Luận văn: Tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ Tố Hữu (ĐH Thái Nguyên)

Phân tích tính dân tộc sâu sắc trong ngôn ngữ thơ Tố Hữu. Khám phá chất liệu văn hóa, lịch sử Việt Nam được thể hiện độc đáo qua vần thơ cách mạng.

• Tác giả: Hoàng Thị Nga
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hồng My
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Tính Dân Tộc Trong Ngôn Ngữ Thơ Tố Hữu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sƣ̉ vấ n đề
• 1.3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Mục đích nghiên cứu
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của luận văn
• 1.8. Cấu trúc luận văn
• PHẦN NỘI DUNG
• 1. Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN
• 1.1. Khái quát về tính dân tộc trong văn học và tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ
• 1.1.1. Tính dân tộc trong văn học
• 1.1.2. Tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ
• 1.2. Cơ sở hình thành tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ Tố Hữu
• 1.2.1. Quê hƣơng, gia đin ̀ h giàu truyền thống văn hóa
• 1.2.2. Tố Hƣ̃u – Mô ̣t hồ n thơ luôn hƣớng về dân tộc và trân trọng văn hóa truyền thống
• 2. Chƣơng 2: TÍNH DÂN TỘC TRONG NGÔN NGỮ THƠ TỐ HỮU XÉT TRÊN PHƢƠNG DIỆN CHẤT LIỆU
• 2.1. Tƣ̀ ngữ xƣng hô có sắc thái thân mật, gần gũi
• 2.2. Tƣ̀ ngƣ̃ địa phƣơng, từ ngữ xứ Huế thân thƣơng
• 2.3. Từ ngữ chỉ địa danh đất Viê ̣t
• 2.4. Từ láy; thành ngữ dân gian
• 2.4.1. Vận dụng thành công từ láy
• 2.4.2. Thành ngữ dân gian
• 3. Chƣơng 3: TÍNH DÂN TỘC TRONG NGÔN NGỮ THƠ TỐ HỮU XÉT TRÊN PHƢƠNG DIỆN CẤU TRÚC
• 3.1. Vận dụng thành công những cấu trúc ngôn ngữ quen thuô ̣c trong văn học dân gian
• 3.1.1. Cấu trúc đối đáp dân gian
• 3.1.2. Cấu trúc truyện kể dân gian
• 3.1.3. Cấu trúc điệu hò, điệu ca, đồ ng dao và những mô tí p quen thuộc trong ca dao
• 3.1.4. Cấ u trúc tƣ́ bin ̀ h
• 3.2. Vận dụng thành công phƣơng thức tập Kiều, dẫn Kiều
• 3.3. Vận dụng thành thạo, linh hoạt các thể thơ quen thuộc của văn học dân tộc
• 3.3.1. Thể thơ lục bát, song thất lục bát
• 3.3.2. Thể thơ 7 chữ
• 3.4. Kết hợp các yếu tố ngôn ngữ tạo tính nhạc cho lời thơ
• PHẦN KẾT LUẬN
• TƢ LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tính Dân Tộc Trong Thơ Tố Hữu Khám Phá Ngay

Tính dân tộc trong thơ Tố Hữu là một yếu tố then chốt, tạo nên phong cách độc đáo và sức sống lâu bền cho các tác phẩm của ông. Đây không chỉ là sự thể hiện các yếu tố văn hóa bề mặt, mà còn là sự thẩm thấu sâu sắc tinh thần, tâm hồn, và khát vọng của dân tộc Việt Nam. Thơ Tố Hữu kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống, đồng thời phản ánh hiện thực cách mạng và cuộc sống mới. Ngôn ngữ thơ ông gần gũi, dễ hiểu, giàu hình ảnh, âm điệu, mang đậm hơi thở của ca dao, dân ca. Tính dân tộc trong thơ ca cách mạng của Tố Hữu không chỉ nằm ở nội dung tư tưởng mà còn ở hình thức nghệ thuật biểu hiện. Theo nhà nghiên cứu Trần Đình Sử, “Tố Hữu là người đầu tiên kết hợp hài hòa tư tưởng cách mạng cao đẹp nhất, sáng rõ nhất của thời đại với hình thức ngôn ngữ thơ tiếng Việt không ngừng đổi mới, làm phong phú cho nó”. Việc phân tích ngôn ngữ thơ là chìa khóa để hiểu rõ hơn về bản chất và giá trị của tính dân tộc trong thơ Tố Hữu. Nó giúp chúng ta nhận diện những yếu tố tạo nên sự khác biệt và độc đáo của phong cách thơ Tố Hữu so với các nhà thơ khác trong nền văn học Việt Nam. Từ đó, khẳng định vị trí và đóng góp to lớn của ông vào sự phát triển của văn hóa Việt Nam.

1.1. Tầm Quan Trọng của Tính Dân Tộc Trong Văn Học Việt Nam

Tính dân tộc là linh hồn của một nền văn học. Nó không chỉ tạo nên sự khác biệt giữa văn học của các quốc gia khác nhau mà còn phản ánh quá trình hình thành và phát triển của một văn hóa Việt Nam cụ thể. Trong văn học Việt Nam, tính dân tộc thể hiện qua các đề tài, chủ đề, tư tưởng, tình cảm, hình thức nghệ thuật và đặc biệt là ngôn ngữ thơ. Tố Hữu là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất cho sự kết hợp hài hòa giữa tinh thần dân tộc và cảm hứng cách mạng. Việc khai thác và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, sử dụng ngôn ngữ thơ gần gũi với văn hóa Việt Nam đời sống hàng ngày đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ cho các tác phẩm của ông.

1.2. Ảnh Hưởng của Yếu Tố Văn Hóa Đến Ngôn Ngữ Thơ Tố Hữu

Yếu tố văn hóa có ảnh hưởng sâu sắc đến ngôn ngữ thơ Tố Hữu. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống văn hóa ở Huế, Tố Hữu sớm tiếp xúc với ca dao, dân ca, hò vè, và các loại hình nghệ thuật dân gian khác. Điều này đã hình thành trong ông một tình yêu sâu sắc đối với quê hương, đất nước và những giá trị văn hóa truyền thống. Tình cảm này được thể hiện rõ nét trong ngôn ngữ thơ của ông, qua việc sử dụng các từ ngữ, hình ảnh, âm điệu quen thuộc của văn hóa Việt Nam dân gian, và đặc biệt là qua những bài thơ lục bát Tố Hữu gần gũi, dễ đi vào lòng người. Chẳng hạn, việc sử dụng các thành ngữ, tục ngữ, ca dao không chỉ làm cho thơ Tố Hữu trở nên gần gũi, dễ hiểu mà còn giúp truyền tải một cách sâu sắc những giá trị văn hóa và đạo đức truyền thống của dân tộc.

II. Phân Tích Ngôn Ngữ Cách Tố Hữu Thể Hiện Tính Dân Tộc

Để hiểu rõ hơn về tính dân tộc trong thơ Tố Hữu, cần đi sâu vào phân tích ngôn ngữ của ông. Các yếu tố như từ ngữ xưng hô, từ ngữ địa phương, từ láy, thành ngữ, và cấu trúc câu đều đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên đặc trưng dân tộc. Tố Hữu sử dụng một cách sáng tạo và nhuần nhuyễn những chất liệu ngôn ngữ này để thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, và con người Việt Nam. Đồng thời, ông cũng sử dụng ngôn ngữ thơ như một công cụ để tuyên truyền tư tưởng cách mạng, khơi gợi lòng yêu nước, và cổ vũ tinh thần chiến đấu của nhân dân. Sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố dân tộc và yếu tố cách mạng đã tạo nên sức mạnh và sự hấp dẫn đặc biệt cho thơ Tố Hữu. Phân tích ngôn ngữ cũng giúp chúng ta thấy rõ hơn phong cách thơ Tố Hữu, với những đặc điểm nổi bật như tính trữ tình chính trị, tính đại chúng, và tính truyền thống.

2.1. Sử Dụng Từ Ngữ Xưng Hô Thể Hiện Tình Cảm Dân Tộc

Tố Hữu rất thành công trong việc sử dụng các từ ngữ xưng hô để thể hiện tình cảm dân tộc. Ông thường sử dụng các từ ngữ thân mật, gần gũi như "mình", "ta", "anh", "em", "đồng bào", "đồng chí" để gọi những người lính, những người dân lao động, những người cán bộ cách mạng. Cách xưng hô này tạo nên một không khí ấm áp, thân tình, thể hiện sự gắn bó sâu sắc giữa nhà thơ và nhân dân. Nó cũng phản ánh tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của dân tộc Việt Nam. Ví dụ, trong bài thơ "Việt Bắc", việc sử dụng cặp đại từ "mình" - "ta" đã tạo nên một hiệu ứng đặc biệt, thể hiện sự gắn bó sâu sắc giữa người cán bộ kháng chiến và đồng bào Việt Bắc.

2.2. Vận Dụng Ngôn Ngữ Địa Phương Khơi Gợi Hình Ảnh Quê Hương

Việc vận dụng ngôn ngữ địa phương cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thể hiện tính dân tộc trong thơ Tố Hữu. Ông sử dụng nhiều từ ngữ đặc trưng của xứ Huế, nơi ông sinh ra và lớn lên, để miêu tả cảnh vật, con người và cuộc sống ở quê hương. Điều này không chỉ làm cho thơ Tố Hữu trở nên sinh động, chân thực mà còn khơi gợi trong lòng người đọc những ký ức, những cảm xúc sâu sắc về quê hương, đất nước. Chẳng hạn, việc sử dụng các từ ngữ như "rứa", "mô", "tê"... tạo nên một âm hưởng riêng biệt, mang đậm chất Huế, đồng thời giúp truyền tải một cách tinh tế những cảm hứng dân tộc của nhà thơ.

III. Tính Nhạc Trong Thơ Tố Hữu Âm Điệu Dân Tộc Rộn Ràng

Tính nhạc là một trong những đặc điểm nổi bật của phong cách thơ Tố Hữu. Ông sử dụng thành thạo các thể thơ truyền thống của dân tộc, đặc biệt là thể thơ lục bát Tố Hữu, với những nhịp điệu uyển chuyển, du dương, dễ đi vào lòng người. Ông cũng rất chú trọng đến việc tạo ra sự hài hòa giữa âm thanh và ý nghĩa của từ ngữ, sử dụng nhiều từ láy, điệp ngữ, và các biện pháp tu từ khác để tăng cường tính nhạc cho lời thơ. Âm điệu thơ Tố Hữu không chỉ làm cho thơ ca cách mạng trở nên dễ nhớ, dễ thuộc mà còn giúp truyền tải một cách hiệu quả những khát vọng dân tộc và ý thức dân tộc của nhà thơ.

3.1. Sử Dụng Thể Thơ Truyền Thống Lục Bát Song Thất Lục Bát

Tố Hữu là một bậc thầy trong việc sử dụng các thể thơ truyền thống của dân tộc, đặc biệt là thể thơ lục bát Tố Hữu và song thất lục bát. Ông đã kế thừa và phát huy những ưu điểm của các thể thơ này, tạo ra những vần thơ vừa mang đậm tính truyền thống vừa mang hơi thở của thời đại. Sự uyển chuyển trong thơ lục bát Tố Hữu, âm điệu du dương, và hình ảnh gần gũi đã giúp thơ Tố Hữu dễ dàng đi vào lòng người đọc và trở thành một phần không thể thiếu trong văn học Việt Nam.

3.2. Tạo Nhạc Tính Bằng Từ Láy Điệp Ngữ Biện Pháp Tu Từ

Để tăng cường tính nhạc cho thơ Tố Hữu, nhà thơ đã sử dụng một cách sáng tạo và hiệu quả các từ láy, điệp ngữ, và các biện pháp tu từ khác. Các từ láy không chỉ giúp miêu tả sinh động cảnh vật, con người mà còn tạo ra những âm hưởng đặc biệt, làm cho lời thơ trở nên du dương, dễ nhớ. Các điệp ngữ giúp nhấn mạnh những giá trị dân tộc quan trọng, tạo ra sự liên kết giữa các câu thơ, và tăng cường tính biểu cảm cho tác phẩm.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Thơ Tố Hữu Và Giáo Dục Ý Thức Dân Tộc

Thơ Tố Hữu có vai trò quan trọng trong việc giáo dục ý thức dân tộc cho thế hệ trẻ. Các tác phẩm của ông không chỉ khơi gợi lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc mà còn giúp người đọc hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa, và truyền thống của văn hóa Việt Nam. Việc đưa thơ Tố Hữu vào chương trình giảng dạy ở các cấp học khác nhau đã góp phần quan trọng vào việc bồi dưỡng tình cảm yêu quê hương, đất nước, và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Ảnh hưởng của Tố Hữu không chỉ giới hạn trong lĩnh vực văn học mà còn lan tỏa sang các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, góp phần xây dựng một xã hội Việt Nam văn minh, giàu đẹp, và đậm đà bản sắc dân tộc.

4.1. Thơ Tố Hữu Trong Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông

Thơ Tố Hữu là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông ở Việt Nam. Các tác phẩm của ông được lựa chọn để giảng dạy ở nhiều cấp học khác nhau, từ tiểu học đến trung học phổ thông. Việc này giúp học sinh tiếp cận với những giá trị dân tộc cao đẹp, hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa Việt Nam, và bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước.

4.2. Bài Học Về Tình Yêu Quê Hương Đất Nước Từ Thơ Tố Hữu

Thơ Tố Hữu mang đến những bài học sâu sắc về tình yêu quê hương, đất nước. Qua những vần thơ của ông, người đọc cảm nhận được sự gắn bó mật thiết giữa con người và quê hương, giữa cá nhân và cộng đồng. Tình yêu quê hương trong thơ Tố Hữu không chỉ là tình cảm riêng tư mà còn là trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những hình ảnh thơ Tố Hữu về đất nước, con người, và cuộc sống cách mạng đã khắc sâu trong tâm trí nhiều thế hệ người Việt Nam, trở thành nguồn động lực to lớn để họ cống hiến cho sự phát triển của đất nước.

V. Đánh Giá Tương Lai Tính Dân Tộc Trong Thơ Tố Hữu

Đóng góp của Tố Hữu là vô giá đối với nền văn học Việt Nam. Ông không chỉ là một nhà thơ lớn của thơ ca cách mạng mà còn là một người chiến sĩ kiên trung trên mặt trận văn hóa tư tưởng. Thơ Tố Hữu là một biểu tượng cho sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố dân tộc và yếu tố thời đại, giữa truyền thống dân tộc và cảm hứng cách mạng. Trong tương lai, thơ Tố Hữu vẫn sẽ tiếp tục được nghiên cứu, giảng dạy, và trân trọng như một di sản văn hóa quý báu của dân tộc. Quan điểm nghệ thuật Tố Hữu và những giá trị dân tộc mà ông truyền tải trong thơ Tố Hữu sẽ mãi là nguồn cảm hứng cho các thế hệ nhà văn, nhà thơ Việt Nam tiếp theo.

5.1. Giá Trị Nghệ Thuật và Tư Tưởng Trong Thơ Tố Hữu

Thơ Tố Hữu có giá trị nghệ thuật và tư tưởng to lớn. Về mặt nghệ thuật, ông đã có những đóng góp quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ thơ Việt Nam, đặc biệt là trong việc sử dụng các thể thơ truyền thống và các biện pháp tu từ. Về mặt tư tưởng, thơ Tố Hữu thể hiện sâu sắc tình yêu quê hương, đất nước, tinh thần dân tộc, và niềm tin vào lý tưởng cách mạng. Những giá trị này đã giúp thơ Tố Hữu vượt qua thời gian và không gian, trở thành một phần không thể thiếu trong văn học Việt Nam.

5.2. Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Thơ Tố Hữu

Việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa thơ Tố Hữu là một nhiệm vụ quan trọng của văn hóa Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu, dịch thuật, và giới thiệu các tác phẩm của ông đến với độc giả trong và ngoài nước. Cần khuyến khích các hoạt động sáng tạo nghệ thuật dựa trên cảm hứng từ thơ Tố Hữu, nhằm lan tỏa những giá trị dân tộc cao đẹp đến với cộng đồng. Đồng thời, cần có những biện pháp hiệu quả để bảo vệ bản quyền và chống lại các hành vi xâm phạm đến di sản văn hóa thơ Tố Hữu.

VI. Kết Luận Tinh Thần Dân Tộc Trong Thơ Tố Hữu Sống Mãi

Tóm lại, tính dân tộc là một yếu tố then chốt, tạo nên sức sống và giá trị lâu bền cho thơ Tố Hữu. Việc phân tích ngôn ngữ đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách Tố Hữu thể hiện tinh thần dân tộc trong các tác phẩm của mình. Di sản thơ Tố Hữu không chỉ là niềm tự hào của văn học Việt Nam mà còn là nguồn cảm hứng vô tận cho các thế hệ người Việt Nam trong hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với những đóng góp của Tố Hữu lớn lao như vậy, tinh thần dân tộc trong thơ Tố Hữu sẽ mãi mãi sống trong lòng người Việt Nam.

6.1. Tổng Kết Các Đặc Điểm Ngôn Ngữ Thể Hiện Tính Dân Tộc

Các đặc điểm ngôn ngữ thơ của Tố Hữu đã cho thấy tính dân tộc rất rõ ràng. Nó bao gồm việc sử dụng các từ ngữ xưng hô thân mật, các ngôn ngữ địa phương, cũng như sử dụng một cách thuần thục, sáng tạo thể thơ lục bát Tố Hữu và các biện pháp tu từ như từ láy, điệp ngữ...

6.2. Khẳng Định Giá Trị Bền Vững Của Tinh Thần Dân Tộc

Tính dân tộc là một phẩm chất không thể thiếu đối với một người Việt Nam, cũng như một tác phẩm mang đậm tính dân tộc có giá trị tinh thần lớn đối với độc giả Việt Nam. Chính vì vậy mà thơ Tố Hữu sẽ sống mãi trong lòng độc giả Việt Nam. Bởi vì thơ Tố Hữu mang đậm tinh thần dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, phần Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Nội dung của luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và những vấn đề liên quan. Chƣơng 2: Tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ Tố Hữu trên phƣơng diện chất liệu. Chƣơng 3: Tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ Tố Hữu trên phƣơng diện cấu trúc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – 9ĐHTN http://www.vn PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 1.

Khái quát về tính dân tộc trong văn học và tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ 1. Tính dân tộc trong văn học Theo Từ điển thuật ngữ văn học, tính dân tộc là: “Khái niệm thuộc phạm trù tƣ tƣởng - thẩm mĩ chỉ mối liên hệ khăng khít giữa văn học và dân tộc, thể hiện qua tổng thể các đặc điểm độc đáo tƣơng đối bền vững chung cho các sáng tác của dân tộc, đƣợc hình thành trong quá trình phát triển lịch sử và phân biệt với văn học của các dân tộc khác…. Tính dân tộc thể hiện ở mọi yếu tố từ nội dung cho đến hình thức của sáng tác văn học” [29]. Theo khái niệm trên, tính dân tộc trong văn học là một phạm trù tƣ tƣởng -thẩm mĩ.

Cần tránh quan niệm xem tính dân tộc là khái niệm chính trị , hoặc là một phạm trù xã hội ho ̣c , dân tộc học. Tính dân tộc là thuộc tính tất yếu của văn chƣơng. Khi nói đế n tiń h dân tô ̣c trong văn ho ̣c là nói đế n sƣ̣ kế t tin ́ h nhƣ̃ng nét đô ̣c đáo của mô ̣t dân tô ̣c trong sáng tác văn ho ̣c. Tính dân tộc của văn học còn là một phạm trù mang tính lịch sử.

Nó không phải là một hệ thống khép kín các yếu tố nhất thành bất biến. Trái lại, nó luôn gắn liền , biến đổi và phát triển cùng với sự biến đổi và phát triển của những điều kiện lịch sử , xã hội cụ thể. Do điều kiện lịch sử , xã hội từng thời kỳ, tƣ̀ng giai đoa ̣n không giống n hau nên quan niệm về tính dân tộc trong văn học cũng có những nội dung khác nhau trong quá trình phát triể n. Vì thế , khi tìm hiểu về tính dân tộc trong văn ho ̣c phải nhìn nhận theo quan điểm lịch sử.

Không nên lấy tính dân tộc của văn học thời kỳ trƣớc làm thƣớc đo cho tính dân tộc của văn học thời kỳ sau mà tùy thuộc vào những hoàn cảnh lịch sử , xã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –10 ĐHTN http://www.vn hô ̣i cụ thể trong tiến trình phát triển của văn học mà có cách nhìn nhận , đánh giá về tính dân tộc trong văn học cho phù hợp. Ngoài ra , trong quá trình phát triển, tính dân tộc trong văn học còn có sƣ̣ tiếp thu những tinh hoa văn hóa , văn học nƣớc ngoài. Mô ̣t sáng tác văn ho ̣c có tính dân tô ̣c sâu sắc phải vừa kế thƣ̀a đƣơ ̣c truyề n thố ng văn ho ̣c dân tô ̣c , vƣ̀a đổ i mới và đóng góp vào sƣ̣ ph át triển để làm phong phú thêm truyền thống ấy. Tính dân tộc xuyên thấm vào mọi phƣơng diện của tác phẩm văn học , tƣ̀ nô ̣i dung đến hình thức nghệ thuật.

Về nô ̣i dung , tính dân tộc thể hiện trong viê ̣c lƣ̣a cho ̣n đề tài, chủ đề của tác phẩm ; trong quan niê ̣m của tác giả về cuô ̣c số ng và con ngƣời gắ n với đời số ng vấ t chấ t và tinh thầ n của dân tô ̣c. Đo ̣c mô ̣t tác phẩm văn học mang tính dân tộc ta nhƣ sống cuộc sống của dân tộc đó với nhƣ̃ng đă ̣c điể m riêng về phong tu ̣c , tâ ̣p quán ,…. Ngoài ra , nô ̣i dung căn bản của tính dân tộc là ở cách nhà văn miêu tả “tinh thầ n dân tộc”, “tính cách dân tộc”, “cái nhìn của dân tộc đố i với cuộc đời” (chủ đề tƣ tƣ ởng, tình cảm thẩm mỹ…). Về hình thƣ́c nghê ̣ thuâ ̣t , tính dân tộc thể hiện ở thể loa ̣i, ngôn ngữ, hình ảnh.Mỗi dân tộc có một hệ thống thể loại văn học mang tính truyền thống, có phƣơng tiện ngôn ngữ và cách biểu đạt mang tính đặc trƣng, có những hình ảnh thân thuộc đã in dấu đậm nét trong tâm hồn mỗi ngƣời con của dân tộc.

Khái quát lại, tính dân tộc trong văn học là khái niệm chỉ mối liên hệ , sƣ̣ kế t nố i sâu sắc giƣ̃a văn ho ̣c và dân tô ̣c ; là một phạm trù tƣ tƣởng thẩm m ỹ mang tính lich ̣ sƣ̉ ; là cơ sở để nhận diện , phân biê ̣t giƣ̃a nề n văn ho ̣c dân tô ̣c này với nền văn học dân tộc khác. Tính dân tộc biểu hiện toàn diện từ nội dung cho đế n hình thƣ́c nghê ̣ thuâ ̣t của tác phẩ m văn ho ̣c , tạo cho n ền văn học mỗi dân tô ̣c nhƣ̃ng đă ̣c điể m riêng , đô ̣c đáo. Mô ̣t tác phẩ m mang tiń h dân tô ̣c là tác phẩ m phản ánh nhƣ̃ng đă ̣c điể m đô ̣c đáo tron g đời số ng tinh thầ n và vật chấ t của một dân tộc ; góp phần làm nên diện mạo riêng của văn học tƣ̀ng dân tộc ; giúp độc giả hiểu biết và trân trọng cuộc sống, phẩm chất, tâm hồ n và vẻ đẹp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –11 ĐHTN http://www.vn ngôn ngữ của dân tô ̣c đó. Tính dân tộc cũng góp phần tạo ra phong cách nghệ thuật của mỗi nhà thơ, nhà văn.

Tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ Tính dân tộc trong tác phẩm văn học nói chung và tác phẩm thơ nói riêng đƣơ ̣c thể hiê ̣n rõ nét và trƣ̣c tiế p ở ngôn ngƣ̃ nghê ̣ thuâ ̣t , vì ngôn ngữ là “yế u tố thƣ́ nhấ t của văn học” (M. Gorki), là yếu tố tiế p xúc đầ u tiên, trƣ̣c tiế p của ngƣời đo ̣c đối với tác phẩm. Theo chúng tôi , tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ là sự gắn bó , liên kế t , là mối liên hệ mật thiết giữa ngôn ngữ thơ với ngôn ngữ dân tộc ; là sự lƣ̣a chọn, sƣ̉ du ̣ng chấ t li ệu ngôn ngữ , phƣơng thƣ́c tổ chƣ́c , sắ p xế p ngôn ngƣ̃ và biê ̣n pháp tu tƣ̀ trong ngôn ngƣ̃ của mô ̣t dân tô ̣c để thể hiện nô ̣i dung tƣ tƣởng của tác phẩm , cảm hứng nghê ̣ thuâ ̣t , ý đồ nghệ thuật của nhà thơ ; tạo nên sự tƣơng đồ ng , gắ n bó, tiế p nố i giƣ̃a ngôn ngƣ̃ nghê ̣ thuâ ̣t của nhà thơ với truyề n thố ng ngôn ngƣ̃ dân tô ̣c. Ngôn ngữ thơ mang tính dân tộc là sự phản ánh những đặc điểm riêng biê ̣t , độc đáo của ngôn ngữ dân tộc trong tác phẩ m thơ.

Nhờ tính dân tộc trong ngôn ngƣ̃ mà “tƣ duy của một dân tộc” , “tâm hồn dân tộc”, “tính cách dân tộc” đƣơ ̣c bô ̣c lô ̣ toàn diê ̣n và sâu sắ c trong tác phẩ m thơ. Ngôn ngƣ̃ mỗi dân tô ̣c là mô ̣t hê ̣ thố ng ký hiê ̣u , với hê ̣ thố ng ngƣ̃ pháp và những “tập q uán ngôn ngữ” khác nhau tạo nên nét riêng trong ngôn ngữ mỗi dân tô ̣c. Trong ngôn ngữ dân tộc Việt Nam, đặc trƣng thể hiện tính dân tộc là lối nói tắt, nói ẩn dụ, thậm xƣng, thói quen sử dụng hình ảnh thay thế, cách chơi chữ,.; điều này đã tạo ra những đặc trƣng thi pháp của nền thơ ca dân tộc Việt Nam. Mỗi nhà thơ , nhà văn trong quá triǹ h sáng tác đề u cố gắ ng khai thác và vận dụng những điểm mạnh , nhƣ̃ng ƣu thế của ngôn ngƣ̃ dân tô ̣c vào tác phẩ m của mình theo nhƣ̃ng cách r iêng nhằ m phát huy tố i đa chƣ́c năng của các đơn vi ̣ngôn ngƣ̃.

Vì thế, ngôn ngƣ̃ thơ tƣ̣ bản thân nó đã thể hiê ̣n tính dân tô ̣c. Có nhiều tiêu chí để nhận diện tín h dân tô ̣c trong ngôn ngƣ̃ tác phẩm văn học nói chung và tác phẩm thơ nói riêng. Tính dân tô ̣c trong ngôn ngữ văn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –12 ĐHTN http://www.vn học Viê ̣t Nam thƣờng đƣơ ̣c nhâ ̣n diê ̣n qua lối nói, lối viết, cách diễn đạt quen thuộc của con ngƣời Việt Nam (ví dụ, Truyện Kiều của Nguyễn Du từ cốt truyện, nhân vật đến các địa danh đều của Trung Quốc, nhƣng vẫn trở thành áng thơ trác tuyệt, niềm tự hào của văn học Việt Nam và thấm sâu trong tâm hồn ngƣời Việt; đó là bởi, Nguyễn Du đã sử dụng cách nói, cách kể, cách diễn đạt quen thuộc của ngƣời dân Việt,…); hay “lố i nói” giàu hình ảnh , cách v í von, so sánh tinh tế , các phƣơng thức chuyển nghĩa quen thuộc. Ví dụ, cách nói giàu hình ảnh trong thơ Nguyễn Bính : “Thôn Đoài ngồ i nhớ Thôn Đông / Một ngƣời chín nhớ mƣời mong một ngƣời” (Tƣơng tƣ).

“Thôn Đoài ngồ i nhớ Thôn Đông” là hình ảnh nhân hóa biểu hiện nỗi nhớ trong tình yêu lứa đôi. Lối diễn đạt này trong câu thơ của Nguyễn Bính vô cùng gần gũi với con ngƣời làng quê Việt Nam. Cũng tƣơng tự nhƣ vậy, cách tạo ẩn dụ tƣợng trƣng trong Tre Viê ̣t Nam của Nguyễn Duy khiến ngôn ngữ bài thơ đậm đà tính dân tộc,…. Nhìn một cách toàn diện và hệ thống , tính dân tộc trong ngôn ngữ thơ cầ n đƣơ ̣c nhâ ̣n diê ̣n trên cả hai phƣơng diện : chất liệu ngôn ngữ thơ và cấu trúc ngôn ngữ thơ.

Có nghĩa là , khi tìm hiể u tính dân tô ̣c trong ngôn ngƣ̃ thơ của mô ̣t tác giả , tác phẩm nào đó , cầ n phải tim ̀ hiể u cả các yếu tố chấ t liê ̣u (tƣ̀ ngƣ̃ , các phƣơng tiện tu từ ) và sự kết hợp chúng trong cấ u trúc ngôn ngƣ̃ của tác phẩm (cú pháp, cách tổ chƣ́c bài thơ, câu thơ, các biện pháp tu từ) của tác phẩm thơ đó trong mố i quan hê ̣ với ngôn ngƣ̃ dân tô ̣c, ngôn ngƣ̃ văn ho ̣c dân tô ̣c.