Luận văn thực trạng sức khỏe tâm thần và một số yếu tố liên quan của học sinh một trường trung học phổ thông tại thành phố nam định tỉnh nam định năm 2021

Luận văn phân tích thực trạng sức khỏe tâm thần và các yếu tố liên quan của học sinh THPT tại Nam Định năm 2021, cung cấp góc nhìn toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Hạnh Vy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thúy Quỳnh
• Trường học: Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công cộng
• Đề tài: Thực trạng sức khỏe tâm thần và một số yếu tố liên quan của học sinh một trường Trung học phổ thông tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các định nghĩa, khái niệm
• 1.1.1. Khái niệm về SKTT và vấn đề SKTT
• 1.1.2. Khái niệm về vị thành niên
• 1.1.3. Phân loại Sức khỏe tâm thần
• 1.1.4. Công cụ đánh giá tình trạng sức khoẻ tâm thần vị thành niên
• 1.1.4.1. Bảng hỏi dành cho vị thành niên (YSR-The youth self report)
• 1.1.4.2. Bảng kiểm CBCL-The child behavior checklist
• 1.1.4.3. Bảng hỏi điểm mạnh và khó khăn (SDQ hay SDQ 25-The StrengtHọc sinh and Difficulties Questionnaire)
• 1.2. Thực trạng SKTT VTN
• 1.3. Một số yếu tố liên quan đến thực trạng SKTT của học sinh THPT
• 1.4. Thông tin chung về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp chọn mẫu
• 2.6. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Các biến số nghiên cứu
• 2.8. Các khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá
• 2.9. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.10. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung của ĐTNC
• 3.2. Thực trạng SKTT của học sinh
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng SKTT chung
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng SKTT của học sinh
• 4.2. Các yếu tố liên quan đến tình trạng SKTT của học sinh
• 4.3. Bàn luận về hạn chế của nghiên cứu
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU PHÁT VẤN
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU XIN PHÉP CHA MẸ ĐỒNG Ý CHO TRẺ THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: BẢNG BIẾN SỐ

Tóm tắt

I. Thực trạng sức khỏe tâm thần của học sinh THPT tại Nam Định 2021

Nghiên cứu mô tả thực trạng sức khỏe tâm thần của học sinh THPT tại Nam Định năm 2021, sử dụng bộ công cụ SDQ 25 để đánh giá. Kết quả cho thấy 37,6% học sinh có vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó 33,0% gặp vấn đề cảm xúc, 12,5% có vấn đề hành vi ứng xử, 21,2% có vấn đề tăng động-giảm chú ý, 36,1% có vấn đề quan hệ bạn bè, và 34,3% có vấn đề kỹ năng tiền xã hội. Những con số này phản ánh tình trạng đáng báo động về sức khỏe tinh thần của học sinh THPT tại khu vực này.

1.1. Phân tích các vấn đề sức khỏe tâm thần

Các vấn đề sức khỏe tâm thần được phân tích qua năm nhóm chính: cảm xúc, hành vi ứng xử, tăng động-giảm chú ý, quan hệ bạn bè, và kỹ năng tiền xã hội. Học sinh nữ có nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn nam giới, với tỷ lệ 1,95 lần. Áp lực học tập cũng là yếu tố quan trọng, học sinh có điểm ALHT từ 56-80 có nguy cơ gặp vấn đề cao gấp 4,13 lần so với nhóm có điểm thấp hơn.

II. Yếu tố liên quan đến sức khỏe tâm thần của học sinh

Nghiên cứu xác định các yếu tố liên quan đến sức khỏe tâm thần của học sinh THPT tại Nam Định. Các yếu tố bao gồm đặc điểm cá nhân, gia đình, và môi trường học tập. Học sinh có thói quen uống rượu bia trong 6 tháng qua có nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp 2,48 lần. Gia đình có bố mẹ thờ ơ, lạnh nhạt làm tăng nguy cơ lên 4,25 lần. Bắt nạt học đường cũng là yếu tố quan trọng, với nguy cơ tăng 3,31 lần.

2.1. Yếu tố cá nhân và gia đình

Các yếu tố cá nhân như giới tính, thói quen sống, và sử dụng rượu bia có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tâm thần. Gia đình đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là sự quan tâm và hỗ trợ từ bố mẹ. Học sinh có bố mẹ thờ ơ hoặc lạnh nhạt có nguy cơ cao hơn gấp 4,25 lần so với những em có gia đình hòa thuận.

2.2. Yếu tố môi trường học tập

Môi trường học tập, đặc biệt là áp lực học tập và bắt nạt học đường, là những yếu tố quan trọng. Học sinh bị bắt nạt trực tiếp có nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn 3,31 lần. Áp lực học tập cũng là nguyên nhân chính, với tỷ lệ nguy cơ tăng lên 4,13 lần ở nhóm học sinh có điểm ALHT cao.

III. Giải pháp và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện sức khỏe tâm thần của học sinh THPT. Cần tăng cường sự quan tâm từ gia đình, đặc biệt là sự lắng nghe và hỗ trợ từ bố mẹ. Nhà trường cần có biện pháp giảm thiểu áp lực học tập và ngăn chặn bắt nạt học đường. Các chương trình giáo dục sức khỏe và hỗ trợ tâm lý cần được triển khai rộng rãi để giúp học sinh vượt qua các vấn đề tâm lý học đường.

3.1. Giải pháp từ gia đình và nhà trường

Gia đình cần tăng cường sự quan tâm và hỗ trợ tâm lý cho học sinh. Nhà trường cần giảm thiểu áp lực học tập và tạo môi trường học tập an toàn, không có bắt nạt. Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được tích hợp vào chương trình học để nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần.

3.2. Hỗ trợ tâm lý và giáo dục sức khỏe

Các dịch vụ hỗ trợ tâm lý cần được cung cấp tại trường học để giúp học sinh đối mặt với các vấn đề tâm lý học đường. Chương trình giáo dục sức khỏe cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý căng thẳng, giúp học sinh duy trì sức khỏe tinh thần tốt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 10% đến 20% thanh thiếu niên trên toàn cầu đang phải trải qua các vấn đề về sức khỏe tâm thần, chiếm tới 16% tổng gánh nặng bệnh tật và thương tật ở nhóm tuổi từ 10 đến 19. Tại Việt Nam, kết quả Tổng điều tra dân số năm 2019 ghi nhận nhóm vị thành niên chiếm 14,3% dân số cả nước, với tỷ lệ mắc các rối nhiễu tâm lý dao động từ 8% đến 29% và tỷ lệ có ý định hoặc hành vi tự tử là khoảng 2,3%.

Giai đoạn trung học phổ thông là thời kỳ then chốt với sự chuyển giao tâm sinh lý phức tạp, đồng thời các em phải chịu sức ép lớn từ kỳ thi tốt nghiệp và định hướng nghề nghiệp tương lai. Nghiên cứu này được triển khai nhằm hai mục tiêu chính: mô tả thực trạng sức khỏe tâm thần của học sinh thông qua bộ công cụ chuẩn hóa quốc tế và phân tích các yếu tố liên quan từ cấp độ cá nhân, gia đình đến môi trường học đường.

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2021 đến tháng 08/2021 tại một trường trung học phổ thông công lập trọng điểm có bề dày thành tích tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. Kết quả nghiên cứu xác định tỷ lệ học sinh có vấn đề sức khỏe tâm thần chung là 37,6%, cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm quan trọng nhằm hỗ trợ nhà trường và các nhà hoạch định chính sách xây dựng giải pháp can thiệp sớm, hướng tới mục tiêu giảm thiểu từ 20% đến 30% tỷ lệ rối loạn cảm xúc và hành vi tiêu cực trong học đường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu áp dụng thuyết phát triển sinh thái kết hợp cùng định nghĩa sức khỏe toàn diện của Tổ chức Y tế Thế giới và hệ thống phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10 theo Quyết định số 4469/QĐ-BYT (nhóm mã F90-F98 dành cho các rối loạn hành vi và cảm xúc khởi phát ở lứa tuổi thanh thiếu niên). Giai đoạn vị thành niên được xác định trong độ tuổi từ 10 đến 18 tuổi theo Quyết định số 4128/QĐ-BYT của Bộ Y tế.

Mô hình nghiên cứu xác định biến phụ thuộc là tình trạng sức khỏe tâm thần của học sinh, được cấu trúc qua 5 phân nhóm: vấn đề cảm xúc, vấn đề hành vi ứng xử, tăng động - giảm chú ý, khó khăn trong quan hệ bạn bè và suy giảm kỹ năng tiền xã hội. Hệ thống biến độc lập gồm 3 nhóm yếu tố: đặc điểm cá nhân và thói quen sinh hoạt (thời gian dùng mạng, uống rượu bia, chơi thể thao), môi trường gia đình (tình trạng hôn nhân, mâu thuẫn, sự quan tâm của cha mẹ) và môi trường nhà trường (áp lực thi cử, bạo lực học đường, tương tác sư phạm).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang có phân tích với phương pháp tiếp cận định lượng. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với tỷ lệ tham chiếu p = 0,27, hệ số thiết kế DE = 2 và dự phòng 5% sai số, cho ra cỡ mẫu mục tiêu 324 học sinh. Nghiên cứu đã thu thập thành công 327 phiếu khảo sát hợp lệ từ các học sinh từ khối 10 đến khối 12 sau khi loại bỏ 13 phiếu thiếu thông tin.

Quy trình chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn được tiến hành khoa học qua 3 bước: chọn chủ đích 9 lớp học (mỗi khối chọn ngẫu nhiên 3 lớp bằng hình thức bốc thăm), sau đó khảo sát toàn bộ học sinh có mặt trong các lớp được chọn. Công cụ thu thập số liệu gồm bộ câu hỏi sàng lọc SDQ-25 phiên bản tiếng Việt (điểm cắt bất thường là từ 15 đến 40 điểm) có độ tin cậy chẩn đoán đạt từ 0,70 đến 0,79 và thang đo áp lực học tập ESSA gồm 16 biến số đo lường với thang điểm từ 21 đến 80. Dữ liệu được kiểm soát chất lượng qua nhập liệu kép bằng phần mềm EpiData 3.1 nhằm loại bỏ triệt để sai số kỹ thuật, sau đó phân tích trên phần mềm SPSS phiên bản 20.0 bằng thống kê mô tả và mô hình hồi quy logistic xác định tỷ số chênh Odds Ratio (OR) với khoảng tin cậy 95% CI.

Quy trình nghiên cứu đã được phê duyệt đạo đức sinh học theo Quyết định số 021-0371DD-YTCC ngày 08/02/2021 của Hội đồng Đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 327 học sinh (nữ chiếm 70,6% và nam chiếm 29,4%) ghi nhận tỷ lệ học sinh có vấn đề sức khỏe tâm thần chung là 37,6%, với điểm số trung bình tổng thể là 13,49 ± 4,72 điểm.

Về từng khía cạnh lâm sàng cụ thể:

• Khó khăn trong quan hệ bạn bè chiếm tỷ lệ cao nhất với 36,1% (điểm trung bình 1,36 ± 0,48).
• Suy giảm kỹ năng tiền xã hội chiếm 34,3% (điểm trung bình 6,13 ± 1,48).
• Vấn đề bất ổn cảm xúc chiếm 33,0% (ở nữ là 35,9%, cao hơn rõ rệt so với nam là 26,0%; điểm trung bình 4,76 ± 1,87).
• Vấn đề tăng động - giảm chú ý chiếm 21,2% (điểm trung bình 1,21 ± 0,41).
• Rối loạn hành vi ứng xử chiếm 12,5% (điểm trung bình 2,10 ± 1,35).

Phân tích hồi quy đơn biến đã chỉ ra 5 yếu tố nguy cơ mang tính quyết định:

• Áp lực học tập cao (điểm ESSA từ 56 đến 80 điểm) khiến nguy cơ gặp vấn đề tâm thần tăng gấp 4,13 lần so với nhóm chịu áp lực thấp (OR = 4,13; 95% CI: 2,42 - 7,04; p < 0,05). Tỷ lệ có vấn đề tâm thần ở nhóm áp lực cao lên tới 63,3%, trong khi nhóm áp lực thấp chỉ chiếm 29,4%.
• Thái độ thờ ơ, lạnh nhạt từ cha mẹ làm tăng nguy cơ rối nhiễu tâm lý lên gấp 4,25 lần (OR = 4,25; 95% CI: 2,21 - 9,03; p < 0,05).
• Tình trạng bị bắt nạt trực tiếp tại trường học làm gia tăng nguy cơ lên gấp 3,31 lần (OR = 3,31; 95% CI: 1,28 - 8,54; p < 0,05).
• Hành vi bạo lực gia đình khiến trẻ bị người lớn đánh đập làm tăng nguy cơ lên 2,54 lần (OR = 2,54; 95% CI: 1,39 - 4,61) và chứng kiến bạo lực gia đình làm tăng nguy cơ lên 2,25 lần (OR = 2,25; 95% CI: 1,15 - 4,39).
• Yếu tố lối sống và giới tính: Học sinh nữ có nguy cơ cao gấp 1,95 lần so với nam sinh (OR = 1,95; 95% CI: 1,16 - 3,28). Thói quen uống rượu bia trong 6 tháng qua làm tăng nguy cơ lên 2,48 lần (OR = 2,48; 95% CI: 1,19 - 5,14) và thời gian sử dụng internet trên 2 giờ mỗi ngày làm tăng nguy cơ lên 1,75 lần (OR = 1,75; 95% CI: 1,11 - 2,75).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ thanh phân tầng tỷ lệ theo giới tính và bảng đối chiếu đa biến biểu thị các khoảng tin cậy của chỉ số OR. Điểm số áp lực học tập trung bình của học sinh đạt mức 51,11 ± 7,13 điểm. Thực tế có 84,1% học sinh đạt học lực giỏi và 96,3% đạt hạnh kiểm tốt cho thấy môi trường trường chuyên tạo ra kỳ vọng hoàn hảo rất lớn, biến điểm số thành nguồn cơn chính của stress cảm xúc.

Tỷ lệ 37,6% học sinh có vấn đề sức khỏe tâm thần trong nghiên cứu này có sự tương đồng chặt chẽ với các nghiên cứu tại tỉnh Đồng Tháp (37,1%) và tỉnh Hòa Bình (40,5%), nhưng cao hơn mức 29,6% tại các trường trung học cơ sở khu vực Bắc Bộ. Nữ sinh có xu hướng bộc lộ các rối loạn lo âu và trầm cảm cao hơn nam sinh do sự nhạy cảm về nội tiết tố và áp lực xã hội. Sự thiếu hụt kết nối cảm xúc từ gia đình kết hợp với vấn nạn bạo lực học đường tạo nên những sang chấn tâm lý kéo dài, trực tiếp làm suy giảm khả năng tập trung và năng lực hòa nhập cộng đồng của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng dịch tễ học thu được, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ:

1. Thiết lập phòng tham vấn tâm lý học đường chuyên trách: Ban Giám hiệu nhà trường chủ trì phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng quy trình sàng lọc định kỳ bằng thang đo SDQ-25 cho 100% học sinh vào đầu mỗi năm học, hoàn thiện trong giai đoạn 2021-2023, nhằm phát hiện sớm và giảm 25% tỷ lệ rối loạn lo âu ở nữ sinh.
2. Cải tiến phương pháp giảng dạy và kiểm soát áp lực thi cử: Tổ chuyên môn và giáo viên bộ môn thực hiện đa dạng hóa hình thức đánh giá năng lực, giảm tải bài tập về nhà, lồng ghép 02 tiết học kỹ năng quản lý cảm xúc mỗi tháng, hướng tới mục tiêu hạ mức điểm áp lực học tập trung bình từ 51,11 điểm xuống dưới 40 điểm trong giai đoạn 2022-2024.
3. Xây dựng môi trường an toàn và phòng chống bạo lực học đường: Đoàn Thanh niên và Ban Giám thị triển khai đường dây nóng ẩn danh tiếp nhận phản ánh, áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với hành vi bắt nạt trực tiếp, mục tiêu kéo giảm 100% các vụ việc bạo lực trong vòng 12 tháng kể từ khi áp dụng.
4. Tăng cường truyền thông và gắn kết gia đình - nhà trường: Ban đại diện cha mẹ học sinh phối hợp cùng các chuyên gia y tế công cộng tổ chức 04 buổi tọa đàm mỗi năm về kỹ năng lắng nghe và đồng hành tích cực cùng con em, cam kết loại bỏ hoàn toàn các hành vi bạo lực và thái độ thờ ơ trong gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục và Ban Giám hiệu các trường trung học: Vận dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở thực tiễn để ban hành các văn bản điều chỉnh chính sách thi đua, xây dựng không gian học đường thân thiện và bố trí biên chế cho nhân sự tư vấn tâm lý chuyên trách.
• Chuyên viên tâm lý học đường và cán bộ y tế công cộng: Ứng dụng quy trình đánh giá chuẩn hóa bằng thang đo SDQ-25 và ESSA để triển khai các chương trình can thiệp trị liệu nhóm và theo dõi sức khỏe tâm thần học sinh định kỳ.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu khoa học: Sử dụng khung lý thuyết sinh thái, phương pháp chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn và bộ bảng biến số chi tiết của luận văn làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu dịch tễ học sức khỏe hành vi.
• Giáo viên chủ nhiệm và các bậc phụ huynh: Nhận diện sớm các dấu hiệu thay đổi tâm sinh lý bất thường, nhận thức rõ tác hại của sự thờ ơ và áp lực điểm số, từ đó thiết lập phương thức giao tiếp tích cực và hỗ trợ tinh thần kịp thời cho con em.

Câu hỏi thường gặp

Thang đo SDQ-25 đo lường sức khỏe tâm thần của học sinh qua những khía cạnh nào?

Thang đo SDQ-25 đánh giá 25 biểu hiện tâm lý phân bổ trên 5 khía cạnh cốt lõi: bất ổn cảm xúc, hành vi ứng xử, tăng động - giảm chú ý, quan hệ bạn bè và kỹ năng tiền xã hội. Tổng điểm từ 15 đến 40 điểm phản ánh học sinh đang có vấn đề sức khỏe tâm thần cần được sàng lọc và hỗ trợ chuyên sâu.

Áp lực học tập tác động đến sức khỏe tâm thần của học sinh ở mức độ nào?

Nghiên cứu chứng minh học sinh có điểm áp lực học tập từ 56 đến 80 điểm có nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp 4,13 lần so với nhóm có điểm áp lực từ 21 đến 55 điểm. Tỷ lệ có vấn đề tâm lý ở nhóm chịu áp lực nặng lên tới 63,3%, khẳng định áp lực điểm số là yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Hành vi bắt nạt học đường trực tiếp gây ra những hệ lụy gì cho tâm lý học sinh?

Học sinh bị bắt nạt trực tiếp tại trường học có nguy cơ mắc các rối nhiễu tâm thần cao gấp 3,31 lần so với các bạn không bị bắt nạt. Dù chỉ có khoảng 6,1% học sinh báo cáo bị bắt nạt, những tổn thương về thể chất và tinh thần khiến các em luôn trong trạng thái bất an, thu mình và suy giảm khả năng hòa nhập.

Thái độ thờ ơ của cha mẹ ảnh hưởng như thế nào đến tâm lý lứa tuổi vị thành niên?

Học sinh bị cha mẹ thờ ơ, lạnh nhạt có nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp 4,25 lần (khoảng tin cậy 95% CI: 2,21 - 9,03) so với học sinh được quan tâm chăm sóc. Sự thiếu thốn tình cảm tạo ra cảm giác bị bỏ rơi, khiến học sinh mất điểm tựa tâm lý trong giai đoạn phát triển nhân cách nhạy cảm.

Thói quen sử dụng internet và đồ uống có cồn làm gia tăng rủi ro tâm lý ra sao?

Nghiên cứu chỉ ra học sinh sử dụng internet trên 2 giờ mỗi ngày có nguy cơ rối nhiễu tâm lý cao gấp 1,75 lần. Đồng thời, nhóm học sinh có sử dụng rượu bia trong 6 tháng qua (chiếm 10,1% mẫu nghiên cứu) có nguy cơ mắc vấn đề tâm thần cao gấp 2,48 lần so với nhóm không sử dụng chất có cồn.

Kết luận

• Tỷ lệ học sinh trung học phổ thông có vấn đề sức khỏe tâm thần chung ở mức cao với 37,6%, trong đó khó khăn về quan hệ bạn bè (36,1%) và suy giảm kỹ năng tiền xã hội (34,3%) là hai khía cạnh phổ biến nhất.
• Áp lực học tập là yếu tố tác động mạnh mẽ nhất, làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần lên gấp 4,13 lần ở nhóm học sinh chịu sức ép thi cử lớn.
• Bầu không khí gia đình đóng vai trò quyết định, trong đó sự thờ ơ của cha mẹ khiến nguy cơ mắc vấn đề tâm lý của học sinh tăng vọt lên 4,25 lần.
• Vấn nạn bắt nạt trực tiếp và bạo lực gia đình làm tăng nguy cơ tổn thương sức khỏe tâm thần lần lượt là 3,31 lần và 2,54 lần.
• Học sinh nữ cùng nhóm đối tượng sử dụng internet trên 2 giờ/ngày hoặc tiêu thụ rượu bia có tỷ lệ rối nhiễu tâm lý cao vượt trội so với các nhóm còn lại.

Luận văn đã đóng góp hệ thống bằng chứng thực nghiệm giá trị về dịch tễ học sức khỏe tâm thần học đường, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc hoạch định chính sách y tế trường học tại các đô thị Việt Nam. Các cơ sở giáo dục cần khẩn trương hoàn thiện mô hình phòng tư vấn tâm lý trong 06 tháng tới và triển khai các can thiệp đa chiều giai đoạn 2022-2025 nhằm bảo vệ và nâng cao toàn diện sức khỏe tinh thần cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Các định nghĩa, khái niệm.1 Khái niệm về SKTT và vấn đề SKTT Khái niệm sức khỏe tâm thần (WHO, 2001): SKTT không chỉ là không bị mắc các rối loạn về tâm thần. Sức khỏe tâm thần được định nghĩa là một tình trạng sức khỏe mà mỗi cá nhân nhận thức rõ khả năng của mình, có thể đối phó với những căng thẳng bình thường trong cuộc sống, làm việc hiệu quả và thành công và có thể đóng góp cho cộng đồng. SKTT bao hàm trạng thái thoải mái, sự tự tin vào năng lực bản thân, tính tự chủ, năng lực và khả năng nhận biết những tiềm năng của bản thân (2). SKTT là sự hài hòa giữa các mối quan hệ giữa bản thân và người khác, môi trường xã hội giúp cá nhân học tập làm việc một cách hiệu quả nhất (3,4).

SKTT là nền tảng của sự khỏe mạnh và hoạt động hiệu quả cho mỗi cá nhân và cộng đồng. Vấn đề SKTT là trạng thái tâm lý bất thường, có rối loạn hay dị tật tâm thần hoặc đơn thuần là một trạng thái tâm thần không thoải mái, không được cân bằng về cảm xúc, không có sự hòa hợp giữa các mối quan hệ cá nhân, gia đình, xã hội. Cá nhân có vấn đề SKTT không nhận ra năng lực của mình hoặc ít có khả năng giải quyết các vấn đề xảy ra hàng ngày với thái độ quá tiêu cực và cực đoan, từ đó dẫn đến không làm việc hiệu quả (3). Rối loạn tâm thần là trạng thái tâm trí liên quan đến sự nhầm lẫn giữa điều gì là thực và điều gì không có thực.

Rối loạn tâm thần có thể ảnh hưởng đến tất cả năm giác quan, hành vi và cảm xúc của họ. Trong một giai đoạn rối loạn tâm thần, tâm trí mất một số liên lạc với thực tế. Một người có thể có những trải nghiệm khó hiểu và đáng sợ không chỉ đối với bản thân mà còn đối với những người xung quanh. Vấn đề SKTT thường nhẹ và ngắn hơn so với rối loại tâm thần nhưng nó có thể phát triển thành các rối loạn tâm thần.

Một người có thể gặp một hoặc nhiều vấn đề SKTT nhưng chưa chắc đã bị rối lọan tâm thần.2 Khái niệm về vị thành niên VTN là một giai đoạn chuyển tiếp thể chất và tinh thần trong sự phát triển của con người diễn ra giữa giai đoạn trẻ em và trưởng thành (14). Đây là giai đoạn phát triển đặc biệt với một loạt những thay đổi về thể chất, tâm lý và sự thay đổi về các kết nối xã hội và tách khỏi cha mẹ, nhằm đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ của lứa tuổi. Đây cũng là giai đoạn dễ nảy sinh nhiều rối nhiễu tâm lý nhất so với các lứa tuổi khác và cần thiết được quan tâm chú ý nhiều hơn. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lứa tuổi VTN từ 10-19 tuổi, thường được chia ra làm 3 giai đoạn: • VTN sớm (10-13 tuổi): nhóm tuổi này bao gồm học sinh lớp 4, lớp 5 của bậc tiểu học và lớp 6, lớp 7 của bậc THCS.

Ở giai đoạn này VTN phụ thuộc chủ yếu vào gia đình. Đây là khoảng thời gian các em bắt đầu chuyển từ trẻ con sang người lớn, tập làm quen và học hỏi những kĩ năng cơ bản nhất ngoài môi trường gia đình. • VTN giữa (14-16 tuổi): nhóm tuổi này bao gồm học sinh lớp 8, lớp 9 của bậc THCS và lớp 10 của bậc THPT. Giai đoạn này VTN phát triển cả về thể chất và xuất hiện những thay đổi về mặt tâm lý.

Trong giai đoạn này VTN phụ thuộc nhiều vào gia đình. Tuy nhiên các em có xu hướng chia sẻ và tương tác nhiều hơn với bạn bè. Bắt đầu nảy sinh sự tò mò về sự phát triển của bản thân cũng như sự khác biệt về giới tính. • VTN muộn (17-19 tuổi): nhóm tuổi này bao gồm các học sinh lớp 11 và lớp 12 của bậc THPT.

Đây là giai đoạn kết thúc quá trình giáo dục cơ bản, đồng thời đây cũng là giai đoạn mà mỗi cá nhân VTN cần lựa chọn định hướng nghề nghiệp cho tương lai của bản thân mình. Đây cũng là giai đoạn hòan thiện sự phát triển về mặt thể chất và thay đổi về mặt tâm lý phù hợp với sự thay đổi trong môi trường gia đình và trường học. Tại Việt Nam, theo “Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản” ban hành kèm theo quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế, lứa tuổi VTN từ 10-18 tuổi và được chia ra 3 giai đoạn: 6 • VTN sớm (10 - 13 tuổi) • VTN giữa (14-16 tuổi) • VTN muộn (17-18 tuổi) (15). Sự phân chia các nhóm dựa trên sự phát triển thể chất, tâm lý xã hội của từng thời kỳ.

Trong nghiên cứu, ĐTNC đang theo học cấp THPT nằm trong độ tuổi 15-18 tuổi, hiện đang học lớp 10 đến lớp 12. Đây là độ tuổi chuyển giao giữa nhóm VTN giữa và nhóm VTN muộn. Đây là khoảng thời gian các em định hướng giá trị bản thân cũng như con đường tương lai. Cùng với đó là môi trường học tập căng thẳng, cạnh tranh khiến tâm lí ở VTN căng trở nên nhạy cảm, dễ nảy sinh các rỗi nhiễu về mặt tâm lý.3 Phân loại Sức khỏe tâm thần: Hiện nay phân loại SKTT được sử dụng phổ là Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật tử vong theo ICD-10.

Theo quyết định số 4469 ngày 28/10/2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành “Bảng phân loại quốc tế mã hoá bệnh tật, nguyên nhân tử vong ICD 10 (được dịch từ Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật và nguyên nhân tử vong do Tổ chức Y tế Thế giới chủ trì sửa đổi, bổ sung phiên bản sửa đổi lần thứ 10 ban hành năm 1990 và cập nhật lần cuối vào 2019) và “Hướng dẫn mã hoá bệnh tật theo ICD 10” áp dụng tại các cơ sở khám, chữa bệnh trên toàn quốc, rối loạn tâm thần hành vi bao gồm: 1. Rối loạn tâm thần thực tổn bao gồm rối loạn tâm thần triệu chứng: F00-F09 2. Rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng chất tác động tâm thần: F10-F19 3. Tâm thần phân liệt, rối loạn dạng phân liệt và hoang tưởng: F20-F29 4.

Rối loạn khí sắc (cảm xúc): F30-F39 5. Các rối loạn bệnh tâm căn có liên quan đến stress và rối loạn dạng cơ thể: F40-F48 6. Hội chứng hành vi kết hợp với rối loạn sinh lý và nhân tố cơ thể: F50-F59 7. Rối loạn nhân cách và hành vi ở người trưởng thành: F60-F69 8.

Chậm phát triển tâm thần: F70-F79 9. Các rối loạn về phát triển tâm lý: F80-F89 10. Các rối loạn hành vi và cảm xúc thường khởi phát ở tuổi trẻ em và thanh 7 thiếu niên: F90-F98 11. Rối loạn tâm thần không biệt định: F99 (16).

Các vấn đề SKTT trong nghiên cứu cho đối tượng lứa tuổi vị thành niên thuộc phân nhóm 10: F90-F98 (16).4 Công cụ đánh giá tình trạng sức khoẻ tâm thần vị thành niên Có ba bộ công cụ thường được sử dụng trong nghiên cứu SKTT VTN hiện nay là: Bảng hỏi dành cho vị thành niên (YSR-The youth selfreport), Bảng kiểm hành vi trẻ em (CLCB-The child behavior checklist) và Bộ công cụ những điểm mạnh và khó khăn (SDQ-The StrengtHọc sinh and Difficulties Questionnaire).1 Bảng hỏi dành cho vị thành niên (YSR-The youth self report) Bộ công cụ YSR được tác giả Achenbach phát triển (17,18), được nhóm tác giả Đặng Hoàng Minh và cộng sự việt hóa và chuẩn hóa ở Việt Nam trong dự án “Dịch tễ học các vấn đề sức khỏe tinh thần trẻ em Việt Nam năm 2008”. Có 112 câu hỏi tương ứng với 112 biểu hiện trong khoảng thời gian 6 tháng tính đến thời điểm đánh giá trong bảng hỏi YSR. Trong mỗi câu hỏi có 3 mức độ được đánh giá: (0: không đúng; 1: một phần đúng một phần sai; 2: rất đúng hoặc thường xuyên đúng). Có 2 cách tính điểm trong bộ công cụ YSR: (1) tính điểm tổng của thang đo, (2) tính điểm theo 8 hội chứng của thang đo: hành vi xâm kích, vấn đề chú ý, lo âu/trầm cảm, các vấn đề xã hội, bệnh tâm thể, thu mình/trầm cảm, phá bỏ qui tắc, vấn đề tư duy.

Ưu điểm của bảng hỏi này: có độ tin cậy cao, được sử dụng để sàng lọc cũng như chuẩn đoán các vấn đề tâm thần của trẻ em (19). Tuy nhiên hạn chế của bộ công cụ là khá dài (112 câu hỏi) và phải mua bản quyền từ tác giả.2 Bảng kiểm CBCL-The child behavior checklist Bảng kiểm CBCL do tác giả Achenbach phát triển và đã được dịch sang 58 ngôn ngữ khác nhau. Bảng kiểm CBCL có bảng kiểm: dành cho trẻ từ 2-3 tuổi (do cha mẹ điền); dành cho trẻ từ 6-18 tuổi (cho trẻ và cha mẹ điền). Có 113 câu hỏi được đánh giá theo 3 mức độ (0: không đúng; 1: một phần đúng một phần sai; 2: rất đúng hoặc thường xuyên đúng).

Trong bảng kiểm CBCL, có 8 thang đo là lo âu/trầm cảm, than phiền cơ thể, thu mình, vi phạm luật lệ và tính công kích, vấn đề xã hội, vấn đề tư duy, vi phạm luật lệ và tính công kích. Ưu điểm của bảng kiểm này là có độ tin cậy 8 cao, đánh giá được nhiều vấn đề SKTT, đánh giá được nhiều độ tuổi (20). Tuy nhiên cũng như bộ công cụ YSR, bảng kiểm CBCL cần nhiều thời gian để điền phiếu và phải mua bản quyền của tác giả (18).3 Bảng hỏi điểm mạnh và khó khăn (SDQ hay SDQ 25-The StrengtHọc sinh and Difficulties Questionnaire). Bộ công cụ SDQ 25 là bảng hỏi được thiết kế bởi tác giả Robert Goodman tại Viện Tâm thần London thuộc Đại học London xây dựng năm 1997 (21,22).

Công cụ nghiên cứu sử dụng đo lường SKTT của học sinh trong nghiên cứu này là bộ công cụ SDQ 25 được Trung tâm nghiên cứu và đào tạo phát triển cộng đồng (RTCCD) nghiên cứu và chuẩn hóa tháng 2/2005 tại Việt Nam (23). Bộ công cụ SDQ 25 có 3 bảng hỏi sàng lọc các vấn đề SKTT của trẻ cho 3 đối tượng trả lời bao gồm: trẻ từ 11-17 tuổi, cha mẹ và giáo viên của trẻ 3-17 tuổi nhằm đánh giá các biểu hiện dưới góc nhìn của trẻ, người chăm sóc và giáo viên. Khả năng chẩn đoán của bộ câu hỏi SDQ25 phiên bản tiếng Việt RTCCD 2004 đạt từ 0,70 đến 0.79 tuỳ theo đối tượng và phương thức lấy tin. Khả năng chẩn đoán của bộ câu hỏi SDQ25 không khác nhau giữa phương thức tự điền và phỏng vấn.