2 Ch¬ng 1 : Tæng quan tµi liÖu. BÖnh SR, VL vµ mối liªn quan giữa kiÕn thøc - thực hành VSRM víi SR,VL. T×nh h×nh bÖnh r¨ng miÖng trªn thÕ giíi vµ ViÖt Nam hiÖn nay. BÖnh r¨ng miÖng ë trÎ khuyÕt tËt.
Vµi nÐt vÒ c¸c trêng vµ trung t©m nu«i d¹y trÎ khuyÕt tËt ë Hµ néi.10 Ch¬ng 2: §èi tîng vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. §èi tîng nghiªn cøu. Thêi gian vµ ®Þa ®iÓm tiÕn hµnh nghiªn cøu. C¸c chØ sè sö dông trong nghiªn cøu.
Sai sè vµ c¸ch kh¾c phôc. VÊn ®Ò ®¹o ®øc trong nghiªn cøu.17 Ch¬ng 3: KÕt qu¶. §Æc ®iÓm chung cña mÉu nghiªn cøu. Tû lÖ SR chung.
Tû lÖ SR s÷a vµ smt. Tû lÖ SR vÜnh viÔn vµ SMT. Tû lÖ viªm lîi. PhÇn kiÕn thøc VSRM.
PhÇn thùc hµnh VSRM.30 Ch¬ng 4: Bµn luËn. §Æc ®iÓm ®èi tîng nghiªn cøu. T×nh tr¹ng s©u r¨ng. Tû lÖ s©u r¨ng s÷a vµ smt.
Tû lÖ s©u r¨ng vÜnh viÔn vµ SMT. T×nh tr¹ng viªm lîi. KiÕn thøc vÒ SR,VL vµ mèi liªn quan gi÷a kiÕn thøc víi tû lÖ SR,VL. Thùc hµnh VSRM vµ mèi liªn quan gi÷a sè lÇn ch¶i r¨ng víi tû lÖ kh«ng bÞ SR vÜnh viÔn, kh«ng bÞ VL.43 2 Ch¬ng 5: KÕt luËn.45 Tãm t¾t ®Ò tµi TrÎ khuyÕt tËt lµ nh÷ng trÎ kÐm may m¾n h¬n so víi nh÷ng trÎ em b×nh thêng kh¸c.
C¸c em ph¶i chÞu nhiÒu thiÖt thßi kh«ng nh÷ng vÒ søc khoÎ mµ cßn c¶ vÒ tinh thÇn. Trong ®ã søc kháe r¨ng miÖng còng cßn cha ®îc quan t©m ®óng møc. ChÝnh v× vËy, ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng bÖnh r¨ng miÖng vµ hiÓu biÕt vÒ kiÕn thøc VSRM trªn trÎ khuyÕt tËt, trªn c¬ së ®ã cã thÓ ®a ra c¸c biÖn ph¸p, x©y dùng kÕ ho¹ch ch¨m sãc SKRM cho c¸c em còng nh vËn ®éng c¸c nguån tµi trî trong vµ ngoµi níc, chóng t«i ®· tiÕn hµnh ®Ò tµi: “NhËn xÐt t×nh tr¹ng s©u r¨ng, viªm lîi trªn trÎ khuyÕt tËt ®é tuæi tõ 7 – 16 t¹i mét sè trung t©m nu«i d¹y trÎ khuyÕt tËt trªn ®Þa bµn Hµ néi”. Môc tiªu cña ®Ò tµi lµ kh¶o s¸t thùc tr¹ng s©u r¨ng, viªm lîi vµ mèi liªn quan cña mét sè yÕu tè ¶nh hëng tíi t×nh tr¹ng s©u r¨ng, viªm lîi.
§Ò tµi ®îc thùc hiÖn theo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu m« t¶ c¾t ngang. §èi tîng bao gåm 114 trÎ khuyÕt tËt ®é tuæi 7 – 16 t¹i mét sè trung t©m nu«i d¹y trÎ khuyÕt tËt trªn ®Þa bµn Hµ néi. D÷ liÖu vÒ t×nh tr¹ng s©u r¨ng, viªm lîi (tû lÖ s©u r¨ng, ch¶y m¸u lîi, chØ sè S©u-mÊt-tr¸m) cña trÎ ®îc c¸c ®iÒu tra viªn ghi nhËn theo tiªu chuÈn cña WHO. Sè liÖu ®îc nhËp vµo m¸y tÝnh vµ xö lý b»ng ch¬ng tr×nh phÇn mÒm SPSS 16.
Nghiªn cøu cña chóng t«i cho thÊy: 3 Tû lÖ SR ë trÎ khuyÕt tËt lµ 84,2% trong ®ã tû lÖ SR s÷a lµ 63,2% vµ smt = 3,33; tû lÖ SR vÜnh viÔn lµ 63,2% vµ SMT = 2,48, SR vv cã mèi liªn quan chÆt chÏ víi yÕu tè tuæi vµ lo¹i bÖnh tËt víi r=0,68; SMT nhãm 7 – 11 tuæi lµ 1,09, SMT nhãm 12 – 16 tuæi lµ 3,88, SMT cao nhÊt ë nhãm trÎ nhiÔm dioxin 4,59; tû lÖ viªm lîi lµ 44,7%, VL cã liªn quan chÆt chÏ víi yÕu tè tuæi víi r=0,67;cao nhÊt ë nhãm trÎ c©m ®iÕc 54,9%; tû lÖ kh«ng cã hiÓu biÕt ®óng vÒ SR-viªm lîi 63,2%; tû lÖ ch¶i r¨ng 2 lÇn/ngµy chiÕm ®a sè 68,4%; mèi liªn quan gi÷a sè lÇn ch¶i r¨ng víi tû lÖ trÎ kh«ng bÞ SR vµ kh«ng bÞ viªm lîi lµ tû lÖ thuËn. §Æt vÊn ®Ò Theo Tæng côc thèng kª ®a ra n¨m 2003 th× sè lîng trÎ khuyÕt tËt lµ 662 000 chiÕm 2,4% tæng sè trÎ em tõ 1 – 18 tuæi. Nh÷ng trÎ em nµy lµ nh÷ng ®èi tîng kÐm may m¾n trong x· héi. C¸c em đã phải chịu nhiều thiệt thòi, ít có điều kiện đîc theo dõi và chăm sóc sức khoẻ một cách thường xuyên, đặc biệt là sức khoẻ răng miệng.
C¸c tæ chøc x· héi kh¸c còng nh chuyªn ngµnh R¨ng hµm mÆt vÉn cha cã chiÕn lîc ch¨m sãc søc khoÎ r¨ng miÖng u tiªn cho ®èi tîng nµy. MÆc dï c¸c em ngµy cµng nhËn ®îc sù quan t©m vµ ch¨m sãc nhiÒu h¬n tõ c¸c cÊp, c¸c ngµnh ë TW còng nh ®Þa ph¬ng. Theo c¸c nguån tµi liÖu trong vµ ngoµi níc th× ®Õn nay ®· cã nhiÒu nghiªn cøu vÒ t×nh tr¹ng søc khoÎ, c¸c ®Æc ®iÓm tæn th¬ng trªn trÎ khuyÕt tËt. Tuy nhiªn, c¸c nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò r¨ng miÖng trªn trÎ khuyÕt tËt ë ViÖt Nam l¹i 4 cha nhiÒu.
Trong khi ®ã nhu cÇu t×m hiÓu th«ng tin vÒ kiÕn thøc VSRM vµ t×nh tr¹ng bÖnh r¨ng miÖng trªn nhãm ®èi tîng nµy lµ rÊt cÇn thiÕt. LiÖu r»ng trªn thùc tÕ c¸c em ®· cã kiÕn thøc vµ thùc hµnh ®óng vÒ VSRM hay cha? T×nh tr¹ng s©u r¨ng vµ viªm lîi ë nhãm trÎ nµy cã g× kh¸c biÖt so víi trÎ b×nh thêng hay kh«ng? §Ó tõ ®Êy c¸c c¬ quan chøc n¨ng cã thÓ ®a ra c¸c biÖn ph¸p can thiÖp kÞp thêi còng nh ph¬ng ph¸p gi¸o dôc nha khoa hîp lý cho tõng ®èi tîng nh»m n©ng cao hiÓu biÕt, rÌn luyÖn ý thøc vÖ sinh r¨ng miÖng ®óng c¸ch cho c¸c em. ChÝnh v× vËy, chóng t«i ®· tiÕn hµnh ®Ò tµi: “NhËn xÐt t×nh tr¹ng s©u r¨ng, viªm lîi cña trÎ khuyÕt tËt ®é tuæi tõ 7 – 16 t¹i mét sè trung t©m nu«i d¹y trÎ khuyÕt tËt trªn ®Þa bµn Hµ néi” víi c¸c môc tiªu sau: 1, Kh¶o s¸t t×nh tr¹ng SR vµ viªm lîi trªn trÎ khuyÕt tËt tõ 7–16 tuæi. 2, T×m hiÓu mèi liªn quan gi÷a mét sè yÕu tè ¶nh h- ëng ®Õn tû lÖ SR, viªm lîi ë trÎ khuyÕt tËt.
Ch¬ng 1 : Tæng quan tµi liÖu 1. BÖnh s©u r¨ng, viªm lîi vµ mối liên quan giữa kiÕn thøc - thực hành vệ sinh răng miệng víi sâu răng vµ viªm lîi: S©u r¨ng ®îc xÕp lµ mét trong ba tai ho¹ bÖnh tËt cña loµi ngêi sau ung th vµ tim m¹ch. Lµ mét trong 10 bÖnh phæ biÕn v× 3 lý do: (1) bÖnh m¾c rÊt sím (ngay sau khi mäc r¨ng), (2) bÖnh rÊt phæ biÕn, (3) chi phÝ ch÷a trÞ lín [3]. 5 S©u r¨ng lµ qu¸ tr×nh ph¸ huû tæ chøc cøng cña r¨ng do nguyªn nh©n vi khuÈn trong ®ã sù huû kho¸ng lín h¬n sù t¸i kho¸ng hay nãi c¸ch kh¸c lµ cã sù mÊt c©n b»ng gi÷a yÕu tè b¶o vÖ vµ yÕu tè g©y mÊt æn ®Þnh.
Các yếu tố gây mất ổn định - Chế độ ăn đường nhiều lần - Thiếu nước bọt hay nước bọt acid - Acid từ dịch dạ dày trào Các yếu tố bảo vệ lên miệng - Nước bọt - pH môi trường miệng <5 - Khả năng kháng acid của men - Fluor có ở bề mặt men răng - Trám bít hố rãnh - Độ Ca++, NPO4 quanh răng - pH >5.1: Nguyªn nh©n g©y SR (ADA) Các yếu tố thuận lợi cho việc hình thành mảng bám vi khuẩn đó là chế độ ăn nhiều đường, vệ sinh răng miệng không tốt, các kích thích tại chỗ (nh cao răng, chất hàn thừa), lu lîng níc bät Ýt…[7] Viªm lîi lµ tæn th¬ng viªm cÊp hay m¹n tÝnh x¶y ra ë tæ chøc phÇn mÒm xung quanh r¨ng.Tæn th¬ng chØ khu tró ë lîi kh«ng ¶nh hëng ®Õn x¬ng æ r¨ng, d©y ch»ng quanh r¨ng vµ x¬ng r¨ng. Cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n g©y viªm lîi cã thÓ lµ c¸c yÕu tè bªn ngoµi, yÕu tè t¹i chç hay 6 toµn th©n nhng m¶ng b¸m r¨ng vÉn lµ nguyªn nh©n hµng ®Çu ®îc ®Ò cËp ®Õn [6]. ChÝnh v× nguyªn nh©n nµy, muèn lµm gi¶m tû lÖ SR – viªm lîi th× tríc hÕt ph¶i cã biÖn ph¸p VSRM thËt tèt ®Ó h¹n chÕ vµ lo¹i bá m¶ng b¸m r¨ng vµ vi khuÈn. N¨m 1984 WHO ®· ®a ra mét sè biÖn ph¸p phßng chèng SR trong céng ®ång gåm: Híng dÉn VSRM, TBHR ë mÆt nhai c¸c r¨ng hµm vÜnh viÔn míi mäc, sö dông Fluor,¸p dông chÕ ®é ¨n hîp lý [7].
Nh vËy, gi¸o dôc VSRM cho trÎ em lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p hiÖu qu¶ phßng chèng SR còng nh viªm lîi. HiÖn nay, nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi ®· cã nh÷nag chÝnh s¸ch vµ ho¹t ®éng gi¸o dôc VSRM cho trÎ em. T¹i Singapore n¬i cã chÝnh s¸ch gi¸o dôc VSRM cho trÎ em tèt, th× tû lÖ dmft gi¶m tõ 3,0 n¨m 1960 xuèng cßn 0,4 n¨m 1999. T¹i Trung Quèc tõ n¨m 1950 trë l¹i ®©y, do cã c¸c chÝnh s¸ch vµ ho¹t ®éng gi¸o dôc VSRM cho trÎ em nªn t×nh tr¹ng SR ®· ®îc c¶i thiÖn nhiÒu.
Môc ®Ých cña gi¸o dôc nha khoa lµ nh»m lµm thay ®æi kiÕn thøc, th¸i ®é cña trÎ vÒ bÖnh SR, viªm lîi ®Ó tõ ®ã lµm thay ®æi hµnh vi cña trÎ trong viÖc ch¨m sãc SKRM, phßng chèng SR vµ viªm lîi. Ph¬ng ph¸p VSRM bao gåm: c¸c biÖn ph¸p ch¶i r¨ng, sóc miÖng, sö dông chØ t¬ nha khoa, kh¾c phôc c¸c sai sãt trong ®iÒu trÞ, chÕ ®é ¨n hîp lý… gióp ng¨n ngõa h×nh thµnh m¶ng b¸m vi khuÈn lµm gi¶m tû lÖ SR, viªm lîi[9]. 7 Cã nhiÒu kü thuËt ch¶i r¨ng kh¸c nhau, tuy nhiªn mäi kü thuËt ch¶i r¨ng ®Òu ph¶i lµm s¹ch ®îc tÊt c¶ c¸c mÆt r¨ng nhÊt lµ vïng r·nh lîi vµ kÏ r¨ng. ViÖc di chuyÓn bµn ch¶i kh«ng ®îc lµm tæn th¬ng tæ chøc mÒm vµ cøng cña r¨ng, ch¶i theo híng ®øng vµ ngang cã thÓ lµm co lîi hoÆc mßn r¨ng.
Kü thuËt ch¶i ph¶i ®¬n gi¶n, dÔ häc, dÔ thùc hµnh. Phæ biÕn nhÊt hiÖn nay lµ kü thuËt ch¶i Basse. Kü thuËt nµy lµm nh»m lµm s¹ch r·nh lîi. C¸ch tiÕn hµnh nh sau: §Æt l«ng bµn ch¶i vµ trôc r¨ng thµnh mét gãc 45 ®é, l«ng bµn ch¶i h- íng vÒ phÝa r·nh lîi, Ên bµn ch¶i vÒ phÝa lîi vµ di chuyÓn xoay trßn theo chuyÓn ®éng di chuyÓn nhá sao cho l«ng bµn ch¶i ®i vµo r·nh lîi vµ Ðp vµo c¸c r¨ng vµ r·nh lîi.
Kü thuËt nµy cã thÓ ®au, nhng cã t¸c dông lµm gi¶m MBR ®îc chØ ®Þnh cho trêng hîp lîi kh«ng viªm. Kü thuËt nµy ®¹t hiÖu qu¶ nhÊt trong lo¹i trõ MBR v× vËy khi lîi lµnh m¹nh nªn chän kü thuËt nµy. Lµm s¹ch kÏ r¨ng: kÏ r¨ng lµ n¬i cã nhiÒu m¶ng b¸m nhÊt vµ khã ®a bµn ch¶i tíi n¬i nªn cã thÓ dïng mét sè biÖn ph¸p kh¸c nh: chØ t¬ nha khoa, bµn ch¶i kÏ, bµn ch¶i tù ®éng, t¨m níc … Sö dông níc sóc miÖng: c¬ chÕ lµm s¹ch cña níc sóc miÖng lµ k×m h·m khuÈn l¹c trong miÖng, ng¨n c¶n sù ®Þnh c cña c¸c vi khuÈn ë mÆt r¨ng, øc chÕ h×nh thµnh MBR, hoµ tan c¸c m¶ng b¸m ®· h×nh thµnh, ng¨n ngõa kho¸ng ho¸ m¶ng b¸m vµ cã thÓ lµm gi¶m SR nÕu níc sóc miÖng cã Fluor. Lo¹i níc sóc miÖng ®¬n gi¶n nhÊt lµ níc 8 muèi Êm pha lo·ng.