Thực trạng bệnh sâu răng và các yếu tố liên quan ở học sinh lớp 6 tại Bắc Ninh năm 2008

Nghiên cứu thực trạng bệnh sâu răng và các yếu tố liên quan ở học sinh lớp 6 tại Bắc Ninh năm 2008, cung cấp thông tin hữu ích cho giáo dục sức khỏe.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Tước
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Việt Cường
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Thực Trạng Bệnh Sâu Răng Ở Học Sinh Lớp 6 Tại Bắc Ninh Năm 2008
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu và tổ chức học răng
• 1.1.1. Các phần của răng
• 1.1.2. Men răng
• 1.1.3. Ngà răng
• 1.1.4. Tủy răng
• 1.1.5. Xương răng
• 1.1.6. Quá trình mọc răng
• 1.1.7. Chức năng của răng
• 1.2. Bệnh sâu răng. Nguyên nhân và những hiểu biết về sâu răng
• 1.3. Thực trạng bệnh sâu răng
• 1.4. Tình hình sâu răng trên thế giới
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu chung
• 3.2. Mục tiêu cụ thể
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 4.3. Thiết kế nghiên cứu
• 4.4. Phương pháp chọn mẫu
• 4.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 4.6. Biến số nghiên cứu
• 4.7. Các khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá
• 4.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 4.9. Đạo đức trong nghiên cứu
• 4.10. Khó khăn hạn chế, sai số của đề tài và cách khắc phục
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 6. BÀN LUẬN
• 7. KẾT LUẬN KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU PHỎNG VẤN HỌC SINH
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU KHÁM RĂNG CHO HỌC SINH
• PHỤ LỤC 3: PHIẾU PHỎNG VẤN CHA MẸ HỌC SINH
• PHỤ LỤC 4: BẢNG CHẤM ĐIỂM ĐÁNH GIÁ
• PHỤ LỤC 5: DỰ TRÙ KINH PHÍ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 6: KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng bệnh sâu răng ở học sinh lớp 6 tại Bắc Ninh năm 2008

Bệnh sâu răng là một trong những vấn đề sức khỏe răng miệng phổ biến ở trẻ em, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh. Năm 2008, một nghiên cứu được thực hiện tại huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh nhằm đánh giá tình trạng bệnh sâu răng ở học sinh lớp 6. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh sâu răng ở học sinh đạt 48,7%, chỉ số SMT là 1,53. Điều này cho thấy tình hình sức khỏe răng miệng của học sinh còn nhiều vấn đề cần được cải thiện.

1.1. Đặc điểm và nguyên nhân gây sâu răng ở học sinh

Sâu răng xảy ra do nhiều nguyên nhân, trong đó có sự hiện diện của vi khuẩn, chế độ ăn uống không hợp lý và thói quen vệ sinh răng miệng kém. Học sinh lớp 6 thường chưa có ý thức đầy đủ về việc chăm sóc răng miệng, dẫn đến tình trạng sâu răng gia tăng.

1.2. Tác động của sâu răng đến sức khỏe học sinh

Bệnh sâu răng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng mà còn tác động đến sức khỏe tổng thể của học sinh. Nó có thể gây ra đau đớn, khó khăn trong việc ăn uống và ảnh hưởng đến sự tự tin của trẻ trong giao tiếp.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa sâu răng

Mặc dù có nhiều chương trình giáo dục về vệ sinh răng miệng, nhưng tỷ lệ học sinh mắc bệnh sâu răng vẫn cao. Một trong những thách thức lớn là thiếu kiến thức và thực hành đúng về phòng ngừa sâu răng. Nghiên cứu cho thấy chỉ có 37,7% học sinh có kiến thức đầy đủ về phòng chống sâu răng.

2.1. Thiếu kiến thức về vệ sinh răng miệng

Nhiều học sinh không biết cách chải răng đúng cách và thời gian chải răng thường dưới 2 phút. Điều này dẫn đến việc không loại bỏ được mảng bám vi khuẩn, nguyên nhân chính gây sâu răng.

2.2. Thói quen ăn uống không lành mạnh

Chế độ ăn uống nhiều đường và thiếu các thực phẩm có lợi cho sức khỏe răng miệng cũng là một yếu tố quan trọng. Học sinh thường tiêu thụ nhiều đồ ngọt, làm tăng nguy cơ mắc bệnh sâu răng.

III. Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp mô tả cắt ngang, với đối tượng là 154 học sinh lớp 6 tại trường THCS xã Hoàn Sơn. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn và quan sát thực hành vệ sinh răng miệng của học sinh.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thiết kế để thu thập thông tin về tình trạng sâu răng và các yếu tố liên quan. Đối tượng tham gia bao gồm học sinh lớp 6 và cha mẹ của các em.

3.2. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và quan sát thực hành chải răng của học sinh. Điều này giúp đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe răng miệng của học sinh.

IV. Kết quả nghiên cứu về tình trạng sâu răng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sâu răng ở học sinh lớp 6 là 48,7%, với chỉ số SMT là 1,53. Điều này cho thấy tình trạng sức khỏe răng miệng của học sinh tại Bắc Ninh còn nhiều vấn đề cần được cải thiện.

4.1. Tỷ lệ sâu răng và chỉ số SMT

Tỷ lệ sâu răng cao cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời. Chỉ số SMT cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng sâu răng trong cộng đồng học sinh.

4.2. Mối liên hệ giữa kiến thức và thực hành phòng ngừa

Nghiên cứu chỉ ra rằng có mối liên hệ giữa kiến thức về vệ sinh răng miệng và thực hành phòng ngừa sâu răng. Học sinh có kiến thức tốt hơn thường có tỷ lệ sâu răng thấp hơn.

V. Giải pháp và phương pháp phòng ngừa sâu răng hiệu quả

Để giảm tỷ lệ sâu răng ở học sinh, cần có các giải pháp đồng bộ từ gia đình, nhà trường và cộng đồng. Việc giáo dục về vệ sinh răng miệng và thực hành phòng ngừa là rất quan trọng.

5.1. Tăng cường giáo dục về vệ sinh răng miệng

Cần tổ chức các buổi tuyên truyền và giáo dục về vệ sinh răng miệng cho học sinh. Điều này giúp nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen của trẻ.

5.2. Khuyến khích thực hành chăm sóc răng miệng đúng cách

Gia đình và nhà trường cần khuyến khích học sinh thực hành chăm sóc răng miệng đúng cách, bao gồm việc chải răng đúng kỹ thuật và thường xuyên.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về sức khỏe răng miệng

Tình trạng bệnh sâu răng ở học sinh lớp 6 tại Bắc Ninh năm 2008 cho thấy cần có sự quan tâm đặc biệt đến sức khỏe răng miệng của trẻ em. Việc cải thiện kiến thức và thực hành vệ sinh răng miệng là cần thiết để giảm tỷ lệ sâu răng trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của sức khỏe răng miệng

Sức khỏe răng miệng có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tổng thể của trẻ em. Cần có các biện pháp để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng này.

6.2. Hướng đi tương lai cho chương trình phòng ngừa sâu răng

Các chương trình phòng ngừa sâu răng cần được triển khai rộng rãi và hiệu quả hơn, nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh và nâng cao sức khỏe răng miệng cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sâu răng vĩnh viễn ở lứa tuổi học đường là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nhức nhối với tỷ lệ mắc bệnh tại Việt Nam từng ghi nhận lên tới 64,1% ở nhóm tuổi 12 đến 14 theo điều tra toàn quốc năm 2001. Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp loại sâu răng là tai họa sức khỏe thứ ba của nhân loại sau bệnh tim mạch và ung thư do tính chất phổ biến, diễn tiến âm thầm nhưng để lại di chứng nặng nề về chức năng ăn nhai, thẩm mỹ và chi phí điều trị tốn kém. Tại các địa bàn nông thôn đang trong quá trình chuyển dịch kinh tế như xã Hoàn Sơn, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, sự thay đổi trong lối sống và thói quen tiêu thụ đường ngọt chưa đi kèm với nhận thức vệ sinh nha khoa đúng cách, tạo nên nguy cơ bùng phát bệnh răng miệng học đường.

Nghiên cứu được thực hiện với ba mục tiêu cụ thể: xác định tỷ lệ mắc bệnh sâu răng vĩnh viễn và chỉ số Sâu - Mất - Trám (SMT) ở học sinh khối lớp 6; mô tả thực trạng kiến thức, thái độ, hành vi phòng chống sâu răng của học sinh cùng thực hành chăm sóc của cha mẹ; đồng thời phân tích các yếu tố liên quan trực tiếp đến tình trạng mắc bệnh sâu răng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai toàn diện tại trường Trung học cơ sở xã Hoàn Sơn, huyện Tiên Du từ tháng 4/2008 đến tháng 9/2008. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng định lượng rõ ràng với 48,7% học sinh mắc sâu răng và chỉ có 29,9% đạt thực hành chuẩn, làm cơ sở khoa học để chính quyền địa phương và ngành y tế tái thiết lập chương trình Nha học đường, hướng tới mục tiêu kiểm soát chỉ số SMT dưới 1,0 theo khuyến nghị quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng bệnh sinh học kinh điển từ sơ đồ Keyes kết hợp sơ đồ White mở rộng để phân tích cơ chế hình thành lỗ sâu răng. Theo sơ đồ Keyes, sâu răng là sự tương tác phức tạp giữa ba yếu tố then chốt: vi khuẩn mảng bám (chủ yếu là Streptococcus mutans), chất nền đường dính đọng lại trên bề mặt răng và tính cảm nhiễm của mô cứng răng. Sơ đồ White phát triển sâu hơn khi đưa vào yếu tố môi trường dòng chảy nước bọt, độ pH khoang miệng và vai trò bảo vệ của ion Fluoride. Bản chất của sâu răng là sự mất cân bằng giữa hai quá trình: hủy khoáng (khi pH môi trường quanh răng giảm xuống dưới 5,5 làm hòa tan tinh thể Hydroxyapatite trong men răng chiếm 96% chất vô cơ) và tái khoáng hóa. Khi quá trình hủy khoáng diễn ra liên tục vượt trội quá trình tái khoáng, cấu trúc mô cứng men và ngà răng sẽ bị phá hủy hoàn toàn.

Các khái niệm và thước đo cốt lõi trong nghiên cứu bao gồm:

• Chỉ số SMT (Decayed - Missing - Filled Teeth): Thước đo dịch tễ học chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới phản ánh tổng số răng vĩnh viễn bị sâu (S), mất do sâu (M) và đã được trám/hàn (T) trên một cá thể tại thời điểm điều tra.
• Kỹ thuật chải răng chuẩn: Các phương pháp cơ học làm sạch mảng bám gồm phương pháp Bass (đặt bàn chải nghiêng 45 độ hướng về viền lợi) và phương pháp Charter (nghiêng 45 độ về phía mặt nhai), chải dọc theo chiều mọc của thân răng trên toàn bộ ba mặt răng gồm mặt ngoài, mặt trong và mặt nhai.
• Chương trình Nha học đường: Mô hình y tế dự phòng học đường gồm 4 nội dung chuẩn hóa: giáo dục nha khoa, súc miệng dung dịch Natri Fluoride (NaF 0,2%), khám điều trị sớm và trám bít hố rãnh dự phòng cho trẻ em 6 đến 15 tuổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học mô tả cắt ngang có phân tích (cross-sectional analytical study). Toàn bộ 154 học sinh đang học khối lớp 6 (gồm 72 nam chiếm 46,8% và 82 nữ chiếm 53,2%) tại trường Trung học cơ sở xã Hoàn Sơn cùng với 154 phụ huynh của các em đã được chọn tham gia nghiên cứu thông qua phương pháp chọn mẫu toàn bộ. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho toàn thể học sinh lứa tuổi 11 đến 12 tại địa bàn nghiên cứu, triệt tiêu sai số chọn mẫu ngẫu nhiên.

Quy trình thu thập số liệu kết hợp đa phương pháp:

• Khám lâm sàng trực tiếp: Do bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt thực hiện với bộ dụng cụ khám tiêu chuẩn gồm gương phẳng, thám trâm số 23 và kẹp gắp vô khuẩn theo tiêu chuẩn mã hóa bệnh lý của Tổ chức Y tế Thế giới.
• Quan sát thực hành khách quan: Mỗi học sinh được phát bàn chải và kem đánh răng mới, điều tra viên trực tiếp quan sát và chấm điểm theo bảng kiểm về hướng đưa bàn chải, các mặt răng được làm sạch và thời gian thao tác trước khi vào khám.
• Phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi cấu trúc: Thu thập độc lập dữ liệu từ 154 học sinh và 154 cha mẹ về nhận thức nguyên nhân, dấu hiệu, biện pháp phòng chống sâu răng và thói quen sinh hoạt.

Toàn bộ dữ liệu được làm sạch, nhập liệu hai lần bằng phần mềm EpiData và xử lý trên phần mềm SPSS. Nghiên cứu sử dụng các thuật toán thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) và phân tích suy luận bằng kiểm định Chi-square (χ²) cùng tỷ suất chênh (Odds Ratio - OR) với khoảng tin cậy 95%, mức ý nghĩa p < 0,05. Lý do lựa chọn kiểm định Chi-square là nhằm xác định chính xác mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa các biến số hành vi thực hành, nhận thức với tình trạng bệnh lý sâu răng thực tế. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ từ tháng 4 đến tháng 9 năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát lâm sàng trên 154 học sinh khối lớp 6 đã ghi nhận những số liệu dịch tễ học quan trọng về thực trạng sức khỏe răng miệng:

• Tỷ lệ mắc sâu răng vĩnh viễn ở mức 48,7% (75/154 học sinh) với chỉ số SMT trung bình là 1,53. Xét theo giới tính, chỉ số SMT ở nam là 1,56 và ở nữ là 1,51. Trong tổng số 236 răng vĩnh viễn tổn thương, có tới 195 răng sâu đang tiến triển (chiếm 82,6%), 14 răng đã mất do sâu (chiếm 5,9%) và chỉ có 27 răng được hàn trám (chiếm 11,4%). Về mức độ tổn thương cá thể, 28,0% học sinh mắc bệnh bị sâu 3 răng, 25,3% sâu 2 răng, 24,0% sâu từ 4 răng trở lên và 22,7% sâu 1 răng.
• Kiến thức phòng chống sâu răng của học sinh còn nhiều khoảng trống nghiêm trọng khi tỷ lệ có kiến thức đạt yêu cầu chỉ chiếm 37,7% (58 em), trong khi 62,3% (96 em) chưa đạt. Mặc dù 74,7% biết việc không đánh răng và 70,8% biết ăn đường gây sâu răng, nhưng chỉ có 1,9% học sinh nhận biết được vai trò của vi khuẩn và chỉ 1,9% biết đến biện pháp súc miệng bằng dung dịch Fluoride.
• Kỹ năng thực hành vệ sinh răng miệng thực tế rất kém với tỷ lệ thực hành đạt chuẩn chỉ dừng lại ở mức 29,9% (46 em), có tới 70,1% (108 em) thực hành không đạt. Qua quan sát thực tế thao tác, có tới 92,9% học sinh đưa bàn chải ngang thân răng sai kỹ thuật (chỉ 7,1% chải dọc) và 93,5% chải răng dưới 2 phút (trong đó 36,4% chải dưới 1 phút). Về tần suất, 50,6% học sinh chỉ chải răng 1 lần mỗi ngày và 11,1% hoàn toàn không chải răng.
• Phân tích tương quan dịch tễ học chỉ ra rằng học sinh chỉ chải mặt ngoài của răng có nguy cơ bị sâu răng cao gấp 6,4 lần so với nhóm học sinh chải từ 2 mặt răng trở lên (mối liên quan có ý nghĩa thống kê với p < 0,05). Trong khi 100% học sinh đều chải mặt ngoài thì chỉ có 40,9% chải mặt nhai và 25,3% chải mặt trong.

Thảo luận kết quả

Thực trạng sâu răng 48,7% tại trường THCS Hoàn Sơn phản ánh một bức tranh dịch tễ học phức tạp ở khu vực nông thôn bán công nghiệp. Dữ liệu nghiên cứu khi trình bày qua biểu đồ tròn về cơ cấu chỉ số SMT sẽ cho thấy sự mất cân đối cực kỳ nghiêm trọng: thành phần răng sâu chưa được chữa trị chiếm áp đảo tuyệt đối 82,6%, trong khi thành phần răng trám chỉ chiếm 11,4%. Điều này chứng minh nhu cầu điều trị và can thiệp nha khoa của học sinh tại địa phương hoàn toàn chưa được đáp ứng, dẫn tới nguy cơ biến chứng viêm tủy, viêm quanh cuống và mất răng sớm.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng trên bắt nguồn từ sự kết hợp giữa thói quen dinh dưỡng bất lợi và kỹ thuật vệ sinh răng miệng sai lệch. Khảo sát chỉ ra 84,4% học sinh có thói quen ăn quà vặt thường xuyên hoặc thỉnh thoảng (chứa nhiều đường sucrose dễ bám dính), tạo điều kiện cho vi khuẩn lên men sinh acid. Trong khi đó, việc 92,9% học sinh chải ngang thân răng và chỉ tập trung vào mặt ngoài khiến mảng bám vi khuẩn ở các kẽ răng và hố rãnh mặt nhai không được loại bỏ, làm tăng nguy cơ sâu răng lên gấp 6,4 lần.

Đáng chú ý, nghiên cứu phát hiện sự đứt gãy hoàn toàn trong công tác Nha học đường tại cơ sở: 0% học sinh nhận được sự hướng dẫn kỹ năng thực hành chải răng từ thầy cô giáo hay nhân viên y tế trường học. Phần lớn học sinh (75,3%) học cách chải răng từ cha mẹ, nhưng bản thân phụ huynh cũng thiếu hụt kiến thức thực hành chuẩn khi có tới 73,4% không mua bàn chải riêng cho trẻ em, 26,6% chỉ thay bàn chải khi đã cùn hỏng và 94,2% không đưa con đi khám răng định kỳ.

Khi so sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, tỷ lệ sâu răng 48,7% tại Hoàn Sơn thấp hơn mức trung bình toàn quốc ở lứa tuổi 12 đến 14 (64,1%) và nghiên cứu tại Yên Sơn - Tuyên Quang (64,06%), nhưng cao hơn nghiên cứu tại Đức với chỉ số SMT chỉ là 0,98 hay tại Anh là 0,7. Sự khác biệt vượt trội ở các quốc gia phát triển nằm ở việc họ đã áp dụng triệt để các chính sách y tế công cộng như fluor hóa nước uống, giáo dục nha khoa học đường chính khóa và trám bít hố rãnh sâu rộng – những can thiệp mà địa bàn xã Hoàn Sơn năm 2008 gần như còn bỏ trống.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để tình trạng sâu răng học đường và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu, các giải pháp can thiệp đồng bộ cần được triển khai theo lộ trình cụ thể:

1. Thiết lập và chuẩn hóa hoạt động Nha học đường định kỳ: Trung tâm Y tế huyện Tiên Du phối hợp cùng Ban Giám hiệu trường THCS Hoàn Sơn tổ chức chương trình súc miệng bằng dung dịch Natri Fluoride (NaF 0,2%) mỗi tuần 1 lần vào một ngày cố định cho 100% học sinh toàn trường. Mục tiêu đạt 100% học sinh được tiếp cận nguồn fluor dự phòng trong vòng 3 tháng đầu năm học.
2. Xây dựng phòng khám nha khoa học đường cố định tại trường: Phòng Y tế huyện Tiên Du và Ủy ban nhân dân xã Hoàn Sơn đầu tư 01 phòng khám nha học đường diện tích 12 đến 15 m², trang bị 01 ghế răng học đường cùng bộ dụng cụ khám trám chuyên dụng. Phấn đấu thực hiện khám răng định kỳ 2 lần/năm cho 100% học sinh khối 6 và nâng tỷ lệ trám bít hố rãnh dự phòng các răng cối lớn vĩnh viễn (răng số 6, số 7) lên tối thiểu 50% trong vòng 12 tháng.
3. Đào tạo kỹ năng thực hành nha khoa cho đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm: Trạm Y tế xã Hoàn Sơn chủ trì tổ chức 2 khóa tập huấn chuyên môn mỗi năm cho giáo viên môn Sinh học và Giáo dục công dân về phương pháp chải răng Bass cải tiến, kỹ thuật sử dụng chỉ nha khoa và nhận diện bệnh răng miệng. Cung cấp 100% mô hình hàm răng và tranh ảnh trực quan để đưa tiết học thực hành vệ sinh răng miệng vào chương trình ngoại khóa chính thức.
4. Triển khai chiến dịch truyền thông thay đổi hành vi cho phụ huynh: Hội Phụ huynh học sinh phối hợp với Đoàn Thanh niên xã tổ chức các buổi truyền thông nha khoa lồng ghép trong các kỳ họp phụ huynh. Vận động 100% cha mẹ thay bàn chải đánh răng cho con định kỳ dưới 3 tháng/lần, nâng tỷ lệ phụ huynh đưa con đi khám răng định kỳ từ 5,8% lên trên 40% và giảm tỷ lệ tự ý mua thuốc điều trị đau răng từ 27,3% xuống dưới 5% trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý y tế dự phòng và chuyên trách chương trình Nha học đường: Khai thác mô hình đánh giá dịch tễ học thực địa kết hợp giữa khám lâm sàng và quan sát hành vi, từ đó hoạch định chính sách cấp phát dung dịch Fluoride và xây dựng mạng lưới nha học đường tuyến xã hiệu quả.
• Ban Giám hiệu, cán bộ y tế trường học và giáo viên THCS: Nhận diện rõ những thiếu sót trong công tác giáo dục nha khoa hiện tại, ứng dụng các phát hiện về nguy cơ chải răng sai cách để xây dựng giáo án ngoại khóa hướng dẫn học sinh thực hành chải răng trực quan.
• Bác sĩ Răng Hàm Mặt và nhân viên y tế tuyến cơ sở: Nắm bắt bức tranh bệnh tật với cơ cấu chỉ số SMT 1,53 (82,6% là răng sâu chưa điều trị) tại địa phương để thiết lập các chương trình khám sàng lọc, ưu tiên trám bít hố rãnh dự phòng và tư vấn chăm sóc đúng cách cho lứa tuổi thanh thiếu niên.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế công cộng: Tham khảo phương pháp luận chọn mẫu toàn bộ 154 đối tượng, cách thiết kế bộ công cụ chấm điểm bảng kiểm quan sát thực hành và phương pháp phân tích mối liên quan dịch tễ học bằng phần mềm thống kê chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn ở lứa tuổi học sinh lớp 6 lại có ý nghĩa dịch tễ học đặc biệt quan trọng? Ở lứa tuổi 11 đến 12 (học sinh lớp 6), các răng vĩnh viễn quan trọng như răng số 6 và số 7 đã mọc gần như hoàn thiện trên cung hàm. Tổn thương sâu răng ở giai đoạn này sẽ tồn tại và diễn tiến suốt đời nếu không được phục hồi kịp thời. Tỷ lệ 48,7% học sinh mắc bệnh cảnh báo nguy cơ tổn thương răng vĩnh viễn sớm, làm suy giảm sức nhai lâu dài của trẻ.

2. Thói quen chải răng như thế nào làm gia tăng đáng kể nguy cơ sâu răng ở học sinh? Nghiên cứu chỉ ra việc học sinh chỉ chải mặt ngoài khiến nguy cơ mắc sâu răng cao gấp 6,4 lần so với nhóm chải từ 2 mặt răng trở lên. Thao tác chải ngang (chiếm tới 92,9% học sinh) kết hợp với việc bỏ quên mặt nhai và mặt trong khiến mảng bám chứa vi khuẩn không được làm sạch, đồng thời gây mòn cổ răng.

3. Tại sao chỉ số SMT của học sinh đạt 1,53 (mức thấp theo WHO) nhưng vẫn là vấn đề đáng báo động? Mặc dù chỉ số SMT là 1,53 thuộc mức thấp theo phân loại chung của Tổ chức Y tế Thế giới, nhưng cơ cấu thành phần lại rất tiêu cực: có tới 82,6% là răng sâu chưa được điều trị và chỉ có 11,4% răng được trám. Điều này cho thấy hệ thống y tế dự phòng và điều trị tại địa phương chưa tiếp cận được đối tượng học sinh.

4. Chương trình Nha học đường tại trường THCS Hoàn Sơn năm 2008 gặp phải những rào cản lớn nào? Chương trình mới chỉ thực hiện được một phần nhỏ nội dung truyền thông lý thuyết lồng ghép do giáo viên kiêm nhiệm tự tìm hiểu. Trường thiếu hoàn toàn phòng khám nha khoa, không có trang thiết bị trám bít hố rãnh, chưa tổ chức cho học sinh súc miệng dung dịch Fluoride và ghi nhận 0% học sinh được hướng dẫn kỹ năng thực hành chải răng tại trường.

5. Cha mẹ học sinh đóng vai trò gì trong việc kiểm soát bệnh sâu răng của con em tại địa phương? Cha mẹ là nguồn cung cấp kiến thức chính cho 59,7% học sinh và hướng dẫn thực hành cho 75,3% các em. Tuy nhiên, 73,4% phụ huynh chưa chọn mua bàn chải phù hợp và 94,2% không cho con đi khám định kỳ, đòi hỏi các chương trình can thiệp nha khoa phải gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình.

Kết luận

• Tỷ lệ mắc sâu răng vĩnh viễn ở học sinh khối lớp 6 trường THCS Hoàn Sơn năm 2008 là 48,7% với chỉ số SMT trung bình 1,53; trong đó răng sâu chưa trám chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 82,6%.
• Kiến thức và thực hành phòng chống sâu răng của học sinh còn rất hạn chế, tỷ lệ đạt yêu cầu lần lượt chỉ là 37,7% về nhận thức và 29,9% về hành vi thao tác.
• Kỹ năng chải răng sai lệch phổ biến với 92,9% học sinh chải ngang và 93,5% chải dưới 2 phút; thói quen chỉ chải mặt ngoài làm tăng nguy cơ sâu răng lên gấp 6,4 lần (p < 0,05).
• Công tác Nha học đường tại trường học bị gián đoạn khi 0% học sinh được thầy cô hướng dẫn kỹ năng thực hành và nhà trường chưa triển khai súc miệng dung dịch Fluoride định kỳ.
• Gia đình là nguồn định hướng chính nhưng nhận thức phụ huynh còn nhiều khoảng trống khi 73,4% không mua bàn chải trẻ em và 94,2% không đưa con đi khám răng định kỳ.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học thực địa chính xác, chỉ rõ mối liên quan giữa kỹ năng chải răng với bệnh sâu răng tại khu vực nông thôn Bắc Ninh. Kế hoạch can thiệp cần được triển khai ngay trong 6 đến 12 tháng tới, tập trung kích hoạt lại chương trình Nha học đường toàn diện, tổ chức súc miệng Fluoride 0,2% hàng tuần và phổ cập kỹ thuật chải răng chuẩn cho 100% học sinh và phụ huynh trên địa bàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Giải phẫu và tổ chức học răng[2;5J 1. Các phần của răng Mỗi răng có phần thân răng và chân răng. Giữa thân răng và chân răng là đường cổ răng (cổ răng giải phẫu), là đường nối men - xương răng.

Thân răng được bao bọc bởi men, chân răng được xương răng bao bọc. Cẩu tạo của răng Bao gồm men răng, ngà răng và tủy răng. * Men răng Men răng là mô cứng nhất trong cơ thể, có nguồn gốc từ ngoại bì, có tỷ lệ chất vô cơ cao nhất (khoảng 96%). Men răng phủ toàn bộ thân răng dày mỏng tùy vị trí khác nhau, dày nhất ở núm răng là l,5mm và mỏng nhất ở vùng cổ răng.

Men răng không có sự bồi đắp thêm mà chỉ mòn dần theo tuổi, nhưng có sự trao đổi về vật lý và hóa học với môi trường trong miệng. về mặt hóa học, chất vô cơ chiếm 96%, chủ yếu lả 3[Ca3(PO4)2]. 2H2O còn lại là các muối cacbonat của magiê, và một lượng nhỏ clorua, íluorua và muối sunfat của natri và kali. Thành phần hữu cơ chiếm khoảng 1% trong đó chủ yếu là protit.

về mặt lý học, men răng cứng, giòn, trong và cản tia X, với tỷ trọng từ 2,3-3 so với ngà răng. Cấu trúc học của men răng: Quan sát qua kính hiển vi thấy hai loại đường vân * Đường retzius: Trên tiêu bản cắt ngang là các đường chạy song song nhau và song song với đường viền ngoài của lớp men cũng như với đường ranh giới men ngà ở phía trong. Trên tiêu bản cắt dọc thân răng, đường retzius hợp với đường ranh giới men ngà cũng như với mặt ngoài của men thành một góc nhọn. * Đường trụ men: Chạy suốt chiều dày men răng và hướng thẳng góc với đường ngoài trong của men răng, đôi khi có sự gấp khúc và thay đổi hướng đi của 5 trụ men.

Trụ men có đường kính từ 3-6pm, khi cắt ngang qua trụ men ta thấy tiết diện có các loại hình the: vẩy cá 57%, lăng trụ 30%, không rõ ràng 10%, hướng đi của trụ men tạo ra các dải sáng tối xen kẽ chính là dải Hunter-schrenge. * Ngà răng Có nguồn gốc từ trung bì, kém cứng hơn men, chứa tỷ lệ chất vô cơ thấp hơn men (75%), chủ yếu là 3[Ca3(PO4)2]. Trong ngà răng có nhiều ống ngà, chứa đuôi bào tương của nguyên bào ngà, bề dày ngà răng thay đổi trong đời sống do hoạt động của nguyên bào ngà, ngà răng ngày càng dày theo hướng về phía hốc tủy răng, làm hẹp dần ống tủy. về tổ chức học: Ngà răng được chia làm hai loại - Ngà tiên phát chiếm khối lượng chủ yếu và được tạo nên trong quá trình hình thành răng, nó bao gồm: ống ngà, chất giữa ống ngà, dây tôm.

- Ngà thứ phát được sinh ra khi răng đã hình thành rồi, nó gồm ngà thứ phát sinh lý, ngà phản ứng và ngà trong suốt. Ống ngà: có số lượng từ 15-50000/1 mm2, đường kính ổng từ 3-5 pm, ống ngà chính chạy suốt chiều dày của ngà và tận cùng bằng đầu chốt ở ranh giới men ngà, ống ngà phụ là ống nhỏ hoặc nhánh bên, nhánh tận cùng của ổng ngà chính. Chất giữa ống ngà có cấu trúc sợi được ngấm vôi, sắp xếp thang góc với ống ngà. Dây tôm: nằm trong ống ngà là đuôi nguyên sinh chất của tế bào tạo ngà.

* Tủy rãng Là mô liên kết mềm, nằm trong hốc tủy gồm tủy chân và tủy thân. Tủy răng trong buồng tủy gọi ỉà tủy thân, tủy buồng, tủy răng trong ổng tủy gọi là tủy chân, các nguyên bào ngà nằm sát vách hốc tủy. Tủy răng có nhiệm vụ duy trì sự sống của răng, cụ thể là sự sống của nguyên bào ngà và tạo ngà thứ cấp, nhận cảm giác của răng. Trong tủy răng có chứa nhiều mạch máu, mạch bạch huyết và đầu tận cùng của thần kinh.

về tổ chức học, tủy răng gồm hai vùng: Vùng cạnh tủy gồm các lớp tế bào tạo ngà (2-3 lớp) và lóp không có tế bào gồm những tổ chức sợi tạo keo. Vùng giữa tủy là to chức liên kểt có nhiều tế bào, ít tổ chức sợi. 6 * Xương răng Là tổ chức canxi hoá bao phủ vùng ngà chân răng bắt đầu từ cổ răng, cấu trúc xương răng được chia làm hai loại. - Xương râng tiên phát: Ở lớp ngà vùng cổ răng và là loại xương răng không có tế bào.

- Xương răng thứ phát: Có tế bào tạo xương răng bao phủ vùng ngà 2/3 dưới chân răng và cuống răng. Độ dày của xương thay đổi theo vị trí và tuổi, mỏng ở vùng cổ răng và dày hơn ở vùng cuống răng. Quá trình mọc răng Quá trình mọc răng ở trẻ có 3 thời kỳ: - Thời kỳ 1 : Mọc răng sữa, bắt đầu từ 6 đến 30 tháng tuổi - Thời kỳ 2: Mọc răng vĩnh viễn, bắt đầu từ 6 đến 12 tuổi - Thời kỳ 3: Mọc răng khôn từ 16 - 25 tuổi 3. Chức năng của răng Chức năng chính của ráng là ăn nhai.

Quá trình nhai là một quá trình phức tạp, trong quá trình đó, các răng khác nhau có tác dụng khác nhau. Răng cửa dùng để cắt thức ăn, răng nanh có chức năng chủ yếu là xé thức ăn, răng hàm có tác dụng nghiền nát thức ăn. Chức năng phát âm: Răng có liên quan mật thiết đển ngôn ngữ và phát âm. Răng nằm giữa môi và lưỡi, khi phát âm chúng phối hợp với nhau, không thể thiếu bộ phận nào.

Khi phát các âm môi răng và âm lưỡi răng, càng cần có sự tham gia của răng. Các răng phía trước cỏ ảnh hưởng rẩt lớn đối với ngôn ngữ và phát âm, khi bị mất răng cửa do không thể khống chế tổt các luồng hơi phát ra, khi nói sẽ thoát hơi, nếu hoạt động của lưỡi mất đi sự hạn chế của răng trước cũng ảnh hưởng đến độ chính xác của việc phát âm. Hơn nữa, răng còn có ảnh huởng quan trọng ngoại hình cùa mỗi người. Bệnh sâu răng.

Nguyên nhân và những hiểu biết về sâu răng. Sâu răng là một quá trình bệnh ỉý xuất hiện sau khi răng đã mọc, đặc trưng bởi sự khử khoáng làm tiêu dần các chất vô cơ, hữu cơ ở men răng, ngà răng tạo thành lỗ sâu. 7 Trước năm 1970, người ta cho ràng bệnh căn của sâu răng là do nhiều nguyên nhân với sự tác động của 3 yếu tổ. Vi khuẩn trong miệng (chủ yếu là streptococcus mutans) lên men các chất bột và đường còn dính lại răng tạo thành acid, acid này đã phá hủy tổ chức cứng của răng tạo thành lỗ sâu.

Sự phối hơp của các yếu tố này để gây sâu răng được thể hiện bằng sơ đồ keyes: Sơ đồ keys Với sơ đồ keys, người ta chủ ý nhiều đến chất đường và vi khuẩn streptococcus mutans do đó, việc dự phòng cũng chú ý quan tâm đến chế độ ăn hạn chế đường và VSRM. Khi áp dụng vào thực tế phòng bệnh sâu răng thấy kết quả đạt được không cao, tỷ lệ sâu răng giảm xuống không đáng kể. Sau năm 1975 người ta đã làm sáng tỏ hơn căn nguyên gây bệnh sâu răng và đưa ra sơ đồ white thay thể một vòng tròn trong sơ đồ keys. - Chất đường được thay thế bàng chất nền.

- Nhấn mạnh vai trò của nước bọt và PH của dòng chảy môi trường xung quanh răng - Người ta cũng làm sáng tỏ tác dụng của fluor nó làm cho tổ chức của râng cứng chắc hơn chống được sự phân huỷ của acid tạo thành tổn thương sâu răng[6]. 2F - + Caỉữ (POị) 6 {OH) 2 - > Caw (PO^F^ 2OH - 8 Fluor + Hydroxyapatite -> Fluorapatite có sức đề kháng cao hơn, có khả năng đề kháng sự phá huỷ của H+ -> chống sâu răng. Sơ đồ white Ta có thể tóm lược cơ chế sinh bệnh học của sâu răng được thể hiện bằng hai quá trình tái khoáng và huỷ khoáng. Mỗi quá trình đều có một số yếu tố thúc đẩy, nếu quá trình huỷ khoáng lớn hơn quá trình tái khoáng thì sẽ dẫn đến sâu răng.

Sâu răng = Hủy khoáng > Tái khoáng Các yếu tố gây mất ổn định làm sâu răng: +Mảng bám vi khuẩn +Chế độ ăn đường nhiều lần +Thiểu nước bọt hay nước bọt acid +Acid từ dạ dày tràn lên miệng +PH< 5 Các yếu tố bảo vệ: +Nước bọt +Khả năng kháng acid của men +F‘ có ở bề mặt men ràng +Trám bít hố rãnh +ĐỘ Ca++, NPO4' quanh răng +PH t cơ chế sâu răngỊ7J > 5,5 4. Thực trạng bệnh sâu răng Tổ chức y tế thể giới (WHO) đã đưa ra 5 mức độ sâu răng dựa vào chỉ số SMT ở lứa tuổi 12 và 35 - 44 như sau: Mức độ SMT 12 tuổi SMT 35 - 44 tuổi Rất thấp 0,0- 1,1 0,2- 1,5 Thấp 1,2-2,6 1,6-6,2 Trung bình 2,7-4,4 6,3 -12,7 Cao 4,5 - 6,5 12,8-16,2 Rất cao > 6,6 > 16,3 10 * Tình hình sâu răng trên thế giới. Sau năm 1975 căn nguyên bệnh sâu răng được làm sáng tỏ hơn. Người ta cũng thấy rõ hơn tác dụng của fluor khi gặp Apatit thường của răng kết hợp thành fluorid apatit rán chắc chống được sự phân hủy tạo thương tổn sâu răng.

Do đó ở những nước phát triển Nhà nước coi chương trình fluor hóa nước uống, thuốc chải răng và giáo dục nha khoa là quốc sách nên bệnh sâu răng giảm mạnh. Ngược lại những nước kém phát triển không được fluor hóa nước uống, thiếu sự giáo dục nha khoa, chế độ ăn đường không đúng nên sâu răng tăng. Ở các nước phát triển: Từ những năm 1940 đến 1960, tình hình sâu răng rất nghiêm trọng, trung bình mỗi trẻ em 12 tuổi có từ 8-10 răng sâu hoặc rãng đã bị mất do sâu. Chỉ số SMT của Na Uy tới mức 12,0 năm 1940, những năm 1980, chỉ số SMT ở tuổi 12 tại các nước này đã giảm xuống mức từ 2,0 - 4,0.

Tới năm 1993, chỉ số SMT tuổi 12 ở hầu hểt các nước công nghiệp hóa đã giảm xuống mức thấp từ 1,2 - 2,6. Nhìn chung từ cuối những năm 1970 tới nay, tình hình sâu răng tại các nước phát triển có xu hướng giảm dần, chỉ số SMT tuổi 12 tại hầu hết các nước ở mức thấp và rất thấp. Điều này có được là do các nước phát triển đã áp dụng triệt để các biện pháp phòng bệnh. Nghiên cứu của Pieper tại Đức cho thấy, chỉ số SMT giảm từ 2,44 (năm 1994-1995) xuống còn 1,81 vào năm 1997 và 1,24 (2000)[36].

Đến năm 2006 nghiên cứu của Shulter chỉ ra sâu răng ở Đức tiếp tục giảm, chỉ số SMT giảm xuống ở mức 0,9 8 [3 8]. Ở các nước đang phát triển: Thời điểm nhũng năm của thập kỷ 1960, tình hình sâu răng ở mức thấp hơn nhiều so với các nước phát ưiển.