ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp (THA) đang là một vấn đề sức khỏe được cả cộng đồng quan tâm[38], là một trong những bệnh mạn tính, với tần suất mắc bệnh ngày càng tăng, đã và đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của y học hiện đại. Hàng năm có khoảng 1,56 tỷ người chịu ảnh hưởng của THA và dự kiến có khoảng 7 triệu ca tử vong vào năm 2025[7]. Ở nước ta, một số nghiên cứu về tăng huyết áp cho kết quả số người bị THA đang tăng lên rất nhanh: năm 1976 là 1,9%; năm 1992 là 11,79%; năm 2002 là 16,3% và năm 2008 là 27,4%[30]. Tuy nhiên trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2015, mới chỉ có khoảng một nửa số bệnh nhân THA được phát hiện điều trị đúng theo phác đồ của Bộ Y tế[25].
Theo điều tra của STEPS năm 2015 cho biết có khoảng 15% người bệnh THA đang không sử dụng thuốc điều trị[1]. Tỉ lệ mắc THA ngày càng tăng, nếu không được phát hiện, quản lý điều trị sớm, những người vào viện thường có những biến chứng nặng nề. Đây cũng chính là nguyên nhân làm cho chí phí chữa bệnh tăng cao, trở thành gánh nặng không chỉ cho cá nhân, gia đình bệnh nhân mà còn cho nền kinh tế xã hội trước mắt cũng như lâu dài[11]. Thực tế cho thấy nhận thức về THA và xử lý của cộng đồng về THA còn chưa tốt.
Theo nghiên cứu của Phạm Gia Khải và cộng sự năm 2002, trong 818 người được phát hiện tăng huyết áp có điều trị tăng huyết áp là 27,09%, không điều trị tăng huyết áp là 72,9% và huyết áp được khống chế là 19,1% [16]. Trong số các bệnh nhân tăng huyết áp, 48,4% nhận thức được HA tăng cao, 29,6% trường hợp được QLĐT và tỉ lệ đạt HA mục tiêu (<140/90 mm Hg) là 10,7%. Trong số các bệnh nhân nhận thức tốt về THA, 61,1% được QLĐT và trong số các bệnh nhân đã QLĐT có 36,3% đã được kiểm soát tốt. Tỷ lệ mắc THA gặp ở người trưởng thành cao, trong khi tỷ lệ nhận thức, điều trị và kiểm soát THA rất thấp[49].
Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên cần theo dõi đều, điều trị đúng và đủ một cách liên tục (lâu dài, suốt đời)[22], và điều trị ngoại trú là chủ yếu. Sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp đòi hỏi một cách tiếp cận cải thiện về QLĐT tăng huyết áp[49]. Việc QLĐT ngoại 2 trú và theo dõi HA tại nhà có vai trò quan trọng để đạt được hiệu quả quản lý. Qua các nghiên cứu, việc tăng cường các hoạt động truyền thông, giáo dục và QLĐT được nhiều tác giả đưa ra khuyến nghị, giúp cho hoạt động QLĐT THA tại tuyến y tế cơ sở được tốt hơn, để giảm tỉ lệ bị biến chứng, tỉ lệ tử vong do bệnh gây nên cần có nhiều giải pháp.
Việc đưa dịch vụ QLĐT THA về tuyến y tế cơ sở là cần thiết và quan trọng. Trung tâm Y tế huyện Hiệp Hòa (Trung tâm) đã triển khai thực hiện chương trình QLĐT bệnh tăng huyết áp từ tháng 7 năm 2007 với nhiệm vụ: chẩn đoán, điều trị, sơ cấp cứu, tư vấn cho người mắc bệnh tăng huyết áp, thực hiện chuyển tuyến trong trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn, chuyển người bệnh về các cơ sở y tế tuyến xã để tiếp tục quản lý và điều trị sau khi đã xác định tình trạng bệnh đã thuyên giảm. Số lượng bệnh nhân được QLĐT tại Trung tâm ngày càng tăng, từ 688 người năm 2007, đến hết năm 2018 là 3026 người[9]. Mặc dù QLĐT THA được thực hiện tại Trung tâm đã hơn 10 năm, tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào đánh giá thực trạng việc QLĐT THA ngoại trú tại Trung tâm, do đó tôi tiến hành nghiên cứu này.