Nghiên cứu sự tuân thủ điều trị và các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân trên 60 tuổi tại phòng khám bệnh viện trường đại học y dược cần thơ năm 2018 1

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân trên 60 tuổi tại Cần Thơ là một vấn đề quan trọng… 81 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2019.

• Tác giả: Nguyễn Trần Phương Thảo
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Văn Lình
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y Học Dự Phòng
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân Trên 60 Tuổi Tại Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa tăng huyết áp
• 1.2. Phân loại tăng huyết áp
• 1.3. Cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp nguyên phát
• 1.4. Chẩn đoán tăng huyết áp
• 1.5. Biến chứng tăng huyết áp
• 1.6. Các yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp
• 1.7. Điều trị tăng huyết áp
• 1.8. Điều trị tăng huyết áp bằng thuốc
• 1.9. Tình hình tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân
• 1.10. Nghiên cứu hình tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân tăng huyết áp. Tỷ lệ tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp
• 3.2. Tỷ lệ tuân thủ điều trị không dùng thuốc của bệnh nhân THA
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả không tuân thủ điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân
• 4.2. Tỷ lệ tuân thủ điều trị và mức độ tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp
• 4.3. Một số yếu tố liên quan đến việc không tuân thủ điều trị ở bệnh nhân tăng huyết áp tại Bệnh viện Trường Đại học Y dược Cần Thơ năm 2018-2019
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân trên 60 tuổi tại Cần Thơ là một vấn đề quan trọng trong y học hiện đại. Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và biến chứng nghiêm trọng. Việc hiểu rõ về tình hình tuân thủ điều trị giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ người cao tuổi mắc tăng huyết áp ngày càng gia tăng, đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ các nhà nghiên cứu và bác sĩ.

1.1. Định Nghĩa Tăng Huyết Áp Và Tác Động Của Nó

Tăng huyết áp được định nghĩa là tình trạng huyết áp tâm thu lớn hơn hoặc bằng 140 mmHg và huyết áp tâm trương lớn hơn hoặc bằng 90 mmHg. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, suy tim và bệnh thận. Việc nhận thức đúng về tác động của tăng huyết áp là rất cần thiết để bệnh nhân có thể tuân thủ điều trị hiệu quả.

1.2. Tình Hình Tăng Huyết Áp Ở Người Cao Tuổi Tại Cần Thơ

Tại Cần Thơ, tỷ lệ người cao tuổi mắc tăng huyết áp đang gia tăng. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều bệnh nhân không nhận thức được tình trạng của mình, dẫn đến việc không tuân thủ điều trị. Việc giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân là cần thiết để nâng cao nhận thức và cải thiện tình hình này.

II. Vấn Đề Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân Cao Tuổi

Một trong những thách thức lớn trong điều trị tăng huyết áp là tuân thủ điều trị. Nhiều bệnh nhân cao tuổi không tuân thủ đúng phác đồ điều trị, dẫn đến tình trạng huyết áp không được kiểm soát. Theo nghiên cứu, chỉ khoảng 50% bệnh nhân cao tuổi tuân thủ điều trị đúng cách. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Tuân Thủ

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị ở bệnh nhân cao tuổi, bao gồm: hiểu biết về bệnh, khả năng tài chính, và sự hỗ trợ từ gia đình. Việc thiếu thông tin và giáo dục về biến chứng của tăng huyết áp có thể dẫn đến sự không tuân thủ.

2.2. Hệ Lụy Của Việc Không Tuân Thủ Điều Trị

Việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng như tăng nguy cơ đột quỵ, suy tim và tử vong. Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân không tuân thủ điều trị có nguy cơ tử vong cao gấp 2-3 lần so với những người tuân thủ đúng phác đồ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sự Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khảo sát để thu thập dữ liệu về tuân thủ điều trị ở bệnh nhân trên 60 tuổi. Các bệnh nhân được phỏng vấn trực tiếp và điền vào bảng hỏi. Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích để xác định tỷ lệ tuân thủ và các yếu tố liên quan.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, nhằm thu thập thông tin về tình trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Các tiêu chí chọn mẫu được xác định rõ ràng để đảm bảo tính đại diện cho nhóm đối tượng nghiên cứu.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Dữ Liệu

Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích bằng phần mềm thống kê. Các chỉ số như tỷ lệ tuân thủ, mức độ tuân thủ và các yếu tố liên quan sẽ được tính toán để đưa ra kết luận chính xác về tình hình tuân thủ điều trị ở bệnh nhân cao tuổi.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị ở bệnh nhân trên 60 tuổi tại Cần Thơ là khá thấp. Chỉ khoảng 45% bệnh nhân tuân thủ đúng phác đồ điều trị. Các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn và tình trạng kinh tế có ảnh hưởng lớn đến sự tuân thủ.

4.1. Tỷ Lệ Tuân Thủ Điều Trị

Tỷ lệ tuân thủ điều trị ở bệnh nhân cao tuổi chỉ đạt 45%. Điều này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao nhận thức và cải thiện tình hình tuân thủ điều trị.

4.2. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Sự Không Tuân Thủ

Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như trình độ học vấn thấp, thiếu thông tin về bệnh và sự hỗ trợ từ gia đình có liên quan đến sự không tuân thủ điều trị. Việc cải thiện giáo dục sức khỏe có thể giúp nâng cao tỷ lệ tuân thủ.

V. Giải Pháp Nâng Cao Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Để nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị, cần có các giải pháp cụ thể như giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân, cải thiện sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức về biến chứng của tăng huyết áp.

5.1. Giáo Dục Sức Khỏe Cho Bệnh Nhân

Giáo dục sức khỏe là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của bệnh nhân về bệnh tăng huyết áp. Các chương trình giáo dục cần được thiết kế phù hợp với đối tượng cao tuổi để đảm bảo hiệu quả.

5.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Từ Gia Đình

Sự hỗ trợ từ gia đình có vai trò quan trọng trong việc giúp bệnh nhân tuân thủ điều trị. Gia đình cần được trang bị kiến thức về bệnh để có thể hỗ trợ và động viên bệnh nhân trong quá trình điều trị.

VI. Kết Luận Về Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân trên 60 tuổi tại Cần Thơ cho thấy tỷ lệ tuân thủ còn thấp. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để nâng cao nhận thức và cải thiện tình hình này. Việc giáo dục sức khỏe và tăng cường hỗ trợ từ gia đình là những giải pháp cần thiết để giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về tuân thủ điều trị ở bệnh nhân cao tuổi. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp để cải thiện tình hình sức khỏe cộng đồng.

6.2. Đề Xuất Các Chương Trình Giáo Dục Sức Khỏe

Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được triển khai rộng rãi và liên tục để nâng cao nhận thức của bệnh nhân về tăng huyết áp và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị. Điều này sẽ góp phần giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp là một trong những bệnh lý tim mạch mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu, được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào hàng thứ 3 trong 10 yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tử vong với khoảng 7,1 triệu ca mỗi năm và chiếm 4,5% gánh nặng bệnh tật thế giới. Tại Việt Nam, các khảo sát dịch tễ cho thấy có tới 52% bệnh nhân tăng huyết áp không nhận biết được tình trạng bệnh của mình, đồng thời khoảng 2,4 triệu người dù đã tiếp nhận phác đồ điều trị nhưng vẫn chưa kiểm soát được huyết áp đạt mức mục tiêu an toàn. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc duy trì lối sống lành mạnh kết hợp tuân thủ chỉ định điều trị y khoa nghiêm ngặt ở người cao tuổi.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học dự phòng của tác giả Nguyễn Trần Phương Thảo, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Phạm Văn Lình tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, tập trung giải quyết bài toán tuân thủ y lệnh trong quản lý tăng huyết áp ngoại trú. Đề tài được triển khai trong thời gian từ tháng 08/2018 đến tháng 08/2019 tại Phòng khám Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, hướng đến nhóm bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: xác định tỷ lệ và mức độ tuân thủ điều trị dùng thuốc và không dùng thuốc ở bệnh nhân tăng huyết áp cao tuổi, đồng thời phân tích các yếu tố liên quan đến hành vi không tuân thủ. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc xây dựng các can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe, cải thiện tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu trên 50% và giảm thiểu nguy cơ tai biến tim mạch nguy hiểm ở người cao tuổi tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các hướng dẫn y khoa chuẩn mực quốc tế và quốc gia, tiêu biểu là khuyến cáo của Liên Ủy ban Quốc gia Hoa Kỳ về phòng ngừa, phát hiện, đánh giá và điều trị tăng huyết áp phiên bản 7 và Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị tăng huyết áp của Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam năm 2018. Theo các khung lý thuyết này, tăng huyết áp ở người trưởng thành được xác định khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, hoặc bệnh nhân đang sử dụng thuốc hạ áp hằng ngày. Đối với người từ 60 tuổi trở lên, ngưỡng huyết áp mục tiêu được xác định là dưới 150/90 mmHg, riêng nhóm bệnh nhân có bệnh lý kèm theo như đái tháo đường cần được kiểm soát chặt chẽ ở mức dưới 130/80 mmHg.

Về cơ chế bệnh sinh, nghiên cứu vận dụng các học thuyết kinh điển về sự tăng hoạt tính hệ thần kinh giao cảm, vai trò điều hòa của hệ Renin - Angiotensin - Aldosteron, cùng tác động của tình trạng ứ đọng ion natri làm tăng thể tích tuần hoàn và tăng sức cản ngoại vi. Khái niệm tuân thủ điều trị được phân định toàn diện qua hai trục can thiệp: tuân thủ dùng thuốc (gồm tính đều đặn, đúng liều lượng, tái khám đúng hẹn, có sự giám sát của bác sĩ) và tuân thủ không dùng thuốc (gồm chế độ ăn giảm muối dưới 2g natri mỗi ngày, chế độ dinh dưỡng tiếp cận ngừng tăng huyết áp DASH giàu rau xanh trái cây, duy trì chỉ số khối cơ thể chuẩn từ 18,5 đến 24,9 kg/m2, vận động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày và hạn chế chất kích thích).

Phương pháp nghiên cứu

Công trình áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích. Cỡ mẫu được xác định dựa trên công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (tương ứng trị số Z bằng 1,96), tỷ lệ tuân thủ tham chiếu từ các nghiên cứu trước là 41,8% và sai số cho phép 5%. Sau khi cộng thêm 10% dự trù mất mẫu, nghiên cứu đã chọn mẫu thuận tiện 400 bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên được chẩn đoán tăng huyết áp nguyên phát đang điều trị ngoại trú tại Phòng khám Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ từ lần khám thứ 2 trở lên.

Dữ liệu được thu thập qua bộ câu hỏi phỏng vấn cấu trúc chuẩn hóa kết hợp thăm khám lâm sàng, đo chỉ số nhân trắc và đo huyết áp bằng huyết áp kế cơ chuẩn hóa Microlife BP AG1-20 theo đúng quy trình của Hiệp hội Tim mạch học Quốc tế. Lý do lựa chọn các phương pháp thống kê y sinh học là nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và loại trừ các biến số gây nhiễu: toàn bộ dữ liệu được quản lý bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích bằng SPSS phiên bản 22.0. Nghiên cứu sử dụng kiểm định Chi-bình phương để tìm mối liên quan giữa các biến định tính, phân tích tỷ số chênh Odds Ratio với khoảng tin cậy 95% và mô hình hồi quy đa biến với mức ý nghĩa thống kê được xác định khi giá trị p nhỏ hơn 0,05. Nghiên cứu đã được thông qua Hội đồng Y đức và Hội đồng Khoa học của trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 400 bệnh nhân cao tuổi ghi nhận cấu trúc nhân khẩu học đặc thù với 68% là nữ giới và 32% là nam giới. Nhóm tuổi từ 60 đến 69 tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất với 62,8%, tiếp theo là nhóm 70 đến 79 tuổi chiếm 34,4% và nhóm trên 80 tuổi chiếm 2,7%. Đa số bệnh nhân tham gia nghiên cứu có trình độ học vấn ở mức tiểu học chiếm 44,2%, nhóm mất sức lao động chiếm 48,7%, và có đến 99,8% người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế.

Về thực trạng tuân thủ phác đồ điều trị, kết quả nghiên cứu chỉ ra những con số rất đáng quan tâm:

• Tỷ lệ tuân thủ điều trị dùng thuốc chung ở mức tốt chỉ đạt 29,5% (tương ứng 118 bệnh nhân), trong khi tỷ lệ không tuân thủ dùng thuốc chiếm tới 70,5% (282 bệnh nhân). Mặc dù các tiêu chí riêng lẻ như uống thuốc đúng liều đạt 98,5% và uống thuốc đều đặn đạt 96,5%, nhưng tỷ lệ điều trị có sự giám sát liên tục của bác sĩ lại rất thấp, chỉ đạt 36,5%.
• Tỷ lệ tuân thủ điều trị không dùng thuốc ở mức tốt chỉ đạt 38,2% (153 bệnh nhân), mức trung bình chiếm 40% và mức kém chiếm 21,8%. Đáng chú ý, tỷ lệ bệnh nhân thực hành giảm ăn mặn chỉ đạt 11,8% và giảm ăn mỡ động vật chỉ đạt 6,8%, trong khi tỷ lệ ăn nhiều rau quả và tăng cường vận động đạt lần lượt là 79,3% và 69,5%.
• Tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu điều trị tại phòng khám đạt 51% (204 bệnh nhân), trong khi 49% (196 bệnh nhân) vẫn chưa kiểm soát tốt huyết áp.
• Phân tích tương quan cho thấy giới tính có mối liên quan chặt chẽ đến hành vi tuân thủ: nam giới có nguy cơ không tuân thủ điều trị cao gấp 1,92 lần so với nữ giới (OR = 1,92; khoảng tin cậy 95%: 1,23 - 3,01; p = 0,004). Trong khi đó, các yếu tố về nhóm tuổi (p = 0,553) và trình độ học vấn (p = 0,190) chưa cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mặt dịch tễ học.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ không tuân thủ dùng thuốc lên tới 70,5% trong nghiên cứu này có sự tương đồng sâu sắc với các công bố tại các cơ sở y tế tuyến quận tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tỷ lệ không tuân thủ ghi nhận ở mức 75%. Khi đối chiếu với các nghiên cứu tại các tỉnh Tây Nam Bộ như Trà Vinh và Long An, tỷ lệ tuân thủ điều trị thay đổi lối sống nhìn chung đều dao động ở mức khiêm tốn từ 25% đến 48,3%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc người cao tuổi thường có tâm lý chủ quan khi thấy huyết áp tạm thời ổn định thì tự ý giãn cữ thuốc, giảm số lần thăm khám, hoặc gặp trở ngại trong việc ghi nhớ lịch uống thuốc do suy giảm nhận thức theo tuổi tác.

Trong các báo cáo dịch tễ học lâm sàng, những dữ liệu này được trực quan hóa rất rõ nét thông qua biểu đồ hình quạt phân bố tỷ lệ kiểm soát huyết áp (51% đạt mục tiêu so với 49% chưa đạt) và biểu đồ cột so sánh mức độ tuân thủ đa khía cạnh. Sự chênh lệch rõ rệt giữa tỷ lệ uống thuốc đúng liều (98,5%) và tỷ lệ tuân thủ chung (29,5%) phản ánh việc người bệnh chỉ thực hiện tốt hành vi cơ bản nhưng thiếu sự tương tác, trao đổi chuyên môn thường xuyên với bác sĩ điều trị. Hơn nữa, thói quen ẩm thực truyền thống nhiều gia vị mặn của người dân miền Tây Nam Bộ giải thích vì sao tỷ lệ kiêng muối chỉ đạt 11,8%, trực tiếp gây cản trở mục tiêu tối ưu hóa huyết áp. Phát hiện nam giới có nguy cơ kém tuân thủ gấp gần 2 lần nữ giới (p = 0,004) hoàn toàn phù hợp với thực tế nam giới thường có mức độ tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như thuốc lá, rượu bia và sự kiên trì trong điều trị dài hạn thấp hơn nữ giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng quản lý bệnh tăng huyết áp mạn tính tại tuyến y tế cơ sở và phòng khám ngoại trú, các giải pháp can thiệp cần được triển khai đồng bộ:

• Thiết lập chương trình tư vấn giáo dục sức khỏe trực tiếp tại phòng khám ngoại trú: Đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cần dành từ 5 đến 7 phút mỗi lần khám để hướng dẫn chi tiết về biến chứng và tầm quan trọng của việc duy trì thuốc liên tục. Mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân hiểu rõ và điều trị dưới sự giám sát y khoa từ 36,5% lên 70% trong vòng 6 tháng.
• Chuẩn hóa tài liệu hướng dẫn thực hành dinh dưỡng ít muối và giảm mỡ động vật: Khoa Y tế Công cộng phối hợp cùng Khoa Dinh dưỡng biên soạn cẩm nang dinh dưỡng trực quan, hướng dẫn cụ thể cách đong đếm gia vị dưới 5g muối mỗi ngày. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân cao tuổi tuân thủ ăn nhạt từ 11,8% lên trên 40% trong lộ trình 1 năm.
• Xây dựng mô hình can thiệp đặc thù theo giới tính: Tập trung tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề dành riêng cho bệnh nhân nam giới cao tuổi, lồng ghép tư vấn cai thuốc lá và hạn chế bia rượu. Mục tiêu giảm tỷ lệ không tuân thủ ở nam giới xuống dưới 45% (so với mức 60,9% hiện tại) sau 9 tháng triển khai.
• Triển khai hệ thống tin nhắn nhắc lịch tái khám và uống thuốc định kỳ: Phòng khám ngoại trú ứng dụng phần mềm tin nhắn tự động nhắc nhở người bệnh trước ngày hẹn khám 1 đến 2 ngày và cung cấp đường dây nóng hỗ trợ tư vấn tác dụng phụ của thuốc. Mục tiêu tăng tỷ lệ tái khám đúng hẹn từ 83,5% lên trên 95% trong năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp cho các nhóm đối tượng sau:

• Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Lão khoa: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về rào cản tâm lý, thói quen dùng thuốc và hành vi sinh hoạt của người bệnh trên 60 tuổi, từ đó tối ưu hóa phác đồ điều trị cá thể hóa và kỹ năng tư vấn lâm sàng.
• Cán bộ quản lý y tế và Y học dự phòng: Cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học chuẩn xác để hoạch định chính sách truyền thông giáo dục sức khỏe, phân bổ nguồn lực và xây dựng các chương trình quản lý bệnh mạn tính không lây tại cộng đồng.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Y Dược: Làm tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu cắt ngang có phân tích, kỹ thuật thiết kế bộ công cụ thu thập số liệu, ứng dụng dịch tễ học thống kê và kiểm định đa biến trong y tế công cộng.
• Điều dưỡng viên và nhân viên chăm sóc người cao tuổi: Nắm vững các tiêu chuẩn thực hành điều trị không dùng thuốc, quy trình theo dõi huyết áp chuẩn tại nhà và kỹ năng hỗ trợ bệnh nhân cao tuổi duy trì lối sống lành mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao bệnh nhân cao tuổi cảm thấy cơ thể khỏe mạnh nhưng vẫn phải uống thuốc hạ huyết áp hằng ngày?

Tăng huyết áp được mệnh danh là "kẻ giết người thầm lặng" vì thường không có triệu chứng cảnh báo rõ rệt khi huyết áp dao động. Thuốc điều trị không chỉ giúp duy trì áp lực mạch máu ở mức an toàn mà còn có tác dụng bảo vệ cơ quan đích như tim, não, thận, ngăn ngừa đột quỵ và nhồi máu cơ tim vốn có nguy cơ tử vong rất cao.

Chế độ ăn giảm muối có tác động như thế nào đến việc hạ huyết áp ở người cao tuổi?

Nghiên cứu chỉ ra rằng natri dư thừa làm tăng giữ nước trong lòng mạch và tăng sức cản mạch máu ngoại vi. Việc cắt giảm lượng muối ăn hàng ngày xuống dưới 2,4g natri (tương đương khoảng 6g muối ăn) có thể giúp hạ huyết áp tâm thu từ 2 đến 8 mmHg, tương đương với hiệu quả của một loại thuốc hạ áp đơn thuần liều thấp.

Nếu lỡ quên một liều thuốc huyết áp trong ngày thì bệnh nhân nên xử trí như thế nào?

Bệnh nhân cần uống lại liều thuốc đã quên ngay khi nhớ ra trong ngày. Tuy nhiên, nếu thời điểm nhớ ra đã gần sát với cữ uống thuốc của ngày tiếp theo thì tuyệt đối không được uống dồn gấp đôi liều, vì điều này có thể dẫn đến tình trạng tụt huyết áp tư thế đứng nguy hiểm cho người cao tuổi.

Vì sao nam giới cao tuổi trong nghiên cứu lại có tỷ lệ không tuân thủ cao hơn nữ giới?

Phân tích thống kê cho thấy nam giới có tỷ lệ không tuân thủ cao gấp 1,92 lần nữ giới (p = 0,004). Nguyên nhân là do nam giới thường chịu ảnh hưởng bởi thói quen hút thuốc lá (14,1%), sử dụng rượu bia, ít chủ động chia sẻ khó khăn điều trị với nhân viên y tế và có xu hướng đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của bệnh tật.

Quy trình đo huyết áp chuẩn xác tại nhà cho người cao tuổi cần tuân thủ những bước nào?

Người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi yên tĩnh ít nhất 5 phút trước khi đo, không uống cà phê trong vòng 1 giờ và không hút thuốc trong vòng 30 phút. Đặt cánh tay nới lỏng ngang tầm tim, thực hiện đo 2 lần cách nhau 2 phút và lấy giá trị trung bình giữa 2 lần đo để đảm bảo độ chính xác cao nhất.

Kết luận

• Tỷ lệ tuân thủ điều trị dùng thuốc ở mức tốt của bệnh nhân tăng huyết áp trên 60 tuổi tại phòng khám đạt 29,5%, trong khi tỷ lệ tuân thủ các biện pháp thay đổi lối sống không dùng thuốc đạt 38,2%.
• Tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát tốt huyết áp đạt mục tiêu điều trị ghi nhận ở mức 51%, vẫn còn 49% bệnh nhân chưa đạt huyết áp mục tiêu an toàn.
• Nghiên cứu xác định giới tính là yếu tố có liên quan chặt chẽ đến sự không tuân thủ điều trị, trong đó nam giới có nguy cơ không tuân thủ cao gấp 1,92 lần so với nữ giới (p = 0,004).
• Luận văn đóng góp cơ sở dữ liệu thực chứng quan trọng giúp Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ và ngành y tế địa phương hoàn thiện chiến lược quản lý bệnh tim mạch mạn tính ngoại trú.
• Trong giai đoạn tới, các cơ sở y tế cần đẩy mạnh triển khai mô hình tư vấn nhóm, số hóa nhắc lịch tái khám và chuẩn hóa tài liệu giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao toàn diện chất lượng sống cho người cao tuổi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp là một bệnh mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng chỉ số huyết áp tâm thu hoặc tâm trương. Đây là một bệnh cần theo dõi và điều trị lâu dài với những biến chứng nguy hiểm, bệnh cũng là gánh nặng cho gia đình và xã hội, phải bỏ ra kinh phí, thời gian để chăm sóc, nuôi dưỡng, luyện tập. Theo báo cáo của Tổ chức y tế thế giới năm 2002 về những yếu tố nguy cơ mới của sức khỏe toàn cầu thì tăng huyết áp đứng hàng thứ 3 trong 10 yếu tố nguy cơ hàng đầu, là nguyên nhân trực tiếp gây tử vong cho khoảng 7,1 triệu người và chiếm 4,5% gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu [46]. Nghiên cứu SHEP liên quan đến những bệnh nhân tăng huyết áp trên 60 tuổi có huyết áp tâm thu trước điều trị trên 160 mmHg và huyết áp tâm trương trên 90mmHg, điều trị chống tăng huyết áp tích cực giảm tai biến mạch vành được 23%, đột quỵ 30%, tử vong do tim mạch 18% và tử vong khác 13% [42].

Tại Hoa Kỳ - nơi xuất xứ của các chương trình JNC chỉ có một số bác sĩ chấp nhận và có theo đúng hướng dẫn về điều trị. Về phía yếu tố người bệnh, nhiều báo cáo cho thấy sự tuân thủ điều trị trong đó có sự tuân thủ việc dùng thuốc hạ áp đóng vai trò quan trọng và thực sự cần thiết. Tuy nhiên, qua một số nghiên cứu ở Việt Nam về nhận biết, điều trị và kiểm soát huyết áp trên bệnh nhân tăng huyết áp cho kết quả không mấy khích lệ. Theo một điều tra cho thấy trong số những người bị tăng huyết áp thì có tới 52% (khoảng 5,7 triệu người) là không biết mình có bị tăng huyết áp: 30% (khoảng 1,6 triệu người) của những người đã biết mình bị tăng huyết áp nhưng vẫn không có một biện pháp điều trị, những người tăng huyết áp (khoảng 2,4 triệu người) đã được điều trị nhưng vẫn chưa đưa được huyết áp về số huyết áp mục tiêu [13].

Việc thay đổi lối sống có lợi cho điều trị tăng huyết áp và tuân thủ dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ là cần thiết cho một điều trị có 2 hiệu quả, tuy nhiên hai yêu cầu trên không phải luôn được các bệnh nhân tăng huyết áp hiểu biết đầy đủ và thực hiện nghiêm túc. Từ những vấn đề trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu sự tuân thủ điều trị và các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân trên 60 tuổi tại phòng khám Bệnh viện Trường Đại học Y dược Cần Thơ năm 2018” nhằm làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp, xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe thích hợp cho bệnh nhân tăng huyết áp góp phần việc dự phòng biến chứng và điều trị tăng huyết áp. Đề tài được thực hiện từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019 với các mục tiêu: 1. Xác định tỷ lệ bệnh nhân trên 60 tuổi bệnh tăng huyết áp tuân thủ điều trị tăng huyết áp và mức độ tuân thủ điều trị tại phòng khám Bệnh viện Trường Đại học Y dược Cần Thơ năm 2018-2019 2.

Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến sự không tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp tại phòng khám Bệnh viện Trường Đại học Y dược Cần Thơ năm 2018-2019 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Định nghĩa tăng huyết áp Huyết áp là áp lực mạch máu ép lên thành động mạch. Huyết áp của một người được biểu thị bằng 2 con số là huyết áp tâm thu (số cao) và huyết áp tâm trương (số thấp)[5].