CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1. Một sò vàn đề vé người cao tuổi ỉ. Khát niệm về NCT Thế kỷ qua, nhờ những tiên bộ vượt bậc trên mọi lĩnh vực khoa học, chất lượng cuộc sống ngày càng Lãng, tuổi thọ con người ngày càng cao. nêu số lượng NCT cũng ngày càng tăng, vậy như thế nào là NCT? Theo liêu chuẩn của Liên hiệp quốc đưa ra và cũng đã được xác lập trong Pháp lệnh người cao tuổi của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định những người có dộ tuổi từ 60 trỏ lên được gọi là người cao tuổi[29].
Tổ chức Y tế thế giới sắp xếp các lứa tuổi như sau:[26] - 45 - 59 : Người trung niên - 75 - 90 1 Người già - 60 - 74 : Người cao tuổi ' > 90 : Người già sống lâu Theo hội người cao tuổi Việt Nam tuổi thọ được chìa là:[36] - Tuổi 60 là hạ thọ - Tuổi 80 là thượng thọ - Tuổi 70 là trung thọ - Tuổi 90 là thượng thượng thọ -. Tình hình NCT trên Thê giới và Việt Nam Theo tồ chức Y tế Thê' Giới (WHO) và Hội nghị Thế giói lần thứ II VỂ người cao tuổi tại Madrid, Tây Ban Nha, ngày 8/12/2002 nhặn định ràng Thê' giói sẽ có một sự chuyển đổi nhản kháu học chưa từng có và dên nám 2025 số NCT sẽ làng từ 600 triệu lên khoảng 1,2 tỷ người cao tuổi, Năm 2050 sẽ tàng lèn khoáng 2 tỷ người cao tuổi và tỷ lệ NCT sẽ táng gấp đổi lờ 10% lên 21%. Mức tăng cao nhất và nhanh nhất sẽ diễn ra ở các nước đang phát Iriển, 80% NCT trên Thế giới sẽ sống tại các nước đó[44]. Ở nước ta mặc dù hiện lại câu trúc dân sô' vần thuộc loại trẻ, song sô' NCT cũng ngày càng tăng.
Theo kết quả điểu tra dân sô' nãm 1999, cả nước ta có 6,19 triệu người cao tuổĩ, năm 2004 là 6,6 triệu, năm 2009 theo dự đoán là 7,1 triệu và nảm 2029 sẽ là 16,5 triệu. Việt Nam chính thức trở thành quốc gia có dàn số già[30]. Nhưng bừn đồi tám linh lỵ về binh taí thương gap cùa người cao tuồi Già là quá trình linh học và quá trình hoá già xảy ra trong cơ (hử với các mức đồ khác nhau làm giảm hiệu lực cùa cức cơ chê lư điéu chình cơ thé, giâm khỉ nâng thích nghi bù trừ. dơ đó khó dáp ứng dược những đòi hỏi của sự sóng.
Vé mat sinh lý. bĩeh dổi thường gập nhai là giâm khả nâng (hu câm (giâm thị lưc. khứu giác, vị giác. Các CÂU triỉc XIrúp cũng giảm linh linh hoạt ương sự đản truyén xung dộng.
Hâu quả là phân xạ vó diêu kiện hình thành châm hơn. Hoạt dộng thán kinh cao cáp có những biện đổi ương các quá (rình cơ bân. giam úc chê rói giảm hưng phân Sư cân báng giừa hai quá trình đó kém đi. dân dẽh rối loan hình thành phân xạ có điéu kiện.
Thường gẠp trang thâi cường giao cám. rỏi loạn giác ngũ (thường lì giấc ngủ không sâu. ban ngày dẻ ngù gà). Vé mài lâm lý.
nhiíu người sùng lâu súc khoẻ binh thường, vản giừ được mỢt phong thái hoạt đông thin kinh cao lap như luc còn ưé. Khi sức khoê không ổn dinh, lâm lý và tư duy thường biín dổi va mức đô cùa những biên dổi ây tưỳ thuộc vào qui trình boat dõng củ. thế ư ang chung VỀ thai đô cùa ngươi xung quanh Trung vá. cổ hai đàc lính chung là giam tốc đù và lính linh hoai.
Dẻ có sự đủm nét boã vé lính tình cũ. giầm quan tỉm dỏn những ngươi xung quanh, đớn “the sự”. ít hướng vé cái mới mà thường quay vé dời sòng BỘÍ tâm Ngươi giả ihưìmg sợ cổ dơn và dẻ lùi thân. Trí nhớ vì kiên thức chung vé nghiệp vụ vân kha lôt.
nhưng thường giám khà nâng ghi nhớ những việc mới xày ra và nhửng vin dí trừu tượng, Già không phái la bCnh nhưng gib tao điđu ktởn tho bẹnh phát sinh vả phút inén. Sờ dĩ như vậy là vỉ ờ tuổi già. cổ giâin khi nâng vù hieu quà cùa các quá trinh tự diéu chỉnh thích nghi của cơ thố. giám kha nang hấp thụ và dự trừ câc chái dinh dường, dồng Ihởi thường có nhủng rồi loan chuyến hoi.
giâm phân ủng cơ Ihế, nhât là giâm xức tự ve dối VỚI các yCu tố gây bệnh như nhiêm trùng, nhiêm dộc, các stress. Chính vì vây ở người già chương mAc nhiéu bênh cùng một lúc. nhâỉ là bẹnh mãn tính[ 16ỊJ 17]. Theo két quả dtổu tra dịch té, những người khoe mạnh thực sự chiêm khoáng 1/5 trong sở NCT.
số cờn lai mảc các benh khâc nhau VƠI dâc lính da benh lý. Trong dô luói 60-69 8 CÓ 40,2% số người có lừ 4 đến 5 bệnh, còn ở độ tuổi > 75 có đến 65,9% sỏ' người mác trôn 5 bệnh. Kết quả điều tra dịch tể tại Việt Nam (nám 2002) cho thấy một người già trung bình mắc 2.69 bệnh, ờ độ tuổi 60-74 là 2,56 bệnh, trên 75 tuổi là 3,05 bệnh. Trong đó người cao tuổi mắc bệnh làng huyết áp nhiểu nhất so với các lứa tuổi khác chiếm tỷ lệ 45,6%[2][30].
Huyết áp • Tăng huyết áp và phân loại ỉ. Huyết áp Huyết áp là ấp lực cùa máu lên thành mạch. Huyết áp (HA) thường nói là huyết áp động mạch, là áp lực của máu lẾn thành dộng mạch mà ta đo được. Huyết áp tĩnh mạch cũng dược đo irong bệnh viện khi thật cẩn thiết.
Khi tim co bóp, áp lực máu trong động mạch lớn nhài, gọi là huyết áp lãm thu (HATTh) hay huyết áp lối đa, Khi tim nghỉ, các cơ giãn ra tạo nên áp lực âm tính trong các buồng tim để hút máu về. Lúc này áp lục máu trong động mạch xuống thấp nhất, ta đo được huyết áp tâm trương (HATTr) hay huyết áp tối thiểu[4],[5],[8],[10],[14]. Tăng huyết áp Tăng huyết áp là khi trị sô' ỉ ỈA do được ở trên mức bình thường. Tăng huyết áp có thể là lăng cả tâm thu và tâm trương, hoặc chi tăng một trong hai dạng dó.
Nhưng huyết áp tâm thu lẫn lâm trương tăng lên tới bao nhiêu thì dược gọi là lăng huyết áp. những con số này cho đến nay vẫn là những con số quy ước và trước dây đã gây nén nhiỂu tranh luận. Đáu năm 1999, Tổ chức Y lê thê' giới và Liên uỷ ban quốc gia về phòng ngừa, phát hiện, đánh giá, và điểu trị bệnh THA lần thứ 6 (JNC 6) có khuyến cáo mới VỂ bệnh THA. vẫn khẳng định một người được coi là THA khi huyết áp từ 140/90 mmHg irở lên và phân loại huyết áp như sau:[6] [37] 9 Phân loại THA Éheo JNC 6 Phán ỉ oại HA HA tám thu (mmHg) HA tám trương (mmHg) Huyết áp tối tru < 120 <80 Huyết áp bình thường < 130 <85 Huyết áp bình thường cao 130- 139 85 - 89 Phân nhóm: giới hạn Ỉ40-Ỉ49 90 ■ 94 THA độ 1 140- 159 90-99 THA độ 2 160- 179 100 - 109 THA độ 3 > 180 > 110 THA tâm thu đon độc > 140 <90 Phàn nhóm: giới hạn Ỉ40 - ỉ 49 < 90 Năm 2003, Theo qui định cúa Liên uỷ ban quốc gia về phòng ngừa, phát hiện, đánh giá, và điều trị bệnh THA lần thứ 7(JNC 7), dã dưa ra một số chi dân về phân loại và xử trí huyết áp (HA) mới nhất; [9],[24] Phán loại THA theo JNC 7 Phản ỉ oại HA HAtám thu (mmHg) HA tâm trương (mmHg) Huyết áp bình thường < 120 Và <80 Tiền lãng huyết áp 120- 139 Hoặc 80 - 89 THA giai đoạn ỉ 140- 159 Hoặc 90-99 THA giai đoạn 2 > 160 Hoặc > 100 Theo phân loại HA mới nhất của JNC 7 thi: - Con sò' HA bình thường trước kìa là < 140/90 mmHg, nay hạ xuống nữa cồn < 120/80 mmHg.
Các HA 120 - 139/80 - 90 JNC 7 không coi là bình thường nữa, mà gọi là “ tiền tăng HA”, nghĩa là có nhiều nguy cơ trở thành THA thực sự sau này gấp 2 lần so với người cỏ HA bình thường < 120/80 mmHg. 10 - THA giai doạn 1 (trước đây gọi là dọ 1) vản như cũ, nghĩa là HA 140 - 159/90 99 mmHg. INC 7 bỏ khái niệm THA giới hạn. - THA độ 2 và 3, nay được JNC 7 gộp lại gọi là giai doạn 2, HA lâm thu > 160 Hoậc HA tủm trương > 100 mmHg.
Vì lý lệ biến chứng không khác nhau rô và xừ lý giống nhau[9j. Tảng huyết áp là một hiện lượng đo được nhưng nguyên nhân không phái là luỏn ỉuòn lìm thây. Vì vậy người ta chia làm 2 loại: - THA nguyên phát: Là các trường hợp THA không tìm thấy nguyên nhân, gọi là bênh THA. Bệnh THA chiếm tới 90-95% sô' người bị THA.
- THA thứ phát: Là các trường hợp THA xảy ra do một bệnh khác, gọi là THA thêu chứng. Trong các trường hợp THA thứ phát, người ta lìm thấy nguyên nhan làm cho HA làng cao, nếu dược điểu trị bệnh chính thì HA sẽ trở lại bình thường. Các bộnh thường gặp có triệu chứng THA là các bệnh vé í hận như viêm thận, suy thận, lao thân.Các bênh cùa luyến thượng thận. Thay đổi sinh lý cùa huyết áp Ở người bình thường không phải huyết áp lúc nào cung ôn định.
Huyết áp luôn thay dổi tuỳ thuộc vào nhìéu yếu tớ trong một thời gian nhất định. Đó là sự thay dổi sinh lý của huyết áp:[5][10] - HA thay đổi theo nhịp ngày dihn: Ớ người binh thường trong một ngày HA dược ghi nhận nhờ một máy dơ HA tự động liên tục suốt 24 h người ta nhạn thây HA ban ngày cao hơn ban đẽm khoảng 20%, lừ 22h đến 7h sáng là ihời gian HA tháp nhất trong ngày, khi tỉnh dậy tim làm việc mạnh hơn và HA tâng lèn nhanh hơn. Người THA Ihì có tỳ lộ HA ban ngày cũng như HA ban đêm hoăc đào ngược ban đêm cao hon ban ngày. HA dao động nhẹ va làng cao vào một sỡ' thời điểm lạo thành các dinh cao, hiện tượng này gặp cà ở người bình ihường và người THA[5],[ ỉ í ].
- HA tăng giàm theo thời tiết: Khi thời tiết ihay đổi HA cũng dao động ihco. Trời lạnh, mạch máu ngoại vi co lại để làm giâm sự thài nhiệt, giừ nhiệt cho cơ thế, nén HA Iỉ táng lên. Ngược lại. khi tròi nang nóng, mạch máu ngoại vi giãn ra nhàm lủng sự thài nhiệt để diéu hoà nhiệt độ cho cơ the chi HA Lũ hạ xuống.
- HA thay đổi tiiỳ theo sự hoạt dộng của cơ thể± Kể cả lao động trí óc lân chân tay.