Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1.1 Trên thế giới Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy rằng vấn đề “Thực trạng hoạt động học tập của sinh viên” nói chung và sinh viên trong các trường Sư phạm kỹ thuật nói riêng ít được đề cập qua các công trình nghiên cứu trên thế giới mặc dù có rất nhiều các nghiên cứu về thái độ học tập, thái độ đối với nghề dạy học, các yếu tố tác động tới kết quả học tập của sinh viên, …Vì vậy, tác giả đã tham khảo một số công trình và bài báo có liên quan sau đây: - Alice H. Eagly & Shelly Chaiken (1993) với cuốn sách “The Psychology of Attitudes. Orlando: Harcourt Brace & Company”.
Cuốn sách nghiên cứu lý thuyết về thái độ của giáo sinh sư phạm. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự quan tâm đối với giáo sinh sư phạm hiện nay chủ yếu là vấn đề thái độ học tập, vấn đề nhận thức nghề nghiệp cơ bản đã được định hình tốt trong sinh viên.O Lawal (2012) với bài báo “Attitude of students toward Technical Education in Osun State, Nigeria” đã nghiên cứu sở thích nghề nghiệp của sinh viên và những mối liên hệ giữa thái độ và hành vi của sinh viên trong các trường Đại học Nigeria. Kết quả nghiên cứu cho thấy: [29] + Hầu hết sinh viên có thái độ tích cực rất cao đối với giáo dục kỹ thuật. + Hầu hết sinh viên cảm thấy rằng thực tế việc học tập là khá vất vả, khó khăn và tốn kém.
+ Một số các sinh viên cho rằng họ vào học ngành giáo dục kỹ thuật vì họ thích nghề nghiệp theo định hướng thực tiễn. + Đa số cho là việc học ngành giáo dục kỹ thuật chỉ vì mong ước cho bản thân sự nghiệp bền vững trong tương lai. 6 + Nam sinh viên có khuynh hướng yêu thích các khóa học định hướng thực tiễn hơn nữ sinh viên. Bên cạnh đó, còn có một số công trình nghiên cứu thái độ của sinh viên Thổ Nhĩ Kỳ và sinh viên vùng Trung tây Nigeria đối với nghề dạy học.
Các tác giả đều cho rằng thái độ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lòng yêu nghề và kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên. Các công trình nghiên cứu đó là: - Ahmet Güneyli và Canan Aslan: “Evaluation of Turkish prospective teachers’ attitudes towards teaching profession (Near East University case)” (Đánh giá thái độ của giáo sinh Thổ Nhỉ Kỳ đối với nghề dạy học).I: “An assessment of teachers' attitude towards teaching profession in Midwestern Nigeria” (Đánh giá thái độ của giáo sinh đối với nghề dạy học ở vùng Trung tây Nigeria). [34] Một số công trình nghiên cứu về các yếu tố tác động tới kết quả học tập của sinh viên được thể hiện qua các bài báo đăng trên các tạp chí trong và ngoài nước sau đây: - Evans (1999) trong nghiên cứu “School-leavers, Transition to Tertiary Study: A Literature Review” cho rằng có 5 nhóm các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập của sinh viên đó là: [31] + Đặc trưng nhân khẩu + Đặc trưng tâm lý + Kết quả học tập trước đây; + Yếu tố xã hội; + Yếu tố tổ chức. 7 - Darling - Hammond (2000) trong cuốn “Chất lượng giáo viên và thành quả học tập của sinh viên” sử dụng số liệu từ một cuộc khảo sát 50 bang về chính sách, nghiên cứu phân tích các trường học, khảo sát nhân sự và các đánh giá quốc gia về chương trình giáo dục.
Tác giả đã nghiên cứu các hoạt động giảng dạy của giáo viên có liên quan tới kết quả học tập của sinh viên như thế nào? Việc đầu tư nâng cao chất lượng giảng viên có ảnh hưởng tích cực tới kết quả học tập của sinh viên đã được khẳng định thông qua các phân tích định tính và định lượng. [39] - Một nghiên cứu khác tại Tây Ban Nha của Antonia Lozano Diaz (2003) “Personal, family, and academic factors affecting low achievement in secondary school” đã nghiên cứu các yếu tố về nhân thân, gia đình và trình độ học vấn của cha mẹ ảnh hưởng tới thành tích học tập của học sinh như thế nào? Nghiên cứu kết luận: môi trường và động lực học tập có ảnh hưởng đến kết quả học tập còn trình độ học vấn của người mẹ thì không. [38] - Về những nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới kết quả học tập của sinh viên, Mushtaq, I. N (2012) đã đề nghị mô hình gồm 4 nhân tố tác động đến kết quả học tập của sinh viên gồm (1) Sự giao tiếp trong hoạt động học tập, (2) Những tiện ích phục vụ cho cho việc học, (3) Sự hướng dẫn kịp thời của giảng viên (4) Những căng thẳng của gia đình.
Trong đó yếu tố (3) là biến mới được khám phá. Thông qua nghiên cứu các tác giả cũng cho thấy 3 yếu tố (1), (2), (3) có tương quan thuận với kết quả học tập của sinh viên và yếu tố (4) tương quan nghịch. Kết luận: Có rất nhiều nghiên cứu có liên quan đến hoạt động học tập của sinh viên thể hiện trong các phạm trù về Nhận thức và thái độ học tập. Tuy nhiên, Sư phạm kỹ thuật là một hệ đặc thù chỉ tồn tại ở một số ít quốc gia và có nhiều mô hình đào tạo khác nhau nên thiếu vắng một số công trình nghiên cứu về sinh viên Sư phạm kỹ thuật.
Tại Việt Nam Tại Việt Nam hiện có 5 trường Đại học Sư phạm kỹ thuật, ngoài ra có một số trường Đại học kỹ thuật công nghệ như Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Đại học Nông Lâm TP. HCM… có các khoa Sư phạm kỹ thuật. Tuy 8 nhiên, tác giả chưa tìm thấy những công trình nghiên cứu về “Thực trạng hoạt động học tập của Sinh viên khối ngành Sư phạm”. Trong tình hình trên mặc dù chưa có những tham khảo liên quan trực tiếp tới vấn đề nghiên cứu (hoạt động học tập của sinh viên khối ngành Sư phạm), tác giả cũng tìm được một số tài liệu, công trình nghiên cứu, bài báo có giá trị tham khảo tốt về cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và những đánh giá có giá trị liên quan tới hoạt động học tập của sinh viên nói chung như sau: - Nghiên cứu về động cơ học tập của sinh viên các ngành khoa học kỹ thuật, Dương Thị Kim Oanh đã chỉ rõ 4 loại động cơ học tập của sinh viên là: Động cơ nhận thức – khoa học, Động cơ xã hội, Động cơ nghề nghiệp và Động cơ tự khẳng định mình.
Động cơ học tập của sinh viên đa dạng và những động cơ này bị chi phối bởi yếu tố chủ quan và khách quan. [13] - Nguyễn Quý Thanh và các cộng sự (2008) đã nghiên cứu “Nhận thức, thái độ và thực hành của sinh viên với phương pháp học tích cực”. Kết quả phân tích cho thấy sinh viên vẫn còn thụ động trong quá trình học tập, chưa có những chuyển hóa tích cực trong nhận thức và thái độ học tập để hình thành hành vi học tập tích cực. [18] - Nguyễn Văn Lượt (2007) đã nghiên cứu về “Ý chí trong hoạt động học tập của sinh viên Khoa Tâm lý học Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại Học Quốc Gia Hà Nội”.
Nghiên cứu đã kết luận, sinh viên khoa Tâm lý học có động cơ học tập rõ ràng, thực tế (tích lũy kiến thức để sau này có thể làm một nghề nghiệp cụ thể) và có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến ý chí trong hoạt động học tập của sinh viên. [10] - Phan Hữu Tín, Nguyễn Thúy Quỳnh Loan (2011) đã nghiên cứu về “Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ học tập của sinh viên Trường Đại học Đà Lạt”. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng có 7 yếu tố ảnh hưởng tích cực tới thái độ học tập của sinh viên trong đó yếu tố Động lực học tập và Giáo trình, nội dung môn học có tác động tích cực nhất.TS Đoàn văn Điều (2012) với đề tài “Nhận thức và thái độ của sinh viên trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đối với nghề dạy học”. Đề tài trình bày sâu về cơ sở lý luận Nhận thức và Thái độ, thiết kế một hệ thống câu hỏi, thử ngiệm đánh giá độ tin cậy và rút ra nhiều nhận xét khách quan về thực trạng nhận thức và thái độ đối với các đặc điểm của nghề dạy học của sinh viên Sư phạm tại Trường Đại học Sư phạm TP.
[3] Bên cạnh đó, còn có một số nghiên cứu đề cập đến mức độ tác động khác nhau của các yếu tố đến kết quả học tập của sinh viên như: - Nguyễn Thị Mai Trang, Nguyễn Đình Thọ, Mai Lê Thúy Vân (2008) với “Các yếu tố chính tác động vào kiến thức thu nhận của sinh viên khối ngành kinh tế” đã khảo sát và phân tích một số yếu tố có tác động đến kết quả học tập của sinh viên. Nghiên cứu cho thấy động cơ của sinh viên tác động mạnh vào kiến thức thu nhận của họ, năng lực giảng viên tác động rất cao vào động cơ học tập và kiến thức thu nhận của sinh viên. [23] - Huỳnh Quang Minh (2010) với “Các yếu tố tác động đến KQHT của sinh viên chính qui Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM” cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới KQHT của sinh viên như: mức độ tham khảo tài liệu, thời gian học ở lớp, thời gian tự học, điểm bình quân giai đoạn đầu, điểm thi tuyển sinh….[11] - Võ Thị Tâm (2010) với “Các yếu tố tác động đến kết quả học tập của sinh viên chính quy Trường Đại học kinh tế TP. Kết quả nghiên cứu cho thấy KQHT của sinh viên bị chi phối bởi nhiều yếu tố trong đó nhóm yếu tố thuộc về đặc điểm của sinh viên như: Động cơ học tập; Tính kiên định học tập; Cạnh tranh học tập; Ấn tượng trường học; Phương pháp học tập đóng vai trò chủ đạo.
[16] Ngoài các nghiên cứu tìm hiểu về mối quan hệ giữa các yếu tố với kết quả học tập của sinh viên thì còn nhiều công trình khác nghiên cứu về tính tích cực trong học tập của sinh viên: - Nguyễn Công Khanh (2009) với “Nghiên cứu phong cách học của sinh viên Trường ĐHKHXH-NV & Trường ĐHKHTN” đã cho thấy phong cách học tập của sinh viên hình thành từ việc sinh viên có môi trường văn hóa xã hội khác nhau dẫn 10 đến những thói quen, năng lực nhận thức khác nhau và đó là yếu tố ảnh hưởng tới kết quả học tập.