Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Ba Bể, Tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện ba bể tỉnh bắc kạn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Bế Hà Xuyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Tại Huyện Ba Bể, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, HỘP
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan
• 1.1.1.1. Phát triển, hợp tác, kinh tế hợp tác
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu huyện Ba Bể
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế-xã hội
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp phân tích thông tin số liệu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu của đề tài
• 2.4.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh quy mô phát triển của HTX nông nghiệp
• 2.4.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh về lao động, việc làm
• 2.4.3. Nhóm chỉ tiêu về vốn và thu nhập
• 2.4.4. Nhóm chỉ tiêu về biến số trong mô hình hồi quy đa biến
• 2.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.5.1. Thực trạng phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện tại Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 2.5.2. Một số văn bản pháp lý liên quan đến Hợp tác xã nông nghiệp
• 2.5.3. Phát triển Hợp tác xã nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn
• 2.5.4. Yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, thách thức đối với phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 2.5.4.1. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động và phát triển của HTX huyện Ba Bể
• 2.5.4.2. Khó khăn, thách thức đối với hoạt động và phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 2.5.5. Mục tiêu và giải pháp chủ yếu thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 2.5.5.1. Một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Thực trạng hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Ba Bể

Huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, đã có những bước tiến trong việc phát triển hợp tác xã nông nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy nhiều hợp tác xã vẫn còn gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng hoạt động. Theo số liệu thống kê, số lượng hợp tác xã nông nghiệp tại huyện đã tăng lên trong những năm qua, nhưng chất lượng dịch vụ và sản phẩm vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Các hợp tác xã thường hoạt động manh mún, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các thành viên. Điều này dẫn đến việc sản xuất không đồng bộ và khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm. Một số hợp tác xã đã bắt đầu áp dụng mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ mới và thị trường tiêu thụ. Như vậy, việc phát triển hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Ba Bể cần được chú trọng hơn nữa để nâng cao hiệu quả kinh tế cho các thành viên.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Ba Bể. Đầu tiên, chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương chưa thực sự hiệu quả. Mặc dù có nhiều văn bản pháp lý liên quan đến hợp tác xã, nhưng việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Thứ hai, nhận thức của người dân về hợp tác xã còn hạn chế, dẫn đến việc tham gia vào hợp tác xã không cao. Thứ ba, các hợp tác xã thường thiếu vốn đầu tư để mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, sự cạnh tranh từ các mô hình sản xuất khác cũng là một thách thức lớn đối với hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Ba Bể.

II. Giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp

Để thúc đẩy sự phát triển của hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Ba Bể, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, chính quyền địa phương cần tăng cường hỗ trợ về mặt chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho các hợp tác xã trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Thứ hai, cần nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của việc tham gia vào hợp tác xã thông qua các chương trình tuyên truyền, đào tạo. Thứ ba, các hợp tác xã cần xây dựng mô hình sản xuất liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. Cuối cùng, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất và quản lý cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp.

2.1. Tăng cường chính sách hỗ trợ

Chính quyền huyện Ba Bể cần xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ cụ thể cho hợp tác xã nông nghiệp. Điều này bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ đào tạo kỹ năng quản lý cho cán bộ hợp tác xã, và tạo điều kiện cho các hợp tác xã tham gia vào các chương trình xúc tiến thương mại. Việc này không chỉ giúp các hợp tác xã nâng cao năng lực sản xuất mà còn tạo ra cơ hội kết nối với thị trường tiêu thụ. Hơn nữa, cần có các chương trình khuyến khích các hợp tác xã áp dụng công nghệ mới trong sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam chiếm khoảng 47% lực lượng lao động và đóng góp 19% vào tổng sản phẩm nội địa, việc phát triển các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp trở thành một giải pháp thiết yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân. Tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, với đặc thù địa hình miền núi phức tạp và đa dạng dân tộc, các HTX nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và phát triển kinh tế nông thôn. Nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng hoạt động của 11 HTX nông nghiệp trên địa bàn giai đoạn 2015-2018, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, thách thức trong phát triển HTX nông nghiệp tại đây. Mục tiêu chính là đề xuất các giải pháp phát triển bền vững HTX nông nghiệp giai đoạn 2020-2025, góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ 15 HTX (11 nông nghiệp và 4 phi nông nghiệp) trên địa bàn huyện Ba Bể, với số liệu thu thập sơ cấp năm 2018 và số liệu thứ cấp từ các năm 2015-2018. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho chính quyền địa phương trong việc hoạch định chính sách phát triển HTX, đồng thời góp phần xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế hợp tác, trong đó tập trung vào:

• Lý thuyết phát triển kinh tế hợp tác: Phát triển được hiểu là quá trình tăng trưởng liên tục về mức sống và phân phối công bằng lợi ích trong xã hội. Kinh tế hợp tác là hình thức liên kết tự nguyện giữa các chủ thể nhằm tăng sức mạnh tập thể, nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh.

• Mô hình HTX kiểu mới theo Luật HTX 2012: HTX là tổ chức kinh tế tập thể, có tư cách pháp nhân, hoạt động dựa trên nguyên tắc tự chủ, bình đẳng, dân chủ và hợp tác tương trợ. HTX nông nghiệp được phân loại thành các loại hình như trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản, tổng hợp,... với mục tiêu tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho thành viên.

• Khái niệm và vai trò HTX nông nghiệp: HTX nông nghiệp không chỉ cung cấp dịch vụ đầu vào, đầu ra mà còn đóng vai trò cầu nối giữa Nhà nước và nông dân, thúc đẩy sản xuất tập trung, chuyên môn hóa và phát triển chuỗi giá trị sản phẩm.

Các khái niệm chính bao gồm: phát triển, hợp tác, kinh tế hợp tác, HTX, HTX nông nghiệp, chuỗi giá trị sản phẩm, mô hình HTX kiểu mới.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu sơ cấp được thu thập năm 2018 thông qua điều tra trực tiếp 15 HTX trên địa bàn huyện Ba Bể (11 HTX nông nghiệp, 4 HTX phi nông nghiệp) bằng phiếu điều tra, phỏng vấn sâu và quan sát thực tế. Số liệu thứ cấp gồm các báo cáo thống kê, tài liệu nghiên cứu từ các cơ quan nhà nước và các công trình khoa học liên quan giai đoạn 2015-2018.

• Phương pháp chọn mẫu: Toàn bộ 15 HTX đang hoạt động trên địa bàn được khảo sát nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện cho nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel/PivotTable để tổng hợp, phân tích số liệu định lượng; áp dụng phương pháp thống kê kinh tế mô tả các chỉ tiêu kinh tế của HTX; phân tích hồi quy đa biến trên phần mềm IBM SPSS Statistic 20 để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận HTX và thu nhập thành viên.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu sơ cấp trong năm 2018, phân tích và tổng hợp số liệu thứ cấp từ 2015 đến 2018, hoàn thiện báo cáo và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2020-2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng về số lượng và quy mô HTX: Từ năm 2015 đến 2018, số lượng HTX trên địa bàn huyện Ba Bể tăng ổn định, trong đó HTX nông nghiệp chiếm 73,3% tổng số HTX. Quy mô vốn đầu tư sản xuất và số thành viên HTX đều có xu hướng tăng, ví dụ vốn sản xuất trung bình của HTX nông nghiệp tăng khoảng 25% so với thời điểm thành lập.

2. Hiệu quả kinh tế chưa đồng đều: Lợi nhuận trung bình của các HTX nông nghiệp thấp hơn khoảng 15-20% so với HTX phi nông nghiệp. Thu nhập bình quân của thành viên HTX nông nghiệp cũng thấp hơn từ 10-18% so với thành viên HTX phi nông nghiệp, cho thấy sự bất bình đẳng trong phát triển giữa hai nhóm HTX.

3. Chuỗi giá trị sản phẩm bước đầu hình thành: Một số HTX đã phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài tỉnh. Ví dụ, HTX chè Mỹ Phương đã xây dựng được thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến phát triển HTX: Phân tích hồi quy đa biến cho thấy vốn đầu tư sản xuất và số lượng thành viên là hai biến độc lập có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận HTX và thu nhập thành viên (p < 0,05). Ngoài ra, trình độ quản lý và liên kết chuỗi giá trị cũng là những yếu tố quan trọng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự chênh lệch hiệu quả giữa HTX nông nghiệp và phi nông nghiệp chủ yếu do HTX nông nghiệp còn manh mún, quy mô nhỏ, thiếu vốn và kinh nghiệm quản lý. Việc phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mới chỉ ở giai đoạn đầu, chưa đồng bộ và chưa tạo được sức mạnh liên kết bền vững. So với các nghiên cứu ở các địa phương khác, kết quả tương đồng về vai trò của vốn và thành viên trong phát triển HTX, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của năng lực quản lý và liên kết thị trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng HTX, bảng so sánh lợi nhuận và thu nhập giữa HTX nông nghiệp và phi nông nghiệp, cũng như mô hình hồi quy đa biến minh họa các yếu tố ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường huy động và đầu tư vốn cho HTX nông nghiệp: Khuyến khích các HTX mở rộng quy mô vốn sản xuất thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ vay vốn với lãi suất thấp. Mục tiêu tăng vốn trung bình HTX lên ít nhất 30% trong giai đoạn 2020-2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Ngân hàng chính sách xã hội, Liên minh HTX tỉnh.

2. Mở rộng và nâng cao chất lượng thành viên HTX: Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để thu hút thêm thành viên, đặc biệt là các hộ nông dân có tiềm năng sản xuất. Mục tiêu tăng số thành viên HTX nông nghiệp lên tối thiểu 20% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban quản trị HTX, chính quyền xã, Liên minh HTX.

3. Nâng cao năng lực quản lý và chuyên môn cho cán bộ HTX: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, kỹ thuật sản xuất và tiếp thị sản phẩm cho cán bộ và thành viên HTX. Mục tiêu 100% cán bộ quản lý HTX được đào tạo bài bản trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và PTNT, Liên minh HTX, các tổ chức đào tạo.

4. Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ: Hỗ trợ HTX xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP, OCOP; tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức xúc tiến thương mại. Mục tiêu xây dựng ít nhất 3 chuỗi giá trị sản phẩm bền vững trong giai đoạn 2020-2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Liên minh HTX, các doanh nghiệp liên kết.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển HTX nông nghiệp, định hướng phát triển kinh tế nông thôn phù hợp với đặc thù địa phương.

2. Ban quản trị và cán bộ quản lý HTX: Áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực quản lý, mở rộng quy mô và phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nhằm tăng hiệu quả hoạt động và thu nhập cho thành viên.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành phát triển nông thôn, kinh tế hợp tác: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về phát triển HTX và kinh tế nông thôn.

4. Doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ phát triển nông nghiệp: Tìm hiểu mô hình liên kết với HTX, cơ hội hợp tác trong chuỗi giá trị sản phẩm, từ đó thúc đẩy phát triển thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. HTX nông nghiệp có vai trò gì trong phát triển kinh tế nông thôn?
   HTX nông nghiệp giúp liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ thành tổ chức lớn hơn, cung cấp dịch vụ đầu vào, đầu ra, hỗ trợ kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân.

2. Tại sao lợi nhuận HTX nông nghiệp thấp hơn HTX phi nông nghiệp?
   Nguyên nhân chính là HTX nông nghiệp thường có quy mô nhỏ, vốn hạn chế, thiếu kinh nghiệm quản lý và chưa phát triển mạnh chuỗi giá trị sản phẩm, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp hơn.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển của HTX nông nghiệp?
   Vốn đầu tư, số lượng thành viên, năng lực quản lý, liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lợi nhuận và thu nhập của HTX.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp?
   Tăng cường vốn đầu tư, mở rộng thành viên, đào tạo cán bộ quản lý, phát triển chuỗi giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ là các giải pháp thiết thực.

5. Làm thế nào để HTX nông nghiệp phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế?
   HTX cần nâng cao năng lực quản lý, áp dụng công nghệ mới, xây dựng thương hiệu, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp và thị trường, đồng thời được hỗ trợ chính sách từ Nhà nước để thích ứng với cạnh tranh quốc tế.

Kết luận

• Đã có sự chuyển biến tích cực về số lượng và chất lượng HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể giai đoạn 2015-2018, với tăng trưởng về vốn, thành viên và chuỗi giá trị sản phẩm.
• Lợi nhuận và thu nhập của HTX nông nghiệp vẫn thấp hơn so với HTX phi nông nghiệp, phản ánh sự bất bình đẳng và hạn chế trong phát triển.
• Vốn đầu tư và số lượng thành viên là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của HTX.
• Các khó khăn chính bao gồm quy mô nhỏ, thiếu vốn, năng lực quản lý hạn chế và liên kết thị trường chưa hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về vốn, nhân lực, tổ chức quản lý và phát triển chuỗi giá trị nhằm thúc đẩy phát triển bền vững HTX nông nghiệp giai đoạn 2020-2025.

Next steps: Triển khai các chương trình hỗ trợ vốn và đào tạo cán bộ, xây dựng mô hình chuỗi giá trị sản phẩm mẫu, tăng cường liên kết thị trường.

Call-to-action: Chính quyền địa phương, Liên minh HTX và các tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững tại huyện Ba Bể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan 1. Phát triển, hợp tác, kinh tế hợp tác a) Phát triển Theo triết học phát triển là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn.

Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu. Theo Raanan Weitz (1995), phát triển được coi là một quá trình phát triển liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và giúp phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội. Theo Phạm Thị Lý, Nguyễn Thị Yến và cs (2016): Phát triển kinh tế là sự gia tăng về số lượng và sự thay đổi về chất lượng của đời sống kinh tế-xã hội. Phát triển kinh tế và sự tăng lên về cơ sở vật chất và sự biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, cuộc sống của người dân ngày càng được cải thiện và nâng cao.

Phát triển là một quá trình tiến hóa của mọi xã hội, mọi cộng đồng dâm tộc. b) Hợp tác Hợp tác là sự kết hợp sức mạnh của cá nhân hoặc đơn vị để tạo nên sức mạnh lớn hơn nhămd thực hiện những công việc mà mỗi cá nhân, mỗi đơn vị hoạt động riêng rẽ sẽ gặp khó khăn, thậm chí không thể thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả. Hợp tác trong nông nghiệp rất đa dạng và phong phú bởi nông nghiệp luôn diễn ra trong nông thôn và trong nông thôn lại có nhiều ngành, nhiều lĩnh vực luôn tồn tại. Sự hợp tác có thể tiến hành từ nhỏ đến lớn, từ ít đến nhiều, từ hẹp sang rộng, từ thấp đến cao,.

Tuy nhiên, trong xã hội luôn tồn tại các lĩnh vực hợp tác khác nhau với trình độ khác nhau. Khi nhu cầu hợp tác ngày càng cao thì mỗi quan hệ hợp tác ngày càng chặt chẽ và mở rộng. e 6 c) Kinh tế hợp tác Kinh tế hợp tác là một hình thức quan hệ kinh tế hợp tác tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ưu thế sức mạnh tập thể giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên. Trong lĩnh vực nông nghiệp, Kinh tế hợp tác tồn tại ở một số hình thức chủ yếu, cụ thể: - Tổ hợp tác: Tổ hợp tác thường có quy mô nhỏ, có nội dung hoạt động hẹp, đơn mục tiêu, hình thành và hoạt động trên cơ sở hợp tác giản đơn, chưa có tổ chức chặt chẽ, thường có vốn quỹ chung, hoạt động chưa có điều lệ, không phải đăng ký kinh doanh nên chưa phải là pháp nhân kinh tế.

Các tổ hợp tác trong nông nghiệp thường không cố định. - Hợp tác xã: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có vốn quỹ chung, được cấp đăng ký kinh doanh và có tư cách pháp nhân. Luật HTX nước ta quy định “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật”. Ở nước ta, HTX được xem là hình thức cơ bản của kinh tế hợp tác.

- Hội (câu lạc bộ) nghề nghiệp: Hội (câu lạc bộ) nghề nghiệp là một hình thức hợp tác có phạm vi hoạt động linh hoạt, thường gắn với một loại sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi hay một lĩnh vực hoạt động nào đó (nhu hội sinh vật cảnh, hội làm vướn, hội nuôi ong), song không phải là một tổ chức sản xuất kinh doanh, không có tư cách pháp nhân. Các thành viên tham gia chủ yếu là để trao đổi, giúp đỡ nhau về kinh nghiệm sản xuất, kỹ thuật sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. - Hiệp hội theo sản phẩm hay nhóm sản phẩm: Đây là hình thức hợp tác có phạm vi hoạt động rộng, có thể là phạm vi một xã, một miền hay cả nước. Thành viên của hiệp hội là những chủ thể kinh tế (có thể thuộc các thành e 7 phần kinh tế khác nhau) tham gia hiệp hội nhằm phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất kinh doanh.

Hiệp hội có điều lệ hoạt động song không phải là đơn vị sản xuất kinh doanh. Như vây, mỗi hình thức kinh tế hợp tác nêu trên đều có vị trí, vai trò quan trọng thích hợp trong những điều kiện nhất định mà khi hình thức hợp tác nào có thể thay thế. Bất kỳ một sự áp đặt hình thức hợp tác không phù hợp nào cũng đều dẫn đến làm giảm hiệu quả hoạt động và làm suy yếu kinh tế hợp tác. HTX và HTX nông nghiệp a) Hợp tác xã Theo Liên Minh HTX quốc tế (International Cooperative Alliance- ICA): HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ.

Đến năm 1995, định nghĩa này đã được hoàn thiện, theo đó HTX thành lập dựa trên ý nghĩa tự cứu giúp mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết. Theo truyền thống của những người sáng lập ra HTX, các thành viên HTX tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức, về tính trung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm chăm sóc người khác”. Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO): HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng quyền lợi, nghĩa vụ sử dụng tài sản mà họ có chuyển giao vào HTX. Phù hợp với nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung,… Theo Luật HTX năm 1996: HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra để phát huy sức mạnh tập thể, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất kinh doanh.

e 8 Theo Luật HTX năm 2003: HTX là đơn vị kinh tế tự chủ do cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể, của từng thành viên, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế xã hội. Theo Luật Hợp tác xã năm 2012: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã. b) HTX nông nghiệp - Khái niệm: HTX nông nghiệp trước là một tổ chức kinh tế hợp tác của những người sản xuất nông nghiệp. Được thành lập trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ nhằm đáp ứng những yêu cầu về dịch vụ đa dạng trong sản xuất nông - lâm - nghiệp và đời sống của chính các thành viên tham gia.

HTX nông nghiệp có thể là các tổ chức kinh tế hợp tác của nông dân, ít nhất trên 3 lĩnh vực: Thứ nhất, đó là lĩnh vực cung ứng các yếu tố đầu vào của sản xuất như phân bón, thuốc trừ sâu,… hợp tác trong khâu làm đất, thuỷ lợi; Thứ hai, trong lĩnh vực giải quyết đầu ra của sản xuất nông nghiệp bao gồm hoạt động thu mua chế biến đóng gói và tiêu thụ nông sản ở thị trường trong và ngoài nước; Thứ ba, trong lĩnh vực trực tiếp tổ chức sản xuất tập trung trong trồng trọt, chăn nuôi, kể cả nuôi trồng thuỷ sản. - Phân loại HTX nông nghiệp: Theo Thông tư 09 ngày 17/4/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn, phân loại và đánh giá HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, HTX nông nghiệp được chia thành 7 loại, cụ thể: e 9 + Hợp tác xã trồng trọt: Là hợp tác xã có hoạt động sản xuất trồng trọt (trồng cây hàng năm, cây lâu năm; nhân và chăm sóc cây giống nông nghiệp) và dịch vụ trồng trọt có liên quan; dịch vụ sau thu hoạch; xử lý hạt giống để nhân giống. + Hợp tác xã chăn nuôi: Là hợp tác xã có hoạt động sản xuất chăn nuôi (trâu, bò, ngựa, lừa, la, dê, cừu, lợn, gia cầm và chăn nuôi khác); dịch vụ chăn nuôi có liên quan; săn bắt, đánh bẫy và hoạt động dịch vụ có liên quan. + Hợp tác xã lâm nghiệp: Là hợp tác xã có hoạt động sản xuất lâm nghiệp (trồng và chăm sóc rừng; khai thác gỗ và lâm sản khác; thu nhặt sản phẩm từ rừng không phải gỗ và lâm sản khác) và dịch vụ lâm nghiệp có liên quan.

+ Hợp tác xã thủy sản: Là hợp tác xã có hoạt động nuôi trồng thuỷ sản (nuôi trồng thuỷ sản biển, nội địa; sản xuất giống thuỷ sản); khai thác thủy sản (khai thác thủy sản biển và nội địa, bao gồm cả bảo quản thuỷ sản ngay trên tàu đánh cá). + Hợp tác xã diêm nghiệp: Là hợp tác xã có hoạt động khai thác muối (khai thác muối mỏ, đập vụn muối và sàng muối; sản xuất muối từ nước biển, nước mặn ở hồ hoặc nước mặn tự nhiên khác; nghiền, tẩy rửa, và tinh chế muối phục vụ cho sản xuất) và dịch vụ có liên quan đến phục vụ khai thác muối. + Hợp tác xã nước sạch nông thôn: Là hợp tác xã có hoạt động khai thác, xử lý và cung cấp nước sạch (khai thác nước từ sông, hồ, ao; thu nước mưa; thanh lọc nước để cung cấp; khử muối của nước biển để sản xuất nước như là sản phẩm chính; phân phối nước thông qua đường ống, bằng xe hoặc các phương tiện khác) cho nhu cầu sinh hoạt trên địa bàn nông thôn. + Hợp tác xã nông nghiệp tổng hợp: Là hợp tác xã có hoạt động từ hai lĩnh vực hoạt động của các hợp tác xã được phân loại tại các HTX trên trở lên.