MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh nƣớc ta đang hội nhập kinh tế quốc tế khu vực và toàn cầu, sự cạnh tranh về mọi mặt nói chung và về giáo dục nói riêng ngày càng gay gắt, điều đó đòi hỏi chúng ta phải có sự thay đổi lớn trong giáo dục, thay đổi không chỉ trong tƣ duy mà phải cả trong hành động, thay đổi không chỉ riêng đối với một cá nhân hay tổ chức có trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục mà phải cả trong cộng đồng xã hội. Những câu hỏi đặt ra đã từng làm cho những ai quan tâm về nền giáo dục của nƣớc nhà là chúng ta sẽ bắt đầu thay đổi từ đâu, các nƣớc trên thế giới đã làm nhƣ thế nào để có chất lƣợng giáo dục cao nhƣ vậy. Đây là câu trả lời lớn dành cho những nhà quản lý và nghiên cứu về giáo dục.
Một điểm chung mà hầu hết các nƣớc phát triển về giáo dục đều làm rất tốt là vấn đề về đảm bảo chất lƣợng trong giáo dục. Trong vài năm gần đây, Việt Nam chúng ta đã bắt đầu chú trọng, triển khai và thực hiện rộng rãi công tác đảm bảo chất lƣợng. Hiện nay, cơ chế và hệ thống đảm bảo chất lƣợng giáo dục của nƣớc ta đã định hình và đang từng bƣớc phát triển theo chiều rộng lẫn chiều sâu. Đó là một tất yếu khách quan trong quá trình phát triển và phù hợp với xu hƣớng chung trên thế giới.
Công tác tự đánh giá của các cơ sở đào tạo và đánh giá ngoài của các tổ chức kiểm định chất lƣợng đều là những nhiệm vụ trọng tâm trong việc đảm bảo chất lƣợng giáo dục. Chất lƣợng của một cơ sở đào tạo nói chung thƣờng đƣợc tập trung vào các yếu tố: mục tiêu đào tạo, tổ chức và quản lý, chƣơng trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, đội ngũ cán bộ quản lý, phục vụ và ngƣời học…, trong đó chƣơng trình đào tạo (CTĐT) là một trong những yếu tố cốt lõi của chất lƣợng giáo dục. Để CTĐT có chất lƣợng, các cơ sở đào tạo phải thực hiện việc tự đánh giá CTĐT. Việc tự đánh giá CTĐT kịp thời và chính xác nhằm: điều chỉnh, cập nhật và bổ sung những lỗ hổng của chƣơng trình; xác định sự 1 Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục phù hợp của chƣơng trình đối với nhu cầu ngƣời học và xã hội; xác định mức độ đạt đƣợc trong thực hiện chƣơng trình; tiến đến đạt đƣợc mục tiêu giáo dục của CTĐT nói riêng và nâng cao chất lƣợng giáo dục của cơ sở đào tạo nói chung.
Với những CTĐT có chất lƣợng và phù hợp, nhà trƣờng sẽ khẳng định đƣợc vị trí của mình đối với xã hội và đáp ứng đƣợc nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội. Khoa học và công nghệ ngày nay đã trở thành lực lƣợng sản xuất trực tiếp, trở thành nhân tố đặc biệt quan trọng trong sự phát triển toàn diện của mỗi quốc gia. Trƣờng Đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM- có vai trò hết sức quan trọng trong việc đào tạo ra nguồn nhân lực có trình độ cao về khoa học cơ bản, nguồn nhân lực này sẽ phục vụ cho việc phát triển khoa học và công nghệ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc nói chung và yêu cầu nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ khu vực phía nam nói riêng. Bằng những kiến thức tiếp thu đƣợc trong khóa học “Đo lƣờng và đánh giá trong giáo dục” và một số kinh nghiệm thực tế khi công tác tại Phòng Đào tạo của trƣờng ĐH KHTN với nhiệm vụ quản lý CTĐT của nhà trƣờng, tác giả nghĩ rằng chất lƣợng giáo dục sẽ đƣợc nâng lên khi có sự tác động tích cực của nhiều thành tố bên trong và bên ngoài.
Thành tố bên trong chính là tổng hợp các yếu tố trực tiếp tạo nên chất lƣợng của CTĐT, trong đó việc xác định trƣớc các tiêu chuẩn đánh giá CTĐT là một yêu cầu quan trọng và cần thiết cho mỗi cơ sở đào tạo trong giai đoạn hiện nay- giai đoạn mà ở Việt Nam chúng ta có rất ít các bộ tiêu chuẩn riêng cho từng CTĐT cụ thể cũng nhƣ chƣa có các tổ chức kiểm định chuyên môn. Việc xác định trƣớc các tiêu chuẩn này nhằm cải tiến và nâng cao chất lƣợng cho CTĐT nói riêng, cơ sở giáo dục nói chung và chuẩn bị cho việc đánh giá ngoài của các tổ chức kiểm định chuyên môn trong tƣơng lai gần. 2 Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục TS.Lê Vinh Danh (2006) cho rằng: “ Chuẩn về chất lƣợng đào tạo đại học khác nhau theo thời gian và không gian. Không nên xây dựng những chuẩn chất lƣợng từ việc học theo điều đó ở các nƣớc hoặc cộng đồng đã phát triển quá cao so với chúng ta, vì nhƣ thế chỉ tạo ra lãng phí.
Cần và đủ là nên xây dựng những chuẩn chất lƣợng vừa phải, giải quyết những yêu cầu phát triển trƣớc mắt cho xã hội rồi nâng dần lên trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm bên ngoài…” [2]. Nhƣ vậy, bất kỳ tiêu chuẩn đặt ra nào cũng có tính tƣơng đối của nó. Các chuẩn đặt ra sẽ khác nhau theo từng giai đoạn phát triển, khác nhau theo điều kiện sẵn có ở mỗi quốc gia, và khác nhau theo từng ngành nghề đào tạo. Vì vậy, dựa vào các điều kiện sẵn có, dựa vào mục tiêu đề ra, dựa vào yêu cầu của xã hội và dựa khả năng của từng trƣờng, các trƣờng cần thiết phải tự xây dựng các tiêu chuẩn về chất lƣợng cho chính nội bộ của mình.
Từ đó, thực hiện tự đánh giá và tự so sánh chất lƣợng đào tạo trong từng giai đoạn theo các chuẩn đã đề ra. Cuối cùng là nâng dần các chuẩn, rút ngắn dần khoảng cách về chất lƣợng đào tạo của nhà trƣờng so với bên ngoài, trong đó tối thiểu phải đạt đƣợc chất lƣợng theo tiêu chuẩn kiểm định của quốc gia. Từ những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài : “ Nghiên cứu đề xuất bộ tiêu chuẩn để tự đánh giá chương trình đào tạo bậc đại học của nhóm ngành Khoa học tự nhiên tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất các tiêu chuẩn/tiêu chí để tự đánh giá CTĐT nhóm ngành khoa học tự nhiên KHTN tại trƣờng ĐH KHTN dựa trên các cơ sở sau: Lý luận khoa học về đánh giá, kiểm định CTĐT trong và ngoài nƣớc.
Thực tiễn tại cơ sở đào tạo. 3 Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục 3. Khung/cơ sở lý thuyết Cơ sở lý thuyết của đề tài là các nghiên cứu về lý thuyết đánh giá chƣơng trình. Các lý thuyết này mô tả các mô hình về đánh giá chƣơng trình học.
Các mô hình đánh giá CTH mà tác giả quan tâm đến là: Mô hình của Saylor, Alexander và Lewis: mô hình này thông qua việc đánh giá của năm thành tố, đó là: các mục đích, các mục đích phụ và các mục tiêu; chƣơng trình giáo dục (CTGD) nhƣ một tổng thể; các phân đoạn cụ thể của CTGD; việc giảng dạy; chƣơng trình(CT) đánh giá. Mô hình CIPP của Ủy ban Nghiên cứu Quốc Gia về đánh giá Phi Delta Kappa đã đƣa ra bốn loại đánh giá: bối cảnh, đầu vào, quá trình và sản phẩm. Cơ sở lý thuyết tiếp theo là mô hình đánh giá Kirkpatrick của Donald L. Mô hình này với bốn mức đánh giá hiệu quả đào tạo, những mức này có thể đƣợc áp dụng cho việc đào tạo theo hình thức truyền thống hoặc dựa vào công nghệ hiện đại.
Mô hình bốn mức đánh giá hiệu quả đào tạo bao gồm: sự phản hồi của ngƣời học, nhận thức, hành vi, và kết quả. Các mô hình này là tập hợp các tinh hoa trí tuệ của các nhà nghiên cứu về CTH. Các lý thuyết này rất hữu ích cho các nhà hoạch định, cải tiến, xây dựng, đánh giá CTH và đƣợc sử dụng rộng rãi trong các cơ sở giáo dục, các tổ chức kiểm định chƣơng trình đào tạo. Trong số các mô hình đánh giá CTH trên, tác giả đã chọn cơ sở lý thuyết chính cho nghiên cứu là mô hình CIPP của Ủy ban Nghiên cứu Quốc Gia về đánh giá Phi Delta Kappa vì mô hình này khá toàn diện và đầy đủ về các khía cạnh đƣợc đánh giá.
4 Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục 4. Phƣơng pháp nghiên cứu 4. Câu hỏi nghiên cứu Bộ tiêu chuẩn dùng để tự đánh giá các CTĐT thuộc nhóm ngành KHTN tại trƣờng ĐH KHTN cần có những tiêu chí gì? Cán bộ quản lý và giảng viên thuộc nhóm ngành KHTN đánh giá nhƣ thế nào về mức độ cần thiết của các tiêu chí đƣợc đề xuất? 4. Giả định của nghiên cứu Xuất phát từ hệ thống chuẩn đầu ra của nhóm ngành KHTN, cần thiết phải có một số tiêu chí đặc thù để tự đánh giá CTĐT của nhóm ngành này.
Khách thể và đối tượng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu: cán bộ quản lý và giảng viên thuộc nhóm ngành KHTN tại trƣờng ĐH KHTN. Đối tƣợng nghiên cứu: đề xuất các tiêu chuẩn đánh giá CTĐT cho nhóm ngành KHTN của trƣờng ĐH KHTN. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu Phƣơng pháp nghiên cƣ́u tài liê ̣u : sƣ̉ du ̣ng phƣơng pháp thu thâ ̣p các tài liệu. Phƣơng pháp phân tić h và tổ ng hơ ̣p: phân tích và tổng hợp nhƣ̃ng vấ n đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài.
Phƣơng pháp tổ ng kế t kinh nghiê ̣m : tổ ng kế t kế t quả nghiên cƣ́u của các các tác giả và kinh nghiê ̣m về liñ h vƣ̣c đánh giá CTĐT. Phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu Phƣơng pháp toán thố ng kê: để xử lý dữ liệu. Dạng thiết kế nghiên cứu Tác giả sẽ sử dụng dạng thiết kế nghiên cứu phối hợp định tính và định lƣợng. Nghiên cứu định tính để xác định tiêu chuẩn đánh giá CTĐT thuộc nhóm ngành KHTN qua việc nghiên cứu tài liệu và phỏng vấn sâu đối với GV 5 Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục và CBQL.
Tiếp theo đó là thiết kế nghiên cứu định lƣợng để khảo sát ý kiến của GV và CBQL về sự phù hợp của Bộ tiêu chuẩn đề xuất dùng để tự đánh giá CTĐT của nhóm ngành KHTN tại trƣờng ĐHKHTN.