Tín dụng đối với học sinh, sinh viên của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An

Luận văn thạc sĩ phân tích tín dụng cho học sinh sinh viên tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Nghệ An, góp phần nâng cao hiểu biết tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Thanh Tú
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tín dụng cho học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Về tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu của luận văn
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận văn
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI HỌC SINH SINH VIÊN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Khái quát về các công trình đã công bố đến hoạt động tín dụng đối với học sinh sinh viên của NHCSXH
• 1.1.2. Kết quả chủ yếu của các công trình trên và một số vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu tiếp
• 1.2. Khái quát chung về tín dụng chính sách đối với học sinh, sinh viên
• 1.2.1. Khái niệm tín dụng chính sách đối với học sinh, sinh viên
• 1.2.2. Bối cảnh ra đời tín dụng chính sách đối với học sinh sinh viên
• 1.2.3. Sự cần thiết cần phải có chương trình tín dụng học sinh sinh viên
• 1.2.4. Đặc thù của tín dụng học sinh sinh viên
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tín dụng chính sách đối với học sinh sinh viên
• 1.3.1. Chủ trương của Đảng, Nhà nước liên quan đến tín dụng HSSV
• 1.3.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội của đất nước
• 1.3.3. Sử dụng vốn của các em học sinh sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề
• 1.3.4. Khả năng, ý thức chấp hành việc trả lãi, trả nợ của gia đình
• 1.3.5. Công tác bình xét đối tượng vay và phê duyệt của UBND cấp xã
• 1.3.6. Trình độ của cán bộ NHCSXH, các tổ chức hội nhận ủy thác, Ban quản lý tổ TK&VV
• 1.3.7. Kiểm tra việc bình xét cho vay, sử dụng hiệu quả tín dụng HSSV của các cấp, các ngành
• 1.4. Một số mô hình cho vay tín dụng học sinh sinh viên của các nước
• 1.4.1. Mô hình cho vay tín dụng học sinh sinh viên ở Trung Quốc
• 1.4.2. Mô hình cho vay tín dụng học sinh sinh viên ở Hàn Quốc
• 1.4.3. Mô hình cho vay tín dụng học sinh sinh viên ở Philippin
• 1.4.4. Mô hình cho vay tín dụng học sinh sinh viên ở Thái Lan
• 1.5. Bài học kinh nghiệm rút ra trong công tác quản lý tín dụng đối với HSSV của NHCSXH Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ LUẬN VĂN
• 2.1. Phương pháp luận
• 2.2. Các phương pháp cụ thể
• 2.2.1. Phương pháp thu thập và xử lí số liệu
• 2.2.2. Phương pháp thống kê-so sánh
• 2.2.3. Phương pháp logic- lịch sử
• 2.2.4. Phương pháp phân tích- tổng hợp
• 2.2.5. Phương pháp điều tra, khảo sát
• 2.3. Thu thập, sử dụng số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH HỌC SINH SINH VIÊN TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Khái quát về Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An
• 3.1.1. Giới thiệu khái quát quá trình hình thành và phát triển Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An
• 3.1.2. Chức năng, nhiệm vụ
• 3.1.3. Đặc điểm cơ bản của các chương trình tín dụng chính sách của NHCSXH tỉnh Nghệ An
• 3.2. Tín dụng chính sách đối với học sinh sinh viên tại NHCSXH tỉnh Nghệ An từ năm 2007 đến nay
• 3.2.1. Quản lý đối với công tác bình xét đối tượng vay vốn
• 3.2.2. Quản lý đối với công tác sử dụng vốn vay của gia đình, của học sinh sinh viên
• 3.2.3. Quản lý việc chấp hành trả nợ đến hạn của hộ vay
• 3.2.4. Quản lý công tác xử lý nợ đến hạn, nợ quá hạn, nợ bị rủi ro
• 3.2.5. Các khoản tín dụng HSSV theo sản phẩm tín dụng
• 3.2.6. Công tác kiểm tra, giám sát
• 3.3. Đánh giá tác động cho vay tín dụng đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An từ năm 2007 đến nay
• 3.3.1. Đối với Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An
• 3.3.1.1. Tỷ trọng dư nợ tín dụng HSSV
• 3.3.1.2. Tăng trưởng về dư nợ
• 3.3.1.3. Tăng mức cho vay HSSV theo lộ trình
• 3.3.1.4. Lãi suất cho vay
• 3.3.1.5. Quy trình, thủ tục cho vay
• 3.3.1.6. Đối tượng thụ hưởng
• 3.3.1.7. Phân loại dư nợ
• 3.3.1.8. Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện cho vay đối với HSSV của NHCSXH tỉnh Nghệ An
• 3.3.2. Đối với khách hàng vay vốn
• 3.3.2.1. Kết quả điều tra khách hàng
• 3.3.2.2. Thông tin chung khách hàng
• 3.3.2.3. Đánh giá kết quả điều tra
• 3.4. Các vấn đề tồn tại và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỌC SINH, SINH VIÊN TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN
• 4.1. Định hướng hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam
• 4.2. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng có hiệu quả đối với học sinh sinh viên của NHCSXH tỉnh Nghệ An
• 4.2.1. Thực hiện bình xét, phê duyệt cho vay đúng đối tượng thụ hưởng
• 4.2.2. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp xã trong việc giải quyết thủ tục vay vốn
• 4.2.3. Phối hợp chặt chẽ hoạt động của NHCSXH với UBND, các tổ chức hội nhận ủy thác trong việc quản lý tín dụng HSSV
• 4.2.4. Tăng cường tuyên truyền sâu rộng về tín dụng đối với HSSV
• 4.2.5. NHCSXH tỉnh Nghệ An phối hợp với các NHTM trên địa bàn trong việc quản lý chi tiêu qua thẻ của HSSV
• 4.2.6. Hoàn thiện mô hình tổ chức NHCSXH tỉnh Nghệ An
• 4.2.6.1. Điểm giao dịch tại xã
• 4.2.6.2. Tổ tiết kiệm và vay vốn
• 4.2.7. Giải pháp về cơ chế cho vay đối với học sinh sinh viên
• 4.2.7.1. Mở rộng hình thức cho vay
• 4.2.7.2. Nâng cao chất lượng việc huy động tiền gửi tiết kiệm qua các tổ tiết kiệm và vay vốn
• 4.2.7.3. Mức cho vay, thời hạn cho vay phù hợp với từng đối tượng
• 4.2.8. Quản lý củng cố, hoàn thiện tổ tiết kiệm vay vốn
• 4.2.9. Tăng cường kiểm soát việc sử dụng vốn vay
• 4.2.10. Các giải pháp khác
• 4.3. Kiến nghị đối với Nhà nước
• 4.4. Kiến nghị với cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp
• 4.5. Đối với Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An
• 4.6. Kiến nghị đối với HĐQT - NHCSXH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín dụng cho học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Nghệ An

Tín dụng cho học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Nghệ An đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc hỗ trợ tài chính cho các em có hoàn cảnh khó khăn. Chương trình này không chỉ giúp các em trang trải chi phí học tập mà còn góp phần nâng cao trình độ dân trí cho các hộ gia đình nghèo. Theo số liệu từ ngân hàng, hàng trăm ngàn học sinh, sinh viên đã được hưởng lợi từ chương trình này, giúp họ có cơ hội tiếp cận giáo dục cao hơn.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển tín dụng học sinh sinh viên

Chương trình tín dụng học sinh, sinh viên được thành lập từ năm 1998, với mục tiêu hỗ trợ tài chính cho các em đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng và dạy nghề. Qua các năm, chương trình đã có nhiều cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của học sinh, sinh viên.

1.2. Đối tượng thụ hưởng và quy trình vay vốn

Đối tượng thụ hưởng chủ yếu là học sinh, sinh viên thuộc hộ nghèo, cận nghèo và có hoàn cảnh khó khăn. Quy trình vay vốn được thực hiện đơn giản, nhanh chóng, giúp các em dễ dàng tiếp cận nguồn vốn.

II. Những thách thức trong việc cung cấp tín dụng cho học sinh sinh viên

Mặc dù chương trình tín dụng cho học sinh, sinh viên đã đạt được nhiều thành công, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Nguồn vốn cho vay chưa ổn định, và việc xác định đối tượng vay vốn còn gặp khó khăn. Điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của nhiều học sinh, sinh viên có nhu cầu vay vốn.

2.1. Khó khăn trong việc xác định đối tượng vay vốn

Việc xác định hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng khó khăn chưa được thực hiện thường xuyên, dẫn đến nhiều học sinh, sinh viên không được tiếp cận nguồn vốn cần thiết.

2.2. Nhu cầu vay vốn ngày càng tăng

Chi phí học tập ngày càng cao trong khi mức cho vay chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu, khiến nhiều học sinh, sinh viên gặp khó khăn trong việc trang trải chi phí học tập.

III. Phương pháp cải thiện tín dụng cho học sinh sinh viên tại Nghệ An

Để nâng cao hiệu quả của chương trình tín dụng cho học sinh, sinh viên, cần có những giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường tuyên truyền về chương trình sẽ giúp nhiều học sinh, sinh viên tiếp cận hơn với nguồn vốn.

3.1. Nâng cao vai trò của chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc xác định đối tượng vay vốn và hỗ trợ các em trong quá trình làm thủ tục vay.

3.2. Tăng cường tuyên truyền về chương trình tín dụng

Cần có các chiến dịch tuyên truyền sâu rộng về chương trình tín dụng cho học sinh, sinh viên để nâng cao nhận thức và giúp các em biết đến các cơ hội vay vốn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng học sinh sinh viên

Nghiên cứu cho thấy rằng chương trình tín dụng học sinh, sinh viên đã có tác động tích cực đến đời sống của nhiều em. Nhiều học sinh, sinh viên đã có cơ hội học tập và phát triển nghề nghiệp nhờ vào nguồn vốn vay này.

4.1. Tác động tích cực đến đời sống học sinh sinh viên

Nhiều học sinh, sinh viên đã có thể hoàn thành chương trình học và tìm được việc làm ổn định sau khi ra trường, nhờ vào sự hỗ trợ của chương trình tín dụng.

4.2. Đánh giá hiệu quả của chương trình tín dụng

Chương trình tín dụng đã giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho nhiều gia đình, đồng thời nâng cao trình độ học vấn cho các em học sinh, sinh viên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tín dụng học sinh sinh viên

Tín dụng cho học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Nghệ An có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tài chính cho các em. Trong tương lai, cần tiếp tục cải thiện và mở rộng chương trình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của học sinh, sinh viên.

5.1. Định hướng phát triển tín dụng học sinh sinh viên

Cần có các chính sách hỗ trợ lâu dài và bền vững cho chương trình tín dụng học sinh, sinh viên, nhằm đảm bảo nguồn vốn cho các em.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Chính sách xã hội, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội để nâng cao hiệu quả của chương trình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách tín dụng học sinh, sinh viên là một trong những trụ cột an sinh xã hội trọng yếu nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy giảm nghèo bền vững tại Việt Nam. Tại tỉnh Nghệ An, địa bàn có quy mô dân số đông và điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, chương trình vay vốn học tập đã trở thành điểm tựa tài chính vững chắc cho hàng trăm ngàn gia đình. Giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2014 ghi nhận bước phát triển vượt bậc của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An khi tổng dư nợ toàn chi nhánh tăng từ 395 tỷ đồng lên 6.231 tỷ đồng, tương ứng mức tăng ròng 5.836 tỷ đồng với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 123% mỗi năm. Riêng dư nợ chương trình học sinh, sinh viên đã tăng từ 3 tỷ đồng năm 2003 lên 2.212 tỷ đồng vào cuối năm 2014, chiếm tỷ trọng cao nhất với 35,5% tổng dư nợ trong 14 chương trình tín dụng đang vận hành.

Mặc dù đạt quy mô bao phủ rộng khắp tại 20 huyện, thị xã, hoạt động quản lý tín dụng học sinh, sinh viên tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống. Nguồn vốn cho vay mang tính thời vụ cao, chưa thực sự ổn định dài hạn; mức cho vay tối đa khoảng 1.000.000 đồng đến 1.100.000 đồng mỗi tháng chỉ đáp ứng khoảng 30% đến 40% chi phí thực tế của người học. Bên cạnh đó, tình trạng sinh viên sau khi tốt nghiệp chưa tìm kiếm được việc làm đúng hạn tạo nên áp lực thu hồi nợ, làm gia tăng nguy cơ nợ xấu tiềm ẩn. Nghiên cứu này tập trung phân tích toàn diện thực trạng quản lý tín dụng học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007–2014 theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và bảo toàn nguồn lực tài chính công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đầu tư vốn con người, lý thuyết tài chính vi mô và nguyên lý tín dụng chính sách an sinh xã hội. Về mặt học thuật, tín dụng học sinh, sinh viên được định vị là hình thức sử dụng các nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cung cấp các khoản vay ưu đãi, phi lợi nhuận nhằm hỗ trợ người học có hoàn cảnh khó khăn trang trải chi phí đào tạo. Cơ chế vận hành gắn liền với ba khái niệm nền tảng: ủy thác từng phần thông qua 4 tổ chức chính trị - xã hội cơ sở, quản lý vi mô thông qua mạng lưới Tổ Tiết kiệm và Vay vốn, và xét duyệt đối tượng thụ hưởng dựa trên chuẩn nghèo đa chiều cùng xác nhận từ Ủy ban nhân dân cấp xã.

Kinh nghiệm quốc tế cung cấp cơ sở đối chiếu sâu sắc cho mô hình Việt Nam:

• Mô hình tại Trung Quốc triển khai từ năm 1986 do các ngân hàng thương mại chịu hoàn toàn rủi ro tín dụng dẫn đến tâm lý e ngại giải ngân, khiến tỷ lệ tiếp cận vốn của sinh viên chỉ đạt 3,8%.
• Mô hình tại Hàn Quốc hỗ trợ 100% lãi suất thông qua các ngân hàng thương mại nhưng chỉ chi trả tiền học phí mà không hỗ trợ chi phí sinh hoạt.
• Mô hình tại Philippines giai đoạn 1976–1986 ghi nhận tỷ lệ thu hồi nợ chỉ đạt 2% do thiếu cơ chế kiểm soát liên đới và ý thức trả nợ của người vay còn thấp.
• Mô hình tại Thái Lan áp dụng lãi suất 1%/tháng dưới sự quản lý của Ủy ban quốc gia và trao quyền chủ động lựa chọn đối tượng cho các cơ sở đào tạo.

Từ bài học quốc tế, mô hình của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam khẳng định tính ưu việt khi kết hợp giữa nguồn cấp bù tài chính của Nhà nước với cơ chế quản lý cộng đồng, ràng buộc trách nhiệm pháp lý và đạo đức của hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích đối tượng trong sự vận động liên tục gắn liền với tiến trình cải cách giáo dục và phát triển kinh tế địa phương. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo thống kê dư nợ 14 chương trình tín dụng của chi nhánh tỉnh Nghệ An giai đoạn 2003–2014, cùng các văn bản chỉ đạo của Chính phủ như Quyết định số 51/1998/QĐ-TTg, Nghị định số 78/2002/NĐ-CP và Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp khảo sát định lượng với quy mô mẫu là 200 phiếu hợp lệ, tiến hành từ ngày 15/11/2014 đến ngày 31/01/2015. Kỹ thuật chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện được áp dụng nhằm phản ánh đa chiều từ hai nhóm đối tượng:

• Nhóm người học: 50 phiếu khảo sát sinh viên đang theo học tại 4 cơ sở đào tạo trọng điểm gồm Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Kinh tế Nghệ An, Trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An và Trường Đại học Y khoa Vinh.
• Nhóm hộ vay vốn: 150 phiếu khảo sát các hộ gia đình có dư nợ chương trình học sinh, sinh viên tại 20 huyện, thị xã trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Bảng câu hỏi gồm 20 nội dung (19 câu hỏi trắc nghiệm đóng và 1 câu hỏi mở) giúp đo lường chi phí học tập, nhận thức về lãi suất ưu đãi 0,5%/tháng, kênh giải ngân, mức độ tiếp cận việc làm và nguồn chi trả nợ gốc. Việc lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và tổng hợp logic cho phép bóc tách bản chất của tăng trưởng tín dụng và đánh giá chính xác các mắt xích quản lý từ cấp cơ sở đến cấp tỉnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Sau hơn 8 năm thực hiện Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg, chương trình tín dụng học sinh, sinh viên tại tỉnh Nghệ An ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc với quy mô dư nợ tăng gấp 13,7 lần. Tốc độ tăng trưởng giải ngân thể hiện sự bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn đầu: năm 2008 tăng 235,8% so với năm 2007; năm 2009 tiếp tục tăng 92,5%; năm 2010 tăng 34,2%; năm 2011 tăng 47,6%; năm 2012 tăng 12,3%. Trong hai năm 2013 và 2014, dư nợ có xu hướng điều chỉnh nhẹ lần lượt là -4,7% và -5,7% do các khoản vay dài hạn bước vào chu kỳ hoàn trả nợ gốc tập trung.

Cơ cấu quản lý và tổ chức thực hiện được duy trì chặt chẽ thông qua 21 phòng giao dịch cấp huyện, 203 thành viên Ban đại diện Hội đồng quản trị cấp tỉnh và huyện, cùng sự tham gia của 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác gồm Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên. Tuy nhiên, kết quả điều tra từ 200 đối tượng khảo sát cho thấy một số phát hiện đáng chú ý:

• Tỷ lệ đáp ứng chi phí thực tế còn thấp: Mức vay khoảng 1.000.000 đồng/tháng/sinh viên chỉ đủ chi trả học phí cơ bản, người học phải dựa vào nguồn trợ cấp gia đình hoặc làm thêm để bù đắp sinh hoạt phí.
• Áp lực việc làm và hoàn trả nợ: Khoảng 40% sinh viên ra trường chưa tìm được việc làm phù hợp trong vòng 12 tháng đầu tiên, tạo áp lực tài chính lớn lên 150 hộ gia đình vay vốn khi đến hạn phân kỳ trả nợ.

Thảo luận kết quả

Diễn biến dư nợ và cơ cấu phân bổ tín dụng có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện tỷ trọng dư nợ học sinh, sinh viên chiếm tới 35,5% trong tổng quy mô 6.231 tỷ đồng của 14 chương trình tín dụng năm 2014. Đồng thời, bảng phân tích chéo giữa thời gian tìm kiếm việc làm và khả năng thanh toán nợ gốc giúp làm rõ mối tương quan giữa chất lượng đào tạo, thị trường lao động và tỷ lệ nợ quá hạn.

Nguyên nhân dẫn đến các hạn chế xuất phát từ cả yếu tố chủ quan lẫn khách quan. Trong thực tế, công tác bình xét tại cơ sở vẫn còn biểu hiện nể nang do tình làng nghĩa xóm, dẫn đến việc xác định đối tượng hộ khó khăn đột xuất đôi lúc chưa kịp thời. Một số trường đào tạo thực hiện việc cấp giấy xác nhận cho sinh viên còn chậm trễ, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân theo học kỳ. Về mặt cơ chế, chính sách hiện hành chưa cho phép xử lý rủi ro xóa nợ trong trường hợp học sinh, sinh viên không may qua đời nhưng bố mẹ còn sống, gây nên những vướng mắc pháp lý kéo dài trong công tác thu hồi nợ tồn đọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản trị vốn và tối ưu hóa tác động xã hội của chương trình tín dụng học sinh, sinh viên trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016–2020, hệ thống giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

• Chuẩn hóa quy trình bình xét và phê duyệt đối tượng: Nâng cao trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã và Ban quản lý Tổ Tiết kiệm và Vay vốn trong việc rà soát danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ có mức thu nhập bằng 150% chuẩn nghèo. Tăng cường kiểm tra liên ngành định kỳ 6 tháng một lần, phấn đấu giảm tỷ lệ sai sót đối tượng xuống dưới 0,5% trên toàn bộ 21 đơn vị cấp huyện.
• Điều chỉnh hạn mức và kéo dài kỳ hạn trả nợ: Đề xuất Chính phủ nâng mức cho vay từ 1.250.000 đồng lên khoảng 1.500.000 đồng đến 2.000.000 đồng mỗi tháng đối với các nhóm ngành có học phí cao như Y dược, Kỹ thuật và Nghệ thuật. Đồng thời, điều chỉnh thời gian ân hạn bắt đầu trả nợ từ 12 tháng lên 18 đến 24 tháng sau khi tốt nghiệp để phù hợp với thực tế tìm kiếm việc làm của sinh viên.
• Hiện đại hóa phương thức giải ngân qua tài khoản thẻ: Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An cần chủ động phối hợp với các ngân hàng thương mại trên địa bàn chuyển dịch phương thức chi trả từ tiền mặt sang tài khoản thẻ ATM. Mục tiêu hoàn thành 100% việc giải ngân và quản lý chi tiêu học tập qua thẻ trong lộ trình 12 tháng.
• Hoàn thiện cơ chế xử lý nợ rủi ro bất khả kháng: Kiến nghị Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam bổ sung hướng dẫn xử lý khoanh nợ, xóa nợ đối với các trường hợp người học tử vong hoặc mất sức lao động vĩnh viễn mà gia đình không còn nguồn tạo thu nhập, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho mạng lưới tín dụng cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban điều hành Ngân hàng Chính sách xã hội: Cung cấp bằng chứng thực tiễn về chu kỳ tăng trưởng dư nợ 12 năm (2003–2014) và tác động của Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg, phục vụ công tác hoạch định chính sách tín dụng đào tạo và cân đối nguồn vốn ngân sách nhà nước.
• Cán bộ tín dụng và mạng lưới 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác: Là tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ chuẩn hóa quy trình bình xét công khai tại Tổ Tiết kiệm và Vay vốn, kiểm soát dòng tiền giải ngân và xây dựng phương án đôn đốc thu nợ định kỳ tại 20 huyện, thị xã.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp phân tích chuỗi dữ liệu vĩ mô với điều tra xã hội học 200 mẫu thực tế, đóng vai trò tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội.
• Ban giám hiệu các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng và dạy nghề tại Nghệ An: Định hình cơ chế phối hợp liên ngành giữa nhà trường và ngân hàng chính sách trong việc xác nhận hồ sơ sinh viên, định hướng việc làm và đồng hành hỗ trợ người học hoàn thành nghĩa vụ tài chính sau tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

• Chính sách tín dụng học sinh, sinh viên tại tỉnh Nghệ An đạt quy mô dư nợ như thế nào trong giai đoạn 2003–2014? Từ mức 3 tỷ đồng vào năm 2003, quy mô dư nợ chương trình học sinh, sinh viên đã tăng trưởng mạnh mẽ lên 2.212 tỷ đồng vào cuối năm 2014, chiếm 35,5% tổng dư nợ toàn tỉnh Nghệ An. Đây là chương trình chiếm tỷ trọng vốn lớn nhất trong tổng số 14 chương trình tín dụng ưu đãi được vận hành tại 21 phòng giao dịch trực thuộc.

• Cơ chế ủy thác cho vay học sinh, sinh viên được vận hành thông qua các kênh nào? Quy trình cho vay được triển khai ủy thác từng phần thông qua 4 tổ chức chính trị - xã hội cơ sở gồm Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên. Mạng lưới Tổ Tiết kiệm và Vay vốn tại các thôn, bản trực tiếp bình xét công khai, trình Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận trước khi Ngân hàng Chính sách xã hội giải ngân.

• Hạn mức cho vay học sinh, sinh viên giai đoạn 2007–2014 có đáp ứng đủ nhu cầu học tập thực tế không? Mặc dù mức cho vay được điều chỉnh tăng dần từ 800.000 đồng lên 1.000.000 đồng/tháng/sinh viên, kết quả khảo sát thực tế cho thấy nguồn vốn này mới chỉ đáp ứng khoảng 30% đến 40% tổng chi phí học phí và sinh hoạt. Phần còn lại phần lớn do gia đình tự trang trải hoặc sinh viên phải đi làm thêm.

• Mẫu khảo sát thực địa trong luận văn được thiết kế với quy mô và phạm vi ra sao? Nghiên cứu đã khảo sát 200 phiếu hợp lệ trong thời gian từ ngày 15/11/2014 đến ngày 31/01/2015. Mẫu bao gồm 50 sinh viên tại 4 cơ sở giáo dục lớn (Đại học Vinh, Đại học Kinh tế Nghệ An, Cao đẳng Sư phạm Nghệ An, Đại học Y khoa Vinh) và 150 hộ gia đình có vay vốn tại 20 huyện, thị xã thuộc tỉnh Nghệ An.

• Giải pháp căn bản nào được đề xuất để giảm thiểu rủi ro thu hồi nợ học sinh, sinh viên? Luận văn đề xuất kéo dài thời gian bắt đầu trả nợ lên 18 đến 24 tháng sau khi tốt nghiệp, đẩy mạnh giải ngân qua thẻ ATM để quản lý mục đích sử dụng vốn, đồng thời thiết lập cơ chế liên kết dữ liệu giữa nhà trường, địa phương và ngân hàng nhằm nắm bắt tình trạng việc làm của sinh viên.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tín dụng chính sách đối với học sinh, sinh viên và bài học kinh nghiệm từ các mô hình tài chính giáo dục quốc tế.
• Phân tích bức tranh toàn cảnh 12 năm hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An, làm nổi bật bước nhảy vọt của dư nợ học sinh, sinh viên từ 3 tỷ đồng lên 2.212 tỷ đồng, chiếm 35,5% tổng dư nợ năm 2014.
• Đánh giá thực chứng qua 200 phiếu điều tra, chỉ rõ khoảng cách giữa mức trần cho vay khoảng 1.000.000 đồng/tháng với chi phí đào tạo thực tế, cũng như tác động của áp lực việc làm sau tốt nghiệp đến chất lượng tín dụng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao: chuẩn hóa khâu bình xét tại xã, nâng hạn mức và giãn kỳ hạn trả nợ, hiện đại hóa qua giải ngân thẻ, và hoàn thiện cơ chế xử lý rủi ro tín dụng.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách và chính quyền địa phương tỉnh Nghệ An hoàn thiện mô hình quản trị nguồn vốn an sinh xã hội.

Trong lộ trình tiếp theo từ năm 2016 đến năm 2020, việc số hóa quy trình quản lý và nâng cao tính kết nối giữa các cơ sở đào tạo với Ngân hàng Chính sách xã hội là yêu cầu cấp thiết. Các cơ quan quản lý và bạn đọc quan tâm có thể tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối liên kết giữa tín dụng học tập và thị trường lao động để tối ưu hóa hiệu quả đồng vốn an sinh của Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết chung về tín dụng chính sách đối với học sinh sinh viên. Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn. Thực trạng tín dụng chính sách học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An.

Giải pháp đẩy mạnh hoạt động tín dụng đối với học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI HỌC SINH SINH VIÊN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Khái quát về các công trình đã công bố đến hoạt động tín dụng đối với học sinh sinh viên của NHCSXH Tín dụng học sinh sinh viên đã đƣợc một số ngƣời nghiên cứu trên phạm vi cả nƣớc, cũng nhƣ từng địa phƣơng.

Trong số các công trình đã công bố, liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài có các công trình tiêu biểu sau: - Một số vấn đề về chương trình vay vốn tín dụng cho học sinh sinh viên ở Việt Nam hiện nay của tác giả thạc sĩ Nguyễn Thị Thanh Thủy, Đại học Hà Nội. Bài viết có nêu lên kể từ khi thực hiện Quyết định 157/2007/QĐ-TTg, dƣ nợ tín dụng HSSV không ngừng tăng lên, số lƣợng HSSV vay vốn lên 1,9 triệu. Chƣơng trình tín dụng HSSV không chỉ mang ý nghĩa về mặt kinh tế mà cả mặt chính trị, xã hội. Đầu tƣ phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực cho các vùng nông thôn, vùng khó khăn tiến tới XĐGN thông qua chƣơng trình vay vốn.

Chƣơng trình tín dụng HSSV đã giúp HSSV có cơ hội đƣợc học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề để phục vụ đất nƣớc. Việc kéo dài thời gian trả nợ từ 06 tháng đến 01 năm kể từ ngày tốt nghiệp đã giúp HSSV có thời gian tìm việc làm, có việc làm, giảm bớt áp lực do thời gian trả nợ gấp do HSSV ra trƣờng chƣa tìm đƣợc việc làm, lƣơng khởi điểm thấp. Bài viết nêu lên những khó khăn, tồn tại nhƣ: Nguồn vốn bố trí cho vay tín dụng HSSV bố trí chƣa kịp thời, bị động, rất khó khăn trong việc triển khai chƣơng trình tín dụng học sinh sinh viên dài hạn. Chƣơng trình cho vay HSSV có phát triển bền vững hay không phụ thuộc vào nguồn vốn của nó.

Việc xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn về 5 tài chính ở địa phƣơng còn nhiều bất cập. Chênh lệch mức sống giữa hai đối tƣợng hộ nghèo và cận nghèo chƣa rõ ràng; UBND xã còn lúng túng trong việc xác nhận đối tƣợng vay; nhiều hộ không thuộc diện nghèo nhƣng có con đi học trở thành hộ nghèo. Bài viết đã đƣa ra các giải pháp giám sát các kênh từ nhà trƣờng, gia đình; nâng cao ý thức HSSV nhằm thúc đẩy thu hồi nợ đến hạn; tăng nguồn vốn để cho vay; bổ sung đối tƣợng gia đình có 02 con ở nông thôn đƣợc vay vốn. Tuy nhiên, phạm vi đề cập của bài viết về tín dụng HSSV chƣa đề cập đến đối tƣợng cho vay HSSV thuộc diện mồ côi, đối tƣợng HSSV học nghề, dạy nghề tại các trƣờng.

- Chắp cánh những ước mơ, bài viết trên báo Kinh tế nông thôn số 2(905) ngày 10/01/2014. Tín dụng học sinh sinh viên đã tháo gỡ những khó khăn về kinh tế cho các hộ nghèo, những gia đình có hoàn cảnh khó khăn để con em họ tiếp tục theo đuổi ƣớc mơ lập thân, lập nghiệp. Chƣơng trình cho vay HSSV thể hiện tính nhân văn sâu sắc đi vào lòng dân, đặc biệt là đối tƣợng hộ nghèo. Chƣơng trình đã góp phần làm giảm sức ép, nỗi âu lo của các bậc làm cha, làm mẹ khi không có điều kiện về tài chính lo cho các con ăn học.

Tuy nhiên, bài viết chƣa nêu lên những khó khăn, bất cập trong thực hiện tín dụng HSSV. - Các nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu vay vốn của học sinh sinh viên trên địa bàn thành phố Cần Thơ, tác giả Thạc sĩ. Nguyễn Quốc Nghi, trƣờng đại học Cần Thơ trên tạp chí Công nghệ Ngân hàng số 53 tháng 8/2010 có nêu lên: Từ năm 2007, Thủ tƣớng đã ban hành Quyết định số 157/2007/QĐ- TTg về tín dụng đối với HSSV đã góp phần giảm bớt gánh nặng trong chi phí học tập, sinh hoạt cho HSSV có hoàn cảnh khó khăn. Tác giả đã tiến hành điều tra trực tiếp 235 HSSV đang học tập trên địa bàn Cần Thơ nhằm phản ánh nhu cầu vay vốn của HSSV, đồng thời ứng dụng mô hình Probit để xác 6 định các nhân tố ảnh hƣởng đến nhu cầu vay vốn HSSV.

Các nhân tố ảnh hƣởng là: Thu nhập của gia đình sinh viên, số ngƣời phụ thuộc gia đình sinh viên, thu nhập của sinh viên, năm đang học, việc tham gia của sinh viên. Tuy nhiên tác giả mới chỉ nêu đƣợc khía cạnh nhu cầu vay vốn, các vấn đề khác liên quan đến việc vay vốn tín dụng HSSV nhƣ thủ tục vay vốn, đối tƣợng đƣợc vay, nguồn trả nợ, xác định đối tƣợng vay vốn,. chƣa đề cập đến. - Thấy gì qua 5 năm thực hiện chương trình tín dụng học sinh sinh viên, tác giả Nguyễn Quang Vụ, tạp chí NHCSXH Việt Nam số 60.

Tác giả nêu lên: Qua 5 năm cho vay học sinh sinh viên chƣơng trình đã đƣợc quan tâm chỉ đạo của cấp ủy chính quyền địa phƣơng, sự phối hợp chặt chẽ của các Bộ, ngành, các tổ chức đoàn thể từ Trung ƣơng đến địa phƣơng; chƣơng trình tín dụng HSSV đã động viên, khuyến khích đƣợc trách nhiệm trả nợ của ngƣời vay, NHCSXH đã triển khai thực hiện tốt chính sách giảm lãi tiền vay đối với ngƣời vay trả nợ trƣớc hạn, đồng thời NHCSXH có nguồn vốn bổ sung quay vòng. Bài viết cũng nêu lên sự băn khoăn chƣơng trình tín dụng HSSV có nhu cầu lớn, thời điểm cho vay mang tính ”thời vụ”, vốn vay ngắn hạn nên nguồn vốn luôn trong tình trạng mất cân đối, bị động và thiếu bền vừng. Đồng thời tác giả đƣa ra giải pháp cần giải ngân vốn vay linh hoạt, các biện pháp thu hồi vốn và làm sao để vốn vay thực hiện đƣợc lâu dài. Tuy nhiên, bài viết tập trung về nguồn vốn cho vay, còn các vấn đề khác thì tác giả chƣa đề cập đến.

- Chính sách hỗ trợ sinh viên-những vấn đề đặt ra hiện nay, tác giả Thạc sĩ Phùng Văn Hiên, Học viện Hành chính, năm 2013, tạp chí khoa học Việt Nam. Tác giả có nêu lên: Các chƣơng trình hỗ trợ tài chính cho học sinh sinh viên trong đó có tín dụng học sinh sinh viên. Sinh viên đƣợc vay một khoản tiền với sự ƣu đãi của Nhà nƣớc, lãi suất thấp hơn ngân hàng thƣơng mại, vay tín chấp. Tác giả quan tâm đến chính sách ƣu đãi, thu hồi vốn vay, xử lý nợ xấu, chủ thể đứng ra vay vốn 7 Đồng thời rút ra một số thách thức, bất cập thực tế nhƣ: Trách nhiệm trả vốn thuộc về gia đình hay sinh viên chƣa đƣợc ngƣời vay nhận thức đúng đƣợc; thủ tục vay vốn còn nhiều bất cập; mẫu giấy xác nhận của nhà trƣờng không đảm bảo chuẩn mực chung làm cho sinh viên gặp khó khăn phải đi lại nhiều lần; thời gian trả nợ quy định 12 tháng sau khi tốt nghiệp là không khả thi đối với thị trƣờng lao động Việt Nam; mức vay thấp.

Tác giả đã đƣa ra một số giải pháp nhƣ: tiêu chí đối với nhóm đối tƣợng có thể đƣợc hƣởng tín dụng ƣu đãi; mở rộng đối tƣợng cho vay đối với gia đình có 02 con học đại học, cao đẳng; cho vay đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ; NHCSXH, Nhà nƣớc có thể vận động cùng tham gia Quỹ hỗ trợ sinh viên. Tuy nhiên, bài viết chƣa đề cập đến các đối tƣợng học nghề, đây là đây là đối tƣợng cần đƣợc quan nhiều hiện nay. - Phát triển tín dụng đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam (2014), luận văn thạc sĩ của Lã Thị Hồng Yến, bảo vệ tại Trƣờng Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội. Tác giả đã nêu lên tín dụng HSSV không chỉ có nghĩa về kinh tế, mà còn tác động rất lớn về phát triển nguồn nhân lực, mang tính xã hội sâu sắc.

Chƣơng trình tín dụng HSSV đã huy động đƣợc cấp ủy, chính quyền địa phƣơng vào cuộc, vốn vay đã đến với 100% số xã, phƣờng trong cả nƣớc. Luận văn đã phân tích, đánh giá khá đầy đủ thực trạng tín dụng HSSV tại NHCSXH, tìm ra một số tồn tại, nguyên nhân tồn tại, đƣa ra một số giải pháp kiến nghị nhằm phát triển tín dụng đối với HSSV tại NHCSXH Việt Nam. Tuy nhiên, luận văn vẫn chƣa bao quát hết các vấn đề phát sinh thực tế xảy ra tại cơ sở. - Giải pháp phát triển tín dụng đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam, (2013), luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Thanh An, bảo vệ tại Học viện Ngân hàng.

Trong luận văn tác giả đã nêu về thực 8 trạng nguồn vốn cho vay, hoạt động cho vay của chƣơng trình tín dụng HSSV. Luận văn khá đầy đủ về nội dung tín dụng đối với HSSV tại NHCSXH Việt Nam nhƣ: Trong những năm qua NHCSXH đã bám sát sự chỉ đạo của Chính phủ, phối hợp tốt với các ngành, các cấp, các tổ chức chính trị triển khai có hiệu quả chƣơng trình tín dụng HSSV; thực hiện tốt quy trình cho vay, thu nợ, thu lãi đảm bảo theo đúng quy định. Đồng thời cũng nêu ra một số tồn tại nhƣ: Nguồn vốn cho vay còn hạn chế, việc điều tra cho vay tại các xã, phƣờng còn bất cập, mức cho vay chƣa đáp ứng đủ nhu cầu, các tổ chức chính trị xã hội chƣa bao quát toàn diện các công đoạn thực hiện ủy thác; công tác kiểm tra trƣớc, trong, sau khi cho vay còn hạn chế. Đồng thời đƣa ra các giải pháp, kiến nghị đối với hoạt động tín dụng HSSV tại NHCSXH Việt Nam.

Tuy nhiên, luận văn vẫn chƣa chỉ rõ đƣợc tồn tại trong xử lý nợ bị rủi ro, đặc biệt là cơ chế bất cập đối với trƣờng hợp HSSV chết, nhƣng bố mẹ còn sống thì không đƣợc xử lý rủi ro; chƣa đề cập việc một số hộ có 02 con đi học cần phải bổ sung vào đối tƣợng cần đƣợc hỗ trợ vay vốn,.