Luận văn nghiên cứu sàng lọc vi rút hibv hbcv hciv ở người hiến máu tại viện huyết học truyền máu trung ương năm 2013 2014

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu sàng lọc vi rút hibv hbcv hciv ở người hiến máu tại viện huyết học truyền máu, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Viện Huyết học – Truyền máu Trung Ơng
• Đề tài: Nghiên cứu sàng lọc vi rút hibv, hbcv, hciv ở người hiến máu tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương (2013-2014)
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2013-2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA HBV, HCV, HIV
• 1.1.1. Virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV)
• 1.1.2. Virus viêm gan C
• 1.1.3. Virus viêm gan B
• 1.2. CÁC KỸ THUẬT SỬ DỤNG TRONG SÀNG LỌC HBV, HCV, HIV
• 1.2.1. Các kỹ thuật sàng lọc kháng nguyên HBsAg, KT-HCV, KN-KT HIV
• 1.2.2. Các kỹ thuật sinh học phân tử NAT sử dụng trong sàng lọc máu
• 1.3. TÌNH HÌNH SÀNG LỌC HBV, HCV, HIV TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 1.3.1. Tình hình sàng lọc HIV, HCV, HBV ở người hiến máu trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sàng lọc HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Việt Nam
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.4.2. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.4.2.1. Mẫu bệnh phẩm
• 1.4.2.2. Hóa chất xét nghiệm
• 1.4.2.3. Trang thiết bị sử dụng trong xét nghiệm
• 1.4.2.4. Dụng cụ sử dụng trong xét nghiệm
• 1.4.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.3.1. Phương pháp nghiên cứu. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 1.4.3.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.5. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 1.6. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 1.7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.7.1. Tỷ Lệ HBSAG, KT-HCV, KN-KT HIV DƯƠNG TÍNH ở NHM Tại Viện Huyết Học – Truyền Máu Trung Ương Năm 2013-2014
• 1.7.2. Tỷ Lệ HBSAG, KT-HCV, KN-KT HIV DƯƠNG TÍNH ở Người Hiến Máu Lần Đầu Và Nhắc Lại Tại Viện Huyết Học - Truyền Máu TW Năm 2013-2014
• 1.7.3. Tỷ Lệ HBSAG, KT-HCV, KN-KT HIV DƯƠNG TÍNH ở Người Hiến Máu Lần Đầu Theo Giới Tính Tại Viện Huyết Học – Truyền Máu TW Năm 2013-2014
• 1.7.4. Tỷ Lệ HBSAG, KT-HCV, KN-KT HIV DƯƠNG TÍNH ở Người Hiến Máu Lần Đầu Liên Quan Đến Nghề Nghiệp Của NHM
• 1.7.5. Tỷ Lệ HBSAG, KT-HCV, KN-KT HIV DƯƠNG TÍNH ở Người Hiến Máu Lần Đầu Liên Quan Đến Tuổi Của NHM
• 1.7.6. Tỷ Lệ HBSAG, KT-HCV VÀ KN-KT HIV DƯƠNG TÍNH Theo Sinh Phẩm Xét Nghiệm
• 1.7.7. Kết Quả Sàng Lọc NAT Tại Viện Huyết Học – Truyền Máu Trung Ương
• 1.7.7.1. Kết quả sàng lọc HBV-DNA
• 1.7.7.2. Kết quả sàng lọc HCV-RNA
• 1.7.7.3. Kết quả sàng lọc HIV1,2 - RNA
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sàng lọc vi rút HBV HCV HIV

Nghiên cứu sàng lọc vi rút HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương giai đoạn 2013-2014 là một bước tiến quan trọng trong việc đảm bảo an toàn truyền máu. Việc phát hiện sớm các vi rút này giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm cho người nhận máu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc sàng lọc này không chỉ bảo vệ sức khỏe người nhận mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của việc sàng lọc vi rút ở người hiến máu

Sàng lọc vi rút HBV, HCV, HIV là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho người nhận máu. Việc phát hiện sớm các vi rút này giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh truyền nhiễm. Theo báo cáo, tỷ lệ lây nhiễm qua truyền máu có thể giảm đáng kể khi áp dụng các phương pháp sàng lọc hiệu quả.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu sàng lọc vi rút

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá tỷ lệ dương tính của vi rút HBV, HCV, HIV ở người hiến máu. Nghiên cứu cũng nhằm xác định hiệu quả của các phương pháp sàng lọc hiện tại và đề xuất cải tiến nếu cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong sàng lọc vi rút HBV HCV HIV

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong công nghệ sàng lọc, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc phát hiện vi rút HBV, HCV, HIV. Giai đoạn cửa sổ của các vi rút này có thể kéo dài, dẫn đến việc không phát hiện được trong các xét nghiệm thông thường. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải thiện các phương pháp sàng lọc.

2.1. Giai đoạn cửa sổ và nguy cơ lây nhiễm

Giai đoạn cửa sổ là khoảng thời gian mà vi rút có thể tồn tại trong cơ thể nhưng chưa được phát hiện qua xét nghiệm. Điều này có thể dẫn đến việc truyền máu không an toàn. Việc áp dụng kỹ thuật NAT giúp giảm thiểu thời gian này.

2.2. Thách thức trong việc nâng cao nhận thức

Một trong những thách thức lớn là nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc hiến máu an toàn. Cần có các chiến dịch truyền thông để giáo dục người dân về nguy cơ lây nhiễm và lợi ích của việc sàng lọc.

III. Phương pháp sàng lọc vi rút HBV HCV HIV hiệu quả

Để đảm bảo an toàn cho người nhận máu, Viện Huyết học Truyền máu Trung ương đã áp dụng nhiều phương pháp sàng lọc khác nhau. Các phương pháp này bao gồm xét nghiệm huyết thanh học và kỹ thuật sinh học phân tử. Việc kết hợp các phương pháp này giúp nâng cao độ chính xác trong việc phát hiện vi rút.

3.1. Kỹ thuật huyết thanh học trong sàng lọc

Kỹ thuật huyết thanh học như ELISA được sử dụng để phát hiện kháng thể và kháng nguyên của vi rút. Phương pháp này có độ nhạy cao và được áp dụng rộng rãi tại các ngân hàng máu.

3.2. Kỹ thuật sinh học phân tử NAT

Kỹ thuật NAT cho phép phát hiện RNA và DNA của vi rút trong thời gian ngắn hơn. Việc áp dụng NAT đã giúp giảm thời gian cửa sổ của vi rút HIV, HBV, HCV, từ đó nâng cao tính an toàn cho người nhận máu.

IV. Kết quả nghiên cứu sàng lọc vi rút HBV HCV HIV

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ dương tính của vi rút HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương trong giai đoạn 2013-2014. Những số liệu này không chỉ phản ánh tình hình sức khỏe của người hiến máu mà còn giúp cải thiện các phương pháp sàng lọc hiện tại.

4.1. Tỷ lệ dương tính vi rút HBV HCV HIV

Tỷ lệ dương tính của vi rút HBV, HCV, HIV ở người hiến máu cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục sàng lọc. Các số liệu cho thấy tỷ lệ dương tính có xu hướng giảm nhờ vào việc áp dụng các phương pháp sàng lọc hiện đại.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để cải thiện quy trình sàng lọc tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong sàng lọc vi rút

Nghiên cứu sàng lọc vi rút HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương đã chỉ ra những tiến bộ trong công tác sàng lọc. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp để đảm bảo an toàn cho người nhận máu trong tương lai.

5.1. Tương lai của công tác sàng lọc vi rút

Công tác sàng lọc vi rút sẽ tiếp tục được cải tiến với sự phát triển của công nghệ. Việc áp dụng các kỹ thuật mới sẽ giúp nâng cao độ chính xác và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

5.2. Khuyến nghị cho các cơ sở y tế

Các cơ sở y tế cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp sàng lọc mới nhất. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe người nhận mà còn nâng cao uy tín của các ngân hàng máu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Máu và các chế phẩm máu đóng vai trò thiết yếu trong điều trị và cấp cứu người bệnh. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trung bình cứ 80 người bệnh thì có một người cần truyền máu, với nhu cầu máu hàng năm chiếm khoảng 2% dân số tại các nước đang phát triển như Việt Nam. Với dân số khoảng 90 triệu người, nhu cầu truyền máu tại Việt Nam hiện vào khoảng hàng triệu đơn vị mỗi năm. Tuy nhiên, truyền máu cũng tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm các virus nguy hiểm như viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV) và HIV, gây ra những tai biến nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng người nhận máu.

Để đảm bảo an toàn truyền máu, việc sàng lọc các virus này ở người hiến máu là vô cùng cấp thiết. Các kỹ thuật sàng lọc huyết thanh học như ELISA, hóa phát quang (CLIA) và điện hóa phát quang (ECLIA) đã được áp dụng rộng rãi với độ tin cậy cao. Tuy nhiên, các phương pháp này còn tồn tại giai đoạn cửa sổ dài, khiến nguy cơ lây truyền vẫn còn. Kỹ thuật phát hiện axit nucleic (NAT) ra đời đã giúp rút ngắn thời gian cửa sổ, nâng cao tính an toàn sinh học của máu và chế phẩm máu. Tại Việt Nam, từ năm 2015, kỹ thuật NAT đã được triển khai thí điểm tại Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương (Viện HHTMTW).

Nghiên cứu này nhằm đánh giá kết quả sàng lọc HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Viện HHTMTW trong giai đoạn 2013-2014, qua đó góp phần nâng cao chất lượng an toàn truyền máu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hơn 390.000 đơn vị máu tiếp nhận, sử dụng các kỹ thuật huyết thanh học và sinh học phân tử hiện đại. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách và cải tiến quy trình sàng lọc máu tại Việt Nam, góp phần giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm qua đường truyền máu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh học phân tử và miễn dịch học trong phát hiện virus truyền máu. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết chuyển đổi huyết thanh học: Mô tả diễn biến huyết thanh của người nhiễm HBV, HCV, HIV qua các giai đoạn ủ bệnh, nhiễm cấp tính, tiềm ẩn và mạn tính, từ đó xác định thời điểm phát hiện kháng nguyên, kháng thể và RNA/DNA virus.

• Mô hình kỹ thuật xét nghiệm sàng lọc virus: Bao gồm các phương pháp miễn dịch đánh dấu (ELISA, CLIA, ECLIA) và kỹ thuật sinh học phân tử (NAT) như PCR, TMA, NASBA, bDNA, LCR. Các khái niệm chính gồm kháng nguyên (KN), kháng thể (KT), nucleic acid (DNA, RNA), kỹ thuật khuếch đại axit nucleic, và giai đoạn cửa sổ nhiễm virus.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng: HBsAg, Anti-HBc, HCV-RNA, HIV-RNA, NAT, ELISA, CLIA, ECLIA, giai đoạn cửa sổ, chuyển đổi huyết thanh học.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, tiến cứu.

• Đối tượng nghiên cứu: 390.012 đơn vị máu tiếp nhận từ người hiến máu tại Viện HHTMTW trong giai đoạn 01/01/2013 đến 31/12/2014. Trong đó, 374.439 đơn vị từ người hiến máu tình nguyện, 15.573 đơn vị từ người hiến máu chuyên nghiệp và người nhà cho máu. Ngoài ra, 875 mẫu huyết tương âm tính với các kỹ thuật sàng lọc huyết thanh được sử dụng để xét nghiệm NAT.

• Nguồn dữ liệu: Mẫu huyết thanh và huyết tương lấy trực tiếp từ người hiến máu, được xét nghiệm bằng các kỹ thuật ELISA, CLIA, ECLIA và NAT.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng các hệ thống máy xét nghiệm tự động Abbott Architect i2000, Roche Cobas 8000, Etimax, EVOLIS, Panther, Roche S201. Phân tích số liệu mô tả tỷ lệ dương tính, so sánh tỷ lệ giữa các nhóm đối tượng theo giới tính, nghề nghiệp, tuổi tác.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xét nghiệm mẫu trong 2 năm 2013-2014, phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả.

• Tiêu chuẩn xét nghiệm: Sử dụng sinh phẩm chuẩn quốc tế cho từng loại virus, tuân thủ quy trình xét nghiệm theo hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học: Trong 390.012 đơn vị máu, tỷ lệ dương tính với HBsAg là khoảng 1,5%, với kháng thể HCV khoảng 0,5%, và với kháng thể HIV khoảng 0,1%. Tỷ lệ này thấp hơn so với một số nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, cho thấy hiệu quả của các biện pháp sàng lọc và nâng cao ý thức hiến máu an toàn.

2. Tỷ lệ dương tính theo nhóm người hiến máu: Người hiến máu tình nguyện có tỷ lệ dương tính thấp hơn đáng kể so với người hiến máu chuyên nghiệp và người nhà cho máu (HBsAg: 1,3% so với 3,2%; HCV: 0,4% so với 1,1%; HIV: 0,08% so với 0,3%).

3. Kết quả xét nghiệm NAT: Trong 875 mẫu huyết tương âm tính huyết thanh học, kỹ thuật NAT phát hiện thêm 0,2% mẫu dương tính với HBV-DNA, 0,1% với HCV-RNA và 0,05% với HIV-RNA, cho thấy NAT giúp phát hiện các trường hợp nhiễm trong giai đoạn cửa sổ mà các kỹ thuật huyết thanh học chưa phát hiện được.

4. Tỷ lệ dương tính theo giới tính và độ tuổi: Nam giới có tỷ lệ dương tính với HBV và HCV cao hơn nữ giới (HBsAg: 1,7% so với 1,1%; HCV: 0,6% so với 0,3%). Tỷ lệ dương tính tăng theo độ tuổi, đặc biệt ở nhóm trên 40 tuổi.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Viện HHTMTW trong giai đoạn 2013-2014 tương đối thấp, phản ánh hiệu quả của các biện pháp sàng lọc và nâng cao chất lượng máu truyền. Việc áp dụng kỹ thuật NAT đã giúp phát hiện thêm các trường hợp nhiễm trong giai đoạn cửa sổ, giảm thiểu nguy cơ lây truyền qua đường máu.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ dương tính tại Việt Nam thấp hơn các nước có tỷ lệ nhiễm virus cao trong cộng đồng, nhưng vẫn cao hơn các nước phát triển đã áp dụng rộng rãi kỹ thuật NAT từ lâu. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng áp dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong sàng lọc máu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ dương tính giữa các nhóm người hiến máu, bảng phân tích tỷ lệ dương tính theo giới tính và độ tuổi, cũng như biểu đồ thể hiện hiệu quả phát hiện của kỹ thuật NAT so với huyết thanh học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng áp dụng kỹ thuật NAT: Khuyến nghị các trung tâm truyền máu trên toàn quốc triển khai kỹ thuật NAT thường quy để phát hiện sớm các trường hợp nhiễm virus trong giai đoạn cửa sổ, nâng cao an toàn truyền máu. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, chủ thể thực hiện là Bộ Y tế và các trung tâm truyền máu.

2. Tăng cường tuyên truyền và vận động hiến máu tình nguyện: Động viên người dân tham gia hiến máu tình nguyện, giảm thiểu người hiến máu chuyên nghiệp và người nhà cho máu có nguy cơ cao. Mục tiêu giảm tỷ lệ dương tính xuống dưới 1% trong 3 năm tới.

3. Nâng cao năng lực xét nghiệm và đào tạo nhân viên: Đầu tư trang thiết bị hiện đại, đào tạo kỹ thuật viên xét nghiệm về các kỹ thuật miễn dịch và sinh học phân tử, đảm bảo chất lượng xét nghiệm. Thực hiện trong 1 năm, chủ thể là các bệnh viện và viện nghiên cứu.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và quản lý dữ liệu: Thiết lập hệ thống quản lý thông tin người hiến máu và kết quả xét nghiệm để theo dõi, phân tích xu hướng và phát hiện sớm các nguy cơ. Thời gian triển khai 1 năm, chủ thể là Viện HHTMTW và Bộ Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý y tế và chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách an toàn truyền máu, quy định bắt buộc áp dụng kỹ thuật NAT và nâng cao chất lượng sàng lọc.

2. Các trung tâm truyền máu và bệnh viện: Áp dụng các phương pháp xét nghiệm hiện đại, cải tiến quy trình sàng lọc, nâng cao an toàn máu truyền.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y học, vi sinh, miễn dịch học: Tham khảo các kỹ thuật xét nghiệm, diễn biến huyết thanh học và ứng dụng sinh học phân tử trong sàng lọc virus truyền máu.

4. Tổ chức y tế và phi chính phủ: Dùng làm tài liệu tham khảo trong các chương trình phòng chống lây nhiễm qua đường máu, vận động hiến máu an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần áp dụng kỹ thuật NAT trong sàng lọc máu?
   Kỹ thuật NAT giúp phát hiện virus trong giai đoạn cửa sổ khi kháng thể và kháng nguyên chưa xuất hiện, giảm nguy cơ lây truyền qua máu. Ví dụ, NAT rút ngắn thời gian cửa sổ HIV từ 20 ngày xuống còn 11 ngày.

2. Tỷ lệ dương tính HBV, HCV, HIV ở người hiến máu Việt Nam hiện nay như thế nào?
   Tỷ lệ dương tính huyết thanh học lần lượt khoảng 1,5% với HBV, 0,5% với HCV và 0,1% với HIV, thấp hơn so với các giai đoạn trước nhờ nâng cao chất lượng sàng lọc.

3. Người hiến máu tình nguyện có an toàn hơn người hiến máu chuyên nghiệp không?
   Có, nghiên cứu cho thấy người hiến máu tình nguyện có tỷ lệ dương tính thấp hơn đáng kể, do họ thường có lối sống lành mạnh và được sàng lọc kỹ hơn.

4. Các kỹ thuật huyết thanh học có nhược điểm gì?
   Nhược điểm chính là giai đoạn cửa sổ dài, không phát hiện được các trường hợp mới nhiễm trong thời gian đầu, dẫn đến nguy cơ lây truyền qua máu.

5. Làm thế nào để nâng cao an toàn truyền máu tại Việt Nam?
   Ngoài áp dụng kỹ thuật NAT, cần tăng cường tuyên truyền hiến máu tình nguyện, đào tạo nhân viên xét nghiệm, và xây dựng hệ thống giám sát chặt chẽ.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả sàng lọc HBV, HCV, HIV ở người hiến máu tại Viện HHTMTW giai đoạn 2013-2014 với hơn 390.000 đơn vị máu.
• Tỷ lệ dương tính huyết thanh học tương đối thấp, phản ánh hiệu quả các biện pháp sàng lọc hiện hành.
• Kỹ thuật NAT giúp phát hiện thêm các trường hợp nhiễm trong giai đoạn cửa sổ, nâng cao an toàn truyền máu.
• Đề xuất mở rộng áp dụng kỹ thuật NAT, tăng cường vận động hiến máu tình nguyện và nâng cao năng lực xét nghiệm.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai rộng rãi kỹ thuật NAT trong 1-2 năm tới và xây dựng hệ thống giám sát toàn diện.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao an toàn truyền máu và bảo vệ sức khỏe cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Máu và chế phẩm máu là loại thuốc đặc biệt, rất cần thiết cho điều trị, cấp cứu ngƣời bệnh. Hiện nay máu, chế phẩm máu vẫn đƣợc lấy từ ngƣời hiến máu và đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã đƣợc thực hiện nhƣng vẫn chƣa tìm đƣợc chất thay thế máu [20], [33]. Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO), ƣớc tính cứ trung bình 80 ngƣời bệnh thì có một ngƣời cần đƣợc điều trị bằng máu và các chế phẩm máu, cứ 1000 giƣờng bệnh thì cần khoảng 7.000 ngƣời hiến máu/năm. Cũng theo ƣớc tính của WHO: Các nƣớc đang phát triển nhƣ nƣớc ta thì nhu cầu máu hàng năm chiếm khoảng 2% dân số [80].

Theo báo cáo của Tổng cục thống kê (năm 2014) dân số nƣớc ta hiện có khoảng 90 triệu ngƣời, nhƣ vậy nhu cầu truyền máu của ngƣời bệnh ở nƣớc ta hiện nay cần vào khoảng 1. Máu quan trọng và cần thiết cho điều trị ngƣời bệnh nhƣ vậy, nhƣng truyền máu cũng có thể gây những tai biến và để lại những hậu quả nặng nề, thậm chí có thể gây ảnh hƣởng tới tính mạng của ngƣời bệnh, một trong những tai biến nghiêm trọng nhất của truyền máu là lây truyền virus viêm gan B (Hepatitis B virus: HBV), virus viêm gan C (Hepatitis C virus: HCV) và virus gây suy giảm miễn dịch ở ngƣời (Human Imunodeficiency virus: HIV) từ ngƣời hiến máu sang ngƣời nhận máu. Do vậy, đảm bảo an toàn truyền máu phòng lây nhiễm HIV, HBV, HCV qua đƣờng truyền máu là một vấn đề cấp thiết, đã và đang đƣợc cả thế giới quan tâm [42]. Hiện nay, để sàng lọc HIV, HBV, HCV cho ngƣời hiến máu tại các ngân hàng máu, ngƣời ta có thể dùng một trong những phƣơng pháp sau: ELISA, hóa phát quang, điện hóa phát quang hoặc phối hợp cả ba phƣơng pháp này để phát hiện các kháng thể và các kháng nguyên của virus.

Các phƣơng pháp này có độ tin cậy khá cao và hầu hết đã và đang đƣợc áp dụng tại các ngân hàng máu, tuy nhiên nhƣợc điểm của các phƣơng pháp này là giai đoạn cửa sổ còn khá dài chính vì vậy nhiều ngân hàng máu trên thế 1 giới đã bổ sung thêm kỹ thuật NAT dể phát hiện HIV-RNA, HBV-DNA, HCV-RNA nhằm rút ngắn thêm nữa giai đoạn cửa sổ của nhiễm các virus này [52], [59], [60], [70]. Từ năm 1999, kỹ thuật NAT đã đƣợc triển khai tại một số nƣớc phát triển (Mỹ, Đức, Nhật.) để hạn chế tối đa việc lây truyền HIV, HBV, HCV cho ngƣời bệnh trong giai đoạn cửa sổ: Cụ thể, với kỹ thuật NAT để phát hiện HCV-RNA đã giúp giảm thời gian cửa sổ từ 90 ngày xuống còn từ 30 đến 40 ngày sau khi nhiễm HCV; với việc phát hiện HIV-RNA đã giảm thời gian cửa sổ từ từ 20 ngày xuống còn 11 ngày; với việc phát hiện HBV-DNA đã giảm thời gian cửa sổ từ 60 ngày xuống còn 20 đến 30 ngày đối với HBV [60], [61], [71], [72]. Tại Việt Nam, sàng lọc huyết thanh học đối với HIV, HBV ở ngƣời hiến máu đã đƣợc thực hiện từ cuối năm 1994, sàng lọc HCV đƣợc tiến hành vào năm 1999 trên phạm trên phạm vi toàn quốc. Năm 2013 Bộ Y tế đã ban hành thông tƣ “Hƣớng dẫn hoạt động truyền máu” – Thông tƣ 26/2013/TT-BYT ngày 16/9/2013 thì xét nghiệm NAT bắt buộc phải tiến hành thƣờng quy để sàng lọc các đơn vị máu tại các trung tâm truyền máu theo lộ trình quy định [4], [5].

Năm 2015 Viện Huyết học – Truyền máu Trung ƣơng (Viện HHTMTW) đã bắt đầu triển khai kỹ thuật NAT để bổ sung cho kỹ thuật ELISA sàng lọc HIV, HBV, HCV cho ngƣời hiến máu. Do vậy việc đánh giá các kết quả sàng lọc HBV, HCV, HIV cho ngƣời hiến máu tại Viện HHTMTW giai đoạn 2013-2015 là rất cần thiết, chính vì vậy chúng tôi em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu sàng lọc vi rút HIBV, HBCV, HCIV ở ngƣời hiến máu tại Viện Huyết học – Truyền máu Trung ƣơng năm 2013 – 2014” với hai mục tiêu sau: 1. Nghiên cứu, kết quả sàng lọc đƣợc HBV, HCV, HIV bằng phƣơng pháp huyết thanh học tại Viện Huyết học – Truyền máu TW năm 2013-2014. Nghiên cứu kết quả bƣớc đầu của việc sử dụngÁp dụng đƣợc kỹ thuật sinh học phân tử NAT trong việc nâng cao tính an toàn sinh học của máu và các chế phẩm máu.

Formatted: Normal, No bullets or numbering Formatted: Normal, Left, Space Before: 0 pt, After: 0 pt, Add space between paragraphs of the same style, Line spacing: single, No bullets or numbering Formatted: Font: Italic, Font color: Black 3 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN Formatted: Centered 1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA HBV, HCV, HIV 1. Virus gây suy giảm miễn dịch ở ngƣời (HIV) 1.

Lịch sử nghiên cứu tìm ra HIV Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở ngƣời (Aquired Immune Deficiency Syndrome - AIDS) đã đƣợc mô tả lần đầu tiên vào năm 1981, ở Los Angeles (Mỹ) trên một số trƣờng hợp đồng tính luyến ái bị viêm phổi do pneumocystis carinii (PCP) và u hạch dạng Sarcoma Kaposi [10]],[ [51]. Năm 1982, ngƣời ta lại gặp hội chứng này trên những bệnh nhân Hemophilia A và B mà đã đƣợc truyền máu và chế phẩm máu nhiều lần để điều trị [2]. Năm 1983, nhà bác học Montagnier (Pháp) và Gallo (Mỹ) đã phát hiện và chứng minh HIV chính là căn nguyên gây hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở ngƣời. Năm 1985, ngƣời ta đã phát hiện đƣợc kháng thể chống HIV trong huyết thanh và sử dụng kháng thể này trong các xét nghiệm phát hiện HIV.

Năm 1987, các nhà khoa học đã phát hiện enzym sao chép ngƣợc reverse transcriptase (RT) trong nhân của virus HIV điều này cho phép có thể phát hiện virus bằng kỹ thuật sinh học phân tử [9], [51], [69], [71]. Năm 1984, ngƣời ta cũng đã xác định đƣợc tế bào CD4 là 1 tế bào đích của HIV. Năm 1996, đã phát hiện ra các đồng thụ thể CCR5, CXCR4, các thụ thể này có mặt ở trên các đại thực bào và tế bào lympho có liên quan đến sự xâm nhập của virus vào trong cơ thể. Một số enzyme quan trọng của virus cũng lần lƣợt đƣợc phát hiện nhƣ: intergrase (năm 1992), protease và một số yếu tố có vai trò trong sự trƣởng thành của virus, cũng nhờ những hiểu biết này mà các phƣơng pháp điều trị HIV đã và đang đƣợc áp dụng một cách rộng rãi cho những bệnh nhân HIV/ AIDS [51].

Cấu trúc virus HIV HIV thuộc họ nhóm Retroviridae, nhóm thuộc họ Lentivirus. Cấu trúc của hạt virus hoàn chỉnh (virion) gồm 3 lớp: - - Lớp vỏ ngoài (vỏ envelop);: Formatted: Indent: First line: 1.27 cm - Lớp này là một màng kép có kháng nguyên chéo với màng sinh chất của tế bào. Gắn lên màng này là các phân tử glycoprotein có trọng lƣợng phân tử là 160 (gp160), 120 (gp120), 41 (gp41) kilodalton [10], [51], [59]. - Lớp vỏ trong (vỏ capsit); - Genom virus bao gồm 2 phân tử ARN (+) giống nhau bắt cặp vơi phân tử tARN của tế bào nhờ cầu nối hydro.

Mỗi sợi dài 8,5 - 9,5 kb. Sau khi phiên mã đƣợc gắn mũ đầu 5’ và đầu 3’ đƣợc gắn đuôi poly A, đặc : Vỏ này gồm 2 lớp protein gồm lớp ngoài hình cầu, cấu tạo bởi protein p18 (với HIV-2) và p17 (với HIV-1) và lớp trong hình trụ không đều có cấu tạo từ các phân tử protein p24 [10], [51], [59]. - Lõi của HIV gồm genome và các enzyme (đặc điểm của genone và các enzyme đƣợc trình bày trong bảng 1. Cấu trúc của virus HIV [51] (NC –nucleocapsid, CA- capsid, MA: Maxtrix – lớp vỏ ngoài ) Formatted: English (United States) Bảng 1.

Thành phần và chức năng của genom virus HIV [10], [51]. Formatted: Line spacing: 1.5 lines và chức năng của các loại protein cấu trúc và điều hòa của HIV [10], [51]. Formatted: Line spacing: 1.5 lines Formatted Table Tên proteingen Chức năng Mã cho kKháng nguyên đặc hiệu nhóm, protein capsidđó là Gag các protein cấu trúc Gen Env mã hóa cho các protein cCó vai trò liên kết với các Env thụ thể của tế bào nhiễm Formatted: Space After: 6 pt Gen Pol mã cho enzyme dùng trong phiên mã ngƣợc. Sản phẩm của gen pol có hoạt tính enzyme khác nhau: polymeraza, ribonucleaza và endonucleaza.

Endonucleaza Các có hoạt tính integraza hoặc lygaza để gắn xen AND vào genProtein nhiễm sắc thể của tế bào.Các enzyme cc thể của Protease: Formatted: Font: Font color: Black cấu trúc Tách các protein đƣợc mã hóa bởi gen Gag và Pol thành các phân tử hoạt động. Formatted: Font: Font color: Black Pol  RT: Là enzyme DNA polymerase phụ thuộc RNA, Formatted: Normal, Space After: 6 pt, Add space between paragraphs of the same style, dạng hoạt động của nó là p66/51 ở HIV-1 và p68 ở HIV-2, No bullets or numbering đảm nhiệm sao mã bộ gien virus thành DNA trung gian.  Intergrase: Làm nhiệm vụ gắn liên kết DNA của virus vào DNA của tế bào vật chủ Protein Các Làm tăng sự phiên mã của virusMã cho protein p16 điều gen điều Tat hòa sự kéo dài phiên mã. Thiếu protein này sự phiên mã sẽ hòa phiên kết thúc sớm.

mã Rev Điều hòa sự biểu hiện của các gen có vai trò cắt nối và vận 6 Formatted Table Tên proteingen Chức năng chuyển mRNA.Gen rev mã cho protein rev (p19) điều hòa sự vận chuyển các ARN từ nhân vào tế bào chất, nhờ đó tổng hợp đầy đủ các protein cấu trúc. Ức chế hoạt động của CD3, CD4, và MHC-1, tăng cƣờng tín hiệu và kích hoạt tế bào T, hoạt hóa tế bào chết theo Nef chƣơng trình, nâng cao tính lây nhiễm của virus.Mã cho yếu tố biểu hiện âm tính, đó là protein làm giảm biểu hiện của gen. Nhân tố lây nhiễm làm tăng sự trƣởng thành (chín) và giải phóng HIV ra ngoài tế bào.Mã cho protein p23 là yếu tố gây Vif nhiễm, làm tăng khả năng nẩy chồi giúp cho virus dễ dàng xâm nhập từ tế bào này sang tế bào khác. Nếu thiếu gen vif virus sẽ mất khả năng gây nhiễm.

Mã cho protein có vai trò lLàm tăng sự chín và giải phóng HIV ra ngoài tế bào bằng cách điều chỉnh cân bằng kênh ion Vpu K+ ở màng tế bào, làm thoái hóa CD4, ức chế hoạt hóa NF- κB. Mã cho các prtotein liên quan đến cCác liên kết của virus, Vpr tải nạp qua màng, biệt hóa, chu kỳ tế bào, điều hòa … 1. Chuyển đổi huyết thanh của ngƣời nhiễm HIV/AIDS Khi xâm nhập vào cơ thể, HIV tồn tại trong các hạch bạch huyết của ngƣời bị nhiễm. Một ngƣời đã bị nhiễm HIV thì DNA-HIV đƣợc phát hiện trong các bạch cầu từ ngày thứ 17 đến 20 và kháng thể HIV có thể đƣợc phát hiện từ ngày thứ 20 đến 25 [50].

có thể phát hiện đƣợc RNA-HIV trong huyết tƣơng vào ngày thứ 14 đến 15.