CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC HỌC TIẾNG ANH CỦA HỌC SINH THPT 1.1 Tổng quan nghiên cứu và một số nghiên cứu liên quan Sử dụng thành thạo tiếng Anh ngày càng khẳng định sự cần thiết trong xu thế hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ ở Việt Nam. Tuy nhiên, cho dù các Đề án dạy và học Ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân 2022 của Bộ GD&ĐT đã được thực hiện liên tục, thường xuyên nhưng cho đến nay, có thể thấy nó vẫn chưa đáp ứng được tham vọng mà nó đề ra. Dạy và học ngoại ngữ ở Việt Nam đã rất nỗ lực song chưa thực sự hiệu quả và còn nhiều hạn chế, vậy đâu là nguyên nhân? Có thể đó là do chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, hay do phương pháp kiểm tra kết quả học tập đánh giá chưa đúng và chưa phản ánh thực chất, kết quả đánh giá chưa đáp ứng yêu cầu và mục đích của việc kiểm tra đánh giá. Đã có rất nhiều nghiên cứu nhằm đổi mới chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo như: thay đổi giáo trình, sách giáo khoa, bồi dưỡng năng lực sư phạm và trình độ chuyên môn cho giáo viên, thay đổi phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học,.
Tuy nhiên cần có sự hỗ trợ trong công tác dạy và học của chúng ta về mô hình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học nhằm tác động trở lại quá trình dạy và học ngoại ngữ nói chung và Tiếng Anh nói riêng. Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về các phương pháp nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ nhưng những nghiên cứu ở Việt Nam chưa đầy đủ, cũng như chưa có những nghiên cứu sâu về năng lực học ngoại ngữ dựa trên khung đánh giá năng lực cụ thể. Tiếng Anh tuy chỉ là một công cụ để giao tiếp nhưng phải làm thế nào để giảng dạy và học tập hiệu quả: Đổi mới phương pháp dạy hay là điều chỉnh các cách thức kiểm tra đánh giá hiện nay. Do vậy, học ngoại ngữ nói chung hay học Tiếng Anh nói riêng là vô cùng quan trọng.
Tác giả Hồng Văn Lân - một Việt kiều đang sinh sống tại Mỹ có nhiều tâm huyết với việc dạy và học Tiếng Anh tại Việt Nam hiện nay, từng làm công tác giảng dạy nên tác giả đã nắm được những điểm yếu của người Việt trong việc học Tiếng Anh, nhất là cách phát âm, nhấn giọng, dùng từ ngữ; vì vậy, ông tâm huyết muốn viết một giáo trình tự học Tiếng Anh dành riêng 10 cho người Việt, phiên âm theo cách đọc của người Việt. Về những cái khó trong Tiếng Anh, chính tác giả đã phải thừa nhận “ Học cách phát âm Tiếng Anh là một vấn đề rất khó. Tiếng Anh viết một đường, đọc một nẻo. Âm tiết và chính tả không đi đôi với nhau, vì thế ta phải nhớ âm của từng chữ một chứ không thể đọc theo âm của chữ viết”.
Các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của Tiếng Anh trong chính sách giáo dục ngôn ngữ của Việt Nam, tuy nhiên năng lực Tiếng Anh của học sinh nói chung vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước. Năng lực là yếu tố cần thiết trong bất kỳ hoạt động nào. Các nghiên cứu gần đây chỉ rõ vai trò và nhấn mạnh vai trò của năng lực để thành công trong học tập. Nhìn chung các nghiên cứu đều chỉ rõ cái đích của việc dạy và học Tiếng Anh, đồng thời đề cập đến vai trò của năng lực học tập.
Tuy nhiên cần phát hiện những trở ngại trong học tập thì mới dựa vào năng lực để cải thiện kết quả học tập. a) Thực trạng học Tiếng Anh của học sinh THPT Theo nhiều nghiên cứu tại Việt Nam về việc học tiếng Anh của học sinh THPT cho thấy, hầu hết học sinh đã được học tiếng Anh từ 7 đến 10 năm nhưng chưa thể thực hiện được các giao tiếp tiếng Anh cơ bản. Bên cạnh đó, số liệu thống kê của các kỳ thi phổ thông quốc gia những năm gần đây cho thấy khả năng tiếng Anh của học sinh còn rất hạn chế. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lành, Phạm Lương Giang và Nguyễn Thị Phương Thảo (2018) cho thấy rằng chỉ có 22% sinh viên có điểm tiếng Anh đầu vào tại Trường Đại học đạt điểm A2, ngoài những nguyên nhân được đề cập trong các nghiên cứu khác, thì nghiên cứu này cũng chỉ ra nguyên nhân nổi bật là thời gian trên lớp học dành cho môn tiếng Anh còn ít và tính tự chủ của sinh viên còn hạn chế.[9] Tác giả Nguyễn Thị Thu Hoài và Nguyễn Thị Hoa với đề tài “Sử dụng tài liệu bổ trợ trong dạy kỹ năng nói Tiếng Anh tại Trường Trung học Phổ thông” năm 2020, cho thấy việc sử dụng tài liệu bổ trợ tiếng Anh trong giảng dạy đã trở nên cần thiết và phổ biến hơn.
Lợi ích của sử dụng tài liệu đã góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng Anh.[8] Tác giả Nguyễn Thị Thu Hoài với đề tài “Thực trạng thực tập giảng dạy Tiếng Anh ở một số Trường THPT tại Thành phố Thái Nguyên và các đề xuất giải pháp” năm 2017, đã chỉ ra đa phần các sinh viên biết áp dụng phương pháp dạy học tích cực, các hoạt động hiệu quả trong giảng dạy, 11 tuy nhiên vẫn còn nhiều sinh viên ít sử dụng phương pháp mới như theo dự án hay tình huống, ngữ cảnh trong dạy học tiếng Anh tại bậc THPT.[7] Tác giả Lê Thị Tuyết Hạnh với đề tài “Thực trạng năng lực tự chủ trong việc học tiếng Anh của sinh viên Trường Đại học Vinh” năm 2019. Qua đó, có thể thấy, việc dạy học và tự học tiếng Anh tại Nhà trường của học sinh còn rất hạn chế, cho dù học sinh luôn ý thức và mong muốn cải thiện năng lực tiếng Anh của mình.[6] b) Tầm quan trọng của Tiếng Anh với học sinh THPT trong thời đại hiện nay Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người sử dụng tốt Tiếng Anh có rất nhiều cơ hội và khả năng thành công trong lĩnh vực nghiên cứu cũng như thăng tiến trong nghề nghiệp sau này. Lý do đơn giản là vì Tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ thông dụng nhất toàn cầu.Theo thông tin của WikiPedia: Có hơn 400 triệu người dùng Tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ. Hơn 1 tỷ người dùng Tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai.
Tiếng Anh có vốn từ lớn nhất trong tất cả ngôn ngữ với hơn 500.000 từ trong quyển Oxford Dictionary. Là ngôn ngữ của khoa học công nghệ và kinh doanh vốn từ Tiếng Anh ngày càng thêm nhiều từ mới. Những quốc gia có thu nhập đầu người cao trên thế giới đều thành thạo Tiếng Anh hết, tiếng mẹ đẻ hoặc học trong trường. Đối với học sinh thì việc học Tiếng Anh là điều quan trọng hơn cả.
Đầu tiên, đây là môn học bắt buộc trong chương trình dạy học. Thứ hai, việc thành thạo Tiếng Anh sẽ giúp ích rất nhiều cho học sinh trong việc xét tuyển vào các trường Đại học yêu cầu đạt chuẩn ngoại ngữ đầu vào như Đại học Ngoại Thương, Học viện Ngoại Giao ,. hay tạo cơ hội cho học sinh có thể tìm học bổng hay đi du học ở những đất nước tân tiến. c) Giải pháp nâng cao, phát triển khả năng học Tiếng Anh của học sinh THPT Tác giả Hoàng Thu Hà, Hà Minh Nguyệt với đề tài “ Vận dụng phương pháp dạy học tích hợp nội dung, ngôn ngữ trong thiết kế giáo án hóa học cho học sinh trung học phổ thông ” cho thấy việc dạy học các môn Khoa học 12 theo phương pháp Học tích hợp Nội dung và Ngôn ngữ (CLIL) cho thấy tiềm năng ứng dụng cao nhờ khả năng cân bằng đồng thời cả hai yếu tố - Kiến thức Khoa học và Tiếng Anh trong một tiết học.
Tác giả Dương Mỹ Thắm, Tạ Thị Hồng Lụa với đề tài “Việc áp dụng các chiến lược học tập tự điều chỉnh trong việc học tiếng Anh tại một trường trung học ở thành phố Hồ Chí Minh” đã đưa ra một số hàm ý sư phạm và khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo về việc sử dụng các chiến lược học tập tự điều chỉnh trong ngữ cảnh tiếng Anh như một ngoại ngữ (EFL) được đưa ra. Qua đó, ta có thể thấy, việc đề ra các giải pháp, ý tưởng để giúp nâng cao khả năng học Tiếng Anh đang có chút tiến triển, số lượng học sinh học tốt môn Tiếng Anh đã tăng đáng kể so với những năm trước. Một số vấn đề lý luận về việc học tiếng Anh ở Trường THPT 1. Vị trí, mục tiêu của môn tiếng Anh trong Trường THPT Vị trí của môn tiếng Anh Tiếng Anh có vai trò quan trọng trong sự nghiệp giáo dục đào tạo và trong sự phát triển đất nước, tiếng Anh là yêu cầu tất yếu trong thời đại mà luôn đòi hỏi, đáp ứng các quy trình công nghệ đổi mới, mà biết tiếng Anh là năng lực cần thiết đối với sự hội nhập của đất nước hiện nay.
Theo quy định trong chương trình giáo dục: “Ngoại ngữ được quy định trong chương trình giáo dục là ngôn ngữ được sử dụng phổ biến trong giao dịch quốc tế” (Điều 7, mục 3 của Luật giáo dục, 2005), ở các trường THPT thì ngoại ngữ là môn học bắt buộc, đa phần là môn Tiếng Anh. Môn Tiếng Anh ở trường THPT hỗ trợ học sinh có thể giao tiếp và tiếp thu những nguồn tri thức khoa học, kỹ thuật tiên tiến, hiểu biết thêm về các nền văn hóa đa dạng, phong phú của các quốc gia khác trên thế giới, từ đó dễ dàng hội nhập với cộng đồng Quốc tế. Môn tiếng Anh cũng góp phần hình thành phát triển nhân cách cá nhân của học sinh, giúp cho học sinh được giáo dục một cách toàn diện đạt được mục tiêu giáo dục ở trường THPT. Mục tiêu của môn tiếng Anh Mục tiêu cơ bản của môn Tiếng Anh trong chương trình GDPT mới là giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp ở mức cơ bản thông qua rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết 13 và kiến thức ngôn ngữ, như: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp Học sinh năm được tương đối hệ thống và hoàn chỉnh về tiếng Anh, qua đó giúp các em đạt bậc 3 khi kết thúc cấp THPT theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, tạo nền tảng cho học sinh sử dụng tiếng Anh trong học tập, hình thành thói quen học tập suốt đời để trở thành những công dân toàn cầu trong thời kỳ hội nhập.