ĐẶT VẤN ĐỀ Nước là một loại tài nguyên quý giá và giữu vai trò rất quan trọng. Không có nước thì sự sống trên trái đất không thể tồn tại và phát triển được. Trung bình mỗi người hàng ngày cần tới 3-10 lít nước để phục vụ nhu cầu ăn uống và sinh hoạt. Nước chiếm tới 99% trọng lượng sinh vật sống trong môi trường nước và chiếm 70% trọng lượng cơ thể con người.
Tài nguyên nước bao gồm nguồn nước ngầm, nước mưa, nước mặt và nước biển. Trong đó tài nguyên nước mặt và nước ngầm là có tâm quan trọng và liên quan trực tiếp đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của con người. Tài nguyên nước mặt tồn tại thường xuyên hay không thường xuyên ở các thủy vực trên mặt đất như sông ngòi, ao hồ, hồ tự nhiên, hồ chứa (hồ nhân tạo)… Tài nguyên nước ngầm là loại nước dưới đất được dùng là loại nước cần thiết trong sinh hoạt hàng ngày của người dân, đặc biệt là những người sống ở nông thôn và miền núi, ngoài ra còn dùng trong sản xuất nông nghiệp và nông nghiệp… Như vậy tài nguyên nước là yếu tố quan trọng quyết định đến sự phát triển kinh tế xã hội của toàn quốc gia nói riêng hay của toàn nhân loại chung. Tuy nhiên hiện nay do gia tăng dân số cũng như nhu cầu phát triển kinh tế xã hội con người sử dụng nước ngày càng nhiều và lãng phí đã đưa nhiều quốc gia vào tình trạng thiếu nước, chất lượng nước đã và đang giảm sút nghiêm trọng.
Những hoạt động như nông nghiệp, công nghiệp bừa bãi thải trực tiếp vào môi trường khiến cho nguồn nước bị ô nhiễm làm ảnh hưởng tới sức khỏe và sản xuất của người dân. Phong Niên là một xã miền núi thuộc huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai nền kinh tế còn chậm phát triển, chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn. Trong thời gian gần đây với sự phát triển kinh tế, xã hội thì vấn đề môi trường trên địa bàn xã đang bộc lộ nhiều bất cập. Môi trường đất, môi trường không khí, nguồn nước mặt, nước ngầm đang có nguy cơ bị ô nhiễm.
1 Điều này đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe của người dân trong xã và các khu vực lân cận. Trên địa bàn xã có nguồn nước mặt khá phong phú do có nhiều sông suối nhỏ nhưng nhìn chung không ổn định, phân bố không đều do điều kiện địa hình; nước ngầm có trữ lượng tượng đối dồi dào. Hiện nay nước giếng đào, là nguồn nước sinh hoạt chính của người dân trên địa bàn. Tuy nhiên do thói quen trong sản xuất nông nghiệp người dân còn lạm dụng thuốc hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, cùng với chất thải trong chăn nuôi, rác thải, nước thải sinh hoạt thải bừa bãi ra môi trường mà không được thu gom, xử lý… đã gây ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân trên địa bàn xã.
Tính đến thời điểm hiện tại chưa có nghiên cứu, báo cáo cụ thể nào về thành phần, chất lượng, trữ lượng nước sinh hoạt trên địa bàn xã. Xuất phát từ thực trạng chung của việc sử dụng nước sinh hoạt của người dân tại các vùng nông thôn, để đánh giá chất lượng nước đang sử dụng tại địa phương, tìm ra nguyên nhân gây ô nhiễm và qua đó đưa ra một số giải pháp để khắc phục những nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước để đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch sinh hoạt tại địa phương tôi thực hiện đề tài nghiên cứu: “Thực trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Phong Niên, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai”. 2 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm liên quan Khái niệm môi trƣờng Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật (Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2014).
Khái niệm ô nhiễm môi trƣờng Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật (Theo khoản 8 điều 3 Luật bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014). Một số khái niệm về nước Nƣớc: là một hợp chất hóa học của ôxy và hiđrô, có công thức hóa học là H2O. Với các tính chất lí hóa đặc biệt (ví dụ như tính lưỡng cực, liên kết hiđrô và tính bất thường của khối lượng riêng) nước là một chất rất quan trọng trong nhiều ngành khoa học và trong đời sống. Nguồn nƣớc: là các dạng tích tụ nước tự nhiên hoặc nhân tạo có thể khai thác, sử dụng bao gồm sông, suối, kênh, rạch, hồ, ao, đầm, phá, biển, các tầng chứa nước dưới đất;mưa, băng, tuyết và các dạng tích tụ nước khác.
Nƣớc mặt: là nước tồn tại trên mặt đất liền hoặc hải đảo. Nƣớc dƣới đất: là nước tồn tại trong các tầng chứa nước dưới đất. Nƣớc sinh hoạt: là nước sạch hoặc nước có thể dùng cho ăn, uống, vệ sinh của con người. Nƣớc sạch: là nước có chất lượng đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về nước sạch của Việt Nam.
3 Ô nhiễm nguồn nƣớc: là sự biến đổi tính chất vật lý, tính chất hóa học và thành phần sinh học của nước không phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho phép, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật. Suy thoái nguồn nƣớc: là sự suy giảm về số lượng, chất lượng nguồn nước so với trạng thái tự nhiên hoặc so với trạng thái của nguồn nước đã được quan trắc trong các thời kỳ trước đó. Cạn kiệt nguồn nƣớc: là sự suy giảm nghiêm trọng về số lượng của nguồn nước, làm cho nguồn nước không còn khả năng đáp ứng nhu cầu khai thác, sử dụng và duy trì hệ sinh thái thủy sinh. Cơ sở pháp lý - Luật tài nguyên nước số 17/2012/QH13 có 10 chương 57 điều.
Đây là sự thể hiện pháp chế đường lối , chủ trương và quan điểm của nhà nước về tài nguyên nước. - Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIII kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 23/06/2014 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015. - Nghị định số 162/2003/NĐ-CP ngày 19/12/2003 của Chính phủ Ban hành quy chế thu nhập, quản lý, khai thác,sử dụng dữ liệu, thông tin về tài nguyên nước. - Nghị định số 179/1999/NĐ-CP ngày 30/12/1999 của Chính phủ quy định việc thi hành tài nguyên nước.
- Nghị định số 34/2005/NĐ-CP ngày 17/05/2005 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước. - Nghị định số 117/2009/NĐ- CP ngày 11/07/2007 quy định về các hành vi vi phạm trong lĩnh vực Bảo vệ môi trường, hình thức xử phạt, mức phạt, thủ tục xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả. 4 - Thông tư số 02/2005/TT-BTNMT ngày 24/06/2005 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27/07/2004 của Chính phủ quy định việc cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước. - Thông tư số 05/2005/TT-BTNMT ngày 22/7/2005 của Bộ Tài nguyên Môi trường hướng dẫn thi hành Nghị định số 34/2005/NĐ-CP ngày 17/03/2005 của Chính Phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước.
- Thông tư 26/2011/TT-BTNMT ngày 18/7/2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18/04/2011 của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường. - Quyết định số 81/2006/QĐ-TT ngày 14/04/2006 của Thủ Tướng Chính Phủ phê duyệt Chiến lược Quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2010. - TCVN 6000:1995: Tiêu chuẩn lấy mẫu nước ngầm. - TCVN 6096:2004: Tiêu chuẩn nước uống đóng chai.
- QCVN 01:2009/BYT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước ăn uống ban hành ngày 17/06/2009 (thay thế Tiêu chuẩn Vệ sinh nước ăn uống ban hành kèm theo Quyết định 1329/2002/QĐ-BYT ngày 18/04/2002). - QCVN 02:2009/BYT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt. - QCVN 08:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt. - QCVN 09:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước ngầm.
Cơ sở thực tiễn 1. Vai trò của nước đối với cơ thể con người 5 Nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cơ thể, cong người có thể nhịn ăn được vài ngày nhưng không thể nhịn uống nước. Nước chiếm khoảng 60% thành phần cấu tạo cơ thể. Đối với các bộ phận trong cơ thể, lượng nước phân phối không giống nhau: trong xương chiếm 10%, trong mô mỡ chiếm 20 – 35%, trong thịt chiếm gân 70%, trong dịch vị và huyết tương nước chiếm tới 90%.
Nước có chức năng điều chỉnh nhiệt độ cơ thể. Bình thường nhiệt độ cơ thể con người luôn giữ ở mức 37oC. Lượng nhiệt du thừa sinh ra trong quá trình thay thế của các tế bào sẽ nhanh chóng được đào thải ra ngoài nhờ nước, thông qua hoạt đọng tỏa nhiệt trên bề mặt da, chẳng hạn như việc bài tiết mồ hôi. Ngoài ra nước là một chất dẫn nhiệt tốt.
Cho dù sự sản sinh và đào thải của các cơ quan trong cơ thể không giống nhau, nhưng nhờ vai trò dẫn nhiệt của nước làm cho nhiệt độ cơ thể và các cơ quan luôn được cân bằng, nhờ đó mà duy trì mọi hoạt động bình thường. Nước làm cho da không bị nhăn khô, giữ cho da luôn được mềm mại, tươi tứn và đàn hồi tốt. Nước giúp vận chuyển oxy, chất dinh dưỡng và chất kích thích… đến các tổ chức tế bào, làm cho các đó phát huy được tác dụng, đồng thời đào thải các chất thải có hại ra ngoài cơ thể thông qua con đường hô hấp và thoát mồ hôi. Hơn thế, nước còn là chất dung môi của hầu hết các phản ứng hóa học xảy ra trong cơ thể, nó đóng vai trò trung gian cho các phản ứng trao đổi oxy, thúc đẩy các hoạt động sinh lý và phản ứng hóa học.
không có nước, hầu hết các phản ứng trao đổi chất trong cơ thể sẽ bị ngưng lại và sự sống sẽ bị hủy diệt [13]. Vai trò của nước đối với đời sống sản xuất - Đối với đời sống sinh hoạt: Nước được sử dụng cho nhu cầu ăn uống, tắm giặt và hoạt động vui chơi giải trí như bơi lội, lướt ván… - Đối với hoạt động nông nghiệp: Nước cần thiết cho cả trồng trọt và chăn nuôi. Thiếu nước các loài cây trồng, vật nuôi không thể phát triển được.
