệp được ghi chép, theo dõi, phản ánh kịp thời, giám sát chặt chẽ tránh sự thất thoát tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp. - Tổ chức bộ máy kế toán phù hợp, khoa học với đặc thù của doanh nghiệp, tạo môi trường cho các kế toán viên phát huy được hết năng lực, thực hiện tốt các quy định, yêu cầu, nhiệm vụ trong bộ máy kế toán. Nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán ở doanh nghiệp: Với vai trò quan trọng đối với quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thì tổ chức công tác kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Bộ máy kế toán tại đơn vị cần được tổ chức hợp lý, phù hợp với đặc thù kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở phân cấp, phân quyền, phân công rõ ràng tới từng thành viên trong bộ phận kế toán. Mỗi kế toán viên cần hiểu rõ công việc, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình tới đâu để có thể phối hợp nhịp nhàng xử lý công việc.
- Áp dụng các chuẩn mực kế toán, các nguyên tắc kế toán, chế độ kế toán hiện hành, các phương pháp kế toán theo quy định của nhà nước, lựa chọn hình thức kế toán phù hợp cho đơn vị và sử dụng công nghệ khoa học kỹ thuật nhằm đảm bảo chất lượng thông tin kế toán của doanh nghiệp. - Ban lãnh đạo đơn vị cần thể hiện rõ quan điểm về mối quan hệ giữa bộ phận 8 kế toán và các bộ phận khác trong doanh nghiệp để nhân viên có thể thấy được bộ phận kế toán là một bộ phận khăng khít hỗ trợ cho các bộ phân khác cần sự phối hợp nhịp nhàng trong việc thu thập thông tin, cung cấp thông tin. - Áp dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin vào quản lý doanh nghiệp, các phương tiện kỹ thuật hiện đại vào công việc kế toán của doanh nghiệp. - Thường xuyên tổ chức hướng dẫn, đào tạo kế toán viên cập nhật các văn bản, thông tư, quy định của nhà nước ban hành.
Nâng cao chất lượng đào tạo, trình độ nghiệp vụ của nhân viên kế toán. Nguyên tắc tổ chức công tác kế toán ở doanh nghiệp: Tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp cần đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc sau: - Đảm bảo tuân thủ các quy định, quyết định, thông tư, chính sách của pháp luật hiện hành. - Đảm bảo sự thống nhất trong bộ phận kế toán, giữa bộ phận kế toán và các phòng ban khác trong doanh nghiệp, giữa công ty mẹ và các công ty con trực thuộc. - Tổ chức công tác kế toán tại doanh nghiệp phải phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh, phù hợp với quy mô, mô hình quản lý của doanh nghiệp.
- Tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp phải phù hợp với trình độ của nhân viên, trình độ quản lý, mức độ trang bị các phương tiện thiết bị hỗ trợ công tác kế toán tại doanh nghiệp. - Tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp phải đảm bảo thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ, chức năng của kế toán nhằm đáp ứng yêu cầu cung cấp thông cho các đối tượng cần sử dụng thông tin. - Tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp đảm bảo nguyên tắc tiết kiệm chi phí, hiệu quả. NỘI DUNG CỦA TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1.
Tổ chức bộ máy kế toán Nhằm đảm bảo vai trò, chức năng và nhiệm vụ của công tác kế toán, tổ chức bộ 9 máy kế toán có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Tổ chức bộ máy kế toán là việc xây dựng đội ngũ nhân sự cho bộ máy kế toán, số lượng nhân viên kế toán, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng nhân viên kế toán, xác định nhiệm vụ của từng bộ phận kế toán, mối quan hệ giữa các bộ phận kế toán, giữa phòng kế toán và các phòng ban khác trong doanh nghiệp. Dựa vào đặc điểm loại hình doanh nghiệp, lĩnh vực kinh doanh và trình độ quản lý của doanh nghiệp mà lựa chọn hình thức kế toán phù hợp, vận dụng linh hoạt những quy đinh chung về hệ thống chứng từ, hệ thống tài khoản kế toán. Những nguyên tắc cần phải đảm bảo khi tổ chức bộ máy kế toán như sau: - Mỗi doanh nghiệp cần phải có một bộ máy kế toán thống nhất, đứng đầu là kế toán trưởng.
Trường hợp doanh nghiệp có nhiều chi nhánh, cơ sở có bộ phận kế toán thì những đơn vị này là đơn vị kế toán phụ thuộc. - Người đứng đầu bộ máy kế toán phải đảm bảo sự chỉ đạo thống nhất, toàn diện và tập trung trong công tác kế toán, thống kê và hạch toán kinh tế về những vấn đề có liên quan đến thông tin kinh tế hay kế toán. - Tổ chức bộ máy kế toán cần được thiết kế khoa học, theo hướng chuyên môn hóa, phù hợp với năng lực nhưng cũng cần phải gọn nhẹ, tiết kiệm. - Tổ chức bộ máy kế toán phải phù hợp với đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
Đối với chủ doanh nghiệp, kế toán là công cụ quản lý, giám sát chặt chẽ mọi hoạt động kinh tế tài chính cung cấp các thông tin cần thiết một cách đầy đủ, kịp thời, trung thực đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp. Chính vì vậy mà phòng kế toán tại doanh nghiệp được lập ra với những nhiệm vụ sau: - Thực hiện công tác kế toán theo đúng chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán hiện hành và quy định của pháp luật. - Lập báo cáo tài chính theo quy định và kiểm tra sự chính xác của báo cáo do các đơn vị kế toán phụ thuộc lập ra. - Hướng dẫn, chỉ đạo các đơn vị kế toán phụ thuộc thực hiện việc ghi chép ban đầu đúng chế độ phương pháp kế toán.
10 - Thu thập các thông tin kinh tế, phân tích hoạt động kinh doanh và quyết toán với cấp trên. - Hướng dẫn, phổ biến, kiểm tra việc thực hiện các chế độ, thể lệ quản lý kinh tế tài chính trong phạm vi đơn vị. - Thực hiện công tác bảo quản, lưu trữ hồ sơ tài liệu chứng từ kế toán; quản lý tập trung thống nhất số liệu kế toán thống kê và cung cấp số liệu đó cho bộ phận liên quan trong doanh nghiệp và cho các cơ quan quản lý cấp trên theo quy định. Các mô hình tổ chức bộ máy kế toán trong doanh nghiệp: ❖ Mô hình tổ chức bộ máy kế toán tập trung Theo mô hình này, toàn doanh nghiệp chỉ tổ chức 1 phòng kế toán trung tâm tại các đơn vị phụ thuộc không có tổ chức kế toán riêng.
Phòng kế toán trung tâm thực hiện toàn bộ công tác kế toán ở doanh nghiệp, chịu trách nhiệm thu nhận, xử lý, hệ thống hóa toàn bộ thông tin kế toán phục vụ cho quản lý kinh tế, tài chính của doanh nghiệp và thực hiện công tác lưu trữ, bảo quản toàn bộ hồ sơ, tài liệu kế toán. Các đơn vị trực thuộc nếu có chỉ thực hiện hạch toán ban đầu hoặc thu nhận kiểm tra chứng từ ban đầu. Định kỳ các nhân viên hạch toán ban đầu ở các đơn vị phụ thuộc chuyển chứng từ về phòng kế toán trung tâm để thực hiện toàn bộ các công tác còn lại.